Bijlage 1: PvdD: Heerlen initiatiefvoorstel fossiele reclame

Initiatiefvoorstel

Verbod op fossiele reclame in de openbare ruimte van Heerlen

Inleiding

Fossiele reclame in de openbare ruimte In de zomer van 2021 veranderden normaal ogende straten in Zuid-Limburg in kolkende rivieren. Ook delen van Heerlen werden getroffen door wateroverlast en evacuaties. Huishoudens zagen hun bezittingen wegspoelen, en de gemeente stond voor een immense schoonmaak- en hersteloperatie. De boodschap was duidelijk: klimaatverandering is geen verre dreiging meer, maar een realiteit die onze stad direct raakt. Tegelijkertijd worden in diezelfde stad nog dagelijks reclames getoond voor producten en diensten die juist bijdragen aan diezelfde klimaatcrisis: zoals vliegreizen, brandstofauto’s en fossiele energie. In bushokjes, op digitale schermen en in het straatbeeld worden keuzes gepromoot die haaks staan op de doelen die we als gemeente onderschrijven: minder uitstoot, meer leefbaarheid en een gezondere omgeving voor onze inwoners. Reclame is geen neutrale verschijning. Het beïnvloedt ons gedrag en normaliseert schadelijke consumptie. Net zoals we tabaksreclame hebben verboden ter bescherming van de volksgezondheid, is het tijd om diezelfde logica toe te passen op fossiele reclame. Dit initiatiefvoorstel stelt daarom voor: verban fossiele reclame uit de openbare ruimte van Heerlen. Een maatregel die aansluit bij de koers die de gemeente zelf heeft uitgezet, juridisch uitvoerbaar is en maatschappelijk breed wordt ondersteund.

De Partij voor de Dieren neemt hierin het voortouw, met het doel om Heerlen daadwerkelijk in staat te stellen haar klimaatdoelen te realiseren en de publieke ruimte weer in dienst te stellen van publieke waarden.

2

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Een gezonde samenleving kan niet bestaan zonder een gezonde planeet. Raad voor Volksgezondheid & Samenleving

3

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Probleemstelling De aanwezigheid van fossiele reclames in onze stad is niet alleen visueel storend, maar vormt ook een directe belemmering voor het realiseren van duurzaam en sociaal rechtvaardig beleid. Wij lichten graag toe waarom het weren ervan urgent én gerechtvaardigd is.

1. Fossiele reclame ondermijnt gemeentelijk beleid

tot duurzame alternatieven zoals elektrisch vervoer

Er bestaat een sterk verband tussen reclame en menselijk

of energieneutrale woningen. Tegelijk worden zij via

gedrag. Reclames zijn ontworpen om vraag te creëren:

publieke reclame verleid tot fossiele consumptie die

ook naar producten die schadelijk zijn voor gezondheid,

hun kosten verhoogt en hun leefomgeving schaadt.

milieu en klimaat. Juist in een stad als Heerlen, die zich in

Dat maakt het noodzakelijk om deze beïnvloeding

haar coalitieakkoord committeert aan duurzame transitie,

via gemeentebeleid in te perken.

circulaire economie en klimaatadaptatie, is het wrang dat de openbare ruimte tegelijk ruimte biedt aan reclames

Fossiele reclame jaagt ons energieverbruik op

voor producten die die doelen ondermijnen.

en vergroot zo de rekening van juist de mensen die het minst kunnen betalen

Denk aan reclames voor:

Reclame voor fossiele producten stimuleert juist

• Vliegreizen en cruises

meer verbruik van fossiele energie. Dit houdt

• Voertuigen met verbrandingsmotoren

de vraag en afhankelijkheid van de fossiele

• Fossiele energiecontracten

energie hoog, waardoor de prijzen structureel

• Benzine en diesel

schommelen en vaak stijgen bij crisis. Hierdoor zijn huishoudens met lage inkomens een groter

Deze uitingen zijn niet slechts commerciële bood-

deel van hun budget kwijt aan energie.

schappen: ze normaliseren vervuilende keuzes en zetten

Gevolg: energiearmoede verergert.

druk op het gedrag van burgers, vooral van jongeren. En dat staat op gespannen voet met gemeentelijke

3. Gedragsbeïnvloeding: wetenschappelijke basis

inspanningen voor gedragsverandering, verduurzaming

Volgens het Intergovernmental Panel on Climate

en bewustwording.

Change (IPCC): het klimaatwetenschapsorgaan van de Verenigde Naties: is tussen de 40% en 70% van de

2. Lokale context: Heerlen heeft veel te verliezen

benodigde emissiereducties tot 2050 afhankelijk van

De gevolgen van fossiele consumptie zijn niet abstract.

gedragsverandering. Het IPCC roept overheden daarom

In Zuid-Limburg zien we deze al in de vorm van:

op om actief beleid te voeren dat duurzame keuzes onder-

• Extreme neerslag en overstromingen (zoals in 2021);

steunt en schadelijk gedrag ontmoedigt. Fossiele reclame

• Energiearmoede in huishoudens die afhankelijk zijn van

doet het tegenovergestelde: het normaliseert en jaagt aan

fossiele verwarming;

wat we juist willen beperken.

• Ongezonde luchtkwaliteit, die bijdraagt aan hart- en longziekten: vooral in sociaal kwetsbare wijken; • Klimaatonrechtvaardigheid, waarbij juist mensen met

De Wetenschappelijke Klimaatraad, CE Delft, de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur en de WHO

de minste middelen: zoals in Heerlen-Noord en delen

roepen overheden op om reclame voor fossiele producten

van MSP: de hoogste prijs betalen. Zij wonen vaker in

actief te ontmoedigen. Lokale overheden hebben daarbij

slechter geïsoleerde woningen, leven langs drukke

een duidelijke bevoegdheid én verantwoordelijkheid.

wegen met vervuilde lucht, en hebben minder toegang

4

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Volksgezondheid en planetaire gezondheid zijn onlosmakelijk verbonden – beleid moet die samenhang erkennen. Raad voor Volksgezondheid & Samenleving

5

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Beleidskaders en legitimatie 1. Heerlen heeft duidelijke klimaatdoelen

4. Juridische grondslag en precedentwerking

Een verbod op fossiele reclame sluit aan bij bestaand

Op grond van artikel 149 van de Gemeentewet is de

beleid. De gemeente Heerlen heeft zich in haar coalitieak-

gemeenteraad bevoegd om regels vast te stellen in het

koord 2022–2026 nadrukkelijk verbonden aan ambitieuze

belang van de gemeente. Dat geldt ook voor het

klimaatdoelen:

reguleren van reclame in de openbare ruimte, mits dit in

• 55% CO₂-reductie in 2030 ten opzichte van 1990;

verhouding staat tot het nagestreefde doel.

• Energieneutraal in 2040. • In Den Haag is sinds januari 2025 een reclameverbod Daarnaast zet de stad stevig in op:

van kracht via de APV: wereldwijd de eerste stad die dit

• Klimaatadaptatie, vergroening en hittestressbestrijding;

juridisch verankerde.

• Circulaire economie en duurzaam bouwen; • Bestrijding van energiearmoede, met prioriteit voor corporatiewoningen.

• Ook Nijmegen, Haarlem, Amsterdam, Eindhoven en Amstelveen nemen al maatregelen om fossiele reclame te weren: via APV-wijzigingen of contractuele uitsluitingen.

2. Verbod past binnen het voorzorgsbeginsel

• Er bestaat dus inmiddels voldoende jurisprudentie,

Het zogeheten voorzorgsbeginsel houdt in dat overheden

precedent én draagvlak om deze stap ook in Heerlen

de plicht hebben inwoners te beschermen tegen ernstige

verantwoord te zetten.

of onomkeerbare schade aan gezondheid, samenleving of milieu: ook als volledige wetenschappelijke zekerheid nog ontbreekt. Fossiele reclame draagt aantoonbaar bij aan een gedragsrichting die schadelijk is voor klimaat en gezondheid. Het weren ervan is daarom een proportionele, preventieve maatregel. 3. Publieke ruimte moet publieke waarden reflecteren De publieke ruimte is geen neutraal kanaal: wat daarin zichtbaar is, beïnvloedt gedrag en wereldbeeld. Daarom hebben we in Nederland reclame voor tabak, gokken en bepaalde vormen van alcoholgebruik beperkt of verboden. De parallel met fossiele reclame ligt voor de hand. Net als bij deze eerdere casussen gaat het hier om producten: • Met aantoonbare schade voor gezondheid en samenleving; • Die vaak via misleidende of versluierende boodschappen worden gepromoot; • Waarvan het gebruik onevenredig schadelijke effecten heeft op kwetsbare groepen.

6

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Voorstel aan de raad De gemeenteraad van Heerlen, in vergadering bijeen op

Verzoekt het college:

24 september 2025 overwegende dat:

1. Een wijzigingsvoorstel voor te bereiden om de

• Fossiele reclame in de openbare ruimte een aanjagend

Algemene Plaatselijke Verordening (APV) aan te passen,

en normaliserend effect heeft op schadelijke

zodanig dat fossiele reclame in de openbare ruimte

consumptie;

wordt verboden;

• Dit in directe tegenspraak is met de gemeentelijke

2. De volgende definitie op te nemen in de APV:

ambities op het gebied van klimaatbeleid, energie-

“Fossiele reclame is handelsreclame waarmee kennelijk

transitie en volksgezondheid;

wordt beoogd producten of diensten aan te prijzen

• De publieke ruimte een verantwoordelijkheid van de

die sterk bijdragen aan klimaatverandering en milieu-

overheid is en gericht moet zijn op het beschermen van

vervuiling, waaronder: vliegreizen, cruisereizen,

de samenleving;

voertuigen met een verbrandingsmotor, gascontracten,

• De gevolgen van klimaatverandering voor de gemeente en voor individuele inwoners grote financiële consequenties kan hebben;

grijze stroomcontracten en fossiele brandstoffen zoals benzine en diesel.” 3. De bepaling zodanig vorm te geven dat deze in lijn is

• Heerlen, als stad die werd getroffen door extreme

met eerdere gemeentelijke regelgeving op dit terrein

overstromingen en met veel inwoners in energie-

(zoals in Den Haag, Haarlem en Nijmegen), en met

armoede extra kwetsbaar is voor de effecten van

bestaande jurisprudentie;

fossiele consumptie;

4. Te onderzoeken hoe bij lopende en toekomstige

• Juridische precedentwerking aantoont dat gemeenten

contracten met reclame-exploitanten fossiele reclame

bevoegd zijn fossiele reclame in de openbare ruimte

kan worden uitgesloten, bijvoorbeeld via aanvullende

te beperken;

voorwaarden of bij verlening van vergunningen; 5. De raad uiterlijk voor het einde van het vierde kwartaal van 2025 te informeren over de voortgang en eventuele knelpunten in de uitvoering.

7

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Bijlage

Visuele ondersteuning initiatiefvoorstel fossiele reclame 1. Toename jaarlijkse neerslag in Zuid-Limburg (1980–2024) Gemeten jaarlijkse neerslag (Zuid-Limburg) Extreem jaar (indicatie)

950 Neerslag (millimeter)

900 850 800 750 700 1980

1990

2000 Jaar

2020

2. Luchtkwaliteit per wijk in Heerlen PM2.5 concentraties per wijk in Heerlen, indicatief, μg/m³) WMO-norm (5 μg/m³) 14 12

PM2.5 (μg/m³)

10 8 6 4 2 0 Heerlen Centrum

8

MSP

Initiatiefvoorstel fossiele reclame

Heerlen Noord

Welten

Zeswegen

Bekkerveld

2020

Bronnen • CE Delft. (2021). Reclame voor fossiele producten:

• Milieudefensie. (2021). Stop fossiele reclame – waarom

maatschappelijke en juridische analyse van mogelijk-

en hoe gemeenten dit kunnen aanpakken.

heden tot beperking.

https://milieudefensie.nl/actueel/stop-fossiele-reclame

https://cedelft.eu/publicaties/reclame-fossieleproducten/

• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (2024). Luchtmeetnet – Fijnstofmetingen Nederland.

• Gemeente Heerlen. (2022). Coalitieakkoord 2022–2026: Uit liefde voor onze stad. https://heerlen.nl • Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC).

Geraadpleegd op 12 juli 2025, van https://www.luchtmeetnet.nl • Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli).

(2022). Climate Change 2022: Mitigation of Climate

(2023). Gedrag en duurzaamheid: richting geven met

Change. Contribution of Working Group III to the

beleid. https://www.rli.nl

Sixth Assessment Report. Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/

• Raad voor Volksgezondheid & Samenleving. (2025). Te heet onder onze voeten: Gezond samenleven kan

• KNMI. (2024). Klimaatdashboard: neerslaggegevens

alleen op een gezonde planeet (Publicatie 2025-02).

Zuid-Limburg. Koninklijk Nederlands Meteorologisch

Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.

Instituut. Geraadpleegd op 12 juli 2025, van

https://www.raadrvs.nl

https://www.knmi.nl/klimaatdashboard • World Health Organization (WHO). (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228

9

Initiatiefvoorstel fossiele reclame