Kadernota leefbaarheid en veiligheid.pdf

De informatiepositie in de buurten wordt versterkt alsmede het op- en uitbouwen van vertrouwensrelaties met bewoners.

64

2021/2022

THEMA 5

GEORGANISEERDE CRIMINALITEIT/ ONDERMIJNENDE CRIMINALITEIT 2021/2022

65

S TA D V O O R IEDEREEN

THEMA 5

HEERLEN

Criminelen verdienen miljarden aan ondermijnende criminaliteit. Dit gaat in toenemende mate gepaard met veel geweld, intimidatie en (ambtelijke) omkoping. Jonge en kwetsbare mensen worden gerekruteerd en wijken raken in de ban van de criminaliteit.

AMBITIE

Ondermijning is een onderwerp dat de afgelopen jaren terecht steeds meer op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau aandacht heeft gekregen en zich blijft ontwikkelen met nieuwe fenomenen. Bij georganiseerde ondermijnende criminaliteit is sprake van verwevenheid tussen de onderwereld en de bovenwereld waarbij legale structuren worden gebruikt voor illegale activiteiten.

Het zoveel mogelijk tegengaan, verstoren en beëindigen van georganiseerde criminaliteit en ondermijnende activiteiten. Het tegengaan van de verwevenheid van de onder- en bovenwereld en het weerbaarder worden in de aanpak van ondermijning. We maken het voor criminelen onaantrekkelijker maken om in Heerlen actief te zijn.

Ondermijnende criminaliteit is niet altijd zichtbaar, maar heeft wel gevolgen voor burgers zoals verloedering en verwaarlozing van panden. Ondermijning blijft een groot probleem, omdat het de veiligheid, leefbaarheid, economie en gezag van de overheid aantast en daarmee een ernstige bedreiging vormt voor onze democratie. Nederland is bij uitstek een land dat een goed economisch vestigingsklimaat met goed ontwikkelde logistieke en financiële infrastructuur kent. Dit heeft grote voordelen voor de legale economie, maar biedt helaas criminelen ook de mogelijkheid om dit te misbruiken voor illegale ondermijnende activiteiten. Criminelen zijn niet gebonden aan regels en kunnen razendsnel inspelen op veranderingen in de maatschappij en dus ook altijd weer nieuwe manieren vinden om hun activiteiten uit te voeren.

Samenvatting activiteiten aanpak ondermijning Bestuurlijke aanpak georganiseerde en ondermijnende criminaliteit uitbreiden Wetswijzigingen Bibob inzetten voor versterking aanpak tegen witwassen Aanpak heling door middel van het Digitaal Opkopers Register Informatiepositie uitbreiden met samenwerking Meld Misdaad Anoniem Vertaling Integraal Ondermijningsbeeld naar extra concrete interventies Vastgoedfraude aanpakken door middel van keurmerk en vergunningsplicht In kaart brengen problematiek zorgfraude

Ondermijnende criminaliteit is niet altijd z i c h t b a a r, m a a r heeft wel gevolgen voor burgers zoals verloedering en verwaarlozing van panden.

66

2021/2022

2021/2022

67

S TA D V O O R IEDEREEN

AANPAK

HEERLEN

Als gemeente willen we niet aan vormen van facilitering van criminaliteit meewerken. Om er voor te zorgen dat deze facilitering ook niet ongewild plaatsvindt, proberen we ondermijning op allerlei vlakken aan te pakken.

Hetzij door preventief bestuursrechtelijke barrières op te werpen (bijvoorbeeld door middel van een bibob onderzoek) of door repressief te werk te gaan (bijvoorbeeld door een verleende vergunning in te trekken). Hiermee willen we ondermijnende criminaliteit nog sneller signaleren, harder aanpakken en vooral proberen te voorkomen Om preventief nog meer te kunnen doen, gaan we vanaf 2021 samenwerken met Meld Misdaad Anoniem. Mensen kunnen al langere tijd anoniem een melding maken van criminele of verdachte zaken zonder hun gegevens achter te laten bij de politie of gemeente. Door deze samenwerking ontvangen wij ook de relevante meldingen die voor Heerlen binnenkomen waardoor onze informatiepositie wordt uitgebreid. Wij blijven burgers wijzen op de mogelijkheid van het maken van een anonieme melding om ons verder te helpen signaleren. Daarnaast organiseert het RIEC Limburg in het najaar van 2021 webinars voor medewerkers van de Limburgse gemeenten en politie om signalen van ondermijning nog meer te herkennen.

68

2021/2022

Georganiseerde criminaliteit vraagt ook om een georganiseerde aanpak. Het strafrechtelijke traject alleen is niet langer afdoende en daarom blijven we komende jaren investeren in een bestuurlijke aanpak. Als gemeente zijnde zijn we in de lead om een bestuurlijke aanpak uit te voeren en hierin werken we samen met onze partners zoals onder andere de politie, het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst. In deze samenwerking worden signalen besproken, casussen verrijkt, interventiemogelijkheden onderzocht en controles of acties uitgevoerd. Het doel van de bestuurlijke aanpak is het op de eerste plaats beheersbaar houden en daarna stap voor stap terugdringen van de ondermijnende criminaliteit. Het RIEC ondersteunt en adviseert de gemeente met een Integraal Ondermijningsbeeld (IOB). Een IOB geeft inzicht in de lokale ondermijningsproblematiek en helpt gemeenten keuzes te maken voor de integrale aanpak van ondermijning. Ondermijningsbeelden zijn gebaseerd op de professionele intuïtie van professionals en geven een hoop aan (zachte) informatie die je lang niet altijd in de systemen kunt terugvinden. Kwetsbare plekken en onbekende fenomenen worden blootgelegd. Op basis van het IOB zijn een aantal keuzes gemaakt voor de extra inzet in Heerlen voor de komende jaren.

2021/2022

69

S TA D V O O R IEDEREEN

HEERLEN

D I G I TA A L O P K O P E R S R E G I S T E R Heling is het afnemen, verkopen of verhandelen van hetgeen iemand anders door een misdrijf verkregen heeft. Het gaat vaak goederen die afkomstig zijn van High Impact Crime-feiten. Om de handel in deze goederen tegen te gaan, zijn handelaren verplicht opgekochte of verkochte zaken te registreren in het Digitaal Opkopers Register (DOR). Op deze manier wordt gestimu-leerd om op voorhand te controleren of de goederen niet van diefstal afkomstig zijn. Het DOR is een preventieve inzet gericht op voorkomen van heling en sinds 2019 wordt hier ook op gecontroleerd door middel van integrale bestuursrechtelijke controles. Daar waar nodig kunnen sancties worden opgelegd op grond van het handhavingsbeleid. De politie hanteert hier een veelzeggende stelregel: zonder heler, geen steler. Politie onderneemt ook meteen actie wanneer zij vermoedens hebben dat het gaat om gestolen goederen.

OUTLAW MOTORCYCLE GANGS (OMG’S) WITWASSEN Witwassen is het verbergen en/of een schijnbaar legale status geven aan een voorwerp (meestal geld of goederen, maar ook bepaalde rechten) dat afkomstig is uit een misdrijf, zodat het besteed en geïnvesteerd kan worden in de bovenwereld. Hiermee wordt op het oog een legale schijnwerkelijkheid gecreëerd. We weten dat witwassen een groot probleem is dat in Heerlen onzichtbaar aanwezig is. Vaak gaat het om bedrijven die fungeren als een dekmantel. Voor het verzamelen van bewijs en het komen tot een daadwerkelijke verdenking van witwassen, werkt de gemeente samen met de politie en de Belastingdienst. Jaarlijks worden samen een aantal integrale controles uitgevoerd. Gemeente Heerlen werkt ook met de Wet Bibob en dat geeft de mogelijkheid om onderzoek te doen naar (de achtergrond van) de aanvrager van onder andere een vergunning, subsidie of een vastgoedovereenkomst bij en met de gemeente. Indien het gevaar bestaat dat daarmee strafbare feiten worden gepleegd of uit strafbare feiten verkregen voordelen worden benut, is het bestuur bevoegd om de aanvraag te weigeren of in te trekken. Sinds 1 augustus 2020 is de vernieuwde Wet Bibob in werking getreden. Het Bibob-beleid van de gemeenten wordt aangepast aan de wijzigingen van deze wet waardoor de gemeente versterkt wordt in de aanpak van ondermijning.

70

2021/2022

Een klein aandeel (de zelfbenoemde 1%) van de leden van motorclubs houdt zich niet aan de wet en weigert de maatschappelijke regels te accepteren. Deze leden worden OMG’s (Outlaw Motorcycle Gangs) genoemd. Zij opereren het liefst onder de radar en uit het zicht van de met handhaving van de openbare orde belaste instanties. Samen met de partners blijven we de komende jaren actief monitoren op signalen van criminele motorclubs.

VASTGOEDFRAUDE Vastgoedcriminaliteit is het gebruiken en/of misbruiken van vastgoed bij het begaan van strafbare feiten. Vastgoed kan voor meerdere criminele doeleinden worden gebruikt, zoals bijvoorbeeld illegale prostitutie, onderduikadres, locatie voor een hennepkwekerijen of drugslabs of het illegaal huisvesten van arbeidsmigranten. Het aanen (door)verkopen van vastgoed biedt tevens mogelijkheden om crimineel verdiend vermogen wit te wassen. We gaan onderzoeken of de methode spookbewoning en/of project vastgoed in beeld, zoals bij andere gemeenten al ingezet worden, kunnen worden ingezet tegen vastgoedfraude.

2021/2022

71

S TA D V O O R IEDEREEN

HEERLEN

ZORGFRAUDE We spreken over zorgfraude als het gaat om het opzettelijk overtreden van regels, gericht op eigen of andermans (financieel) gewin. Het gaat om doelbewust onrechtmatig handelen, zoals bijvoorbeeld het opzettelijk declareren van niet geleverde zorg. Zorgfraude kan erg divers van aard zijn. Om grip te krijgen op zorgfraude wordt ingezet op fraudepreventie en –bestrijding. In Heerlen zetten we hierop in met toezichthouders die zich bezig houden met het bevorderen van de naleving van regels door eenieder. Dat kunnen aanbieders van maatschappelijke ondersteuning zijn, maar ook een burger die bijvoorbeeld recht heeft gekregen over een persoonsgebonden budget. Daarnaast brengen de toezichthouders voor burgers in beeld welke organisaties betrouwbaar zijn en bieden wij burgers kwalitatief goede ondersteuning en de aandacht die zij mogen verwachten. Daarnaast zetten zij zich in om de pakkans te verhogen bij diegenen die bewust het systeem misbruiken. De bestrijding van zorgfraude vraagt om een stevige samenwerking, zowel binnen de gemeente Heerlen als daarbuiten. Naar aanleiding van het rapport zorgfraude van RIEC Limburg, onderzoeken we hoe we nog meer grip kunnen krijgen op zorgfraude. Hiervoor gaan we in kaart brengen hoe groot de zorgfraude is in Heerlen en welke interventiemogelijkheden hiervoor kunnen worden ingezet.

THEMA 6

CYBER CRIME 72

2021/2022

2021/2022

73

S TA D V O O R IEDEREEN

HEERLEN

THEMA 6 Hoewel de geregistreerde criminaliteit in Heerlen afneemt, nemen andere (minder zichtbare) vormen van criminaliteit juist toe als gevolg van digitalisering van de samenleving.

We worden steeds afhankelijker van een goed functionerende infrastructuur en dienstverlening. De uitval van een vitale ICTinfrastructuur (al dan niet moedwillig) heeft directe gevolgen voor maatschappelijke en bedrijfsprocessen zoals bijvoorbeeld water- en stroomvoorzieningen. Criminelen gebruiken steeds vaker digitale middelen om klassieke vormen van criminaliteit te plegen. De risico’s van cyberaanvallen nemen elk jaar fors toe en er wordt voorspeld dat cybercrime een nieuwe vorm van ondermijning gaat worden. Internetcriminelen worden steeds slimmer en inventiever waardoor cybercriminaliteit in verschillende vormen voorkomt en helaas niet meer is weg te denken uit de hedendaagse samenleving.

Ondanks het toenemend aantal cyberaanvallen lijken veel burgers en bedrijven digitale risico’s te onderschatten waardoor ze gemakkelijk doelwit en slachtoffer kunnen worden. De meld- en aangiftebereidheid met betrekking tot cybercrime is laag waardoor de aard en omvang van de problematiek niet altijd bekend is. De impact op slachtoffers is daarentegen groot. Iedereen kan slachtoffer worden van cybercrime. Cybercrime is een verzamelterm geworden van alle delicten die met een computer en op internet worden gepleegd. De term cybercrime wordt vaak ten onrechte gebruikt als een overkoepelende term voor alle delicten die via het internet worden gepleegd. Cybercrime is criminaliteit met ICT als middel én doelwit. Gedigitaliseerde criminaliteit wordt omschreven als elk delict waarbij genetwerkte ICT wel het middel is, maar niet het doelwit. Het is dus een delict met genetwerkte ICT als middel om het delict mee te plegen maar niet als doelwit waarop het delict is gericht. Voorbeelden hiervan zijn onder andere diefstal van persoonsgegevens, internetfraude, verspreiden van kinderporno en spam.

De meld- en aangifte bereidheid met betrekking tot cybercrime is laag waardoor de aard en omvang van de problematiek niet altijd bekend is

74

2021/2022

2021/2022

75

S TA D V O O R IEDEREEN

HEERLEN

We zetten de komende twee jaar in op:

AMBITIE In een veilige stad is naast de fysieke veiligheid ook aandacht voor de digitale veiligheid van inwoners en bedrijven. Heerlen is weerbaar tegen digitale criminaliteit en dat bereiken we door in te zetten op het bestrijden, verstoren en terugdringen van cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. We versterken digitale awareness en weerbaarheid van burgers en bedrijven.

AANPAK In de cijfers is een grote toename te zien in het aantal zaken met betrekking tot cybercrime. Dat was onder andere de aanleiding om vanuit het RIEC Limburg een cyberburgemeester voor Limburg aan te stellen.De burgemeester van Heerlen is trekker geworden van deze bestuurlijke portefeuille en neemt vanuit deze rol ook deel aan het landelijk netwerk van cyberburgemeesters. De komende periode wordt bezien op welke wijze binnen Limburg stappen kunnen worden gezet om cybercriminaliteit tegen te gaan.

76

2021/2022

Het inzichtelijk maken van de diverse vormen van cybercriminaliteit. Op basis hiervan bekijken we in hoeverre voorlichting en het bevorderen van bewustwording een bijdrage kan leveren het voorkomen van cybercriminaliteit. Dit doen we aan de hand van een cyberbeeld. We willen graag een duidelijk beeld hebben van de grootste risico’s. Op provinciaal niveau wordt gewerkt aan het in kaart brengen van de risico’s, fenomenen die spelen, doelgroepen die worden getroffen en om welke bedragen het dan gaat. Op basis van dit beeld kunnen gericht preventieve acties worden ingezet. Dit cyberbeeld wordt in afstemming met het cyberteam van de eenheid politie Limburg, Openbaar Ministerie, RIEC en de andere Limburgse gemeenten opgesteld. Deelname aan de Taskforce cybercrime Zuid-Limburg waarbij wordt bezien hoe er op regionaal niveau een gezamenlijke aanpak cybercrime kan komen. Het volgen van landelijke en regionale ontwikkelingen, acties en interventies, door onder andere deelname aan het landelijke netwerk cyberburgemeesters, en waar van meerwaarde deze voorbeelden inzetten in Heerlen. Vergroten van de digitale weerbaarheid door inzet op bewustwording. Doelgroepen voorlichten en specifieke interventies inzetten om de weerbaarheid te vergoten. Vergroting meld- en aangiftebereidheid door onder andere de samenwerking met Meld Misdaad Anoniem.

Slachtoffers, zowel burgers als bedrijven, blijven stimuleren om aangiften te doen en handvaten bieden om digitale veiligheid te verbeteren. Optimaal voorbereiden op een cybercrisis binnen de gemeente door middel van een oefening cyberaanval. Hiermee maken we ons als organisatie nog weerbaarder.

2021/2022

77