Bijlage Stec Groep Scenario- en effectenstudie

• universiteit van Maastricht (UM): in Maastricht zijn geen ontwikkelmogelijkheden voor sommige opleidingsruimten. Dependances in (o.a.) Heerlen kunnen in deze behoefte voorzien. Aansluitend op de Smart Services Campus kan het mogelijk gaan om circa 1.500 studenten, in aanvulling op de huidige situatie. • instituten als het Forschungszentrum Jülich. Met name op het gebied van cardio-vasculaire -diagnostische apparatuur is er in en rond Heerlen veel specifieke kennis aanwezig, die ook studenten kan trekken. Gespreid bedje is nodig voor het aantrekken van nieuwe doelgroepen De vraag is in welke mate studenten ook naar Heerlen gaan verhuizen. In de gemeente Heerlen zijn nu ruim 350 woningen (groeiend naar 550) voor studenten rond de Putgraaf. Het geeft het gevoel van een campus-community met een eigen Heerlens-urban karakter. Heerlen biedt vooral een overloopfunctie voor de universiteit van Maastricht. In 2022 woonden er circa 350 studenten in Heerlen die studeren aan de universiteit in Maastricht. Hiervan is 60% internationaal, het gaat om circa 210 studenten (bron: gemeente Heerlen). Deze overloop is in de regio verder merkbaar. Bekend is dat circa 20% van de groei van het aantal studenten in Maastricht in de regio landt. Tot 2030 heeft de gemeente Maastricht aangegeven in haar programmering studentenhuisvesting dat er 3% per jaar meer studentenwoningen nodig zijn.

Het gaat dan om 3.500 eenheden in totaal voor de jaren 2024 tot en met 2030, waarvan 700 buiten Maastricht.

28

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

‘Voor studentenhuisvesting is er een pact gesloten door de gemeente Heerlen samen met de gemeenten Maastricht en Sittard-Geleen. Doel is om vraag en aanbod van studentenhuisvesting meer in evenwicht te brengen in ZuidLimburg. Deze samenwerking is uniek en belangrijk . Bij een disbalans tussen vraag en aanbod wordt het risico gelopen op onleefbare situaties.’ Quote van medewerker gemeente Heerlen Bekend is de trend dat studenten van middelbaar en hoger beroepsonderwijs vaker thuis blijven wonen dan studenten aan universiteiten. Daarnaast is belangrijk studenten ook een infrastructuur te bieden die voor hen aantrekkelijk is. Door studenten als het ware een gespreid bedje te bieden, zal men eerder in het wonen in Heerlen geïnteresseerd zijn. Dit in combinatie met baankansen en sfeer in de stad. Voor wat betreft studentenhuisvesting is het zaak om vraag en aanbod in balans te brengen. Het onlangs met Maastricht en Sittard-Geleen gesloten Pact is een eerste aanzet hiertoe. Momenteel beschikt Heerlen over ruim 350 units (groeiend naar 550) voor studentenhuisvesting geconcentreerd rond de Putgraaf. Dit “Campus-Community” idee kan goed aanslaan bij (internationale) studenten zeker met het eigen Heerlense urban-karakter.

Op dit moment vervult Heerlen vooral een overloop functie (max 250 eenheden) (Bron: Cijfers over studentenhuisvesting van gemeente Maastricht,) voor studenten uit Maastricht. Gedurende het academische jaar lopen de aantallen in Heerlen gehuisveste studenten behoorlijk terug. Door Heerlen op een positieve manier “in the picture” te zetten als studentenstad wordt met name gekeken naar huisvesting van internationale studenten vanuit de RWTH. Onderzoek toont aan dat met name bij die groep de “blijfkansen” na afstuderen het hoogst zijn in de regio (Bron: ROARapport Maastricht University 28-06-2024). Voorwaarde hierbij is het vinden van een baan, bijvoorbeeld aansluitend op het Economische Scenario in de voorliggende verkenning. Bij een disbalans tussen vraag en aanbod tenslotte is er een risico dat de gecreëerde huisvesting voor studenten, bezet wordt door (doel)groepen die de gemeente juist liever niet huisvest op deze plekken. Uit de analyse van verhuisbewegingen blijkt dat Heerlen veel jongeren aangetrokken heeft in de afgelopen jaren. Mensen die wellicht ook zijn gevallen voor de mogelijkheden die Heerlen biedt, als eigengereide stad waar vanuit de (zelfbenoemde) pioniersmentaliteit ruimte is voor experiment.

Vooruitkijken in de tijd en durven dromen Rode draden die voortkomen uit het verleden maar tegelijkertijd worden gevormd door een veranderende samenleving. Zoals u in uw ambitiedocument voor het centrum schetst: • • • • • • • •

meer ruimte; meer groen en water; meer kwaliteit; meer evenementen; minder auto’s; meer iconische architectuur; meer originaliteit; meer lokale initiatieven /helden.

Word niet wie je wil zijn, maar ben wie je wilt worden

29

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Een mooi en passend uitgangspunt vonden we op de website van het cultuurcentrum Blender Heerlen: ‘Word niet wie je wilt zijn, ben wie je wilt worden’

30

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

4. Voorwaarden om ambitie te verzilveren Urgentie voor woningbouwontwikkeling in Limburg en Heerlen is nu Anno 2024 heeft Heerlen een aantal jaren achter de rug waarin de stad niet krimpt, maar (licht) groeit. Er zijn veel prachtige projecten in de binnenstad gekomen die echt kwaliteit uitstralen en die zowel het illustere verleden tonen (van Romeinen tot Koempels) als ook de frisheid en kracht van de huidige identiteit laten zien. Daarnaast is er landelijk een woningtekort van circa 400.000 woningen en verwachten we landelijk de komende jaren sterker dan in het verleden te groeien door (buitenlandse) migratie. We signaleren landelijk ook de tendens van een steeds verder uitdijende Randstad, en overheidsbeleid dat erop gericht is te komen tot een geleide extra huishoudensontwikkeling buiten de Randstad, in de zogenaamde Bandstad, en in specifiek aangewezen gebieden zoals Limburg Centraal. Er is dan ook momentum ontstaan om in Heerlen te koersen op uitbreiding van de stad en weer te gaan bouwen voor Heerlenaren én voor instromers van buiten tot die ambitie van circa100.000 inwoners in 2050. Hiervoor zijn ook kansen, vooral wanneer ingezet wordt op pendelstromen uit het economisch scenario (zie paragraaf 2.4). Deze inzet op pendelstromen gaat echter niet vanzelf. Het is een buitengewoon complexe en ingrijpende trendbreuk die u wilt forceren.

De omstandigheden hiertoe zijn echter beter dan in de afgelopen vijftien-twintig jaar. Daarom staan hieronder zeven randvoorwaardelijke adviezen toegelicht om de ambitie te verzilveren.

4.1 Maak van Heerlen centrum het uithangbord van de stad, maar vergeet Heerlen als ‘één geheel’ niet Meer gemiddeld worden op sociaal economische indicatoren in 2050. Dat betekent niet per definitie een ‘gemiddelde Nederlandse gemeente’ worden. Heerlen is namelijk uniek. Die unieke identiteit behouden en versterken is waar u naartoe moet blijven werken. Het positieve verhaal vertellen draagt daaraan bij. Dus: wat is Heerlen al wél. Heerlen is niet bang en durft. Dit mag uitgedragen worden in onder andere het centrumgebied en de organisatie van evenementen. Door het centrum een hotspot te maken worden alle aantrekkelijke faciliteiten van Heerlen voor meer en meer mensen toegankelijk én zichtbaar aantrekkelijk. Belangrijk is ook het nieuwe elan heel zichtbaar te laten zijn (je moet het voelen, zien en horen!). En duidelijkheid bieden in waar gaat Heerlen naartoe? Mooi en krachtig voorbeeld hiervan is de liefdesbrief van wethouder Jordy Clemens 7 (2024). In zijn liefdesbrief vertelt hij het positieve verhaal van Heerlen als pionier in stadmaken. De koers voor Heerlen Centrum is in gang gezet. Hierin moet zoveel mogelijk geïnvesteerd worden als uithangbord van de stad (ook belangrijk voor het economisch scenario). Tegelijkertijd moet het verhaal van Heerlen breder getrokken worden dan alleen Heerlen centrum. Heerlen stad is één geheel.

Zo zijn ontwikkelingen op andere plekken, denk aan Heerlen Noord, net zo belangrijk en interessant om van te leren en te groeien. We signaleren bovendien dat in de transitie van Heerlen Noord ook letterlijk ruimte zou kunnen ontstaan voor nieuwe geliefde

7

met in zijn portefeuille Onderwijs, Cultuur, Erfgoed en Centrumontwikkeling

31

32

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

woonmilieus die pioniers en mensen van buiten trekken, bijvoorbeeld door particulier opdrachtgeverschap en collectief particulier opdrachtgeverschap. We onderstrepen dat dit segmenten zijn die ook in Rotterdam Zuid en Almere het verhaal van de stad herschreven hebben.

Tabel 4: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Evenementen als visitekaartje voor de stad

Organiseer evenementen het hele jaar rond om Heerlen op de kaart te zetten. Werk ook aan terugkerende evenementen als visitekaartje voor Heerlen. Internationaal bekende voorbeelden hiervan in Nederland zijn Noorderzon in Groningen, de boekenmarkt in Deventer en Oerol op Terschelling. Bewaak hierbij wel de balans tussen milieu en ruimtegebruik. Benut hiervoor de omgevingstafels. Stel placebranding niet alleen af op Heerlen centrum maar trek dit ook breder. Heerlen is één en heeft daarmee één verhaal dat bestaat uit verschillende hoofdstukken en tijdlijnen. De ontwikkeling van de verschillende gebieden in Heerlen, waaronder Heerlen Noord, verdienen óók positieve aandacht. Waak ervoor dat de verhalen elan en veerkracht uitstralen!

Gemeente Heerlen

Doorlopend

Placebranding voor Heerlen als geheel

Cultuursector met lokale kunstenaars en artiesten Inwoners

Gemeente Heerlen

Doorlopend

NPHN Inwoners

“Trots is de brandstof van onze inhaalrace” Burgemeester Roel Wever en programma directeur Ron Meyer zetten hun schouders onder een generatielange aanpak om de impact die de sluiting van de kolenmijnen vijftig jaar geleden met zich mee bracht het hoofd te bieden. “Trots is de brandstof van onze inhaalrace” geven ze aan in de publicatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ‘Creativiteit, trots en een lange adem. Ervaringen en tips vanuit de 20 stedelijke focusgebieden’ (2023). “In ons Toekomstplan [spreken we] over een inhaalrace voor Heerlen-Noord. Daar heb je brandstof voor nodig, dat is de trots die veel inwoners [..] koesteren.” Daar wordt dankbaar gebruik van gemaakt. “Wij denken dat het belangrijk is om de schijnwerpers te zetten op de plekken waar mensen trots op zijn, letterlijk en figuurlijk”. Werken voor en met inwoners in Heerlen maakt dat er in de haarvaten van de samenleving gekeken kan worden naar de wensen en behoeften.

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Foto: Auroraflat in Heerlen-Noord Auroraflat is een zichtbaar symbool voor dé urban hoofdstad van het zuiden. Máár bovenal een kunstproject dat heeft gezorgd voor reuring, verbinding en toevallige ontmoetingen, op de kop van Heerlen-Noord.

4.2 Maak van Heerlen een bruisende studentenstad Voor de doorontwikkeling van de groeiende kennisindustrie in Zuid-Limburg is voldoende en goede studentenhuisvesting van groot belang. Tegelijkertijd is voldoende banenkansen, ruimte voor creativiteit en ontwikkeling ook van belang. Om van Heerlen een bruisende studentenstad te maken zijn allianties nodig met de universiteiten van Aken en Maastricht en Zuyd hogeschool. Voldoende voorzieningen en evenementen dragen hieraan bij (zie 3.1). Ook is het nodig om infrastructuur te verbeteren zodat de ‘daily urban systems’ van studenten vergroot wordt. Het helpt wanneer de bereikbaarheid tussen bijvoorbeeld Aken en Maastricht met het openbaar vervoer verbeterd wordt. Belangrijk fundament daaronder zijn de bestuurlijke afspraken tussen onderwijsinstellingen en stad met afspraken over huisvesting van onderwijsinstellingen op aantrekkelijke plekken, en afspraken over studentenhuisvesting, zoals deze ook gesloten zijn.

33

34

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief

Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Creëer levendigheid door voldoende voorzieningen

Een bruisende studentenstad kenmerkt zich door voldoende voorzieningen aan te bieden. Denk aan sport, recreatie en uitgaansgelegenheden. Neem contact op met de gemeente Maastricht om van elkaar te leren. Om de ‘daily urban systems’ van mensen te vergroten domineert de reisafstand in tijd. Focus op voldoende reismogelijkheden naar Maastricht en de verbetering van de bereikbaarheid met Aken. Denk hiervoor out-of-the-box. Voorbeelden zijn Montpellier en Luxemburg die gratis OV aanbieden aan hun inwoners (en ook aan toeristen in Luxemburg). Een verbeterde bereikbaarheid draagt daarnaast direct bij aan de randvoorwaarde uit paragraaf 4.1.

Gemeente Heerlen

Korte termijn

Verbeter het openbaar vervoer

Onderwijs (Hogeschool en Universiteit Maastricht) Gemeente Heerlen Vervoerders OV

Korte tot middellange termijn

Betrokken overheden in Duitsland

4.3 Diverse woonmilieus nodig voor aantrekken doelgroepen De groei naar 100.000 inwoners vraagt om het aantrekken van verschillende doelgroepen. Specifiek de economische scenario’s uit het woningbehoefteonderzoek (Stec Groep, 2024) laten zien dat een extra instroom naar de gemeente Heerlen mogelijk is. Nuance hierbij is dat een actieve inzet vereist is. Dit enerzijds rondom branding alsook in een diversiteit aan voorzieningen en woonmilieus. Levendigheid, muziek, winkels en werk/studie om de hoek helpen hierbij. Ook meer woonmilieus dan sec stedelijk en suburbaan zorgen voor interesse bij meer mensen. Immers, niemand is gelijk. Op dit moment is de woningvoorraad in Heerlen relatief eenzijdig en betaalbaar. Dit past bij de huidige samenstelling van de stad en gemeente. Om nieuwe doelgroepen aan te trekken geven we in de volgende tabel principes mee voor de te versterken en nieuw te ontwikkelen woonmilieus. Steeds gelden de vier basis principes: • Grotere menging van inkomenscategorieën. • Experimenteerruimte bieden voor pioniers, zoals creatieve ondernemers en ontwerpers. • Aantrekken pioniers met experimentele woonproducten. Bijvoorbeeld in transformatielofts en casco-objecten en kluswoningen.

• Vacatures invullen door bovengemiddelde uitstroom uit het werkende leven tegen te gaan, bijvoorbeeld leraren, zorgmedewerkers, beleidsmedewerkers tegengaan door woonproducten voor deze doelgroepen te bieden. Specifiek het bieden van experimenteerruimte in het wonen is nodig voor aantrekkelijke woonmilieus. De pioniers en mensen met lef zoeken naar iets unieks (zie hierboven ‘nieuw te ontwikkelen’). Planologisch-juridische experimenteerruimte aanbieden is nodig om deze creatieveling en out-of-the-box denkers aan te trekken. Denk hierbij aan PO, CPO en woongemeenschappen. Ook in bestaande bouw is experimenteerruimte mogelijk, denk aan

35

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

loftliving wat elders niet te vinden of te betalen is. Hard nodig om uw groeiambitie te verzilveren, want nieuwbouw is nu nog overwegend standaard.

Tabel 5: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Financiële impulsen voor diverse woonmilieus

Het creëren van een uniek landschap aan woonmilieus maakt dat verschillende doelgroepen zich aangetrokken voelen tot Heerlen. Noodzakelijk hiervoor is een integrale benadering voor duurzaamheid, klimaatadaptiviteit, doorstroming en bereik- en toegankelijkheid. Daarmee moet niet alleen gekeken worden naar het wonen, maar ook naar de interveniërende functies en ruimten. Denk aan voldoende ontmoetings- en speelplekken. Om dit te realiseren zijn naast uitgewerkte visies en beleidsrichtingen ook de nodige financiële middelen noodzakelijk. Hiervoor geldt: hoe groter een gebundelde samenhangende impuls in een gebied is, hoe groter het resultaat. Experimenteerruimte stimuleert de ontwikkeling van nieuwe woonvormen. Organiseer dit door openingen te bieden voor zelfbouw en transformatie. Zet bij planbeoordeling in op ruimtelijke kwaliteit (duurzaam, aanpasbaar, circulair) met voldoende ruimte voor creativiteit in ontwerp (zie tabel met leidende principes op de volgende pagina). Zelfbouw en casco ruimten goedkoop aanbieden voor initiatiefnemers die de stad laten bruisen. Dit kan ook met een tijdelijk karakter zodat gronden tijdelijk anders bestemd worden. Het narratief stevig uitdragen is belangrijk om mensen aan te moedigen aan de slag te gaan met een kluswoning.

Start als gemeente samen met ondernemers en eigenaren in het centrum om beschikbare koopwoningen aan te bieden als transformatielofts. Noem hier ook sprekende voorbeelden bij, zoals de Jordaan in Amsterdam of Klarendal in Arnhem. Internationale voorbeelden als

Gemeente Heerlen

Korte termijn

Bied experimenteerruimte in het wonen

Verleid kopers door woningen aan te bieden als ‘transformatielofts’

Rijk Corporaties en beleggers Ontwikkelaars Samenwerking tussen partijen: stadshuwelijken

Gemeente Heerlen

Korte termijn

Pioniers: creatieve initiatiefnemers Corporaties

Gemeente Heerlen Ondernemers en woningeigenaren

Korte termijn

36

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Telliskivi in Tallin zijn ook interessant.

Tabel 6: Leidende principes voor een divers woonklimaat Woonmilieu

Principes

Doelgroep

Inspiratie

• Gestapelde woningbouw

• Jongeren

• Rotterdam

• Hoge dichtheden

• Studenten

• Berlijn

• Afgewisseld met ruime, groene plekken om je terug te trekken

• Starters (yuppen)

• Leipzig

Bestaand versterken Stedelijk

“Urban Heerlen” met nieuw cultureel ondernemerschap

• Mix koop en huur, duur en betaalbaar • Mix woningtypes (van luxe lofts tot cascowoningen in historische panden)

• Jonge gezinnen • Stadspioniers • Empty-nesters • Ouderen met behoefte aan reuring

• Mix van functies Suburbaan

• De drie R’en: rust, reinheid en regelmaat

• Wonen + werken in Heerlen

• Verdunning Heerlen Noord

“Vooroorlogse wijken en mijnwerkerskoloniën met een groen tintje”

• Vergelijkbare woningen, maar diversiteit op pand- en buurtniveau

• Sociale stijgers en nieuwkomers (midden en hoge inkomens)

• Transformatie DSM-kantoor

• Veel groen en speelplekken • Woonerven • Geeft idee van landelijk wonen met stedelijke voorzieningen nabij

• Jonge gezinnen met behoefte aan rustig wonen

• Transformatie OU- en Zuydterreinen Heerlen

Nieuw te ontwikkelen Landelijk en dorps wonen

• Groen een nieuw leven inblazen met onconventioneel wonen

“Landelijk en een tikkeltje onconventioneel wonen in een dorpse setting”

• Verdunning

• Ecologische pioniers • Mensen met lef om de handen uit de mouwen te steken • Woongemeenschappen • CPO’s

• Klein wonen in de Tippe, Zwolle • Oosterwold, Almere • Hof van Cartesius, Utrecht • Voedselbos • Erfdelen • Tiny houses

Bron: Stec Groep, 2024.

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

4.4 Wees wendbaar met adaptief en proactief programmeren Afhankelijk zijn van migratie is omgaan met veel onzekerheid. Migratie is moeilijk te sturen door de afhankelijkheid van individueel gedrag en menselijke keuzes die sociale, psychologische en/of economische gemotiveerd zijn. Een werkwijze om met onzekerheden om te gaan is adaptief en proactief programmeren. Door adaptief en proactief te programmeren wordt gewerkt met scenario’s voor mogelijke toekomstbeelden. Dit maakt het mogelijk flexibel te blijven, mee te bewegen met ontwikkelingen en in te spelen op kansen. In plaats van de toekomst vast te leggen en te willen beheersen, is adaptief programmeren meer een werkwijze om het proces te beheersen. Voor u hebben we zes spelregels om gericht mee te bewegen met ontwikkelingen door adaptief en proactief te programmeren.

Tabel 7: Overzicht spelregels voor omgaan met onzekerheid Spelregel

Randvoorwaarden

1. Gebruik marktspanning als leidraad in uw adaptieve programmering

• Kom tot marktstructurering door planologisch-juridische, financiële en organisatorische kaders op het woon-speelveld af te bakenen. Voorloper hierop is de gemeente Enschede met een actief team op adaptief programmeren. Daarnaast werkt ze samen met woningmarktpartners aan de gezamenlijke onderzoeken en uitvoering en heeft een afwegingskader en een monitoringssysteem ontwikkeld. Ook Maastricht is actief in adaptief programmeren. • Stel kaders op voor marktontwikkelingen en verwachtingen (“als dit.. dan dat …”) om toekomstige effecten vooraf mee te nemen in de programmering. Onder andere rondom migratie, economische conjunctuur en studentenpopulatie.

2. Werk met no-regret acties en adaptieve ‘speelruimte in de programmering

• Zet zo’n 80% van de gemeentelijke woningbouwprogrammering in voor plannen die kwalitatief aansluiten bij de scenario’s.

3. Hanteer huishoudensontwikkeling en migratie als belangrijkste kantelpunten om over te stappen op een alternatief scenario

• Houd focus op afgesproken kantelpunten. Wanneer één of meerdere kantelpunten bereikt worden, is het belangrijk om hierover met betrokken woningmarktpartners in gesprek te gaan.

4. Zet in op kwalitatief goede plannen

• Scherp plancapaciteit aan door focus op PMC en woonmilieu.

5. Zet in op meer flexibiliteit en doorstroming in uw woningvoorraad

• Overweeg flexibele woningen op braakliggende ontwikkellocaties.

6. Adaptief programmeren betekent

• Zet een goede procesarchitectuur op. Doe dit in samenwerking met woningcorporaties, ontwikkelaars, beleggers en makelaars

• Heb 20% flexibele speelruimte in de programmering. Voeg hierin plannen toe die in enkele scenario’s voordoen. Bijvoorbeeld voor specifieke doelgroepen of woningtypen.

• Monitor ontwikkelingen structureel, waarvan in ieder geval: huishoudensontwikkeling, migratie, leegstand woningmarkt verhuisgedrag en woonvoorkeuren. Werk tenminste om de twee tot 4 jaar een nieuw woningbehoefteonderzoek uit.

• Kijk breder dan grondexpoitatie naar maatschappelijke impact.

• Bouw voor de doorstroming door een zo lang mogelijke verhuistrein in gang te zetten.

37

38

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

ook: een andere werkwijze

• Zet een licht en gerichte monitorsystematiek op en verbind deze aan de programmering uw bestaand instrumentarium.

Tabel 8: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Zet in op no-regret woningtypen

Voor woningtoevoeging is bij adaptief en proactief programmeren de inzet op lange termijn belangrijk (voor keuzes op de korte termijn). Zet altijd in op de no-regret PMC’s. Het woningbehoefteonderzoek (2024) toont dat dit nultredenwoningen zijn. Voor dit segment is een passende woonomgeving nabij voorzieningen belangrijk. Het segment is dan interessant voor ouderen, kwetsbare doelgroepen met een (toekomstige) zorg- en ondersteuningsvraag. Mocht dit segment niet ingevuld kunnen worden dan is het ook interessant voor studenten, alleenstaanden en stellen. Maak bij korte termijn keuzes de scenario’s voor lange termijn leidend. Kom zo ‘los’ van de acute marktdruk en blijf bouwen voor lange termijn behoefte. Inzet op aanvullende, minder robuuste PMC’s vereist daarmee extra inzet en monitoring. Intensiveer samenwerking met uw woningmarktpartners, werk met een doorbouwteam waarin u werkt volgens de plan-docheck-act-principe. Bespreek de resultaten elk kwartaal. Samen bereikt u meer!

Gemeente Heerlen

Korte termijn

Aantrekken andere doelgroepen vereist actieve inzet

Organiseer een periodiek overleg voor een passende procesarchitectuur

Ontwikkelaars

Gemeente Heerlen

Doorlopend

Gemeente Heerlen

Elk kwartaal

Relevante woningmarktpartners

4.5 Maak afspraken met bedrijven over wonen in Heerlen Anno 2024 heeft Heerlen een aantal jaren achter de rug waarin de stad niet krimpt, maar (licht) groeit. Er zijn veel prachtige projecten in de binnenstad gekomen die echt kwaliteit uitstralen en die zowel het illustere verleden tonen (van Romeinen tot Koempels) als ook de frisheid en kracht van de huidige identiteit laten zien. Daarnaast is er landelijk een woningtekort van circa 400.000 woningen en verwachten we landelijk de komende jaren sterker dan in het verleden te groeien door (buitenlandse) migratie. Er is dan ook momentum ontstaan om in Heerlen te koersen op uitbreiding van de stad en weer te

39

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

gaan bouwen voor Heerlenaren en instromers van buiten. Voldoende baankansen zijn evident, net als voldoende woonruimte. Maak hiervoor afspraken met toonaangevende bedrijven in Heerlen en de regio. Denkbaar zijn afspraken met ASML over het aanmoedigen van werknemers om in Heerlen te wonen en het planmatig faciliteren van woningen voor ASML-ers.

Tabel 9: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Werk een intentieovereenkomst uit met toonaangevende bedrijven

Werk met bedrijven als ASML Medtronic 8 en Brightlands een samenwerkingsovereenkomst uit om samenwerking rondom wonen, werken en onderwijs te borgen. Zet in deze intentieovereenkomst onder andere het stimuleren van wonen in Heerlen en het presenteren van ontwikkelingen aan scholieren en studenten om werken in de regio te promoten.

Gemeente Heerlen

Middellange termijn

Bedrijven met regionale arbeidsmarkt Onderwijs

4.6 Blijf werken aan innovatie en specialisatie Blijvend innoveren is nodig om niet achter te gaan lopen. In baankansen is dit direct terug te zien wanneer innovatie werkgevers inhaalt. Soms betekent dit als de wind veranderd je zeilen bijsturen. En soms betekent dit je eindbestemming veranderen, met de wind mee. Alleen zo kunt u jonge huishoudens aantrekken die betrokken zijn bij alles wat nieuw en uitdagend is. Ook voor de economie in de gemeente Heerlen en de regio is dit belangrijk. We raden aan dat u de specialisatie van Medtech verder aanjaagt en andere groeiende sectoren stimuleert verder te groeien. Denk hierbij aan de verdere ontwikkeling van De Smart Services Campus, Brightlands Campus en de plannen rondom de Einstein-telescoop.

Tabel 10: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief

8

Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Bied ruimte voor specialisatie en innovatie in de MedTech-sector

Door te specialiseren kan Heerlen expert zijn en blijven. Innovatie en specialisatie is nodig om voorop te lopen in de markt. Doe dit door letterlijk voldoende ruimte te bieden voor uitbreiding van campussen. Het gaat hier om bedrijfs- en onderwijsgebouwen, maar ook om voldoende woonplekken voor studenten en starters. Werk daarnaast ook aan evenementen (zie 4.1) gerelateerd aan dit thema om (inter)nationale bekendheid te

Gemeente Heerlen

Korte tot middellange termijn

In nauw contact met de MedTech sector

Of breder de Medtech, als onderdeel van het bestaande pact Medlands Parkstad

40

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

genereren en kruisbestuiving mogelijk te maken.

4.7 U kunt het niet alleen, inzet van andere overheden is essentieel De ambitie om een trendbreuk in Heerlen te bewerkstellingen van krimp naar groei, met een draagkrachtige balans op sociaal economisch vlak vergt als gemeente een langjarige consequente koers, met commitment op bestuurlijk en ambtelijk niveau. Dit kunt u echter niet alleen! Het vergt een gezamenlijk commitment van verschillende overheidslagen (regio, provincie, rijk), met een (permanente) toestroom aan financiële middelen om herstructurering in de stad mogelijk te maken. Dergelijke transitietrajecten vragen een langdurige (financiële) impuls. Lokale en regionale overheden missen financiële middelen en andere (markt)partijen doen vaak niet mee in de investering omdat de investeringen onrendabel zijn of als onrendabel beschouwd worden, waar het gaat om sec de vastgoedexploitatie. Daarnaast hebben transitietrajecten lange doorlooptijden wat financiële risico’s met zich mee brengt.

Tabel 11: Acties als aanzet voor uw handelingsperspectief Wat

Toelichting

Wie

Wanneer

Benut bestaande overleggen voor lokaal en regionaal commitment

Het is aan de ambtelijke en bestuurlijke organisatie van Heerlen om het positieve verhaal samen uit te dragen. Doe dit in interne overleggen binnen de organisatie. Spreek elkaar hierop aan. Doe dit ook in de regionale gesprekken. Pak het podium voor Heerlen omdat ze dat nodig heeft om mee te bewegen met toekomstige ontwikkelingen. Structurele inzet voor sociaal economische transities is nodig voor een langdurig effect. Kleine, gefragmenteerde impulsen kunnen niet het resultaat leveren voor verregaande transities. Voor een transitie geldt: wat je aandacht geeft groeit. Het tempo verschilt echter per persoon, locatie of organisatie. Een langdurig en structureel karakter van impulsen is daarom nodig om iedereen mee te kunnen krijgen (bijvoorbeeld zoals genoemd in 4.3).

Gemeente Heerlen

Doorlopend

Gemeente Heerlen

Doorlopend

Langdurige financiële impulsen organiseren

41

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Bijlage: Overzicht innovatieve bedrijven Tabel 12: Beeldbepalende innovatieve bedrijven in Heerlen Type bedrijf

Activiteit in Heerlen

Innovatieve thema’s en website

Technologische oplossingen voor complexe medische problematiek

Service & Repair Center of Excellence (COE) verantwoordelijk voor het uitvoeren van een volledige service (correctief en preventief) voor de producten van alle therapiegroepen van Medtronic.

Health, Hightech

Everris International B.V.

Agriculture specialist, denk aan duurzame kunstmest en oplossingen voor biodiversiteit op golfbanen

Hoofdkantoor en productie/logistiek

Agrifood, Health, Hightech

Abbott Vascular Netherlands B.V.

Baanbrekende vasculaire technologieën helpen mensen met hart- en vaatziekten om weer gezond te worden, zodat ze weer een actief leven kunnen leiden.

R&D: nieuwe ontwikkelingen en innovatieve technologieën waarmee artsen de behandeling van vaatziekten steeds verder kunnen verbeteren. Een ander innovatief product is gericht op behandeling van mitralis regurgitatie.

Agrifood, Health

DSM

Chemisch concern dat in transitie is naar meer biobased (nutrition)

R&D en productie. Nu ook nog hoofdkantoor, in 2024 verplaatst het hoofdkantoor naar Maastricht

Chemie, Health

Maken materialen (composiet, vezels, kunststoffen) voor allerlei toepassingen

Technology Center, Manufacturing Plant.

Agrifood, Chemie, Circulair, Health, Hightech

Beeld bepalende partij Medtronic B.V.

Avient Protective Materials B.V.

Bron: Innovatiespotter. Bewerking Stec Groep (2024).

/www.medtronic.com/nlnl/over/medtronicnederland.html

www.everris.com/explore/

www.nl.abbott/about-us/abbottin-netherlands.html

www.dsm.com/nederland/nl_NL/ home.html

https://www.avient.com/products /vinyl-formulations

42

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Tabel 13: Minder bekende, zeer innovatieve bedrijven in Heerlen Bedrijf

Type bedrijf

Activiteit in Heerlen

Innovatieve thema’s en website

Phenospex B.V.

Duurzame en innovatieve landbouw. Dit bedrijf maak apparaten waarmee planten gescand worden en bv de droogte van de grond gemeten kan worden, zo wordt de verzorging efficiënt geautomatiseerd.

Hoofdkantoor in Heerlen, opereert wereldwijd

Agrifood, ICT

High-tech machinebouw, mechatronica en machine maintenance

Productie en R&D

Simac Masic B.V.

Innovatie clusters: Future Food Fund, Innovatie Prestatie Contracten subsidie RVO LIOF https://phenospex.com/com pany/

Health, Hightech, ICT Innovatie clusters: Mikrocentrum Slimmer Leven 2020 https://www.simac.com/nl

Bron: Innovatiespotter. Bewerking Stec Groep (2024).

Verkenning plusambitie woningbouw in Heerlen in 2050

Colofon Datum: 23 juli 2024 Projectnummer: 23.273 Opdrachtgever: Gemeente Heerlen Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Esther Geuting & Arlinde Dul Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arnhem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl

43