Conceptnotulen raadsvergadering d.d. 23-9-2026
Tekst van het document
Is dat de Ziel van Heerlen? Is het zo ontstaan? Dan vraag ik me af hoeveel meer van die groepen er nog zijn. Misschien gaan wij ook allemaal mensen benaderen om dingen te doen. Vervolgens trekken die mensen na vijf jaar de conclusie dat ze ermee stoppen. Hoe verhoudt het één zich tot het ander? Want zo kunnen we van alles gaan optuigen om er uiteindelijk een punt achter te zetten en daar conclusies uit te trekken. Ik zou het toch wel graag in het juiste perspectief willen zien. Welk mandaat heeft die Ziel van Heerlen? Welke opdracht kregen ze mee? Is dat helemaal buiten ons omgegaan en was het puur een initiatief van een voormalig raadslid? De voorzitter U heeft het volgens mij goed geschetst. Het was een initiatief van een voormalig raadslid dat is omarmd door een aantal burgers. Volgens mij heeft dat geleid tot hele mooie adviezen die soms heel praktisch waren en soms net iets te ver waren om nu al te kunnen invullen, maar we moeten eraan blijven denken dat het gewoon goede adviezen waren. We hebben volgens mij niet meer van dit soort dingen lopen op dit moment die ik zomaar kan herkennen in deze vorm. Zij hebben dat zelf gedaan. We hebben er ook geen opdracht aan gegeven. Het zou ook heel raar zijn als je mensen vraagt vrijelijk mee te denken en creatief te zijn, maar je wel zegt dat iemand creatief moet zijn binnen een bepaald kader.
Dan zou ik me daar nooit voor laten lenen zeg ik maar heel eerlijk, dus volgens mij is dat wat er aan de hand is. Dan ga ik naar de vragen van mevrouw Keulen van de OPH inzake gezond en waardig ouder worden. Mevrouw Keulen. Mevrouw Keulen, Ouderenpartij Heerlen Dank u wel, voorzitter. We hebben deze keer weer de ingekomen stukken doorgenomen. Bij de ingekomen stukken zat een schrijven van de FNV Senioren met als bijlage een praktische gids die ondersteunt bij het versterken van lokaal beleid gericht op waardig ouder worden. Deze gids bevat een WHO-checklist voor leeftijdsvriendelijke gemeenten, aangevuld met twee extra aandachtspunten op het gebied van communicatie en informatie, evenals richtlijnen die we ook heel erg belangrijk vinden voor een dementievriendelijke leefomgeving. U zult begrijpen dat dit voor de OPH een belangrijke en praktische leidraad is om te toetsen in hoeverre we onze senioren adequaat en voldoende ondersteunen en leeftijdvriendelijkheid bevorderen, zowel beleidsmatig als zeker ook in de dagdagelijkse praktijk. Dus vandaar onze vragen. De voorzitter Dank u wel. Het woord is aan de wethouder, mevrouw Janssen. Mevrouw Keulen stelt de volgende vragen: 1. Heeft het college kennisgenomen van deze brief en zo neen, waarom niet? 2.
Bent u bereid om deze checklist na te lopen en de raad op de hoogte te stellen van uw antwoorden, bevindingen en plannen hieromtrent? 3. In Nederland sluiten steeds meer gemeenten zich aan bij het initiatief van de WHO om leeftijdsvriendelijk beleid te ontwikkelen. Is Heerlen inmiddels hierbij aangesloten? Zo neen, waarom niet? Pagina 22 van 67 Wethouder T. Janssen Dank u, voorzitter. Ik dank mevrouw Keulen voor de vragen. Wij zijn bekend met deze brief en ook met de bijgevoegde gids. Ik kan u natuurlijk zeggen dat wij reeds een integraal ouderenbeleid hebben dat heel erg aansluit bij de checklist zoals deze uit de gids blijkt, maar we zijn bereid om die checklist nog eens goed naast het ouderenbeleid te leggen om te kijken of alle elementen daar nu inzitten. Hebben we nog iets te doen? Hoe is de planning daarvan? Dat gaan we zeker doen. Uw derde vraag is eigenlijk of wij ons willen aansluiten bij het initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie. Wij zijn daar niet bij aangesloten, maar we gaan wel onderzoeken of die mogelijkheid er is. Er zijn slechts vijf gemeenten in Nederland aangesloten. Het zou misschien een mooie toevoeging zijn om daar ook als Heerlen bij aan te sluiten. Dank u wel. De voorzitter Dank u wel. Heeft u behoefte aan een aanvullende vraag, mevrouw Keulen? Mevrouw Keulen, Ouderenpartij Heerlen Sorry, voorzitter. Graag natuurlijk hier een deadline voor.
De voorzitter Kunt u daar een deadline voor geven? Mevrouw Keulen, Ouderenpartij Heerlen Wanneer denkt u dat u dit aan ons kunt aanleveren en kunt uitzoeken hoe we ons kunnen aansluiten bij die leeftijdsvriendelijke gemeenten? Want ik denk dat dit voor ons ook een hele mooie kans is om dat te doen. Wethouder T. Janssen Ik heb geen idee wat we daarvoor moeten doen om daarbij aan te sluiten, dus dat moeten we even onderzoeken. Ik denk dat het laatste kwartaal van dit jaar wel moet lukken. De voorzitter Dank u wel. Nog iemand anders behoefte aan een vraag? Dan zitten we nog net op tijd. Dan kunnen we naar de laatste vragen van deze avond. Dat zijn de vragen van de heer Mertens van de SP inzake de vernieuwing van Slakhorst Hoensbroek. Meneer Mertens. De heer Mertens, SP Dank u wel, voorzitter. In het coalitieakkoord hebben we met elkaar afgesproken dat we gemeenschappen willen behouden. Daarom willen we mengen zonder verdringen. Recent lazen wij dat in Slakhorst slechts vijftien bewoners terugkeren naar de nieuwgebouwde woningen daar. Wij vragen ons dan ook af hoe het college dit ziet in relatie tot de ambitie om te mengen zonder verdringen en het behouden van de gemeenschappen. De voorzitter Dank u wel. Wethouder Gelderblom. De heer Mertens stelt de volgende vragen: 1.
Klopt het dat 15 bewoners (aantal bewoners, dus niet gezinnen) terugkeren naar Slakhorst, en is het college het met de SP eens dat de terugkeer naar de wijk van slechts 15 bewoners niet in overeenstemming is met de ambitie ‘Mengen Zonder Verdringen’? Pagina 23 van 67 2. Hoe gaat het college zorgen dat in andere buurten, waar hetzelfde traject van sloop en nieuwbouw zal plaatsvinden, de ambitie ‘Mengen Zonder Verdringen’ wél wordt gerealiseerd? 3. Wat zijn waarden die het college nastreeft om succesvol te zijn in de ambitie ‘Mengen Zonder Verdringen’? Wethouder Gelderblom Daar ben ik weer, voorzitter. Dank ook voor deze vragen die raken aan hetzelfde onderwerp als de vorige vragen. Ik lees de vragen even voor. 1. Klopt het dat vijftien bewoners (aantal bewoners, dus niet gezinnen) terugkeren naar Slakhorst, en is het college het met de SP eens dat de terugkeer naar de wijk van slechts vijftien bewoners niet in overeenstemming is met de ambitie ‘mengen zonder verdringen’? De vraag begint met een checkvraag of het klopt. Het klopt niet. We hebben het gecheckt vandaag. Het gaat om vijftien huishoudens. Dus de inschatting is tussen 20 en 25 inwoners in ieder geval op dit moment. Maar het klopt ook niet dat ze terugkeren, want ze zijn nooit weggeweest.
Ze hebben namelijk in de verschillende fases een tussenwoning geaccepteerd waardoor ze de wijk nooit uit hebben gehoeven en nu dus naar een definitieve woning kunnen. Verder is het zo dat het daar niet bij hoeft te blijven als het gaat over de uiteindelijke terugkeer of het blijven van de gemeenschap in Slakhorst, want mensen die daar aanvankelijk voor hebben gekozen nadat ze allemaal … Dat is bij de rondgang door Slakhorst heel duidelijk verteld. Iedereen die daar woonde heeft de mogelijkheid gekregen om gebruik te maken van de route die ik net schetste, dat mensen die daar geen gebruik van hebben gemaakt – dat staat natuurlijk iedereen vrij – zich nu alsnog net als anderen kunnen inschrijven voor een woning in Slakhorst. Als ze een lange verblijfsduur hebben, dan kunnen ze er ook voor in aanmerking komen. Dus het is in zekere zin ook te vroeg om de totaliteit van het behoud van de gemeenschap nu te schetsen. Laat dat heel duidelijk zijn. Wat dit college betreft en volgens mij wat onze hele raad betreft is het behoud van gemeenschappen, het versterken van gemeenschappen en ook het koesteren van gemeenschappen een heel belangrijk uitgangspunt, dus ik snap de vraag heel goed. Tot zover dus de feitelijke check. Het klopte niet helemaal.
Maar hoe kijken we dus in het licht van dit alles en ook met inachtneming van de feitelijke check naar die ambitie ‘mengen zonder verdringen’? Ook daarvoor geldt denk ik dat het niet helemaal klopt. Verdringen gaat heel erg over de mix van je woningaanbod. We vinden het heel belangrijk dat we in tegenstelling tot veel andere steden in het land niet een hele uitpondgolf zien. Dat is de verkoop van sociale huurwoningen. Dat is wat in heel veel delen van het land is gebeurd. Daardoor blijft er gewoon minder ruimte over voor mensen die in dat segment wonen. Dat willen we niet in Heerlen en daarom hebben we ook in het Woonfundament vastgesteld dat het stadsbrede gemiddelde van woningcorporatiehuur nu 36 procent is - dat is ruim boven het landelijk gemiddelde en daar zijn we erg trots op – en dat willen wij behouden. We willen ook werken aan gemengde gemeenschappen. ‘Mengen zonder verdringen’ gaat inderdaad aan die mengkant juist over het creëren van stabiele gemeenschappen door slim te kijken naar hoe je gemeenschappen bij elkaar brengt. We hebben keer op keer verduidelijkt dat dit niet betekent dat je coûte que coûte op iedere postzegel in ieder buurtje moet gaan snijden. Nee, we kijken op wijkniveau naar de doelstellingen van ‘mengen zonder verdringen’. Een ander belangrijk aspect los van het mengen is die notie van verdringen waar de SP naar vraagt.
Van verdringen is met goed fatsoen geen sprake op het moment dat je zegt dat er een blijf-in-de-wijk-garantie is en iedereen kan terugkeren waar een aantal mensen dan ook gebruik van maakt. Ik denk ook niet dat dit de vraag was. Mensen zijn in die zin ook niet verdrongen. Ik snap wel dat die wens om een gemeenschap te behouden die we heel belangrijk vinden vanuit dat koesteren dat als Pagina 24 van 67 je dat aantal vijftien ziet, je je dan kunt afvragen of iedereen dat aanbod als aantrekkelijk heeft gezien. Waarom hebben ze welke afweging gemaakt? Dit is misschien een bruggetje naar de tweede vraag. 2. Hoe gaat het college zorgen dat in andere buurten, waar hetzelfde traject van sloop en nieuwbouw zal plaatsvinden, de ambitie ‘mengen zonder verdringen’ wél wordt gerealiseerd? Ik heb net gezegd waarom ik de aanname onder die vraagstelling niet kan onderschrijven, maar ik denk wel, om de vorige zin af te maken, dat het goed is om niet hier tussen raad en college van gedachte te wisselen of te speculeren over waarom mensen wel of niet gebruik hebben gemaakt van die blijvende wijkgarantie, maar dat we die vraag juist moeten neerleggen bij mensen die die afweging hebben gemaakt.
Waarom hebben in dit geval vijftien huishoudens daar wel voor gekozen en anderen niet? Het lijkt me een goed idee om met onder andere Woonpunt, maar ook andere woningcorporaties te vragen – dus ook bij mensen zelf – of ze eens met ons in gesprek willen gaan over wat nou maakt dat je wel of niet gebruikmaakt van die mogelijkheid. Alleen die mensen zelf kunnen natuurlijk aangeven waarom ze welke afweging maken. Ik wil voorstellen dat we dit inzicht meenemen in de afspraak om met een visie op de mijnkoloniën te komen, omdat je eigenlijk wil dat je de woningcorporaties een beetje helpt en elkaar helpt door van elkaar te leren en door juist bij de mensen die het betreft – daar gaat het ons allemaal om – te vragen wat hen nou heeft bewogen om wel of niet gebruik te maken van het aanbod dat die woningcorporatie daar heeft gedaan. Daar kunnen we denk ik ook zorgen en ook dat was één van de motieven van de rondgang door Slakhorst waar veel mensen bij waren die hier vandaag ook aanwezig zijn. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we leren van deze ervaring? Dat wil ik graag gaan doen. 3. Wat zijn waarden die het college nastreeft om succesvol te zijn in de ambitie ‘mengen zonder verdringen’? Die waarden hebben we aan de raad te danken, want de raad heeft het Woonfundament nog in 2025 vastgesteld. Daarin hebben we heel duidelijk aangegeven wat mengen zonder verdringen is.
Dat is even los van het waardeniveau dat ik net al schetste wat we volgens mij met elkaar delen hoe je een gemeenschap koestert en hoe je vooral ook een sterke en stabiele gemeenschap bouwt daar waar die op dit moment misschien nog ontbreekt. Volgens mij is daar niet zo heel veel misverstand over, maar buiten de waarden gaat het ook echt over hoe je dat in de praktijk uitvoert. Daarbij wil ik nog een keer benadrukken dat het een misvatting is om te denken dat mengen zonder verdringen en wat we daarover hebben opgenomen in het Woonfundament op iedere postzegel geldt en we bij iedere straat per se geforceerd willen gaan mengen met woonsegmenten. Het betekent wel dat wij langs de weg van ontwikkelingen, herstructureringen et cetera op wijkniveau willen werken aan veel betere spreiding van verschillende groepen en dus ook een betere mix van segmenten. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter Dank u wel. Heeft u nog behoefte aan een aanvullende vraag, meneer Mertens? Gaat uw gang. De heer Mertens, SP Volgens mij hebben wij allebei een ietwat andere definitie van verdringen. Ik ben dan ook blij met het initiatief dat er in gesprek wordt gegaan met de mensen die in de buurt hebben gewoond, zodat we dit helder kunnen krijgen.
Ik denk dat als jij in die buurt woont en jouw woningcorporatie naar jou toekomt met de mededeling dat je huis wordt afgebroken, dat dit redelijk rauw op je dak valt en dat dit zou kunnen worden opgevat als verdringing. Dus ik ben heel benieuwd wat er uit die gesprekken gaat komen en wat u daarin gaat ophalen. Dus ik ben ook benieuwd op welke termijn die gesprekken gaan plaatsvinden. Pagina 25 van 67 De voorzitter Dank u wel. Gaat uw gang. Ik kom zo bij de rest van de raad. Wethouder Gelderblom Want dan is de vraag denk ik wat die termijn is. Ik gaf net aan dat we dit meenemen in de visie mijnkoloniën. Die is voorzien voor volgend jaar, maar ik houd daar een beetje een slag om de arm. We nemen hem wel op in de begroting die binnenkort uw kant op komt met wat de tijdlijn is die daar ongeveer bij hoort. Dus ik denk dat dit het nette pad is om dat te volgen, vooral ook omdat we dan niet alleen gespreksverslagen … Nogmaals, ik maak even het voorbehoud dat de woningcorporatie eraan mee moet willen werken en mensen moeten vooral ook zelf tijd en zin vrijmaken om hier dan over in gesprek te gaan, maar vooral ook: welke lessen kunnen we nou leren uit de ervaringen van mensen? Dat zal dan z’n weg vinden naar die visie. Die komt hier uiteraard uitgebreid aan de orde. De voorzitter Dank u wel. Ik zag twee reacties. Meneer Daamen.
De heer Daamen, Partij Hoensbroeks Belang Dank je wel, voorzitter. Het is toeval dat ik heel veel mensen uit de buurt Slakhorst ken. Het algeheel beeld dat daar kwam waarom mensen niet meer terug willen gaan, is dat het veel te lang heeft geduurd voordat ze duidelijkheid kregen. Moet er gerenoveerd worden? Moet er worden gesloopt? Mensen waren er op een gegeven moment gewoon klaar mee. Ik wil gewoon een fatsoenlijke woning. Als ik elders kan wonen, dan ga ik daar wel wonen. Dus ik denk dat we daar hand in eigen boezem mogen steken. Die discussie over wel of niet slopen of renoveren is daar zeker debet aan geweest. Dat zal hopelijk ook uit die onderzoeken naar voren komen. Ik hoop dat de wethouder zich daar een beetje in herkent. Ik zie hem al bevestigend knikken. De voorzitter Meneer Peters. De heer Peters, CDA Voorzitter, dat sluit daar wel mooi bij aan. Het is onderbelicht in dit soort dossiers wat onze eigen rol en verantwoordelijkheid is als raad en partijen. Slakhorst loopt natuurlijk al tien jaar. Hoe langer het duurt, hoe meer gemeenschap er verdwijnt. We vinden dat we ons ook wel een eigen spiegel mogen voorhouden.
Een vraag aan de vragensteller is: het feit is dat u en uw partij alle jaren van alles politiek uit de kast haalt als het gaat over die herstructureringsdossiers – voor een gedeelte kunnen we daar best in meegaan – maar heeft het er mede ook niet toe geleid dat er nog langere wachttijden zijn voor de realisatie van goede woningen, er nog meer onzekerheid is en er ook onnodige afbraak is van gemeenschapszin, omdat mensen in de buurten zoals meneer Daamen net ook zei, hun eigen plan trekken en vertrekken? Want dat is natuurlijk wel de keerzijde daarvan. Ik vind dat we het daar ook weleens over mogen hebben. De voorzitter Dank u wel. Dat is één vraag voor de wethouder en één voor meneer Mertens. Ik begin bij meneer Mertens. U mag antwoord geven op de heer Peters. De heer Mertens, SP Pagina 26 van 67 Ik denk het niet. Ik denk dat wij gewoon achter de mensen staan die graag in een wijk en in een huis willen blijven wonen en dat ze er ook vrij in staan om daarvoor te strijden. De voorzitter Dank u wel. Dat is het antwoord. Wethouder, een antwoord op de heer Daamen.
Wethouder Gelderblom Ik vond het een waardevol gesprek dat zich net ontsprong, omdat we nu ook inderdaad een paar keer hebben meegemaakt met zo’n herstructureringstraject dat de raad zich daarin heel erg actief opstelt en dat het best wel een goed moment is om na te denken over wie nou welke rol heeft en hoe we het beste bijdragen aan de beste uitkomst voor inwoners. Dus in die zin herken ik me wel in wat de heer Daamen zegt. Ik denk tegelijkertijd ook – dat zegt zowel de heer Daamen als de heer Peters – dat dit ook een spiegel is die we ons in een collectiviteit als politiek, maar misschien ook wel de raad mogen voorhouden. Daar heb ik niet zo heel veel van te vinden, maar ik denk wel dat het waar is dat een heel lang traject uiteindelijk voor niemand echt heel goed is. Daar wil ik wel aan toevoegen dat zorgvuldigheid natuurlijk idealiter gepaard is aan snelheid, juist bij dit soort trajecten die ook heel erg gaan over identiteit, gemeenschap, geborgenheid en geworteldheid, zorgvuldigheid daarin natuurlijk heel belangrijk is. Anderzijds hebben we de afgelopen jaren ook gezien dat de woningcorporaties daar wat lessen in hebben moeten leren. Ik denk dat de waarheid een beetje in het midden ligt, maar ik vind het wel een heel goed moment om juist dit soort reflecties met elkaar te delen. Daar dank ik u ook voor. De voorzitter Dank u wel. Dan ronden we het vragenuur af. 3.
Vaststellen notulen raadsvergadering d.d. 24 juni 2026 Hamerstuk. 4. Vaststellen van de ingekomen stukken en de wijze van afdoening De voorzitter Meneer Leers, u wilde daar een vraag over stellen, volgens mij als enige. Meneer Leers, gaat uw gang. De heer Leers, Hart-Leers Meneer de voorzitter, dank u wel. De wijze van afhandeling, brief 50. Taxistandplaats Geleenstraat. Collega Van den Berg heeft daar inmiddels een heel dossier over. Dat dossier vlot volgens mij niet echt, ondanks zijn tomeloze inzet. Ik denk toch dat we dit niet kunnen afdoen met naar het college ter afdoening. Ik zou er een voorstander van zijn om ze eens nader te informeren over het voortraject, de stand van zaken en hoe één en ander nu wordt opgelost. Daarin kunnen we dan ook meenemen wat er allemaal gaande of vooral niet gaande was naar aanleiding van de vragen in de inzet van de heer Van den Berg. Ik heb trouwens waardering voor zijn inzet en zijn moeite. 59, de formele reactie beroep op het Woo-verzoek over het kopgebouw A van de wafelfirma. Dat is inmiddels ook een langlopend dossier geworden. Ik kan me zomaar voorstellen dat het merendeel van de gemeenteraad wellicht geen wafel kan bakken van dit verhaal. Dus het lijkt mij ook goed om eens een stukje aan papier toe te vertrouwen wat daar nu eigenlijk aan de hand is.
Wat was het voortraject? Hoe zitten we nu in dat spel? Hoe kan zoiets hopelijk worden opgelost? Pagina 27 van 67 Dan de raadsinformatiebrieven. Mij vielen de brieven 28 en 29 op. Dat is de voortzetting van de gemeentelijke opvang van de Oekraïense vluchtelingen. Daar is de buurt huis-aan-huis via een flyer over geïnformeerd. Over het volgende punt 29, de uitbreiding van de dag- en nachtopvang met 5 bedden, heeft de buurt verder niets gehoord, terwijl over beide zaken de raad wel geïnformeerd is. Dus ik zou te zijner tijd graag willen vernemen waarom het ene dossier wel actief wordt uitgevent en het andere vooralsnog niet. De voorzitter Dank u wel. Overigens klopt het dat 50 en 59 ter afdoening van het college zijn, want die moeten hem gewoon afdoen. Als u daar meer over wil in de agendering, dan stel ik voor dat we dat volgende week in het presidium met elkaar bespreken hoe we dat dan gaan doen. Want dat lijkt me de normale gang van zaken. Voor die ribs weet ik dat de ene goed is gelopen en in de ander is er iets met de bezorging helemaal fout gegaan. Dat klopt wel. Dan kunt u nee schudden, maar het is gewoon fout gegaan in de bezorging. Daar kan ik ook niets aan doen, maar dat is wel wat er aan de hand is. De heer Leers, Hart-Leers Ik denk dat u zelf wel ergens de klok heeft horen luiden, maar dat er toch iets is misgegaan.
Bij die ene is wat misgegaan, maar die is alsnog toch bezorgd, dus dat is rechtgezet wat betreft 28. Bij het tweede is helemaal niet geïnformeerd. Dus de buurt weet van niets. De raad is geïnformeerd en ik vroeg mij af waarom bij het ene wel actie wordt ondernomen en actief wordt geïnformeerd en uiteindelijk ook wordt geflyerd en bij het andere dat vooralsnog niet is gebeurd. De voorzitter Dat is omdat het ene wel uniek is en we het tweede wel vaker hebben gedaan. De heer Leers, Hart-Leers Sorry? De voorzitter Het tweede hebben we wel vaker gedaan. Dat is de uitbreiding. Dat doen we in de winter namelijk ook. Het is nu een uitzondering dat we dit op een ander tijdstip doen, maar we hebben het wel eerder gedaan. Daar zal het verschil in zitten. De heer Leers, Hart-Leers Maar het ene is tijdelijk en het andere blijvend, maar dat tot daaraantoe. De voorzitter Op deze wijze stellen we agendapunt 4 vast. 5. Rekenkameronderzoek ‘Keuzes in kwaliteit en samenhang’, een onderzoek naar beleid en uitvoering van toezicht en handhaving in Heerlen Eerste termijn De voorzitter Mevrouw Heine. Pagina 28 van 67 Mevrouw Heine-Van Dartel, CDA Dank u, voorzitter. We hebben het er in de commissie al uitgebreid over gehad, maar we hadden nog een paar vragen.
Het college laat overtuigend zien dat er veel wordt gemonitord, maar kan het college ook aantonen dat de raad voldoende inzicht krijgt in wat wel en niet werkt, zodat wij inhoudelijk keuzes kunnen maken over prioriteiten, inzet en middelen? Als effecten grotendeels niet meetbaar zijn, hoe kunt u dan met zekerheid stellen dat de raad voldoende inzicht heeft in de effectiviteit? Op welke onderdelen concludeert het college dat de huidige aanpak onvoldoende effect sorteert? Op welke wijze wordt er resultaat geboekt? Dat was het, voorzitter. De voorzitter Dank u wel. Mevrouw Vrusch. Mevrouw Vrusch, SP Dank u, voorzitter. Ditzelfde stuk heeft vorig jaar oktober al op de agenda gestaan. Destijds is de afspraak gemaakt met de raad om presentatieavonden te organiseren om meer inzicht te geven in de uitvoering, monitoring en de manier waarop beleid wordt vastgesteld. Het is begin dit jaar meer dan uitgebreid aan bod gekomen, waarvoor dank, maar ook daarna zijn de ontwikkelingen niet stil blijven staan. Zo komt een deel van de aanbevelingen al terug in de praktijk, wordt de komende jaren ook het rijker verantwoorden toegevoegd en komen de keuzes ook nog eens terug in de jaarlijkse plannen, de halfjaarlijkse ribs en nog eens de jaarlijkse presentatieavonden. Daarmee zien wij op dit moment onvoldoende aanleiding om verdere aanbevelingen over te nemen.
De raad heeft wat ons betreft meer dan voldoende handvatten om te controleren. In de commissie is afgesproken dat we ook nog ontwikkelingen erbij krijgen rondom het maatschappelijk interventieteam. Voor de SP is het vooral belangrijk dat prioriteit en capaciteit vooral bij de uitvoering liggen. Dus zichtbaar buiten, preventief aan de slag en integraal samenwerken, zoals bijvoorbeeld ook via de doorpraatmethode. Daarom stemmen wij op dit moment tegen het voorliggende voorstel. De voorzitter Dank u wel. Meneer Van den Berg. De heer Van den Berg, VVD Voorzitter, toezicht en handhaving raken direct aan de leefbaarheid, veiligheid en kwaliteit van onze stad, of het nu gaat om overlast in wijken, bouwen en milieu, ondermijning, verkeerd gebruik van vastgoed of toezicht binnen het sociaal domein. Onze inwoners mogen verwachten dat regels niet alleen worden vastgesteld, maar ook worden nageleefd en waar nodig worden gehandhaafd. Deze gemeenteraad heeft daar een belangrijke verantwoordelijkheid. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van onze gemeente. Wij stellen de kaders. Wij maken keuzes over prioriteiten en middelen en wij controleren vervolgens of het college binnen die kaders de resultaten behaalt die we met elkaar voor ogen hebben. Juist daarom wil deze raad al geruime tijd meer grip op toezicht en handhaving.
Voorzitter, het onderzoek van de Rekenkamer laat wat ons betreft zien dat die behoefte aan meer grip niet uit de lucht komt vallen. De Rekenkamer constateert onder andere dat er geen integraal toezicht- en handhavingsbeleid is, dat doelstellingen niet SMART zijn geformuleerd en dat onvoldoende monitoring plaatsvindt om goed te kunnen beoordelen of de uitvoering doeltreffend en doelmatig is. Ook constateert de Rekenkamer dat de raad beperkt betrokken is bij de totstandkoming van dit beleid en weinig ruimte heeft om strategische keuzes te kunnen Pagina 29 van 67 beïnvloeden. Dat zijn stevige conclusies. Maar het belangrijkste is wat ons betreft niet om vandaag uitgebreid terug te kijken naar wat er in de afgelopen jaren niet goed is gegaan. Veel belangrijker is de vraag wat we vanaf nu anders gaan doen. De raad moet kunnen sturen. De Rekenkamer adviseert om SMART-doelstellingen te formuleren en inzichtelijk te maken hoe de effectiviteit van toezicht en handhaving wordt gemeten. Daarnaast wordt aanbevolen om de raad beter inzicht te geven in de resultaten en afwegingen en om met de raad het gesprek te voeren over prioriteiten, capaciteit en financiële consequenties. Daar zit voor ons de kern. Wij willen ons als gemeenteraad niet bemoeien met de dagelijkse uitvoering.
Wij hoeven niet te bepalen welke handhaver morgen naar welke straat gaat, maar wij moeten wel kunnen bepalen wat we belangrijk vinden, welke resultaten we willen bereiken, welke prioriteiten daarbij horen en welke middelen daarvoor nodig zijn. Vervolgens moeten wij kunnen controleren of dat ook daadwerkelijk gebeurt. Dat is niet op de stoel van het college gaan zitten. Dat is onze kaderstellende en controlerende taak serieus nemen. Voorzitter, het college zegt in zijn zienswijze de aanbevelingen van de Rekenkamer over te nemen. Dat is positief. Tegelijkertijd plaatst het college een belangrijke kanttekening bij het meetbaar maken van de effectiviteit. Het college geeft bijvoorbeeld aan dat minder bouwtoezicht niet per definitie leidt tot meer ingestorte bouwwerken en dat intensiever toezicht op brandveiligheid niet automatisch betekent dat er minder branden ontstaan. Ook andere factoren kunnen daarop van invloed zijn. Dat begrijpen wij. Toezicht en handhaving is geen exacte wetenschap, maar het feit dat niet ieder maatschappelijk effect één-op-één aan handhaving kan worden toegeschreven, betekent nog niet dat we geen meetbare doelen kunnen stellen. Want anders ontstaat een merkwaardige situatie. We stellen middelen beschikbaar. We zetten capaciteit in. We stellen prioriteiten. We voeren controles uit.
We handhaven, maar vervolgens hadden we niet kunnen bepalen of we daarmee voldoende resultaat bereiken. Dat kan wat ons betreft niet de uitkomst zijn van dit onderzoek. Dat is niet alleen vertellen wat we doen, maar ook wat het oplevert. Het college geeft aan dat de kwaliteitsrapportage over toezicht en handhaving omgevingsrecht voortaan ook moet worden verstrekt aan de gemeenteraad. Daarnaast wordt bij de volgende verslaglegging aandacht besteed aan de inzichtelijkheid ervan en aan de verhalende beleidsevaluatie.Dat zijn goede stappen, maar voorzitter, meer rapportages betekent nog niet automatisch meer grip. We kunnen straks precies weten hoeveel controles er zijn uitgevoerd, hoeveel meldingen er zijn binnengekomen en hoeveel handhavingstrajecten er zijn gestart. Maar de wezenlijke vraag blijft: waar en wanneer was het beleid succesvol? Daarvan moeten we vooraf weten wat we willen bereiken. Dat kan bijvoorbeeld gaan over naleving, herhaalde overtredingen, afhandeltermijnen, uitvoering van geprioriteerde controles of ontwikkelingen in meldingen. Niet ieder effect hoeft daarbij tot achter de komma aan een specifieke interventie te kunnen worden toegeschreven, maar er moet wel een meetlat zijn, want zonder meetlat kan deze raad uiteindelijk ook niet beoordelen of extra capaciteit, andere prioriteiten of extra geld daadwerkelijk verschil maken.
Dan missen we nog een belangrijk element. Tijd. Voorzitter, daar zit voor ons op dit moment misschien wel het belangrijkste punt. Het college zegt de aanbevelingen over te nemen. Het raadsvoorstel vraagt ons vervolgens het college te verzoeken die aanbeveling uit te voeren en de raad daarover te informeren, maar wanneer? Wanneer krijgt deze raad die SMART- doelstellingen? Wanneer krijgen we de indicatoren waarop we kunnen sturen? Wanneer is duidelijk wat de uitgangssituatie is? Vanaf wanneer kunnen wij de resultaten daadwerkelijk vergelijken met de doelen die we van tevoren hebben vastgesteld? Daar ontbreekt op dit moment een concrete termijn voor. Juist daarom zouden wij vandaag daar graag duidelijkheid over willen krijgen. Daarom vragen we het college de volgende vragen.
Pagina 30 van 67 Ten eerste, kan het college aangeven wanneer de raad concrete en meetbare doelstellingen voor toezicht en handhaving ontvangt? Ten tweede, kan het college aangeven met welke prestatie-, nalevings- en effectindicatoren gewerkt gaat worden, zodat we niet alleen activiteiten meten, maar ook resultaten? Ten derde, komt er een nulmeting, zodat we daadwerkelijk kunnen vaststellen of de situatie na verloop van tijd verbetert? Ten vierde, kan het college vandaag een concrete termijn toezeggen waarbinnen de doelstellingen, indicatoren en nulmeting gereed zijn en vanaf wanneer hierover periodiek aan de raad wordt gerapporteerd? Voorzitter, ik ga langzaam afronden. Het is prima als het college de aanbevelingen overneemt, maar maak die instemming dan toetsbaar door er doelen, indicatoren en een termijn aan te verbinden. Anders bestaat het risico dat we over een jaar opnieuw met elkaar constateren dat we meer inzicht willen. Dat zou na zo’n duidelijk Rekenkameronderzoek een gemiste kans zijn. Tot slot, wij zien dit onderzoek daarom niet alleen als kritiek op hetgeen dat achter ons ligt. We zien het als een kans. Het is een kans om de verhoudingen tussen raad en college op dit belangrijke beleidsterrein duidelijker te maken. Het is een kans om vooraf betere keuzes te maken over prioriteiten en capaciteit.
Het is bovenal een kans om ervoor te zorgen dat deze gemeenteraad daadwerkelijk kan beoordelen of het beleid dat wij mogelijk maken ook het resultaat oplevert dat onze inwoners daarvan mogen verwachten, want grip begint niet bij meer rapportages. Grip begint bij vooraf weten wat we willen bereiken, weten wanneer we dat willen bereiken en achteraf kunnen vaststellen of dat ook daadwerkelijk is gebeurd. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter Interruptie van mevrouw Vrusch. Mevrouw Vrusch, SP (interruptie) De heer Van den Berg was zo goed in z’n verhaal bezig dat ik dacht dat we niet te vroeg moesten interrumperen. Maar ik wil wel nog even aanhalen dat we twee jaar geleden nu de kadernota over leerbaarheid en veiligheid hebben vastgesteld waarin wij als raad vijf prioriteiten hebben meegegeven aan het college. Dus daarin zetten we de beleidskaders al vast. Dat mogen we over twee jaar weer opnieuw doen, dus dan zou je vanaf 2028 weer een nieuw plan met nieuwere prioriteiten hebben. Misschien helpt dat al. Ik ben zelf altijd geïnteresseerd in het stukje rijker verantwoorden, want het is volgens mij al de derde keer vanavond dat het hier gaat over KPI’s, SMART formuleren en meetbare zaken. Cijfers zijn maar een deel van het verhaal. Het is een belangrijk deel, maar de kleur, de context, de bredere blik erop en wat we buiten kunnen betekenen, vind ik net zo belangrijk.
Wat is de visie van het college daarop? De voorzitter Dank u wel. Ik zal kort antwoorden, want we hebben dit in de commissie uitgebreid besproken. Tot mijn verbazing komen hier dan nog heel veel vragen op tafel waarvan ik me afvraag hoe dat kan. Als ik de mevrouw van de Rekenkamer letterlijk hoor zeggen: we zijn wel echt een stuk verder dan eerst en ik weet niet meer zo goed wat ik over de stukken moet zeggen. Want het is een beetje passé, want het stuk wat hier ligt is al heel erg oud. Dat hebben we bewust aangehouden als raad, omdat we zeiden dat er volgens ons iets niet klopt. Wij waren ook best kritisch vanuit het college en de organisatie op het stuk. Daarom hebben we die informatieavonden gehouden. In die informatieavonden hebben we heel goed laten zien dat er wel degelijk een cyclus is van beleid naar uitvoering, van controle en van allerlei SMART- formuleringen. In de hub staan gewoon SMART-formuleringen. In de kadernota staan gewoon Pagina 31 van 67 SMART-formuleringen. De kadernota wordt weer aangepast en u krijgt dus weer de kans om opnieuw die SMART-formuleringen te herhalen. Er wordt gewerkt aan een nieuw VTA-beleid. Het komt dus bij u. Uiteraard nemen we daar SMART-doelstellingen in op. Kortom, u wordt op uw wenken bediend. Als we op enkele terreinen echt heel transparant zijn, dan is het wel wat we hier doen op handhaving, zowel bij BMB als bij veiligheid.
Dat laten we ook met enige regelmaat zien. Daar hebben we op die informatieavonden volgens mij ook een heel goed inzicht in geboden van wat je doet en waarom je het doet. We hebben inderdaad ook laten zien – dat is altijd zo – dat we niet alles kunnen controleren. Ik zou ook niet weten hoe we dat moeten doen, want als we bijvoorbeeld bij bouwen, milieu en bodem alles moeten controleren, dan denk ik dat we een apparaat hebben van 1.000 man om de hele stad door te gaan om elk bouwwerkje en elk stukje grond te controleren. Dat zal ook niet de bedoeling zijn, dus we hebben ook laten zien op die avond dat we prioriteiten op een bepaalde manier stellen. Dat heeft alles met wetgeving en kaders van uw gemeenteraad te maken. Die hebben ook voor een heel groot deel te maken met een aantal wettelijke verplichtingen als controle op brandveiligheid en gezondheidszorg. Dat doen we ook bij veiligheid. Daar gaat het juist om de kaders die u stelt in die vijf thema’s die mevrouw Vrusch terecht heeft benoemd. Dan gaat het erom dat we dat uitvoeren. Dat leidt tot resultaten. Dat laten we zien in onze verantwoording. We hebben ook nog eens toegezegd dat we een paar keer per jaar dit soort informatieavonden organiseren, omdat we heel goed zagen dat er een behoefte aan uw kant was om duidelijkheid te krijgen wat wij doen, waarom wij dat doen en wat het oplevert. Dat blijven we ook doen.
We blijven ook in die big 8-cyclus van BMB en in die kadernotacyclus van veiligheid werken waarin we dus in die nota’s SMART formuleren. Daar kunt u ons dan op controleren, dus volgens mij voldoen we juist aan datgene wat er is gezegd. We hebben volgens mij in de bestuurlijke reactie naar aanleiding van de laatste reactie van de Rekenkamer naar aanleiding van die twee informatieavonden ook nog een keer extra benadrukt wat we al doen en wat we al toezeggen. Volgens mij voldoen we daarmee precies aan wat u wil als raad. Tweede termijn De voorzitter Tweede termijn. Meneer Van den Berg, gaat uw gang. De heer Van den Berg, VVD Voorzitter, dank voor uw uiteenzetting die u aangeeft. Mij staat bij dat de informatieavonden zijn georganiseerd om kennis te geven van de zaken die we doen. Die informatieavonden zijn op zich heel erg goed. Die waren ook uitgebreid en die waren ook goed bezocht. Maar de basis voor niet alleen die informatieavonden ligt natuurlijk in de kaderstellende rol die de raad heeft over de daadwerkelijke uitvoering van het beleid. Ik heb geconstateerd uit het onderzoek van de Rekenkamer dat die raad in eerste aanleg – dat is eigenlijk al iets van de afgelopen jaren – onvoldoende is meegenomen bij de kaderstelling van het beleid daarin. Daarvoor is mijn betoog ook geweest.
Wij zouden graag in de komende periode meer betrokken willen worden bij de kaderstelling van het beleid rondom dit thema. Die avonden die we doen zijn absoluut goed. Dat geldt ook voor het betoog dat u zegt, maar mij lijkt het wel verstandig dat we ook in de komende periode goed met elkaar gaan afspreken over juist welke middelen we beschikbaar gaan stellen en welke capaciteiten we daarvoor gaan inzetten. Welke prioriteiten stellen we daarin en welke controles voeren we daarover op? Want dat is de controlerende taak van deze raad. Bent u dat met mij eens? De voorzitter Pagina 32 van 67 Dat ben ik met u eens en ik heb ook gezegd dat er nieuw VTA-beleid aankomt. Daar heeft u de mogelijkheid om kaders te stellen. Daar zal ook SMART-informatie in zitten. We gaan in de loop van volgend jaar ook een nieuwe kadernota veiligheid maken. Ook daarin zullen weer SMART-formuleringen staan en heeft u dus de mogelijkheid om aan de hand daarvan te controleren. Dus dat gaan we gewoon doen. Nog een keer. De heer Van den Berg, VVD (interruptie) Ik heb nog een aanvullende vraag. Begrijp ik dan goed dat we na al het beleidsfalen zoals dat ook in het Rekenkameronderzoek naar voren is gekomen het zo allemaal gaan vaststellen? De voorzitter Het VTA-beleid gaat over het onderdeel BMB. Dat is bouwen, milieu en bodem.
De kadernota veiligheid gaat over alles wat te maken heeft met de veiligheid in onze omgeving. Is er behoefte aan stemming over dit onderwerp? Dat is niet het geval. Sorry. U wordt geacht te hebben tegengestemd? Dat wilde u zeggen? Sorry, ik was even iets te snel. Dan is het voorstel aangenomen waarbij de SP wordt geacht te hebben tegengestemd. Soms ga ik gewoon te snel. Excuus daarvoor. 6. Rekenkameronderzoek onderbesteding Eerste termijn De voorzitter Wie mag ik het woord geven? Ik begin bij de heer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Ik zal ook best kort zijn in dit voorstel. Ik hoorde tijdens de commissie een commissielid zeggen dat we geld overhouden. We hebben de afgelopen jaren 62 miljoen overgehouden. Ik denk niet dat het hele verhaal is dat we geld overhouden. Dat vind ik ook jammer van dit onderzoek. Zo ver zal het onderzoek van de Rekenkamer niet hebben gereikt, maar 62 miljoen onderbesteding zegt ons eigenlijk niets, want we weten het niet. Er komt geld binnen en daar moeten wellicht nog taken voor worden uitgevoerd. Als ik 62 miljoen aan onderbesteding heb en ik moet nog voor 70 miljoen aan taken uitvoeren, dan denk ik niet echt dat ik geld overhoud. Het is op zich wel jammer dat je dit niet in dit voorstel ziet waar die 62 miljoen uit bestaat.
Zijn dat taken die niet hebben kunnen worden uitgevoerd? Zijn dat taken die in een later jaar alsnog tot een verplichting gaan leiden? Want dan zijn het natuurlijk geen overgehouden gelden. Vandaar dat we ook oppositie breed de motie hebben ingediend waarin we eigenlijk vragen om gewoon eens bij een jaarrekening – dat kan wat mij betreft op één A4’tje – duidelijk aan te geven dat we een bedrag van x aan onderbesteding hebben en waar die onderbesteding nou uit bestaat. Wat gaan we vervolgens doen met het geld dat echt over is? Gaan we dat herbesteden? Gaan we dat op de één of andere manier teruggeven aan inwoners? Dat kan door bijvoorbeeld te zeggen dat we in 2027 de OZB niet verhogen. Ik denk dat wij daar in ieder geval als oppositie behoefte aan hebben. Vandaar dat wij ook vinden dat die motie heel goed bij het Rekenkameronderzoek aansluit en het zelfs een beetje uitbreidt. Dat was het voor zover, voorzitter. De voorzitter Dank u wel. Mevrouw Schreurs. Pagina 33 van 67 Mevrouw Schreurs, Partij Hoensbroeks Belang Dank u, voorzitter. Wij hadden inderdaad zoiets: de conclusies en de aanbeveling konden we inhoudelijk steunen, maar we vonden het gewoon te vrijblijvend. We zijn daarom ook heel blij met die motie die we mee indienen, want we zaten met precies hetzelfde als wat meneer Jacobs aangaf.
Als er dan 62 miljoen onderbesteding is, wat is dan niet gebeurd? Dan wil je wel toelichting hebben. Is er ergens incidenteel geld binnengekomen wat niet is besteed en zijn er daardoor inderdaad al verplichtingen? We vonden het te mager zoals het raadsvoorstel er nu lag, dus we zijn erg voor de aanvulling die ook in de motie wordt omschreven. De voorzitter Dank u wel, meneer Reijns. De heer Reijns, Ouderenpartij Heerlen Ik sluit me aan bij de eerdere sprekers. Misschien doe ik een handreiking naar de wethouder, omdat in het rapport van DoeMee – dat is overigens een merkwaardige titel, want het lijkt er een beetje op dat het een associatie oproept van doe mee in de onderbesteding – een ordening is aangebracht die op zichzelf best interessant is, omdat sommige factoren in handen van de gemeente liggen, maar andere van buitenaf komen. Die ordening heeft vooral te maken met planningsoptimisme bij grote projecten. Dus daar zou je de rol van de gemeente in voor kunnen stellen plus alle meewerkende partijen. Er is soms optimisme bij het invullen van de vacatures. Dit is niet anders. Er is een krappe arbeidsmarkt op onderdelen. Dan zou je kunnen zeggen dat het nogal eens voorkomt dat er pessimisme is bij het ramen van belastinginkomsten. De vierde die in het rapport wordt vermeld is de late toekenning van incidentele Rijksmiddelen. Dus dat komt gedurende het boekjaar binnen.
Het is moeilijk om daar aan de voorkant rekening mee te houden in exacte omvang. Dus als het gaat om de verantwoording van wat die 62 miljoen is, dan zou je kunnen kijken naar wat in de handen ligt van de gemeente zelf en wat van buitenaf komt. Die opdeling maakt het ook interessant dat je als raad kunt bepalen of we besluiten te nemen hebben op onderdelen waarbij dus langdurige projecten wel dan niet hier worden geaccordeerd of waarbij middelen die zijn blijven liggen op de plank toch op een andere manier worden aangewend. Dus op zichzelf hoop ik dat de verantwoording die de eerdere sprekers al aankaartten toch een beetje langs die vier lijnen loopt. Dat was mijn bijdrage. De voorzitter Dank u wel. Meneer Leenen. De heer Leenen, CDA Dank u, voorzitter. In de commissie heeft het CDA al aangegeven dat voor ons niet de omvang van de onderbesteding centraal staat, maar de vraag of deze raad voldoende grip heeft op de uitvoering van zijn eigen besluiten. We hebben toen vier concrete verzoeken gedaan aan het college. Meer inzicht in grote projecten inclusief planning, voortgang en vertragingen. Inzicht in de relatie tussen formatie, bezetting, ziekteverzuim en uitvoering. Inzicht in de langdurig openstaande reserves en doorgeschoven budgetten en een heldere rapportage over de verschillen tussen begroting en realisatie.
Daarom willen we graag nog vandaag horen wanneer de raad die wel kan verwachten. Dat is ook de reden waarom wij deze motie hebben mede-ingediend. Dank u. De voorzitter Pagina 34 van 67 Dank u wel. De heer Van den Berg. De heer Van den Berg, VVD Meneer de voorzitter, publiek geld is geen geld van de overheid. Het is geld van onze inwoners en onze ondernemers. Juist daarom moeten wij daar zorgvuldig en verantwoordelijk mee omgaan. Het onderzoek van de Rekenkamer naar onderbesteding geeft wat dat betreft stof tot nadenken. Tussen 2020 en 2024 is in Heerlen sprake geweest van ruim 62 miljoen euro aan onderbesteding met in 2022 een uitschieter van bijna 24 miljoen euro. De Rekenkamer verbindt daar nadrukkelijk de conclusie aan dat een dergelijke omvang het budgetrecht van de raad rechtstreeks raakt. Laat één ding duidelijk zijn: onderbesteding is niet per definitie verkeerd. Soms komen middelen van het Rijk te laat binnen om nog in hetzelfde jaar te kunnen worden besteed. Soms lopen procedures uit en soms wordt iets goedkoper uitgevoerd dan vooraf gedacht. Het doel kan dus nooit zijn om simpelweg zo veel mogelijk geld uit te geven, omdat het in de begroting staat, maar bij 62 miljoen euro in 5 jaar kunnen we het ook niet afdoen als een financieel-technisch verschijnsel, want uiteindelijk stelt deze raad een begroting vast, omdat we daarmee iets willen bereiken voor onze stad.
Geld voor woningbouw, wegen, scholen, sportcomplexen of riolering staat niet in de begroting, omdat we graag bedragen op papier zetten. We stellen dat geld beschikbaar, omdat er iets moet gebeuren. Juist bij verschillende van deze onderwerpen ziet de Rekenkamer aanwijzingen voor vertraging in de uitvoering. Een ambitieuze stad heeft niets aan ambities die blijven staan op papier. Onderbesteding gaat daarom wat ons betreft niet alleen over geld, maar het gaat ook over uitvoeringskracht en over de vraag of we daadwerkelijk realiseren wat we onze inwoners en ondernemers hebben beloofd. Voorzitter, daarom dienen we vandaag samen met Forum voor Democratie een motie in om onderbesteding beter inzichtelijk te maken. We willen bij de jaarrekening niet alleen een bedrag zien dat is overgebleven. We willen ook kunnen zien waarom het bedrag is overgebleven. Is een project uitgesteld? Is een taak niet of slechts gedeeltelijk uitgevoerd? Is hetzelfde resultaat simpelweg goedkoper gerealiseerd? Zijn er hogere baten binnengekomen of zijn middelen daadwerkelijk vrijgevallen? Dat onderdeel is essentieel. Want een miljoen euro dat overblijft door een project dat een jaar later wordt uitgevoerd, is iets fundamenteel anders dan een miljoen euro die structureel niet meer nodig blijkt te zijn.
Onze gezamenlijke motie vraagt daarom ook om deze informatie vanaf de jaarrekening 2026 centraal en overzichtelijk te presenteren en daadwerkelijk vrijgevallen middelen opnieuw aan de raad ter besluitvorming voor te leggen. Maar wat ons betreft is dat de achterkant van het verhaal, want beter uitleggen waarom iets niet is uitgevoerd, is goed. Nog belangrijker is dat deze raad eerder weet dat iets niet kan worden uitgevoerd. Als wij pas horen bij de jaarrekening dat een substantieel budget niet kon worden besteed, dan kunnen we perfect verklaren wat er is gebeurd, maar zijn we te laat om nog bij te sturen. Juist daar raakt de onderbesteding onze controlerende functie en ons budgetrecht. Voorzitter, daarom zijn wij blij dat de aanbevelingen van de Rekenkamer worden overgenomen. Maar aanbevelingen overnemen is stap één. Daarna moet de raad er ook daadwerkelijk iets van merken. Het college gebruikt in z’n reactie verschillende keren formuleringen als: wij zullen wel bezien en wij zien mogelijkheden. De Rekenkamer adviseert de raad daarom om het college te vragen de uitvoering nader te concretiseren, bijvoorbeeld al bij de behandeling van de begroting 2027. Daarom hebben wij drie concrete vragen.
Wanneer worden deze aanbevelingen daadwerkelijk geïmplementeerd? Welke aanbevelingen zien we concreet terug in de begroting 2027? Wanneer rapporteert het college aan deze raad over de resultaten, zodat we kunnen beoordelen of we daadwerkelijk meer grip hebben gekregen? Wat ons betreft moet er een duidelijke verbinding komen tussen begroting, tussentijdse rapportage Pagina 35 van 67 en jaarrekening. Niet alleen achteraf verklaren, maar gedurende het jaar signaleren en waar nodig bijsturen. Voorzitter, wat ons betreft biedt dit onderzoek aanleiding om ook kritisch te kijken naar de manier waarop we onze begroting opstellen. Een begroting heeft bijna vanzelf de neiging voort te bouwen op bedragen en aannames uit het voorgaande jaar, maar als we structureel verschillen zien tussen begroting en realisatie moeten we zo nu en dan ook durven vragen of het vertrekpunt eigenlijk nog wel klopt. Daarom zouden we graag zien dat Heerlen toewerkt naar een systematiek waarbij iedere twee jaar de begroting of substantiële onderdelen daarvan volgens het principe van zero-based worden begroot en opnieuw tegen het licht worden gehouden.
Dat betekent niet dat we iedere twee jaar de complete begroting administratief van nul moeten bouwen, maar wel dat we periodiek opnieuw de fundamentele vragen stellen wat we willen bereiken, wat we daadwerkelijk kunnen uitvoeren, welke capaciteit daarvoor beschikbaar is en welk budget daarvoor realistisch nodig is. Daarmee krijgen we een zuivere en realistische begroting en versterken we tegelijkertijd het budgetrecht van deze raad. Wij horen daarom graag of het college bereid is om met een voorstel te komen over hoe we dit vanaf de komende begrotingscycli kunnen vormgeven. Voorzitter, ik ga afronden. Het doel is uiteindelijk niet om zo veel mogelijk geld uit te geven. Het doel is om realistisch te begroten en vervolgens ons ook te realiseren wat we onze inwoners en ondernemers beloven. Wat ons betreft is de lijn daarom helder. Realistisch begroten wat we kunnen uitvoeren, de raad gedurende het jaar informeren en wanneer dit niet lukt, tijdig kunnen bijsturen en achteraf helder kunnen verantwoorden wat er met het geld is gebeurd. Onze gezamenlijke motie met Forum voor Democratie helpt ons om dat laatste beter inzichtelijk te maken door onderbesteding vanaf de jaarrekening 2026 centraal uit te splitsen naar de verschillende oorzaken. Met de aanbevelingen van de Rekenkamer willen we de raad eerder en beter in positie brengen.
Door iedere twee jaar zero-based naar de begroting te kijken willen we ervoor zorgen dat ook het vertrekpunt zo realistisch en zuiver mogelijk is. Minder vrijblijvendheid, meer uitvoeringskracht en een begroting waarop deze raad daadwerkelijk kan bijsturen. Dat is wat ons betreft de belangrijkste les uit dit Rekenkameronderzoek. Ik kijk uit naar de reactie van het college. Dank u wel. De voorzitter Dank u wel. Dan gaan we naar de reactie van het college bij monde van wethouder de heer Janssen. Wethouder A. Janssen Goedenavond, beste raad. Het Rekenkameronderzoek hebben we tijdens de afgelopen commissievergadering uitvoerig besproken. Ik denk dat het goed is om nog even toe te lichten dat het uw onderzoek is als raad van uw Rekenkamer. Dat is één. Twee is dat het daarnaast van belang is dat in uw eigen onderzoek heel duidelijk en nadrukkelijk staat opgesteld wat aanleiding tot onderbesteding kan zijn. Dan wil ik mezelf niet weer helemaal herhalen van hetgeen dat ik met u al in de commissie heb gedeeld. Ik wil toch nog een keer in herinnering brengen dat bijna 50 procent van de onderuitputting van die 62 miljoen per jaar, zeg pak 'm beet 10 miljoen per jaar gemiddeld en sommige jaren wat meer en wat minder, zijn oorzaak vindt in middelen die wij heel laat in het jaar van het Rijk beschikbaar krijgen.
Met andere woorden, als u aan het einde van de maand heel veel geld op de rekening krijgt en u dacht van tevoren dat u die voor de hele maand nodig had, dan is het niet zo gek dat je die niet meer krijgt uitgegeven. Dat raakt misschien ook wel aan hetgeen wat ik verschillende partijen hoorde zeggen over hoe wij met onze middelen omgaan, want het is publiek geld. Daar gaan we goed mee om. Het is in de basis niet de bedoeling om op de centen te blijven zitten, want Pagina 36 van 67 wij hebben hier een begrotingscyclus waarin wij met u allemaal vaststellen wat wij met de middelen die we tot onze beschikking hebben begroot, wat wij daarmee gaan doen. Die stelt u vast. Dat is aan u. Daar handelen wij naar. Vervolgens verantwoorden wij in de cyclus nog twee keer en heeft u ook nog twee keer een moment waarop we tussentijds bijstellen en waarin u ook weer geïnformeerd wordt op welke onderdelen per kernthema met een programma de begroting niet helemaal in de pas loopt, ofwel omdat er meer inkomsten zijn, ofwel omdat de uitgaven niet in de pas lopen met hetgeen dat we van tevoren hebben geprognosticeerd. Dat is nu precies de cyclus waar u als raad continu aan zet bent. Als klap- en sluitstuk presenteren wij aan u een jaarrekening in generieke zin. Dat gaan wij ook komend jaar met u doen.
Dat hebben we afgelopen juni ook gedaan waarin wij precies oplijsten wat ons vorig jaar niet is gelukt om te besteden, op welke onderdelen nog sprake is van onderbesteding en hoe wij die middelen alloceren om in het lopende jaar uit te voeren. Daar gaat u allen over. Daar hebben we u allen afgelopen juni – daar wil ik u nog even aan memoreren – nog drie keer aan u allen moeten herhalen hoe dat ook alweer zat en uit moeten leggen hoe dat werkt. U bent in die zin in onze cyclus als raad en zo hoort dat ook – dat vinden wij heel prettig – aan zet. Dan het Rekenkameronderzoek. Daar stonden gewoon een aantal hele concrete aanbevelingen in. U heeft ook gezien dat het college die aanbevelingen heeft omarmd. Op basis van die omarming gaan wij verder met de cyclus zoals die nu voor ons ligt, te beginnen met de aanstaande begroting. Dan ga ik even de indieners of de vragenstellers af, want ik moet eerlijk bekennen dat ik relatief weinig vragen heb gehoord over het Rekenkameronderzoek an sich. Laat ik beginnen met de heer Jacobs. Hij geeft aan dat in de commissievergadering werd gezegd dat u geld overhoudt.
Is dat dan wel een verdienste op zich? Dan is het antwoord van het college nee, want als we van tevoren met u afspreken dat we werkzaamheden gaan doen met de middelen die we hebben, dan is het geen verdienste an sich om die middelen over te houden, want dat geeft dan blijk dat we de werkzaamheden niet hebben verricht. Daar zijn we niet blij mee. Terug naar het Rekenkameronderzoek. Dat geeft ook blijk waarom dat dan vaak zo is. Dat leggen we dan ook de facto uit in de jaarrekening. Kunnen we dat helemaal voorkomen? Dat heb ik ook net uitgelegd. Nee, dat kunnen we niet. Zeker niet als we die middelen aan het einde van het jaar binnenkrijgen en we ze niet meer uitgegeven krijgen. Maar u bent ook heel realistisch en ziet dat op het moment dat er andere oorzaken zijn – denk aan gebrek aan capaciteit et cetera – dat we dat dan ook uitleggen. U mag van ons verwachten dat u in de aanstaande begroting daar ook een heel realistisch perspectief voor de komende jaren voor u wordt geschetst. Daarmee heb ik eigenlijk al best een hoop gezegd. Ik kom aan het einde terug op de motie. Partij Hoensbroeks Belang gaf in generieke zin aan dat het hen allemaal iets te vrijblijvend is. Wij nemen de raadcyclus als het gaat om financiën helemaal niet als iets vrijblijvends. We komen niet voor niets vier keer per jaar bij u terug. U stelt ook terecht die vragen.
Daar geven we dan ook met alle liefde antwoord op. Als het vrijblijvend was geweest, dan hadden wij de aanbevelingen niet in de volle breedte omarmd, dus ik hoop dat ik u daarmee tegemoet ben gekomen. De voorzitter Interruptie van de heer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Dank u wel, voorzitter. Even aan de wethouder, ik zie hier een raad van 37 mensen. Het zijn er vandaag 35, maar ik heb niet het gevoel dat … U geeft dat in uw verhaal duidelijk weer. We hebben onze cycli. We vragen dat dit al duidelijk moet zijn. Volgens mij, als ik even om me Pagina 37 van 67 heen kijk, heb ik best wel redelijk inzicht in cijfers. Mij is het niet duidelijk. Vandaar ook dat we samen die motie indienen. Ik vind dat u het nu heel erg bagatelliseert waarbij u zegt: dan moet u maar in de cyclus kijken. Blijkbaar – tenminste, ik kijk iedereen aan en dan spreek ik voor mij – is het voor mij niet duidelijk. Het enige dat wij met die motie vragen, is dat u ons dit nu in een A4’tje duidelijk maakt. Dat kan in een bijlage bij de jaarrekening die volgens mij 364 pagina’s dik is. Daar kunnen we ook nog 365 van maken. Dat is eigenlijk wat er wordt gevraagd. Vindt u niet dat u te makkelijk aangeeft dat we dit in de stukken kunnen zien? Wij hebben het als raadslid blijkbaar niet gezien. De voorzitter Gaat u verder. Wethouder A.
Janssen Daar kom ik dadelijk bij, want ik heb u wel gehoord en daar hebben wij eerder ook al een toezegging over gedaan. Dat laat niet onverlet dat ik daar zo meteen … Daarom zei ik dat ik straks even reageer op de motie. De fractie Hoensbroeks Belang bij monde van mevrouw Schreurs heb ik in die zin dan beantwoord. De OPH bij monde van de heer Reijns zei dat er een aantal aanbevelingen en een aantal lijnen in staan. Ik kom straks even bij u terug over de beoordeling van de motie. Dat verheldert de boel een beetje. Het CDA bij monde van de heer Leenen zegt dat zij voldoende grip willen hebben. Dat is uw goed recht. Dat willen wij ook, dus ik denk dat ik daar straks een goed antwoord op kan geven. De VVD gaf een hele hoop context bij de duiding van het Rekenkameronderzoek en vond het dan vooral belangrijk dat wij realistisch begroten. Dat vinden wij ook. Wij vinden ook dat wij een begroting moeten maken die bij de realiteit is en dat iedere euro ook ten goede komt van hetgeen dat we daarmee hebben bedoeld. Staat u mij toe om de motie zoals die is opgesteld te waarderen en aan te geven hoe wij daar als college tegenaan kijken? Het is misschien helpend als ik de vragen beantwoord die de motie oproept. Dan kunt u dat ook volgen.
U stelt een vraag om vanaf de jaarrekening 2026 de reeds beschikbare informatie over onderbesteding op één centrale, eenduidige en overzichtelijke plaats samen te brengen en op hoofdlijnen per programma uit te splitsen naar uitgestelde, niet of slechts gedeeltelijk uitgevoerde taken, hogere of later ontvangen baten en daadwerkelijk vrijgevallen middelen. Dan is ons antwoord op dit onderdeel dat bij de jaarrekening momenteel per programma en kernthema een toelichting wordt gegeven op de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting. Daarmee is de beschikbare informatie over de oorzaken van onder- en overbesteding reeds in de jaarrekening opgenomen. De voorzitter Interruptie van mevrouw Schreurs. Mevrouw Schreurs, Partij Hoensbroeks Belang (interruptie) Ik begin er een beetje genoeg van te krijgen, want het is wel heel belerend wat de wethouder staat te doen. Het is feitelijk dat een hele hoop mensen in deze raad aangeven dat we het niet voldoende vinden. De manier waarop dit op dit moment wordt weergegeven in de jaarrekening waar u iedere keer naar verwijst en de P&C-cyclus vinden we niet voldoende onderbouwing voor de onderbesteding die hier speelt. U stapt er wel heel makkelijk overheen en staat een soort les te geven dat we de stukken moeten lezen en het moeten begrijpen, maar hier zitten een hele hoop mensen die aangeven dat ze het niet begrijpen.
Dan is het aan de wethouder om te zorgen dat we het wel gaan begrijpen. Pagina 38 van 67 Wethouder A. Janssen Mevrouw Schreurs, ik breng u graag in herinnering dat ik u al een toezegging heb gedaan, maar die dateert al vanaf juni, want toen kwam u ook met dezelfde vragen. In de afgelopen commissievergadering kwam u ook met vragen van gelijke strekking. Ik zou graag met u nader onderzoeken waar u dan inhoudelijk nog behoefte aan heeft. De voorzitter Interruptie van mevrouw Schreurs. Mevrouw Schreurs, Partij Hoensbroeks Belang (interruptie) We proberen met die motie duidelijk te maken waar we behoefte aan hebben. Alleen u stapt er de hele tijd overheen en verwijst naar de reeds gedane stukken die we al krijgen. Dat is niet voldoende. Dat is de kern van deze boodschap. U stapt er iedere keer overheen. Dat vind ik erg pijnlijk worden. Wethouder A. Janssen Mevrouw Schreurs, met alle respect, maar u stelt vragen op dit onderdeel die letterlijk in de jaarrekening zo opgelijst staan zoals u ze stelt. Dan kan ik u er graag nog een keer doorheen praten. Dan kunt u ook met de ambtenarij, want die handreiking hebben we ook weer gedaan ten aanzien van de aanstaande begroting om het daar nog eens over te hebben, om ook de ondersteuning te krijgen die daarvoor nodig is om dat goed en scherp op het netvlies te krijgen. Maar dat is mijn antwoord voor nu.
Staat u mij dan toe om de volgende punten van de motie te behandelen? De voorzitter Maar nog eerst een interruptie van de heer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Meneer de wethouder, via de voorzitter aan de wethouder. Ik denk dat we helemaal niet zo ver uit elkaar liggen. In die zin zegt u dat alles in die jaarstukken zit en dus vindbaar is. Wij vragen om meer duidelijkheid, dus onze vraag van de indieners van de motie is: geef – als het u al duidelijk is, is het ook niet zo veel extra werk - ons op één of twee A4’tjes wat wij vragen. Dan zien wij het wellicht niet in de jaarrekening, maar ik denk dat we elkaar dan kunnen vinden, want u zegt: die duidelijkheid is er. Als u dat nog eens een keer apart in een stuk in de jaarrekening zet, dan hebben wij daar duidelijkheid ook. Dan kunnen wij elkaar de hand schudden. Dan denk ik dat we deze hele discussie kunnen voorkomen. Eens of niet eens? Wethouder A. Janssen Daar wil ik wel heel erg precies in zijn, want daar kom ik zo op. Want het gaat wel om het precieze dictum van de motie die u heeft opgesteld. Dat luistert ontzettend nauw. Dan zou ik wel niet zo gemakzuchtig overheen willen stappen. Dat doe ik niet omdat ik dat zo leuk vind, maar dat doe ik, omdat ik het belangrijk vind om u daarin mee te nemen.