Heerlen-Nrd Bijl. 3-Input Synthese-analyse Leefbaarheid en Veiligheid (Ecorys).pdf
Tekst van het document
Bijlagerapportage t.b.v. gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord
Rotterdam, 1 februari 2021
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Gebiedsgericht Heerlen-Noord is een van de zestien stedelijke vernieuwingsgebieden waarvan het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties samen met de gemeenten heeft geconstateerd dat de leefbaarheid en veiligheid het sterkst onder druk staan.1 Binnen deze gebieden gaat het om een uiteenlopende combinatie en cumulatie van opgaven op het gebied van gezondheid, participatie, veiligheid, onderwijs, werk wonen en leefbaarheid. De gebieden werken aan een integrale meerjarige maatwerkaanpak van de opgaven, geïnspireerd op de NPRZ-aanpak van Rotterdam-Zuid2.
De volgende hoofdstukken gaan hier op in: • Problemen • Beoogde doelen • Interventieprogramma • Maatschappelijke Impact
Deze rapportage bevat een integrale analyse van de opgaven in Heerlen-Noord voor de noodzakelijke extra inspanning van een gebiedsgerichte aanpak leefbaarheid en veiligheid. In een eerste stap is een probleemanalyse uitgevoerd. Het doel is geweest om te bepalen wat de belangrijkste problemen zijn. Het resultaat hiervan is vormgegeven in probleembomen. Deze probleembomen zijn omgevormd tot een doelenboom met de beoogde doelen voor een integrale gebiedsgerichte aanpak. De doelen vormen de basis voor het interventieprogramma.
1
Kamerbrief voortgang programma Leefbaarheid en Veiligheid, 31 maart 2020
2
Nationaal Programma Rotterdam Zuid: https://www.nprz.nl/
2
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Problemen De belangrijkste aan te pakken problemen in HeerlenNoord zijn samen te vatten in 3 thema’s: • Gezond, Sociaal & Veilig • Onderwijs & Werk • Wonen & Ruimte Totstandkoming probleemanalyses De drie probleemanalyses zijn tot stand gekomen op basis van relevante beleidsdocumenten, aangeleverd door de gemeente Heerlen.3 Om de probleembomen aan te scherpen, van meer duiding te voorzien en om meer prioritering aan te brengen, is een drietal themasessies met stakeholders gehouden waarin de concept probleembomen met verschillende belanghebbenden zijn bediscussieerd. Daarnaast is gebruik gemaakt van data om beter in beeld te krijgen welke problemen het meest van belang zijn. Deze data zijn verzameld door de gemeente.4 Het resultaat is tot slot in overleg met intern betrokken professionals van de gemeente aangescherpt. Leeswijzer Voor ieder van de drie thema’s is een probleemanalyse uitgevoerd, deze zijn vormgegeven in probleembomen. Bovenin deze bomen staan de problemen vermeld, met daaronder de onderliggende oorzaken zoveel mogelijk in detail uitgewerkt. Om de analyses overzichtelijker te maken, is per 3
Zie de bijlagen voor de lijst met bronnen
probleemboom een onderscheid gemaakt in sub domeinen, die uiteraard verschillen per probleemboom. Een aantal problemen en onderliggende oorzaken kunnen gekoppeld worden uit data uit de datasheet. Deze zijn voorzien van een gekleurde rand. Hoewel drie probleemanalyses apart van elkaar zijn uitgewerkt, zijn wij ons bewust van de overlap en samenhang die uiteraard bestaat tussen de verschillende analyses. Plaatsen waar een onderliggende oorzaak uit een ander schema kan worden gehaald zijn aangeduid met een andere kleur rand (rood voor Gezond, Sociaal & Veilig, groen voor Onderwijs & Werk en blauw voor Wonen & Ruimte). Tenslotte is bij een aantal problemen en oorzaken een bepaalde nuance aangebracht. Deze zijn voorzien van een stippellijn. Vanwege de omvang zijn de gedetailleerde probleembomen in een aparte bijlage opgenomen. Naast de gedetailleerde versie is er per probleemanalyse ook een overkoepelende versie uitgewerkt. Hierin zijn de belangrijkste problemen en onderliggende oorzaken die prioriteit behoeven opgenomen. Wegtrekkende jonge gezinnen is apart als overkoepelend gevolg van de gezamenlijke problemen uit de drie thema’s opgenomen.
4
De lijst met data zijn in een aparte bijlage beschikbaar
3
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
4
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Doelen Een gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid dient er aan bij te dragen dat de kansen voor inwoners van Heerlen-Noord gelijk zijn aan de kansen voor de inwoners van Heerlen-Zuid (zoals die op de dag van vandaag zijn). In de volgende doelenboom zijn de doelen per thema weergegeven. De aanpak richt zich op: • Gezonder zijn • Meer meedoen met anderen • Veiliger voelen • Beter opgeleid • Minder armoede • Meer mensen aan het werk • Duurzamer, levensloopbestendig en toegankelijk wonen • Aantrekkelijkere woon- en leef omgeving
5
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
6
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Interventies
Om de doelen voor Heerlen-Noord te bereiken is een eerste programma met interventietypen uitgewerkt. Hierna zijn per thema de interventietypen en ambitie overzichtelijk weergegeven. Daarnaast is in kaart gebracht aan welke doelen de interventietypen bijdragen.
7
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Gezond, Sociaal & Veilig
8
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Onderwijs & Werk
9
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Wonen & Ruimte
10
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Doelen Gezond, Sociaal & Veilig
11
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Onderwijs & Werk
12
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Wonen & Ruimte
13
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Impact De integrale gebiedsgerichte aanpak kost niet alleen geld. Het levert ook veel op. Veel van de uitgaven dienen maatschappelijke doelen en leiden (voor een groot deel) niet direct tot financiële winsten ‘in de portemonnee’. Gezonder zijn, Meer meedoen met anderen, Veiliger voelen • Als gevolg van een toename in zelfredzaamheid, gezondheid en participatie zijn mensen gezonder en gelukkiger. Hier dragen met name de interventies Kansrijk van start en Kansrijk verder, Gezondheidsbevordering en Verlengde schooldag-gezonde lunch aan bij. • Als gevolg van een toename in participatie ontstaat een meer inclusieve samenleving. Hier dragen met name de interventies Burgers maken Heerlen-Noord, passend opleiden naar werk en Werkzoekenden-werklozen naar leerwerkplekken en werk begeleiden aan bij. • Als gevolg van een toename in toezicht en handhaving en een beter perspectief voor bewoners is er minder criminaliteit. Hier dragen met name de interventies Sociale Veiligheidsaanpak en Repressieve aanpak aan bij.
opleiden voor werk (190) en Werkzoekenden naar leerwerkplekken en werk begeleiden (250) aan bij. Duurzamer, levensloopbestendig en toegankelijk wonen, Aantrekkelijkere woon- en leef omgeving • Als gevolg van een aantrekkelijkere woon- en leefomgeving, betere voorzieningen in de wijk, kwalitatief betere woningen en meer passende woningen kunnen mensen plezieriger wonen in Heerlen-Noord. Hier dragen met name de interventies Aanpak problematische particuliere woningvoorraad, Aanpak kwaliteit sociale woningen, Aanpak woon- en leefomgeving, Transformatie Tuindorp naar kleinschalig bedrijventerrein en Sloop incourante corporatiewoningen aan bij. • Als gevolg van duurzamere woningen met minder energieverbruik draagt Heerlen-Noord bij aan een beter klimaat. Hier draagt met name de interventie Aanpak kwaliteit sociale woningen aan bij.
Beter opgeleid, Minder armoede, Meer mensen aan het werk • Als gevolg van hogere opleiding en minder voortijdig schoolverlaten beschikken mensen over meer en betere banen. Hier dragen met name de interventies Passend
14
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Bijlagen Lijst met voor de probleemanalyse gebruikte bronnen: • Actieplan Hartslag 2.0 – integrale aanpak woonoverlast 2019 • Beeld- en Kwaliteitsplan Vrieheide 2015 • Begroting gemeente Heerlen 2019 • Begroting gemeente Heerlen 2020 • Coalitieakkoord Heerlen 2018 • Lokaal Educatieve Agenda 2-12 jarigen Heerlen 2016-2020 • Energie voor Vrieheide buurtbusiness, 2013 • Evaluatie Sociaal Veilig Vrieheide December 2019 • Factsheet Kansrijk van Start, 2016 Heerlen • Factsheet Kansrijk van Start, 2016 Stadsdelen • Factsheet Leefbaarheid Heerlen Noord 2020 • Factsheet Wonen Heerlen Noord 2020 • Format t.b.v. uitvoering Programmatische inzet SES • Gezonde basisschool voor de toekomst (GBT) – plan regiodeal 2020-2023 • Gebrookerbos methodiek 2020 • Herstructurering Mijn MSP 2007-2017 • Herstructureringsvisie Parkstad Limburg 2017-2020/2030 (Parkstad Limburg – Etil) • Indicatoren kwetsbare wijken Heerlen maart 2020 (Urban Data Center) • Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs Heerlen 20172027 • Integraal Maatschappelijk Accommodatiebeleid 2017-2024 • Integrale Veiligheidsanalyse Heerlen 2015 • Kansrijk van Start Actieprogramma 2018-2020
• Lokale Inclusie Agenda: Iedereen voor Elkaar!, 2020 • Onderwijsachterstanden beleid Parkstad 2019-2023 • Ontwikkelingsagenda Integraal Ouderenbeleid Gemeente Heerlen 2020-2023 • Òs Gebrook: Uitvoeringsprogramma Hoensbroek Integraal Maatschappelijk Accommodatiebeleid Heerlen 2010-2021 • Politie Heerlen-Noord meldingen 2016-2019 • Prestatieafspraken Heerlen 2020-2024 jaarschijf 2020 • Regio-agenda Onderwijs-Jeugd Zuid-Limburg 2020 • Regiodeal Parkstad Limburg • Regionaal Programma Voortijdig Schoolverlaten en Begeleiding Kwetsbare Jongeren 2020-2024 • Regionale woningmarkt programmering Parkstad Limburg 2019 • Regionale woonvisie Parkstad Limburg: onderdeel gemeente Heerlen, juni 2017 • ROA Profielschets bijstandontvangers Heerlen, december 2020 • Sociaal Veilig Heerlen: De methode voor herstructureren in Heerlen, juli 2016 • Stadsdeelvisie Hoensbroek 2025 • Strategische masterplan Hoensbroek tot 2025, maart 2012 • Stadsvisie Heerlen 2026 • Toelichting bij de prioritaire thema’s op gebied van Leefbaarheid & Veiligheid ikv corona
15
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
• Tussen wal en schip: Een onderzoek naar de rol van corporaties bij de huisvesting van middeninkomens in de stadsregio Parkstad Limburg • Veiligheidsanalyse gemeente Heerlen 2016-2019 en bijlage buurtcijfers 2026-2019 • Vrieheide allecijfers.nl 2020 • Vrieheide: Toonbeeld van de wederopbouw, 2016 • VSV meerjarenplan 2016-2020 • VSV meerjarenplan 2021-2025 • Wijkactieplan MSP 2008-2020, februari 2008 • Werkdocument notitie kernkwaliteiten en thema’s: Omgevingsvisie gemeente Heerlen, januari 2020 • Werk in de Wijk, projectplan regiodeal 2020-2022 • MKBA Gezonde wijk, LPBL 2011 • MKBA Gebrookerbos, Neimed • Gezonder op de basisschool: schoollunches en meer bewegen, RIVM 2020 • Toegankelijkheid voor mensen met een beperking, Rigo 2019 • Doorkijk in de maatschappelijke effecten van flexwonen, Ecorys 2018 • https://www.nprz.nl/
16
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Effectenschema Gezond, Sociaal & Veilig Bron: Ex ante Impacttool gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid
17
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Effectenschema Onderwijs & Werk Bron: Ex ante Impacttool gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid
18
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Effectenschema Wonen & Ruimte Bron: Ex ante Impacttool gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid
19
Gebiedsgericht
Problemen
Doelen
Interventies
Impact
Bijlagen
Gedetailleerde probleembomen per thema en overzicht van gebruikte data in aparte bijlage
20
Gezond, sociaal & Veilig Legenda Gezondheid
Gezondheid
Participatie
Veiligheid
Participatie Lage ervaren fysieke en mentale gezondheid
Veiligheid Zie cijferoverzicht voor cijfermatige duiding Onderliggende oorzaak komt voort uit analyse ‘Wonen en openbare ruimte’
Hoog zorggebruik
Verminderde leefbaarheid
Prioritaire problemen
Lage gezondheid jeugd (0 tot 2 jaar & 2 tot 4 jaar)
Meer dan regulier aantal tienerzwangerschappen
Ongezonde leefstijl: roken, slecht eten, weinig bewegen
Beperkte zelfredzaamheid
Complexer wordende samenleving
Veel eenzaamheid en sociale uitsluiting
Veel arme huishoudens
Veel alleenstaande ouders
Veel inwoners met laag opleidingsniveau
Groot aandeel ouders met psychische problematiek en/of crimineel verleden
Lage social cohesie
Lage participatie in de maatschappij
Onveilig gevoel in de eigen buurt
Veel sociale overlast en drugscriminaliteit
Verloederde woonomgeving
Lage meldingsbereidheid
Hoge (jeugd)werkloosheid
Niet-passende activiteiten voor jongeren
Geen vertrouwen in toekomst
Weinig vertrouwen in (overheids)instanties
Angst voor repressailes
Vraag en aanbod arbeidsmarkt matchen onvoldoende
Niet werken is de ‘norm’
Goedkope woningvoorraad
Verloederde woonomgeving
Normalisatie tolerantie criminaliteit en ondermijning
Veel ondermijnende activiteiten
Input vanuit Wonen/Openbare Ruimte
Criminaliteit biedt financieel perspectief
Onderwijs & Werk
Onderwijs & ( jeugd)werkloosheid
Heerlen arbeidsmarkt 87.000 inwoners 5.630 bedrijven 54.600 banen Heerlen werkgelegenheid Zorg (22%) Industrie (13%) Transport (11%) Aanbod scholing HBO Zuyd in Heerlen (ICT, Zorg, Facility Management, Engineering/ Bouw) MBO in Heerlen (Logistiek, Dienstverlening, Zorg, IT/Techniek)
Vertrek uit de buurt & krimp
Lage inkomens in Vrieheide
Ouders die moeite hebben kind bij huiswerk / schoolwerk te helpen
Voortijdig schoolverlaten
Legenda
Lagere schoolresultaten / lagere schoolresultaten / minder hoge opleiding of gebrek startkwalif catie
(minder) doorleren
Arbeidsparticipatie lager dan NL
Wegtrekken jonge gezinnen
Krappe arbeidsmarkt in de regio ICT, dienstverlening technische beroepen
Slechte arbeidsmarktpositie
Economische krimp / minder arbeidsaanbod
Mismatch op arbeidsmarkt Weg naar werk/opleiding moeilijk te vinden
Onderwijs & jeugdwerkloosheid Vertrek uit de buurt & krimp
Mismatch op de arbeidsmarkt
(minder) schoolmotivatie
Ouders die NL taal niet voldoende machtig zijn
(minder) arbeidsmotivatie
Bevolkingskrimp
Onvoldoende uitstroom van studies in ICT, dienstverlening en Technische beroepen in Heerlen
Mismatch op de arbeidsmarkt Zie cijferoverzicht voor cijfermatige duiding
Vergrijzing
Onderliggende oorzaak komt voort uit analyse ‘Sociaal en Veiligheid’ Onderliggende oorzaak komt voort uit analyse ‘Wonen en openbare ruimte’ Onderliggende oorzaak onvoldoende in beeld Nuance
Ouders die moeite hebben kind voor huiswerk / schoolwerk te motiveren
Gedragsproblemen / deviant gedrag
Gevoel weinig kansen te hebben / geen vertrouwen in toekomst
Beperkte zelfredzaamheid/ Onprettige thuissituatie
Sociaal economisch status gezin
Slechte buurt (criminaliteit, vandalisme)
Lage kwaliteit sociaal en professioneel netwerk
Onderliggende oorzaak nog onvoldoende in beeld
Nuance: cijfers laten zien dat kinderen met werkloze ouders evenveel kansen hebben in het onderwijs als kinderen met werkende ouders
Intergenerationale werkloosheid: mensen groeien op waar doorleren en werken niet de standaard is
Vaardigheden en skills die minder goed aansluiten op de vraag op arbeidsmarkt
Arbeidsaanbod speelt slecht in op veranderende vraag van werkgevers
Gebrek aan mogelijkheden tot omscholing
technologische ontwikkelingen (software/ techniek/ robotisering)
7
Woningen aantrekkelijk voor mensen met kleine beurs en/of lage maatschappelijke positie
Migratiesaldo Randstad totaal afgelopen 5 jaar:
187
Intrastructuur & Openbare Ruimte
Leefbaarheid
Fysieke Staat Woningen
Rapportcijfer leefbaarheid eigen buurt:
Nuance: onderstaande problemen worden niet als prioritair beschouwd
(t.o.v. -156 Heerlen als geheel) Waardedaling vastgoed
Legenda
Overlastgevende kamerverhuur op geconcentreerde plekken
Sociale spanningen
Geluidsoverlast
Fysieke staat woningen Eenzijdige en verouderde woningvoorraad
Leefbaarheid
Slechte energiewaarden bestaande woningvoorraad
Overlast door jongeren Verpaupering/Verloedering
Veroudering sociale voorzieningen (voornamelijk Vrieheide en Heksenberg)
Versnippering aanbod sociale voorzieningen
Bestaande voorzieningen voor jongeren en kinderen voldoen minder in behoefte en staan onder druk
Verandering vraag type sociale voorzieningen
Analyse onderwijs
Veranderende demograf sche samenstelling
Leegstand
Sociale spanningen
Wegtrekken jonge gezinnen
Demograf sche krimp
Hoge bevolkingsdichtheid
Lage cohesie
Gevoel van onveiligheid
Sociale isolatie
Ontbreken juiste buurtrecreatie/verblijfsgebied: horeca en retail vastgoed, verblijfsgebied, programmering
Lage uitstraling openbare ruimte
Openbare ruimte minder goed fysiek toegankelijk
Geluidsoverlast
Nuance: bredere maatschappelijke ontwikkelingen (individualisering, technologische veranderingen)
Infrastructuur & openbare ruimte Zie cijferoverzicht voor cijfermatige duiding
Analyse veiligheid Woningvoorraad onvoldoende levensloop/zorggeschikt
Onderliggende oorzaak komt voort uit analyse ‘Onderwijs en Arbeidsmarkt’ Onderliggende oorzaak komt voort uit analyse ‘Sociaal en Veiligheid’ Onderliggende oorzaak onvoldoende in beeld
Meer ouderen wonen langer thuis
Relatief lage bereidheid bewoners te investeren in duurzaamheid
Lage bereidheid tot onderhoud onder bewoners
Lage investeringen in kwaliteit woningen (particuliere eigenaren en verhuurders)
Mindere mate van trots op de wijk
Woningen zijn in de basis van slechte kwaliteit
Cultuur (slecht voorbeeld doet volgen)
Betaalbaarheid huurwoningen onder druk
Goedkope huurwoningen worden schaars
Analyse onderwijs Vergrijzing
Verdienmodel investeringen laag
Onderliggende oorzaak onvoldoende in beeld
Minder f nanciële mogelijkheden bewoners
Behoefte aan goedkope huurwoningen
Hogere huurprijzen
Onderliggende oorzaak onvoldoende in beeld (mogelijk gebrek aan voorzieningen en inrichting openbare ruimte)
Verkeersdrukte
Slechte staat voetpaden
Relatief hoge woningdichtheid
Slechte kwaliteit groenvoorziening
Extensief onderhoud
Investeringen in duurzaamheid en levensloopbestendigheid Vergrijzing
Analyse Arbeidsmarkt
Openbare ruimte minder aantrekkelijk en toegankelijk
Water- en hitteoverlast
Nuance Gewijzigd rijksbeleid rondom langer zelfstandig thuis wonen
Analyse veiligheid
Veranderende vraag type buurtrecreatie/verblijfsgebied
Hitte overlast (ernst, effect en verdere onderliggende oorzaken onvoldoende in beeld)
Stedenbouwkundige opzet Heerlen-Noord
Hard rijden in de buurt
Nuance: maatschappelijke verandering in omgang met groen, niet alles wordt langer door iedereen gezien als onkruid
Geen verbondenheid tussen groengebieden
Geen duidelijke (hoofd)wegen structuur (Hoensbroek)
Bewoners gebruiken nog steeds auto ipv OV om naar voorzieningen te komen
Weinig parkeerruimte
Mismatch mobiliteitsknooppunten en voorzieningenlocaties
Gebiedsgerichte aanpak Leefbaarheid en Veiligheid Leefgebied
Doel
Wonen-Ruimte
Indicator
Waarde
Jaar
Bron
Noord
Zuid Heerlen Limburg
NL
Aandeel dat eigen gezondheid als goed/zeer goed ervaart
59%
68%
64%
72%
76%
2018
O&S
Meer meedoen met anderen
Sociale cohesie (lage score=lage cohesie)
5,2
6,0
5,6
6,3
6,3
2019
O&S
Veiliger voelen
Aandeel inwoners dat zich onveilig voelt in de eigen buurt
33%
28%
30%
18%
14%
2019
CBS
Gezond-Sociaal-Veilig Gezonder zijn
Onderwijs-Werk
Heerlen-Noord
Vertrekpunt in cijfers
Noord
Zuid Heerlen Limburg NL
Beter opgeleid
Aandeel 15 t/m 74 jarigen met laag opleidingsniveau
45%
28%
39%
34%
29%
2018
CBS
Minder armoede
Aandeel huishoudens met een laag inkomen
57%
50%
54%
42%
20%
2019
O&S
Meer mensen aan het werk
Aandeel 15 t/m 74 jarigen met als voornaamste inkomensbron inkomen uit arbeid of eigen onderneming
51%
55%
53%
59%
60%
2019
CBS
Noord
Zuid Heerlen Limburg
NL
Gemiddelde WOZ-waarde woning
131k
178k
148k
215k
270k
2020
CBS
Aandeel label A t/m B op de woningmarkt
21%
27%
24%
36%
42%
2020
O&S
Rapportcijfer over de woon- en leefomgeving
5,5
6,0
5,7
6,1
6,4
2019
O&S
Meer duurzame, levensloopbestendige en toegankelijke woningen Aantrekkelijkere woon- en leefomgeving
Bron: Gemeente Heerlen, Onderzoek en Statistiek