Bijlage 6 Onderzoek Geboortecentrum Een prima plek om niet thuis te bevallen (002)
Tekst van het document
HET GEBOORTECENTRUM Een prima plek voor vrouwen die kiezen om niet thuis te bevallen /one.case EVALUATIE VAN DE GEBOORTECENTRA IN NEDERLAND In deze samenvatting vindt u de belangrijkste resultaten van het Geboortecentrum Onderzoek. Met dit onderzoek is de zorg in geboorte- centra geëvalueerd. Belangrijke vragen waren: wat is precies een geboortecentrum en welke soorten zijn er te onderscheiden? Maakt de vorm verschil voor de kwaliteit van zorg en de waardering daarvan? Wat zijn de zwangerschapsuitkomsten van vrouwen die plannen te bevallen in een geboortecentrum? Hoe hebben de moeders en hun partners de zorg tijdens de bevalling ervaren? En wat kost de zorg van een geplande bevalling in het geboortecentrum in vergelijking met een geplande thuisbevalling en een geplande poliklinische bevalling. Deze wetenschappelijke evaluatie van de zorg in geboortecentra in Nederland is uitgevoerd op verzoek van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, tussen 2013 en 2016. ZonMw financierde het onderzoek, Erasmus MC, Jan van Es Instituut, LUMC, NIVEL, UMC Utrecht, Tilburg University en TNO voerden het samen uit.
Poliklinisch | Geboortecentrum | Thuis STEEDS MEER VROUWEN BEVALLEN NIET THUIS | ENKELE EVALUATIEGEGEVENS Zwangeren met een laag risico op complicaties tijdens de bevalling kunnen kiezen of ze onder begeleiding van een verloskundige thuis of | ENKELE EVALUATIEGEGEVENS poliklinisch in het ziekenhuis willen bevallen. Het aantal vrouwen dat ervoor kiest niet thuis te bevallen, blijft groeien. Volgens de perina- | METHODIEK tale registratie van Perined ging het in 2014 om 76% van de laag risico | •Alle deelnemende vrouwen hadden een laag risico op compli- •Alle deelnemende vrouwen hadden een laag risico op compli- zwangere vrouwen. Sinds vijftien jaar kunnen ze op veel plaatsen ook | caties tijdens de bevalling en bevielen na een zwangerschap van caties tijdens de bevalling en bevielen na een zwangerschap van kiezen voor een bevalling in een geboortecentrum. In september 2013 | 37 weken of meer. 37 weken of meer. waren er in Nederland 23 geboortecentra die voldeden aan de definitie | •Bij het analyse van de onderzoeksresultaten is rekening gehouden •Bij de analyse van de onderzoeksresultaten is rekening gehouden ENKELE EVALUATIEGEGEVENS die in deze evaluatie is gebruikt.
| met de leeftijd van de moeder, haar etnische achtergrond, haar met de leeftijd van de moeder, haar etnische achtergrond, haar woonplaats (stad of platteland) en haar sociaaleconomische woonplaats (stad of platteland) en haar sociaaleconomische Percentage vrouwen die planden niet thuis te bevallen | •Alle deelnemende vrouwen hadden een laag risico op compli- status. Leefstijlfactoren konden niet worden gemeten.status. Leefstijlfactoren konden niet worden gemeten. (Peri | natale R | egistr | atie | Nede | rlan | d, P | erined) | •In de onderzoeksresultaten zijn vrouwen die voor de eerste keer •In de onderzoeksresultaten zijn vrouwen die voor de eerste keer caties tijdens de bevalling en bevielen na een zwangerschap van 76% | bevielen (nulliparae) en vrouwen die eerder waren bevallen (multi-bevielen (nulliparae) en vrouwen die eerder waren bevallen (multi- 37 weken of meer. •Bij het analyse van de onderzoeksresultaten is rekening gehouden parae) onderscheiden.parae) onderscheiden. 51% | met de leeftijd van de moeder, haar etnische achtergrond, haar woonplaats (stad of platteland) en haar sociaaleconomische • Er is d | eestatus. Leefstijlfactoren konden niet worden gemeten.lgenom | en d | oor 7.718 | vrou | wen. 4.063 vr | ouw | en deden mee •In de onderzoeksresultaten zijn vrouwen die voor de eerste keer aan de effectm | eting, | 3.6 | 55 vrouwen aan de v | oormeting.
Bij de 7.718 | effectm | eting koz | en 1.18 | 1 zw angeren er v | oor om in een geboorte- bevielen (nulliparae) en vrouwen die eerder waren bevallen (multi- 2002 | 2014 | cent | rum te bev | allen. parae) onderscheiden. •9 | 90 vrou | wen d | ie z | ijn beva | llen hebben vr | agen beantw | oor | d. Met 15 1.181 | CIJFERSpartner | s v | an vrouw | en is g | esproke | n ove | r hun erv | aringen met de zorg. GEPLANDE PLAATS BEVALLING | •Aan het onderzoek namen 4.042 zorgverleners deel: eerstelijns •Er is deelgenomen door 7.718 vrouwen. 4.063 vrouwen deden mee • Er is d | eelgenom | en d | oor 7.718 | vrou | wen. 4.063 vr | ouw | en deden mee De verloskundige besprak voorafgaand aan de bevalling met de | verloskundigen, klinisch verloskundigen, gynaecologen, kinder- aan de effectmeting, 3.655 vrouwen aan de voormeting. Bij de aan de effectm | eting, | 3.6 | 55 vrouwen aan de v | oormeting. Bij de zwangere vrouw waar ze wilde bevallen: thuis, in een geboorte- | 7.718 | artsen, kraamverzorgenden en O&G-verpleegkundigen. effectmeting kozen 1.668 zwangeren er voor om in een geboorte- effectm | eting koz | en 1.18 | 1 zw angeren er v | oor om in een geboorte- centrum of poliklinisch in het ziekenhuis. | 4.042 | Ook bijna alle managers en bestuurders van geboortecentra centrum te bevallen. cent | rum te bev | allen. •9 | 90•1.181 vrouwen die zijn bevallen hebben vragen beantwoord.
Met 15 hebben vragen beantwoord. vrou | wen d | ie z | ijn beva | llen hebben vr | agen beantw | oor | d. Met 15 Deze locatiekeuze van de vrouw zelf was uitgangspunt bij het | partner | s partners van vrouwen is gesproken over hun ervaringen met de zorg.v | an vrouw | en is g | esproke | n ove | r hun erv | aringen met de zorg. onderzoek. Soms nam de gynaecoloog tijdens de bevalling de bege- | Thuis | 1.181 | •Aan het onderzoek namen 4.042 zorgverleners deel: eerstelijns •Aan het onderzoek namen 4.042 zorgverleners deel: eerstelijns leiding over van de verloskundige. De vrouw beviel dan alsnog in het | verloskundigen, klinisch verloskundigen, gynaecologen, kinder- verloskundigen, klinisch verloskundigen, gynaecologen, kinder- ziekenhuis. Andere keren verliep de bevalling zo snel dat verplaatsing | Geboortecentrum | artsen, kraamverzorgenden en O&G-verpleegkundigen. artsen, kraamverzorgenden en O&G-verpleegkundigen. naar de gekozen bevallocatie niet meer haalbaar was. De locatie- | 4.042 | Ook bijna alle managers en bestuurders van geboortecentra Ook bijna alle managers en bestuurders van geboortecentra keuze van de vrouw valt dus niet altijd samen met de werkelijke plaats | hebben vragen beantwoord.hebben vragen beantwoord. van bevallen.
| Poliklinisch /two.case | /three.case Trappenhuis | Verloskamers Werkkamer Geboortecentrum | Klinische verlosafdeling /four.case HET GEBOORTECENTRUM WANNEER IS EEN BEVALLOCATIE EEN GEBOORTECENTRUM/question.case Wanneer is een niet-klinische bevallocatie nu daadwerkelijk een geboortecentrum? Om dat te bepalen is na literatuurstudie en onder- zoek met vragenlijsten een definitie opgesteld. In september 2013 telde Nederland 23 geboortecentra gebaseerd op onderstaande definitie. SOORTEN GEBOORTECENTRA De 23 geboortecentra zijn op twee manieren onderscheiden: naar locatie en naar integratieprofiel. LOCATIE Vrijstaand: Drie (3) geboortecentra liggen (soms ver) buiten het terrein van het ziekenhuis of in een ziekenhuis zonder afdeling Verloskunde, en zijn daarmee vrijstaand. Bij verwijzing moet de vrouw met een auto of een ambulance naar het ziekenhuis gaan. Aanpalend: Veertien (14) geboortecentra liggen op het terrein van of binnen de muren van het ziekenhuis, los van de klinische afdeling. Bij verwijzing kan de vrouw in een bed of rolstoel worden verplaatst. Intern: Zes (6) geboortecentra liggen in het ziekenhuis op dezelfde afdeling als de klinische verloskamers. Verwijzing betekent hier dat de tweede lijn naar de vrouw toekomt in plaats van dat de vrouw naar de tweede lijn vervoerd moet worden.
Een geboortecentrum is een ‘midwifery-managed’ bevallocatie anders dan thuis, waar laagrisicozwangeren kunnen bevallen onder verantwoordelijkheid van een eerstelijns verloskundig professional. Het geboortecentrum heeft een huiselijke sfeer en inrichting, met daarbij faciliteiten die het fysiologisch verloop van de baring kunnen ondersteunen. Wanneer er reden is voor overdracht neemt de tweede lijn (gynaecoloog of kinderarts) de verantwoordelijkheid van de zorg over van de eerste lijn (verloskundige of huisarts). /five.case Poliklinisch Geboortecentrum Trappenhuis Verloskamers Verloskamers Klinische verlosafdeling Geboortecentrum Thuis Werkkamer INTEGRATIEPROFIEL Hoe is de zorg georganiseerd en hoe intensief werken de zorgverle- ners samen? Wie zitten er in het bestuur van het geboortecentrum en delen de zorgverleners één visie? Werken ze in dezelfde ruimtes? Met behulp van antwoorden op vragen als deze bepaalden de onderzoe- kers het integratieprofiel van de geboortecentra. Op basis hiervan zijn de 23 geboortecentra onderverdeeld in drie groepen. Groep A: bestaat uit tien (10) geboortecentra die grotendeels mono- disciplinair zijn georiënteerd en zichzelf vooral beschouwen als faciliteit voor een verplaatste thuisbevalling. Groep B: vormt een gemengde groep van zeven (7) geboortecentra.
Ze verschillen onderling meer dan de geboortecentra in de andere groepen, en zijn van alle centra het meest gericht op het organiseren van zorg rondom de cliënt. Groep C: bestaat uit zes (6) geboortecentra die vooral multidisciplinair zijn georiënteerd en hun geboortecentrum beschouwen als mogelijk- heid om integrale geboortezorg te realiseren. CONCLUSIE Elk geboortecentrum in Nederland is anders georganiseerd, ook geboortecentra die tot hetzelfde locatietype of integratieprofiel behoren. Eigenlijk is er niet één geboortecentrum dat sterk lijkt op een ander geboortecentrum. Vrouwen die planden niet thuis te bevallen in regio’s waar wel een geboortecentrum is gekomen en in regio’s waar geen geboorte- centrum is gekomen (n=2.256) meting voor juli 2013 meting na juli 2013 68% 65% | 65% 58% 49% | 50% | * 47% 37% Vrouwen die planden niet thuis te bevallen in regio’s waar wel een Nulliparae | Multiparae | Nulliparae | Multiparae WELK VERSCHIL MAAKT EEN GEBOORTECENTRUM IN | geboortecentrum is gekomen en in regio’s waar geen geboorte- | ZWANGERSCHAPSUITKOMSTEN DE REGIO/question.case | centrum is gekomen (n=2.256) Tussen 2011-2012 waren er in tien regio’s in Nederland serieuze plan- | meting voor juli 2013 nen om een geboortecentrum te starten. In zeven regio’s is dat daad- | meting na juli 2013 | Regio waar een geboorte- | Regio waar geen geboorte- werkelijk gebeurd.
Geboortecentra zijn met name daar ontstaan waar | centrum gekomen is | WAT IS GEMETEN/question.casecentrum gekomen is al veel vrouwen ervoor kozen niet thuis, maar poliklinisch te bevallen. | 68% | * Statistisch significant verschil voor geplande plaats voor de bevalling tussen Een van de belangrijkste punten bij de evaluatie was de vraag naar 65% | voor- en nameting, 65% Het percentage vrouwen dat de keuze maakte niet thuis te bevallen, | 58% | de kwaliteit van de zorg in de geboortecentra. Dit is bepaald met is door de komst van een geboortecentrum in hun regio niet veran- | 49% | 50% | * | behulp van de twee samengestelde maten: de Optimality Index en 47% derd. Wel lijken de zwangerschapsuitkomsten voor de groep vrouwen | de Composite Adverse Outcome Score. 37% die ervoor kiest om niet thuis te bevallen, in de afgelopen jaren wat te zijn verbeterd. Dit staat los van de komst van een geboorte- | OPTIMALITY INDEX centrum in de regio. | Deze maat gaat uit van de optimale uitkomst voor een vrouw die 01 | bevalt. Daarvan is sprake bij een spontane, ongecompliceerde beval- Nulliparae | Multiparae | Nulliparae | Multiparae ling na een voldragen zwangerschap zonder interventies en met als Vrouwen die planden niet thuis te bevallen in regio’s waar wel een | resultaat een gezonde moeder en een gezond kind.
Het gaat bij deze geboortecentrum is gekomen en in regio’s waar geen geboorte- | maat niet om goede of foute zorg. Immers, een ingreep zoals inleiden centrum is gekomen (n=2.256) | Regio waar een geboorte- | Regio waar geen geboorte- | of inknippen, kan nodig zijn om de bevalling goed te laten verlopen en meting voor juli 2013 | centrum gekomen is | centrum gekomen is | (verdere) complicaties of interventies te voorkomen. meting na juli 2013 | * Statistisch significant verschil voor geplande plaats voor de bevalling tussen 31 De Optimality Index bestaat uit 31 items. Is de uitkomst van een item voor- en nameting, ‘optimaal’, dan krijgt dat een score van 1. De score van alle items 68% | Optimality Index | Composite Adverse 65% | 65% | wordt bij elkaar opgeteld. Hoe hoger de totaalscore, des te ‘optimaler’ 58% | Outcome Score * | het verloop van de bevalling is geweest.
49% | 50% 47% 37% | COMPOSITE ADVERSE OUTCOME SCORE Bij deze maat wordt gekeken naar de aanwezigheid van één van de 01 | volgende zeven items: •een Apgar-score < 7 (na 5 minuten) Nulliparae | MultiparaeNulliparae | Multiparae | •opname van de baby in een neonatale intensive care unit (NICU) •sterfte van de baby •een derde- of vierdegraadsruptuur bij de moeder 31 | •meer dan 1000 cc bloedverlies na de bevalling Regio waar een geboorte- | Regio waar geen geboorte- | •sterfte van de moeder centrum gekomen is | centrum gekomen is * Statistisch significant verschil voor geplande plaats voor de bevalling tussen | Optimality Index | Composite Adverse | Het percentage ongunstige zwangerschapsuitkomsten is voor- en nameting, | Outcome Score | hier bepalend. /six.case | /seven.case 01 31 Optimality Index | Composite Adverse Outcome Score WAT KWAM ER UIT DE METINGEN/question.case | Van de vrouwen die voor de eerste keer bevielen en dat in het geboor- Of vrouwen in een geboortecentrum of poliklinisch wilden bevallen, | tecentrum wilden doen, is 70,1% tijdens of na de bevalling verwezen. maakte geen verschil uit voor de zwangerschapsuitkomsten. In beide | Dit percentage ligt significant hoger dan bij vrouwen die kozen voor gevallen pakte de zorg even goed uit. Bij vrouwen die thuis wilden | een poliklinische bevalling (63,5%) of een bevalling thuis (58,1%).
bevallen was de gemiddelde score op de Optimality Index hoger. | Het percentage urgente verwijzingen was in alle groepen hetzelfde. In totaal is 31,8% van de vrouwen die eerder bevielen en in het VERWIJZINGEN ALS PROCESINDICATOR | geboortecentrum wilden bevallen, tijdens of na de bevalling verwe- Ook het percentage verwijzingen tijdens de bevalling is als belangrijke | zen. Dit percentage is vergelijkbaar met vrouwen die kozen voor een procesindicator bij de evaluatie betrokken. Gelet is op het moment | poliklinisch bevalling (34,0%) en hoger dan bij vrouwen die kozen voor van verwijzing: tijdens de ontsluiting, tijdens de uitdrijving, of na de | een bevalling thuis (18,8%). geboorte. Verder is gekeken naar de urgentie en naar de reden van de verwijzing. Een voorbeeld is dat de vrouw tijdens de bevalling vroeg om pijnmedicatie. Uitkomsten Optimality Index | Uitkomsten Composite Adverse Outcome Score * Statistisch significant verschillend t.o.v. referentie | * Statistisch significant verschillend t.o.v.
referentie 28,1 | * | 28,0 | 28,9* | * 25,6 | 26,0 | 26,1 Nulliparae | 12,1% | 10,3% | 11,8%Nulliparae 5,5% | 6,2% | 4,5% Geboortecentrum | Poliklinisch | Thuis | Multiparae | Geboortecentrum | Poliklinisch | Thuis | Multiparae * | * | *28,6 | 25,6 | 25,6 | 25,9 27,3 | 25,6 | 25,727,9 | 28,427,8 | 28,0 | 28,4 | * 18,7% 9,1% | 11,9% | 13,5% | 10,7% | 9,7% 3,1% | 5,6% | 5,7% | 5,2% | 5,4% | 6,2% Vrijstaand | Groep B | Groep CAanpalendInternGroep A | Vrijstaand | Aanpalend | Intern | Groep A | Groep B | Groep C /eight.case | /nine.case HET GEBOORTECENTRUM Een prima plek voor vrouwen met een laag risico die kiezen om niet thuis te bevallen Locatie Definitie Vrijstaand Aanpalend Intern Groep A In het onderzoek zijn 30 kwaliteitsindicatoren benoemd. Groep B Een geboortecentrum is een ‘midwifery-managed’ bevallocatie anders dan thuis, waar laagrisico- zwangeren kunnen bevallen onder verantwoordelijkheid van een eerstelijns verloskundig profes- sional. Het geboortecentrum heeft een huiselijke sfeer en inrichting, met daarbij faciliteiten die het fysiologisch verloop van de baring kunnen ondersteunen. Wanneer er reden is voor overdracht neemt de tweede lijn (gynaecoloog of kinderarts) de verantwoordelijkheid van de zorg over van de eerste lijn (verloskundige of huisarts).
Groep C Integratieprofiel Kwaliteitsindicatoren Zwangerschaps- uitkomsten Kosten (gemiddeld) Ervaringen ++ ++ +++ ++ ++ +++ € 3.330 € 2.998€ 3.326 Gegevens in deze infographic zijn sterk vereenvoudigd weergegeven, zie Geboortecentrum Onderzoek (ZonMw, 2016) voor meer informatie. PoliklinischGeboortecentrum Thuis De verschillen tussen de geboortecentra zijn niet significant op het gebied van zwangerschapsuitkomsten, kosten en ervaringen. Verwijzingen tijdens de bevalling | KOSTEN * Statistisch significant verschillend t.o.v. referentie Nulliparae | Multiparae | WAS ER VERSCHIL IN KOSTEN PER BEVALLOCATIE/question.case 100% | 100% De kosten van een geplande bevalling in een geboortecentrum zijn 80 | 80 * | vergeleken met die van geplande poliklinische bevallingen en ge- 60 | * | 60 | Niet urgente verwijzing | plande bevallingen thuis. Bij de berekening zijn alle kosten voor zorg -Na de bevalling/neonataal | vanaf start van de bevalling tot één week na de bevalling betrokken. 40 | 40 | -Tijdens uitdrijving -Tijdens ontsluiting | Gemiddeld kost een geplande bevalling in een geboortecentrum 20 | 20 | * | Urgente verwijzing | € 3.326. Dit bedrag is gelijk aan de kosten van een geplande poliklini- 0 | 0 | sche bevalling. Het ligt voor alle soorten geboortecentra even hoog, ongeacht locatie of integratieprofiel. De kosten voor een geplande bevalling thuis liggen € 328,- lager.
Geboorte- | Poliklinisch | Thuis | Geboorte- | Poliklinisch | Thuis centrum | centrum 100% | 100% 80 | 80 60 | 60 | Gemiddelde kosten per bevalling * | * Statistisch significant verschillend t.o.v. referentie 40 | 40 20 | 20 | * 0 | 0 | * € 3.326 | € 3.330 | € 2.998 Vrijstaand | Aanpalend | Intern | Vrijstaand | Aanpalend | Intern 100% | 100% | Geboortecentrum | Poliklinisch | Thuis 80 | 80 60 | 60 40 | 40 | € 3.531 | € 3.342 | € 3.399 | € 3.385 | € 3.283 | € 3.385 20 | 20 0 | 0 | Vrijstaand | Aanpalend | Intern | Groep A | Groep B | Groep C Groep A | Groep B | Groep CGroep B | Groep CGroep A 12 | /one.case/three.case ERVARINGEN Mening van vrouwen die tijdens (een deel van) de bevalling in een geboortecentrumzijn geweest. HOE WAARDEERDEN DE VROUWEN DE ERVAREN | Moment van aankomst en vertrek uit een geboortecentrum ZORG/question.case | n = 199 De waardering van de vrouwen voor de zorg tijdens de bevalling is | 3% | 7% gemeten op acht domeinen. De eerste vier domeinen hadden betrek- | 13% | 9% | Op tijd Te laat king op de communicatie met de vrouw, haar privacy, haar autonomie | Te vroeg en het ervaren respect. De andere vier gingen over de keuze en con- | 84% | 84% tinuïteit van zorg, de geboden faciliteiten, de mate van sociale onder- | Aankomst | Vertrek steuning en de tijdsduur totdat de vrouw de gevraagde hulp kreeg.
Vrouwen die gepland hadden in een geboortecentrum te bevallen, | Continuïteit bleken positief te oordelen over hun ervaringen. Hun waardering | n = 54 was vergelijkbaar met die van de vrouwen die poliklinisch planden te | 3% bevallen. Hun ervaringen zijn minder positief dan de ervaringen van | 15% | 18% | 8% cliënten die gepland hadden om thuis te bevallen. Het verschil was | Poliklinisch | Geboortecentrum | Thuis statistisch signifcant voor de domeinen ‘autonomie’ en ‘continuiteit | 82% | 82% | 100% | 92% van zorg’ scoren lager. Vrouwen die tijdens de bevalling werden | Wisseling | Wisseling van | Postpartum | Postpartum verwezen hadden een minder positieve ervaring ongeacht hun voor- | van kamer | zorgverlener | verblijf in | verblijf in dezelfde | andere genomen plaats van bevalling. | kamer | kamer Ervaringen zwangeren | Geen probleem | Klein probleem | Groot probleem Optimaal | Niet optimaal Persoonsgebonden domein Communicatie Privacy | WAT VONDEN DE PARTNERS ERVAN/question.case Autonomie | Vijftien partners van kraamvrouwen hebben tijdens open interviews Respect | verteld wat zij vonden van de zorg in het bezochte geboortecen- 0 | 50 | 100% | 0 | 50 | 100% | 0 | 50 | 100% Settinggebonden domein | trum. Ook zij waren positief over hun ervaringen.
De een waardeerde Keuze en continuiteit | het gevoel van veiligheid in het geboortecentrum, ook vanwege de Faciliteiten | Een partner: ‘Ik had niet | mogelijkheid om bij een eventuele verwijzing snel op de juiste plaats Sociale ondersteuning | verwacht dat de zorg en de | te kunnen zijn, een ander vond het fijn dat hij en zijn vrouw al vroeg Tijd tot hulp | faciliteiten zo goed zouden | naar het geboortecentrum konden en de verloskundige en kraam- 0 | 50 | 100% | 0 | 50 | 100% | 0 | 50 | 100%zijn. Het was een warme, verzorgende konden bellen als ze hen nodig hadden. Ze plaatsen wel huiselijke ambiance. Het | kanttekeningen bij de overdracht en de samenwerking, bijvoorbeeld Geboortecentrum | ThuisPoliklinisch | was geweldig.’ | bij de lange duur van de overdracht en het aantal verschillende Percentage vrouwen die planden niet thuis te bevallen | kraamverzorgenden aan het bed. (Peri | natale R | egistr | atie | Nede | rlan | d, P | erined) /one.case/four.case | 76% | /one.case/five.case 51% 2002 | 2014 /one.case/six.case DE SAMENWERKING IN DE GEBOORTECENTRA Bij zeven geboortecentra is de invloed van het geboortecentrum op de multidisciplinaire samenwerking diepgaand onderzocht. Dat gebeurde aan de hand van drie thema’s: de gedeelde locatie (co- locatie), het zorgproces in een geboortecentrum, en de behulp- zaamheid van collega’s.
DE INVLOED VAN CO/hyphen.caseLOCATIE Samenwerking binnen de geboortezorg blijkt geen dominante ontstaansreden voor de centra te zijn. In de meeste regio’s gaf het capaciteitstekort op de verloskamers van het ziekenhuis de doorslag bij het opzetten van een geboortecentrum. De afstand tussen het geboortecentrum en de klinische verlos- kamers lijkt van invloed op de samenwerking. Bij een korte afstand was er een grote waardering voor de onderlinge communicatie, de gemeenschappelijke doelstellingen. de gedeelde kennis en het wederzijds respect. Op het direct persoonlijk contact kan een kleine afstand zowel een negatieve als een positieve invloed hebben. In gemeenschappelijke werkkamers kregen de verschillende disciplines niet vanzelf meer contact. Maar waar medewerkers uit het ziekenhuis en medewerkers van het geboortecentrum elkaar op de gang van het geboortecentrum tegenkwamen, ontstonden wel spontane gesprekken. /one.case/seven.case DE OVERDRACHT Overdracht van cliënten tussen locaties, disciplines en diensten is altijd een kwetsbaar moment in het zorgproces. In de zeven geboor- tecentra is dit vanuit een procesperspectief bestudeerd.
Het totale traject dat de vrouw tijdens de bevalling doorloopt is in kaart gebracht, aan de hand van vragen als: kan zij zelf het moment bepalen om naar het geboortecentrum te komen? Hoe wordt ze ontvangen in het geboortecentrum als de verloskundige en/of kraamverzorgende er nog niet is? En op welke wijze wordt ze bij verwijzing vervoerd en welke afspraken gelden bij een acute situatie? Wanneer gaat de jonge moeder weer naar huis? Zijn er voor haar (hotel)faciliteiten om na de bevalling in het geboortecentrum te verblijven? Het totale traject bleek per bestudeerd geboortecentrum verschillend en biedt daardoor per geboortecentrum andere voordelen voor de cliënt. Een voorbeeld is het al dan niet zelf bepalen van het moment dat cliënt naar het geboorte- centrum kan komen. COLLEGA’S EN NETWERK Diverse kraamverzorgenden, verloskundigen, gynaecologen en kinderartsen in de geboortecentra hebben aangegeven wie hun vijf meest behulpzame collega’s in en om het geboortecentrum zijn. Behulpzaamheid beperkt zich niet tot de eigen beroepsgroep, zo blijkt uit de antwoorden. Dit resultaat is hetzelfde, ongeacht locatie of integratieprofiel. Zorgverleners uit een intern geboortecentrum of een centrum met een multidisciplinair georiënteerd integratiepro- fiel noemen niet vaker collega’s buiten hun eigen beroepsgroep als behulpzaam.
Bij een multidisciplinair georiënteerd geboortecentrum noemen ze wel vaker de verpleegkundigen en klinisch verloskundigen als behulpzaam dan bij de andere centra. /one.case/eight.case Poliklinisch Geboortecentrum Thuis 2002 51% Percentage vrouwen die planden niet thuis te bevallen (Perinatale R egistr atie Nede rland, Perined) 76% 2014 WAARDERING VAN HET WERKEN IN GEBOORTECENTRUM De drie groepen zorgverleners (eerstelijns verloskundigen, kraam- verzorgenden en tweedelijns zorgverleners (dat wil zeggen klinisch verloskundigen, gynaecologen, verpleegkundigen en kinderartsen) die in een geboortecentrum werken of met een geboortecentrum samenwerken ontlopen elkaar weinig in hun oordeel over het werken in of met een geboortecentrum. Ze zijn hier over het algemeen posi- tief over. Ook zijn alle drie de groepen vrijwel even tevreden over hun werk, al ligt de waardering bij kraamverzorgenden net iets hoger dan bij de twee andere groepen. Het verschil is niet groot. KWALITEITSINDICATOREN Geboortecentra moeten volgens de wet- en regelgeving aan bepaalde eisen voldoen. Kwaliteitsindicatoren geven duidelijkheid over de zorg die de geboortecentra leveren. Daarom is samen met het veld een set van 30 kwaliteitsindicatoren ontwikkeld om de structuur en het proces in een geboortecentrum mee te meten. Hiervan bleken er 28 daadwerkelijk meetbaar te zijn.
Maar het precieze aantal indicatoren waarop een geboortecentrum te scoren was, liep nogal uiteen. Voor een betere bruikbaarheid en meer transparantie van de geleverde zorg moeten de kwaliteitsindicatoren nog worden verbeterd. /one.case/nine.case SLOTSOM: PRIMA PLEK/exclam.case Eind 2013 is de zorg in de 23 toen bestaande geboortecentra geëvalu- eerd. De geboortecentra bieden laag risico vrouwen een nieuwe plek om niet thuis te bevallen. De evaluatie laat zien dat een geboortecen- trum voor vrouwen die ervoor kiezen om hier te bevallen een prima keuze is. De zwangerschapsuitkomsten en de kosten komen overeen met die bij de keuze voor een poliklinische bevalling. De vrouwen waarderen bevallen in een geboortecentrum ook even positief als poliklinisch bevallen. Bij vrouwen die thuis planden te bevallen zijn de zwangerschapsuitkomsten en de waardering beter en de kosten lager. GEEN BLAUWDRUK De geboortecentra in Nederland zijn onderling zeer verschillend. Er zijn geen specifieke kenmerken gevonden die maken dat de organi- satie of inrichting van een bepaald geboortecentrum beter is dan van een ander. Een blauwdruk voor de organisatie en inrichting van een geboortecentrum is dus niet te geven. Eén advies is wel van toepas- sing: sluit bij de organisatie en inrichting van een geboortecentrum aan bij de wensen en behoeften in de betreffende regio.
Poliklinisch Geboortecentrum Trappenhuis Verloskamers Verloskamers Klinische verlosafdeling Geboortecentrum Thuis Werkkamer COLOFON Gefinancierd door: Copyright © Auteur: Projectgroep Geboortecentrum Onderzoek Eindredactie: Veronique Huijbregts Vormgeving: studio Mosgroen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder vooraf- gaande schriftelijke toestemming van de auteur. Meer informatie over dit project is te vinden op ZonMw.nl/zwangerschapengeboorte