Bijlage 1 22.148 Stec Groep Bedrijventerreinvisie Gemeente Heerlen 7-2__286774__

Bedrijventerreinvisie Heerlen Gemeente Heerlen 6 februari 2025

2

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

Inleiding

3

1.1 1.2 1.3

3 4 4

Aanleiding Proces en participatie Leeswijzer

Uitgangssituatie

5

2.1 2.2

5 7

Perspectief op bedrijventerreinen in Heerlen Relevante beleidskaders

Visie op bedrijventerreinen

9

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

9 12 14 16 19

Bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten Uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen verkennen Streven naar bedrijventerreinen met een duidelijk profiel Werk maken van toekomstbestendigheid en transities Hoge organisatiegraad op bedrijventerreinen

Uitvoeringsprogramma

20

4.1 4.2

20 24

Gemeente brede acties Koers per bedrijventerrein in Heerlen

Bijlage 1 Participatie

27

Bijlage 2 Analyse bedrijventerreinen

29

2.1 Ruimtelijk perspectief op de Heerlense bedrijventerreinen 2.2 Economisch perspectief op de Heerlense bedrijventerreinen 2.3 Maatschappelijk perspectief op de Heerlense bedrijventerreinen Kerncijfers bedrijventerreinen Heerlen

Bijlage 3 Vraagraming Methode 1: Vraagraming op basis van historische uitgifte Methode 2: Vraagraming op basis van verwachte werkgelegenheidsontwikkeling

29 32 35 37

38 38 39

Bijlage 4 Trends

44

Bijlage 5 Kaarten

47

Bedrijventerreinvisie Heerlen

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Bedrijventerreinen zijn van groot belang voor Heerlen en haar omgeving. De bedrijventerreinen zijn goed voor circa een kwart van het totaal aantal banen in de gemeente. Heerlen is een echte werkstad, te zien aan de inkomende pendelstromen en het hoge aantal banen per 1.000 inwoners in vergelijking met andere gemeenten in Zuid-Limburg. De bedrijventerreinen in Heerlen hebben dus een belangrijke rol in de economie van Parkstad Limburg. Bovendien heeft Heerlen in de propositie Heerlen in 2050; een oude stad met een jong hart! de ambitie uitgesproken om te groeien naar een stad met 100.000 inwoners en een gemiddeld sociaaleconomisch profiel in 2050. In het kader van onze doelstellingen is het van belang om hoger opgeleid personeel in Heerlen te behouden en aan te trekken door hen een aantrekkelijk woonprogramma aan te bieden. Voor de economische vitaliteit van de stad is het noodzakelijk dat de bedrijventerreinen in Heerlen aantrekkelijk blijven, maximaal aansluiten op kansrijke economische clusters en aansluiten op de steeds veranderende trends, ontwikkelingen en (ruimte)behoeften vanuit de markt. Tegelijkertijd wordt in Nederland, maar ook in Heerlen de ruimte steeds schaarser; de druk op de ruimte neemt toe. Ook de bedrijventerreinen komen hierdoor ruimtelijk onder druk te staan. Het aanbod (uitgeefbaar en in de bestaande voorraad) is zeer beperkt.

Heerlen in 2050: een nieuw narratief In 2023 is een propositie opgesteld en daarmee is een perspectief op Heerlen in 2050 opgesteld. Deze propositie wordt door de gemeente gebruikt als input voor de Omgevingsvisie. Samengevat wordt hierin beschreven dat Heerlen in 2050 een stad in balans is, waar natuur en stedelijke ontwikkeling hand in hand gaan. De stad heeft zich ontwikkeld tot een groen, sociaal en economisch knooppunt in de Euregio. De historische identiteit van Heerlen wordt zichtbaar in het culturele erfgoed en de moderne architectuur. Dankzij een sterke regionale samenwerking zijn de grensoverstijgende bedrijventerreinen uitgegroeid tot bloeiende economische clusters. Heerlen investeert in onderwijs en innovatie, met een focus op technologie en medische logistiek. De economische as van de stad herbergt grote bedrijven, onderwijsinstellingen en duurzame productiecentra. De woningvoorraad is divers, inclusief en duurzaam, met ruimte voor iedereen. De wijken zijn sociaal gemengd en bieden een hoogwaardige leefomgeving. Nieuwe fysieke en sociale netwerken zorgen voor een verbonden stad zonder barrières. Door innovatie, duurzaamheid en samenwerking heeft Heerlen zich ontwikkeld tot een toekomstbestendige stad met een stevige positie in de regio en ver daarbuiten.

De gemeente Heerlen wil aan de slag met haar bedrijventerreinen. Hoe kan de stad haar bedrijventerreinen toekomstbestendig houden? Welke (onbenutte) kansen liggen er op de bedrijventerreinen? Bovendien wil de gemeente sturen op ‘het juiste bedrijf op de juiste plek’ en daarmee sturen op de verschillende terreinen. Om dit te kunnen bereiken is een visie op de bedrijventerreinen noodzakelijk, passend bij lokaal en regionaal beleid op gebied van bedrijventerreinen.

3

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Doel van deze visie: sterke economische clusters De gemeente Heerlen wil een welvarende stad zijn, waar iedereen een goed bestaan voor zichzelf kan opbouwen. Daarvoor werkt de gemeente Heerlen onder andere aan sterke economische clusters, waar ondernemingen goed kunnen gedijen (ondernemerschap) en die een goede voorzieningenstructuur vormen (leefbaarheid). Een gezonde economische structuur bestaat uit sterke, aantrekkelijke voorzieningenclusters en werklocaties (bedrijventerreinen). De bedrijventerreinen vormen de economische motor van Heerlen en bieden werk aan circa 14.500 mensen. De bedrijven bieden naast directe banen ook indirecte werkgelegenheid. Dit zijn banen bij toeleveranciers, maar ook dienstverleners die vanuit kantoorgebouwen of vanuit huis werken. Met deze visie wil de gemeente Heerlen haar bedrijventerreinen versterken, verduurzamen en economisch positioneren tot toekomstbestendige bedrijventerreinen met een aantrekkelijk vestigingsklimaat, zodat de bedrijventerreinen die sterke economische motor kan blijven. Daarnaast is de bedrijvigheid die plaatsvindt op de bedrijventerreinen van belang voor het realiseren van de Heerlense (groei)ambitie en het behouden en creëren van banen, nu en in de toekomst. Deze doelen zijn verweven in voorliggende visie.

1.2 Proces en participatie Intern zijn diverse overleggen gevoerd met verschillende ambtelijke disciplines van de gemeente Heerlen om een integraal beeld op te halen van de bedrijventerreinen in de stad. Ook zijn een aantal (vertegenwoordigers van) ondernemers, ondernemerscollectieven, en ontwikkelaars door de gemeente uitgenodigd om te reflecteren op de belangrijkste thema’s die spelen op de bedrijventerreinen. In bijlage 1 is een verslag van de bijeenkomst toegevoegd. De uitkomsten van de bijeenkomst hebben voor aanscherpingen in de formulering van de opgaven, de visie en de uiteindelijke uitvoeringsprogramma gezorgd.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk twee leest u de huidige stand van zaken vanuit ruimtelijk, economisch en maatschappelijk perspectief. Op basis van diverse analyses (bijlage) is een beeld gevormd van de Heerlense bedrijventerreinen. Het gaat om feiten en cijfers over bedrijventerreinen, werkgelegenheid en vestigingen, maar ook om diverse ruimtelijke en maatschappelijke aspecten die een rol spelen op bedrijventerreinen. Deze uitgangssituatie is vertaald in een visie en vijf pijlers voor bedrijventerreinen in Heerlen (hoofdstuk 3). Het laatste hoofdstuk beschrijft het uitvoeringsprogramma op gemeentelijk niveau en per terrein.

4

Bedrijventerreinvisie Heerlen

2. Uitgangssituatie De gemeente Heerlen kent zeventien formele bedrijventerreinen. Alle bedrijventerreinen die als zodanig in SVREZL gedefinieerd zijn, worden in de analyse meegenomen. Stedelijk dienstenterreinen worden niet meegenomen, met uitzondering van Coriopolis. Dit terrein wijkt af van de andere stedelijke dienstenterreinen omdat een groot deel van dit terrein functioneert als een regulier bedrijventerrein. In totaal hebben deze zeventien terreinen een netto uitgegeven oppervlakte van circa 343 hectare (circa 1/3e van het totaal areaal bedrijventerrein in Parkstad Limburg). Vanuit drie invalshoeken zijn de bedrijventerreinen in Heerlen onderzocht. Het ruimtelijk, economisch en maatschappelijk perspectief. In dit hoofdstuk vatten we de belangrijkste conclusies over de Heerlense bedrijventerreinen samen. Deze analyses staan uitgebreider beschreven in bijlage 2. Daarnaast zijn in paragraaf 2.2 de belangrijkste opgaven samengevat waar de Heerlense bedrijventerreinen voor staan.

2.1 Perspectief op bedrijventerreinen in Heerlen In bijlage 2, 3 en 4 zijn de belangrijkste feiten, cijfers en kenmerken over de Heerlense bedrijventerreinen beschreven. De bedrijventerreinen in Heerlen zijn van groot sociaaleconomisch belang voor de gemeente. Ongeveer een kwart van de banen in de gemeente is op een bedrijventerrein te vinden. Aanvullend daarop is een aanzienlijk deel van de banen indirect gebonden aan de bedrijventerreinen in de gemeente. Denk aan banen van mensen die bijvoorbeeld (deel)producten leveren, machines onderhouden en/of repareren of boekhouding doen voor bedrijven op bedrijventerreinen. Daarnaast bieden de bedrijventerreinen ruimte aan innovatieve en succesvolle bedrijven, onder andere vanuit de maakindustrie, bouw, logistiek en consumentendiensten. De bedrijven op de Heerlense bedrijventerreinen hebben vaak een lange historie binnen Heerlen en/of Parkstad Limburg. Dit zien we aan de verhuisbewegingen van bedrijven van en naar de bedrijventerreinen in de gemeente en in Parkstad Limburg. De bedrijven op bedrijventerreinen bieden bovengemiddeld veel banen aan praktisch geschoolde mensen, blijkt uit de analyses naar banen en bijbehorende opleidingsniveau in de gemeente. Ook zijn er diverse bedrijven met een hoogwaardig arbeidsprofiel (HBO+ of technisch) aanwezig op de bedrijventerreinen.

De bedrijven op de bedrijventerreinen zijn een banenmotor voor de inwoners van Heerlen en Parkstad Limburg.

5

Bedrijventerreinvisie Heerlen

In onderstaande tabel staan op hoofdlijnen de conclusies per perspectief opgesomd.

Ruimtelijk perspectief • Heerlen kent 17 (formele) bedrijventerreinen. Deze zijn voornamelijk gelegen in het noorden, oosten en zuiden van de gemeente. Een derde van de totale bedrijventerreinenvoorraad van Parkstad Limburg is gelegen in Heerlen. Het gaat om 343 hectare aan uitgegeven voorraad. • Op de grote (industriële) bedrijventerreinen is er sprake van extensief ruimtegebruik. Dit past bij het type activiteiten die hier gevestigd zijn. Op de meer stedelijke werklocaties is het ruimtegebruik intensiever. Hier zijn de bedrijven vaak ook kleinschaliger van aard.

• Leegstand in bedrijfsvastgoed is de afgelopen jaren licht gestegen (frictieleegstand van 6,3% in begin van 2024) na een lange periode van zeer lage leegstand in Heerlen en Parkstad Limburg.

• De vastgoedvoorraad op de bedrijventerreinen in Heerlen is relatief oud. Op een aantal locaties heeft nieuwbouw plaatsgevonden, maar op hoofdlijn is het bedrijfsvastgoed al enkele decennia oud.

• De bereikbaarheid en verkeersveiligheid van bedrijventerreinen is cruciaal voor het vestigingsklimaat van de locaties.

Economisch perspectief • Bij ondernemers op bedrijventerreinen in Heerlen is 25% van de totale werkgelegenheid actief. Van de 55.500 banen in de gemeente gaat het in totaal om zo’n 14.500 banen. Wanneer we hier ook indirecte werkgelegenheid bij optellen – die bijvoorbeeld voortkomt vanuit allerlei (facilitaire) dienstverlening – loopt het economisch belang van de bedrijventerreinen nog verder op. Op basis van kengetallen is de inschatting dat de banen op de Heerlense bedrijventerreinen jaarlijks circa € 1,35 miljard toegevoegde waarde genereren. • Het aantal banen redelijk is constant, wel is een verschuiving zichtbaar (meer logistiek en groothandel, minder industrie). • Arbeidsintensiteit op grotere (industriële) bedrijventerreinen relatief laag. Dit heeft ook ten dele te maken met het type activiteiten; een recyclingbedrijf heeft een andere arbeidsintensiteit dan een kantoorachtige bedrijfsruimtegebruiker. Juist op de grotere (industriële) bedrijventerreinen zijn – conform de mogelijkheden in juridisch planologische kaders – veel ruimte-extensieve bedrijven gevestigd. • Heerlen heeft aantrekkingskracht op bedrijven. Er is een verhuisdynamiek vanuit overige gemeenten in Parkstad Limburg en/of Zuid-Limburg naar bedrijfslocaties in Heerlen.

Dit versterkt het economisch belang van de bedrijventerreinen in Heerlen • Ruimtevraag en uitbreidingsbehoefte bij bedrijfsleven in de toekomst. Tot 2030 verwacht Stec Groep een vraag in Parkstad Limburg van circa 50 tot 70 hectare, waarvan waarschijnlijk een deel in de bestaande voorraad geaccommodeerd kan worden. Na 2030 valt de vraag niet geheel weg. De verwachting voor de periode 2031-2040 is een additionele 40 hectare aan ruimtevraag. De vraag is opgebouwd uit zowel een lokale/regionale component alsmede vraag van ‘buiten’. Bedrijven uit Heerlen groeien door en/of hebben behoefte aan aanvullende bedrijfsruimte. • Tegenover deze vraag staat beperkt hard (plan)aanbod van uitgeefbare kavels bedrijventerrein in zowel Heerlen als in Parkstad Limburg. Afgelopen jaren heeft Heerlen diverse bedrijfskavels uitgegeven en er is nog maar beperkt grond beschikbaar. Op die beschikbare ruimte gelden vaak specifieke eisen waardoor een deel van de markt hier niet gefaciliteerd kan worden. • Binnen de grenzen van Heerlen is ruimte nauwelijks nog beschikbaar. Hierbij heeft de herontwikkeling (inbreiding) van locaties voorrang op uitbreiding. Daarom ligt de opgave in het versterken van bestaande bedrijventerreinen. Wanneer herontwikkeling en uitbreiding op de bestaande terreinen niet mogelijk kan ook elders in de regio gezocht worden naar een geschikte oplossing.

6

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Maatschappelijk perspectief • Bedrijven op bedrijventerreinen bieden relatief veel werk aan praktisch geschoolden. Deze banen worden vervuld door de inwoners van de gemeente Heerlen en buurgemeenten (Parkstad Limburg), theoretisch geschoold werk (vaak met een link met de medtech-sector) wordt vaker uitgevoerd door personen die niet in Parkstad wonen. • Bedrijventerreinen nog niet goed voorbereid op energietransitie en klimaatadaptatie. Groen is vaak beperkt, gebieden zijn stenig en kampen daardoor met hittestress en bij hevige regenval zijn er enkele risicolocaties. Omdat een deel van de bedrijventerreinen aan de rand van de gemeente gelegen zijn en ook op de overgang naar landelijk of bosrijk gebied, liggen hier wel kansen voor versterking. Denk aan het laten doorlopen van groenstructuren op een bedrijventerrein, het vergroenen van kavels en openbare ruimte. • Tegelijkertijd zijn er lokale initiatieven die inspelen op de transities. Op De Beitel loopt nu een verkenning naar een smart energy hub om de problematiek rondom netcongestie te verzachten. Ook zijn er ideeën voor het versterken van de circulaire ambities.

• Op de bedrijventerreinen zien we een lokaal tot regionaal verzorgingsgebied op de arbeidsmarkt.

2.2 Relevante beleidskaders Het borgen van kwalitatieve ruimte voor economie en bedrijventerreinen staat hoog op de agenda, zowel op nationaal, provinciaal, regionaal als lokaal schaalniveau. In de afgelopen jaren zijn verschillende relevante beleidstukken, programma’s, (structuur)visies en onderzoeken gepubliceerd die samen de beleidskaders vormen voor deze bedrijventerreinenvisie.. Onderstaand de meest relevantste beleidsdocumenten. Programma Ruimte voor Economie – Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (2023) Het nationale programma Ruimte voor Economie legt de basis voor ruimtelijk economisch beleid als onderdeel van de nieuwe Nota Ruimte. Het is één van de nationale programma’s onder de Nationale Omgevingsvisie. Kern van het programma is dat voor een dynamische, veelzijdige en weerbare economie betere, andere en meer ruimte voor verschillende bedrijfsactiviteiten nodig is. Economie en ruimte zijn namelijk onafscheidelijk verbonden. Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) (2017) en addendum (2024) De SVREZL vormt het beleidskader voor de aanpak van de thema’s retail, kantoren en bedrijventerreinen. De beleidsuitgangspunten en doelstellingen van de SVREZL blijven daarbij onverkort overeind voor de segmenten Winkels, Kantoren en Bedrijventerreinen: • Een kwalitatief hoogwaardig leef-, werk- en vestigingsklimaat bieden, nu en in de toekomst.

• Behoud van het voorzieningenaanbod en de leefbaarheid door het vastleggen van toekomstbestendige hoofdstructuren, het versterken van deze hoofdstructuren en het faciliteren van kwalitatieve toevoegingen. • Verdunnen van de bestaande vastgoedvoorraad daar waar sprake is van een overschot en het stap-voor-stap terugdringen van ongewenste planvoorraad buiten de hoofdstructuur. • Afhankelijk van vastgelegde drempelwaarden initiatieven afstemmen met de (sub)regio. De SVREZL vat de belangrijkste vraagstukken samen op onder andere de bedrijventerreinenmarkt in de regio. In de visie op de bedrijventerreinenmarkt wordt gericht op kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad en het voorkomen van overaanbod. De SVREZL omvat onder andere spelregels over hoe om te gaan met nieuwe initiatieven. Er hebben in de tussenliggende periode evaluaties plaatsgevonden en in 2024 zijn wijzigingen gemaakt in de uitvoeringsafspraken (addendum). De beleidsuitgangspunten blijven onverkort overeind. Gemeenten verwerken de gewijzigde uitvoeringsafspraken in haar omgevingsvisies.

7

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen Parkstad Limburg (2020-2024) Dit programma met een doorlooptijd van vier jaar vormt de aanpak voor zowel de bestaande bedrijventerreinen als de nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen in de regio. De regio maakt kwalitatieve afspraken over het meer toekomstbestendig maken van de bestaande voorraad en stemt af hoe en waar er nieuw aanbod wordt toegevoegd. Potentie Beter Benutten Bedrijventerreinen Limburg (2024) Dit document geeft analyse weer over de potentie tot optimalisering van het ruimtegebruik, zowel vanuit ruimtelijk perspectief (planologische ruimte beter benutten) als vanuit economisch perspectief (juiste bedrijf op de juiste plek). Daarnaast zijn er nog diverse andere beleidskaders die betrekking hebben op bedrijventerreinen, de ruimtelijke structuur op die terreinen en/of de toekomstbestendigheid. Zonder compleet te willen zijn noemen we hier de beleidsvisie Waardevolle buitenruimte, de Hemelwaterverordening, nota mobiliteitsnormen en de transitievisie warmte.

Ter illustratie: herontwikkeling op bedrijfskavel in Heerlen (bedrijventerrein In de Cramer)

8

Bedrijventerreinvisie Heerlen

3. Visie op bedrijventerreinen Visie en ambitie voor bedrijventerreinen in Heerlen De gemeente Heerlen streeft naar bedrijventerreinen die toekomstbestendig zijn. Dit betekent dat de juiste randvoorwaarden gecreëerd moeten worden om bedrijven te laten groeien en verduurzamen met als doel behoud en aantrekken van (nieuwe) werkgelegenheid. De bedrijventerreinen in Heerlen zullen economisch bloeien, waar de randvoorwaarden voor ondernemers op orde zijn, waar werknemers zich prettig voelen en waar een steentje wordt bijgedragen aan de grotere maatschappelijke opgaven waar we voor staan: in het bijzonder de circulaire transitie en de energietransitie. De eigenschappen die bij toekomstbestendige bedrijventerreinen passen zijn samengevat in vijf pijlers: 1. Bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten 2. Uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen verkennen 3. Streven naar bedrijventerreinen met een duidelijk profiel 4. Werk maken van toekomstbestendigheid en transities 5. Hoge organisatiegraad op bedrijventerreinen

3.1 Bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten Opgave om de bestaande voorraad bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken De gemeente Heerlen heeft een groot aantal bedrijventerreinen. Op sommige van deze terreinen begint veroudering zichtbaar te worden. Het algemene beeld in Heerlen is dat op de meeste terreinen het gemiddelde bouwjaar van het vastgoed 1990 of eerder is. Op een groot deel van deze terreinen is kwaliteitswinst te behalen. Als er niks wordt gedaan aan veroudering van deze bedrijventerreinen zullen panden op het terrein het einde van hun economische levensduur naderen. Ze verliezen hiermee marktconformiteit en daarmee waarde. Dit kan leiden tot leegstand, verloedering en dalende werkgelegenheid op deze terreinen. Hierin worden al stappen gezet. Het terrein van C-Mill is bijvoorbeeld reeds verkocht, en de nieuwe eigenaar zal de panden verduurzamen en herontwikkelen. Daarnaast wordt op sommige terreinen de ruimte niet optimaal benut. Op bijna twee derde van de terreinen is de verhouding kavel/gebouw circa 40% (of lager). Er is dus kwaliteits- en ruimtewinst te behalen op de bestaande bedrijventerreinen. Gelet op de beperkte uitbreidingsruimte voor nieuwe bedrijfslocaties kan (en misschien wel moet) een deel van de ruimtevraag naar bedrijventerreinen in de bestaande voorraad gefaciliteerd worden.

Bestaande planologische kaders laten nu vaak al intensivering toe Bestaande bestemmingsplannen bieden vaak meer ontwikkelruimte dan op dit moment gebruikt wordt door bedrijven. Indicatief ligt er in Heerlen circa 20-30% aan extra ontwikkelpotentieel op

9

Bedrijventerreinvisie Heerlen

basis van vigerende regels. 1 Dit staat nog los van de mogelijk ‘verouderde’ regels en uitgangspunten in bestemmingsplannen die intensief en meervoudig ruimtegebruik beperken. Het is zaak kansen tijdig op te sporen en met private partijen aan de slag te gaan om de potentie te verzilveren. De grootste opgave (en daarmee kansen voor herontwikkeling en intensivering van het ruimtegebruik) zijn gelegen op de oudere en grotere bedrijventerreinen in Heerlen; De Beitel/Baaks Soureth, De Koumen en Wijngaardsweg.

Beleidskader om wildgroei kleinschalige bedrijfshuisvesting, garageboxen en dergelijke te voorkomen Kleine units voorzien in vraag, maar botsen met andere opgaven op bedrijventerreinen (faciliteren van mkb bedrijven, bedrijven met een hindercirkel of veel transport). Ook in Heerlen zijn meer kleinschalige units en garageboxen op bedrijventerreinen ontwikkeld in de afgelopen tijd. De ruimte voor bedrijven op de Heerlense bedrijventerreinen is keihard nodig om grote transities in de komende decennia mogelijk te maken en om wonen en werken in balans te houden. Gemeente Heerlen gaat daarom verkennen hoe een ‘wildgroei’ te voorkomen en meer te sturen op ontwikkelingen. Dit doet de gemeente Heerlen vanuit het kernprincipe: ‘beschermen van(milieu)ruimte voor reguliere bedrijfsruimtegebruikers’ en daarbij invulling te geven aan een evenwichtige toedeling van functies op bedrijventerreinen. Hierbij wordt gedacht aan het opstellen van een beleidskader voor (diverse) bedrijventerreinen.

Beter benutten van bestaande bedrijventerreinen is een must Het uitbreiden van het beschikbare aanbod is in Heerlen geen sinecure. Verschillende functies zoals wonen, energietransitie en werken leggen de komende jaren een ruimteclaim op Heerlen. Ook zit Heerlen (letterlijk) aan de grens van haar ontwikkelmogelijkheden wil zij ook perspectief kunnen bieden voor andere ruimteclaims en transities. Van belang is om intensief en meervoudig ruimtegebruik op de bestaande bedrijventerreinen te stimuleren en stappen te zetten in het beter benutten van die ruimte. Uit recent onderzoek door de provincie Limburg – waar Heerlen ook aan heeft meegewerkt – blijkt dat er ook in Heerlen mogelijkheden liggen voor het intensiever gebruiken van bestaande bedrijfskavels. In veel gevallen worden de maximale planologische mogelijkheden niet benut. Uitdaging hierbij is wel dat vastgoed in Heerlen op diverse plekken dermate verouderd is dat verduurzaming van bestaand vastgoed vaak onrendabel is gelet op de investering die noodzakelijk is. Sloopnieuwbouw is vaak een betere optie. Zaak is dergelijke plekken op te sporen en samen met private partijen (ondernemers en/of eigenaren) een plan te maken hoe dit opgepakt kan worden.

1

De basis voor deze uitspraak ligt bij de analyse die Stec Groep in het kader van dit onderzoek maakte naar ruimtegebruik op de bestaande Heerlense bedrijventerreinen, maar ook kengetallen uit eerdere onderzoeken voor de provincie Limburg en Parkstad Limburg over intensivering van bestaande bedrijventerreinen. Voor Heerlen zijn in het provinciale onderzoek de terreinen: Beitel/Baaks Soureth, Koumen-Wijngaardsweg en In de Cramer onderzocht op de intensiveringspotentie.

10

11

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Figuur 1: Schematische weergave van schuifoperatie ten behoeve van intensivering

Bron: Stec Groep (2024)

In de recente dynamiek zijn al diverse vormen van hergebruik, beter benutten en intensivering zichtbaar. Denk bijvoorbeeld aan de herontwikkeling van diverse kavels op De Beitel, maar ook op De Koumen en Wijngaardsweg. Nu is die herontwikkeling vaak ingegeven door privaat initiatief en is de gemeente pas later in het traject betrokken. Om de bestaande bedrijventerreinen te intensiveren is het noodzakelijk om eerder betrokken te raken bij herontwikkeling en intensivering en waar mogelijk ook ondernemers en eigenaren te stimuleren hier actie op te ontwikkelen.

Figuur 2: Voorbeeld herontwikkeling en intensivering in Parkstad Limburg Voor

Na

Scheldebouw BV was gevestigd op Beitel 80 in Heerlen op een ruim kavel dat door het bedrijf niet geheel gebruikt werd

Opstallen gesloopt en gesaneerd en herontwikkeld ten behoeve van XXL logistiek (huurder GXO/JD sports)

Martin Braun (Delite) is gevestigd naast een installatiebedrijf op bedrijventerrein Dentgenbach in Kerkrade

Nadat het installatiebedrijf verhuist koopt Martin Braun het pand van de buurman, sloopt de bestaande opstallen en kan het eigen pand uitbreiden.

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Stimuleren optimaal en meervoudig ruimtegebruik Vanuit zorgvuldig ruimtegebruik is het stimuleren van meervoudig (collectief parkeren, energieopwekking) intensief ruimtegebruik wenselijk. Bijvoorbeeld door hoger te bouwen, dichter op elkaar te bouwen of door parkeren op het dak, onder de grond of op een centrale locatie te stimuleren. Bij bestaande bouw kan het meervoudig gebruiken van de ruimte door bijvoorbeeld daken te gebruiken voor zonnepanelen leiden tot een quickwin. De uitdaging die bij bedrijven ligt is om na te denken over het optimale gebruik van de bestaande kavel, voordat nieuwbouw elders aan de orde is. Deze opgave vraagt om op alle bedrijventerreinen goed te kijken naar de mogelijkheden om de beschikbare ruimte optimaal te benutten. Dat is een kwestie van maatwerk. Het is bijvoorbeeld logisch om op plekken nabij het centrum (of binnenstedelijk), een hogere dichtheid na te streven dan op (monofunctionele) bedrijventerreinen die aan de randen van de stad liggen. Bovendien wil de gemeente op sommige bedrijventerreinen functies blijven huisvesten die van zichzelf veelal extensiever zijn, zoals bepaalde vormen van industrie of circulaire bedrijvigheid. Het gaat er om dat iedere werklocatie binnen de mogelijkheden en het gekozen profiel optimaal wordt gebruikt.

Hoe gaat de gemeente Heerlen optimaler en meervoudig gebruiken van de ruimte stimuleren? Door de juiste randvoorwaarden te bieden voor ondernemers (planologische kaders op orde, denk aan bouwhoogte, bebouwingspercentage etc. & duidelijkheid bieden door het opstellen van een gebiedsvisie/perspectief), mogelijkheden tot medefinanciering verkennen (lokaal, regionaal, landelijk) en in algemene zin het contact met onze ondernemers versterken (accountmanagement intensiveren). Herontwikkeling en intensivering kan ook uitstralingseffect hebben op de omgeving Als gevolg van investeringen worden de bedrijventerreinen toekomstbestendiger en kan er dus langer gezond, veilig en duurzaam worden gewerkt. Ook opgaven als vergroening, klimaatadaptatie, energietransitie en hittestress zijn thema’s die bij herontwikkeling en/of intensivering opgepakt kunnen worden. Het behalen van kwaliteits- en ruimtewinst is echter wél een relatief complex proces dat een lang tijdspad kan hebben. Dit ligt aan de eigendomssituatie, uiteindelijk is het al dan niet herontwikkelen of intensiveren van een locatie afhankelijk van de welwillendheid van de eigenaar/gebruiker. Daarnaast kan er voor een herontwikkeling een wijziging in de planologische mogelijkheden nodig zijn, dit kan een langdurig proces betekenen.

3.2 Uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen verkennen Druk op de ruimte neemt toe, ook in Heerlen De druk op de ruimte is groot en neemt toe. Ten aanzien van de ‘ruimte voor economie’ en specifiek voor bedrijventerreinen in Heerlen constateren we dat de leegstand in bedrijfsvastgoed (nog steeds) laag is (0-2%), uitbreidingsmogelijkheden voor nieuwbouw zeer beperkt zijn, maar dat de uitbreidingsvraag (van bedrijven) aanwezig blijft binnen Heerlen en Parkstad Limburg. Op termijn (en nu ook al) kunnen huisvestingsvragen van ondernemers niet altijd in Heerlen geaccommodeerd worden. Ook in de regio is niet onbeperkt ruimte beschikbaar. De mogelijke bedrijventerreinontwikkeling op de Oostflank in Brunssum kan een oplossing bieden voor de ruimtevraag die we verwachten in de regio (en vanuit Heerlense ondernemers). Echter, dit zal ook niet voor alle bedrijven (in de regio) een oplossing bieden. Inzet op het behoud van ruimte voor bedrijfsruimtegebruikers Om in de behoefte aan ruimte voor bedrijven te voorzien, is het behoud van de huidige ruimte voor bedrijven van groot belang. Dit betekent dat plekken die momenteel overwegend worden

12

Bedrijventerreinvisie Heerlen

gebruikt als bedrijventerrein ook voor bedrijfsruimtegebruikers wordt behouden. Op de meer functionele bedrijventerreinen is transformatie van bedrijventerrein (en daarmee bedrijfsruimte) naar bijvoorbeeld wonen of andere functies, in principe onwenselijk tenzij de ruimte elders gecompenseerd kan worden. Verkennen mogelijkheid om het aanbod aan bedrijventerreinen (beperkt) uit te breiden Gezien de latente uitbreidingsbehoefte aan bedrijfsruimte en/of ontwikkelmogelijkheden op de bestaande bedrijventerreinen, is het wenselijk om te verkennen welke mogelijkheden er binnen de gemeente Heerlen nog zijn voor die uitbreiding. Aangezien er in de gemeente nog beperkt ruimte ‘over’ is en het groen in de gemeente veelal onder Natura2000 en Natuur Netwerk Nederland valt is het herontwikkeling van bestaand stedelijk gebied een logische volgende stap. Ook vanuit Ladder-perspectief is dit te prefereren. Om locaties te vinden die geschikt zouden kunnen zijn voor bedrijventerreinontwikkeling wordt een ontwerpend onderzoek uitgevoerd (via bijvoorbeeld een multicriteria-analyse 2) of er nog mogelijkheden zijn om bestaande bedrijventerreinen kleinschalig uit te breiden. Leidend hiervoor zijn enkele principes: • Bij voorkeur sluit een nieuw bedrijventerrein aan bij een bestaand bedrijventerrein vanwege onder andere de al aanwezige (ondergrondse) infrastructuur.

• Bij het onderzoek moet rekening worden gehouden met de druk op de bereikbaarheid van de locatie op dit moment en de te verwachte ontwikkeling daarvan na bedrijventerreinontwikkeling. • Fysieke belemmeringen voor bedrijventerreinontwikkeling in bijvoorbeeld het landschap (natuur, etc.) en uitstoot (stikstof) vormen een uitsluitende indicator tijdens het onderzoek. Daarnaast blijft de gemeente in gesprek over de vestigingsruimte in andere gemeenten in Parkstad Limburg. De ontwikkelingen op de Oostflank in Brunssum zijn daarbij het meest in het oog springend en kunnen mogelijk ook voor bedrijven uit Heerlen een aantrekkelijke vestigingslocatie zijn. Schaarste dwingt ook tot kiezen De beschikbare ruimte is schaars. Dit betekent dat gemeente Heerlen selectief is in het faciliteren van de ruimtevraag die bij bedrijven ontstaat. Door zoveel mogelijk aan te sluiten bij speerpuntsectoren (bijvoorbeeld medtech logistiek in plaats van alle logistiek of maakindustrie met een hoge toegevoegde waarde in plaats van opslag of laagwaardige productie) kan gestuurd worden op het faciliteren van bedrijven die waarde toevoegen aan de economie van Heerlen en de regio.

Ook een beleidsregel voor kleinschalige units, bedrijfsverzamelgebouwen en garageboxen voor particulieren op de bedrijventerreinen kan helpen om bedrijfsgrond beschikbaar te houden voor die bedrijven die waarde toevoegen aan de economie. Overigens is het van belang om deze sturing op ruimtelijke criteria te baseren om te voorkomen dat sprake is van economische sturing.

2 Multicriteria-analyse is een systematische procedure voor het ontwerpen, evalueren en selecteren van beslissingsalternatieven op basis van conflicterende en niet-overeenkomende criteria.

13

Bedrijventerreinvisie Heerlen

3.3 Streven naar bedrijventerreinen met een duidelijk profiel Op dit moment is er in profiel weinig onderscheid te maken tussen de bedrijventerreinen Bedrijventerreinen in Heerlen ‘lijken’ vaak op elkaar. In feite zijn op de diverse locaties in Heerlen vergelijkbare mogelijkheden. Dit is vanuit de historie verklaarbaar: ze zijn na elkaar ontwikkeld en steeds is er gekozen om een brede doelgroep aan te spreken. Dit heeft ertoe geleid dat de locaties nu weinig onderscheidend van elkaar zijn. Sturing op profiel helpt een innovatief werkmilieu floreren De specifieke voordelen van locaties, voor diverse doelgroepen, worden maar beperkt onder het voetlicht gebracht. Individueel kunnen deze terreinen prima functioneren, maar er zit geen lijn in voor ondernemers waarom ze voor locatie A moeten kiezen in plaats van voor locatie B. Dit gaat ten koste van waardeontwikkeling van locaties. Bij de wens om een innovatief werkmilieu te creëren, waar kruisbestuiving tussen bedrijven kan optreden, is fysieke nabijheid voor de bedrijven daarbij behulpzaam. Eerste contouren van zo/n profiel worden al duidelijk op de bestaande bedrijventerreinen. Het gaat dan met name over de wat grotere werklocaties in Heerlen en die met een specifieke doelgroep. Deze profilering (of hoofdstructuur) heeft zich min of meer gaandeweg ontwikkeld.

Op Avantis en Trilandis is bijvoorbeeld een concentratie van bedrijven in de medtech zichtbaar. Op De Beitel treffen we vooral bedrijven in de maakindustrie aan en op De Koumen is vooral mkb gevestigd in diverse sectoren, waarbij op delen van het terrein ook een hoge milieucategorie mogelijk is.

Programma Medlands zorgt voor verdere versterking Medtech profiel op bedrijventerreinen Op 12 december 2024 is Medlands Parkstad gelanceerd, een breed samenwerkingsverband tussen bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden in de regio Parkstad. De bedrijven Medtronic, Boston Scientific, Doc Morris en Abbott richten zich, samen met de kennisinstellingen VISTA, Zuyd Hogeschool, Universiteit Maastricht en de gemeenten Heerlen en Kerkrade en Stadsregio Parkstad Limburg op het aantrekken, opleiden en behouden van talent in de Medtechsector. De medtech sector heeft in de regio nu al 6.000 arbeidsplaatsen, met een aanvullende groeiambitie van 3.000 nieuwe banen. Het programma omvat samenwerking op het gebied van imago, onderwijs, arbeidsmarkt en infrastructuur. Medlands Parkstad wordt gefinancierd vanuit de Regio Deal Parkstad, door de aangesloten bedrijven en door de gemeenten Heerlen en Kerkrade.

Door scherper te kiezen en de bedrijventerreinen afzonderlijk te positioneren is het mogelijk de locaties ten opzichte van elkaar te positioneren en een aantrekkelijke ‘portefeuille’ van bedrijventerreinen aan bedrijven aan te bieden. Indirect werkt een sterke profilering van locaties tot een beter imago van de plek. Deze locaties sluiten namelijk beter aan bij de markt en gaan langer mee. Omdat ondernemers er graag blijven zitten ontstaat er (extra toegevoegde) waarde, wat leidt tot nieuwe investeringen. Sturing op profiel geeft duidelijkheid voor ondernemers en investeerders Als ieder bedrijventerrein meer een eigen profiel krijgt en daar ook op gestuurd wordt, helpt dit om het totale palet aan bedrijventerreinen beter te segmenteren en ondernemers te sturen op gewenste locaties voor zover ze daar niet al zitten. Sommige terreinen zijn heel geschikt voor logistiek, anderen juist niet, sommigen voor industrie. Hoe meer Heerlen in staat is locaties te

14

15

Bedrijventerreinvisie Heerlen

profileren, hoe beter dit is voor de bedrijventerreinen omdat ze een eigen investeringsperspectief krijgen, een eigen waarde voor de bedrijven. In Heerlen bestaan vier profielen van bedrijventerreinen, namelijk: • Industrieel terrein • Medisch logistiek terrein • Regulier terrein • Gemengd terrein De bestaande bedrijventerreinen zijn in deze vier profielen in te delen. Onderstaande tabel geeft meer uitleg over de profielen en toont de indeling per terrein. Industrieel terrein

(Medisch) logistiek terrein

Regulier terrein

Gemengd terrein

Bedrijventerrein waar bedrijven gevestigd zijn met hogere milieucategorieën en/of ruimte voor circulaire activiteiten

Concentratie van grootschalige bedrijven in (medische) logistiek

Divers bedrijventerrein met hoofdzakelijk mkb

Bedrijventerrein / werklocatie in het stedelijk weefsel met een deel gemengde functies (zoals bedrijfswoningen, retail, kantoren)

• De Beitel/Baaks Soureth • De Koumen

• Avantis • Trilandis

• Emma/Nieuw Einde (Passartweg) • C-Mill • Wijngaardsweg • Ten Esschen • Coriopolis • Weggebekker

• In de Cramer • De Kissel • Litscherveld • Smitzerveld • Prinsenstraat

Profilering helpt bedrijven bij het kiezen van geschikte ontwikkellocaties Vanwege het vigerende bestemmingsplan zijn de publiekrechtelijke mogelijkheden wanneer een bedrijfskavel eenmaal is uitgegeven beperkt. Het wijzigen van omgevingsplannen is doorgaans een kostbaar en langdurig proces, waardoor ongewenste ontwikkelingen kunnen ontstaan. Algemene uitgangspunten – zoveel mogelijk te vertalen in planologische kaders – ten aanzien van de functionele invulling voor bedrijventerreinen in Heerlen: • Geen zelfstandige detailhandel, kantoren, woningen, maatschappelijke functies (zoals zorg, scholen en opvang) en logiesvertrekking (zoals hotels), waarbij een uitzondering mogelijk is ten aanzien van eventuele te verkleuren locaties. • Geen nieuwe bedrijfswoningen op de bedrijventerreinen en stedelijke werklocaties en in principe geen medewerking verlenen aan aanvragen voor splitsing van bedrijfswoning en bedrijfspand op de SVREZL-bedrijventerreinen in Heerlen. • Geen nieuwe locaties voor auto- en motorenhandel, concentratie op Autoboulevard. • Detailhandel in boten, kampeerwagens, landbouwwerktuigen en –machines en volumineuze bouwmaterialen (zoals zand, grind, stenen en hout) zijn in principe mogelijk op nu al toegewezen plekken.

• Verhuur (ook aan particulieren) van producten die qua aard en omvang niet passen in een winkelcentrum zijn in principe mogelijk (denk aan steigers, grof tuingereedschap etc.). • Publieksaantrekkende activiteiten (zoals autowasstraten, verhuurbedrijven en self-storage) stimuleren tot vestiging op stedelijke werklocaties of aan de rand van bedrijvenparken.

Bedrijventerreinvisie Heerlen

In de uitvoeringsagenda (hoofdstuk 4) wordt nader ingegaan op de koers per bedrijventerrein om dit profiel te versterken en wat daarvoor nodig is en hoe dit concreet te vertalen naar omgevingsplannen.

3.4 Werk maken van toekomstbestendigheid en transities Een aantal belangrijke onderwerpen die een rol spelen bij toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn verduurzaming van het vastgoed, klimaatadaptiviteit, de energietransitie en een goede bereikbaarheid. Voor een sterke bedrijventerreinportefeuille is het wenselijk om ook op deze aspecten te investeren. Verduurzaming van het vastgoed Het verduurzamen van vastgoed door vastgoedeigenaren en -gebruikers is een grote opgave. Op het gebied van duurzaamheid en energiebesparing valt er nog veel winst te behalen bij bedrijfsvastgoed. Veel van deze gebouwen zijn bijvoorbeeld niet goed geïsoleerd of worden nog niet verlicht met ledverlichting. Dit is een laagdrempelige stap om energie te besparen. Veel van het bedrijfsvastgoed is al enkele decennia oud en vanuit duurzaamheidsperspectief aan een opknapbeurt toe. De stakeholders gaven aan dat de verduurzaming van bestaand vastgoed vaak niet rendabel blijkt, het vastgoed is vaak te zwaar verouderd. Sloop en nieuwbouw loont vaak meer. Up-to-date, duurzaam vastgoed draagt niet alleen bij aan de uitstraling van de bedrijventerreinen, maar is ook aantrekkelijker voor ondernemers om zich in te vestigen. De gemeente zit niet aan het ‘stuur’, maar kan ondernemers en eigenaren wel bewust maken van de opgave die er ligt en daarmee stimuleren dat verduurzaming van de grond komt.

Ook kan de gemeente partijen aan elkaar verbinden, onder andere via accountmanagement. Klimaatadaptieve bedrijventerreinen De Heerlense bedrijventerreinen zijn over de gehele linie behoorlijk versteend. Een werklocatie met veel groen is niet alleen duurzamer, het zorgt ook voor een beter en mooier verblijfsklimaat en een gezonde omgeving voor de mensen die op de bedrijventerreinen werken. Bovendien helpt vergroening ook om wateroverlast bij piekbuien te voorkomen en hittestress te verminderen. Ook geeft het de biodiversiteit een impuls. Tot slot kan goed aangelegd groen de recreatieve functie van een gebied vergroten, wat mensen ruimte geeft voor een pauze-ommetje dat mensen ontspanning biedt en reuring op het terrein geeft. Dit draagt weer bij aan een aantrekkelijkere (werk)omgeving. Een laagdrempelige manieren om te vergroenen is het vergroenen van parkeerplaatsen. Deze zijn vaak grotendeels geasfalteerd of bestraat en de mogelijkheden voor infiltratie van regenwater zijn beperkt. Half(open) verharding op parkeerplaatsen zorgt niet alleen voor betere infiltratiemogelijkheden, het vermindert ook de hittestress doordat groen minder warmte vasthoudt en sneller afkoelt. Vergroening kan ook plaats vinden in de private ruimte, op de bedrijfskavel of zelfs bovenop vastgoed.

Een groen dak draagt bijvoorbeeld bij aan de isolatie van het pand en kan regenwater vasthouden voordat het in het afwateringsysteem stroomt en zorgt daarnaast voor een verlaging van de hittestress. Ook verticale begroeiing (groene gevels) is mogelijk. Naast dat dit een kwaliteitsimpuls geeft, draagt het bij aan verminderen van hittestress en kan het voor geluidsreductie zorgen.

16

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Figuur 3: Voorbeeld uitstraling van vergroening, voor en na

Bron: Straatbeeld en inspiratiebeeld op bedrijventerrein (Stec Groep)

Ook op dit thema blijft de gemeente in gesprek met onze ondernemers en vastgoedeigenaren. Daar waar nodig faciliteren en verbinden we initiatieven met elkaar. Als we de openbare ruimte aanpakken op bestaande bedrijventerreinen, kijken we ook maximaal naar de mogelijkheden voor vergroening. Energietransitie Bedrijventerreinen kunnen een belangrijke rol spelen in de energietransitie. De energiedichtheid is hoog en maatregelen hebben snel effect. Van belang is het stimuleren en benutten van de zonnepotentie en het verkennen van de mogelijkheid en kansrijkheid van bedrijventerreinen voor andere groene energiebronnen: windenergie (indien dit mogelijk is in relatie tot andere ontwikkelingen), restwarmte en geothermie. Om zo min mogelijk CO2-uitstoot te realiseren zal niet-hernieuwbaar energieverbruik vervangen moeten worden met hernieuwbaar energieverbruik. Circa de helft van het energieverbruik (in Nederland) is afkomstig van bedrijven (waarvan een groot deel gevestigd is op werklocaties). Hier valt dus veel winst te behalen. Voor het realiseren van verduurzamingsmaatregelen op bedrijventerreinen zijn ondernemers en gemeente samen aan zet.

Tot het takenpakket van de gemeente kan behoren: ondernemers faciliteren bij de energietransitie door voorlichting over de verschillende opties, partijen bij elkaar te brengen en overige steun te bieden (in de vorm van onderzoek, subsidies of kortingen). Zo kunnen bij alternatieven voor aardgas gedacht worden aan een warmtenet, warmtelink, warmtekoude opslagsysteem of een warmtepomp. Een rol die goed past bij de gemeente is een stimulerende en faciliterende rol en het zoeken naar koppelingen tussen bedrijven met energieexcessen en bedrijven met energietekorten. Daarnaast fungeert de gemeente als spil richting provincie en de netbeheerders, zodat bijvoorbeeld opgewekte energie terug geleverd kan worden en er voor ondernemers een steeds aantrekkelijkere business case ontstaat. Netcongestie is in toenemende mate een probleem op bedrijventerreinen. Hierdoor zijn bedrijven op zoek naar alternatieven zoals opslag van energie of het opzetten van een lokaal slim energienet, waarbij bedrijven onderling stroom uitwisselen. Op dit moment zijn ondernemers op bedrijventerrein De Beitel bezig met het onderzoeken van de mogelijkheden om een Smart Energy Hub op te zetten om de problematiek rondom netcongestie aan te pakken. Verder wordt ook op bedrijventerrein De Koumen aan de hand van het Energiekompas gewerkt aan het verduurzamen van het bedrijventerrein.

Transitie van een lineaire economie naar een circulaire economie Zowel in bedrijfsprocessen en vastgoed gaat de circulaire economie een rol spelen in het uiterlijk van bedrijventerreinen. Denk bijvoorbeeld aan de opkomst van een nieuwe generatie ondernemers (en/of de omslag die bestaande bedrijven moeten maken), maar ook het uitwisselen van goederenstromen op bedrijventerrein- of regioniveau en het hergebruik van bestaande bouwmaterialen. Opgaven waarmee je niet vroeg genoeg kan beginnen. Zaak is om dit nu al te gaan oppakken, zodat de transitie ingezet wordt in Heerlen. Op De Koumen worden eerste stappen gezet om te beoordelen welke circulaire kansen er zijn voor bedrijven. Op De Beitel is RD4 een belangrijk bedrijf van waaruit de circulaire transitie gestalte kan krijgen.

17

Bedrijventerreinvisie Heerlen

Circulaire economie is niet gelijk aan ‘schoon’ en ‘stil’. Inzameling, reviseren en recyclen zijn activiteiten die cruciaal zijn om de circulaire economie vorm te geven en energie en CO2 te besparen. Maar deze activiteiten kunnen hinder voor de omgeving veroorzaken. Denk aan geur, stof en geluid. De verwachting is dat bedrijven steeds meer circulair gaan produceren/ondernemen. Dit kan tot meer ruimtevraag leiden vanuit industrie (recycling, nieuwe grootschalige productie/fabricage, waaronder 3D-printing) en logistiek (bijvoorbeeld voor transport van reststromen). Het belang van ruimte voor activiteiten in hogere milieucategorieën neemt hierdoor toe als spil van de circulaire economie. Vanuit deze gedachte is het behouden van milieuruimte op bedrijventerreinen als De Beitel/Baaks Soureth, De Koumen en Wijngaardsweg van belang om ook in de toekomst bedrijven te kunnen blijven faciliteren. Vanuit dit perspectief is het dus goed om de bestaande ruimte niet in te vullen met lichte(re) vormen van bedrijvigheid. Immers, nieuwe bedrijfslocaties met een hogere milieuruimte zijn niet een twee drie gevonden. Goede bereikbaarheid en mobiliteit Een goede bereikbaarheid van de bedrijventerreinen in Heerlen is van vitaal belang voor de bedrijven op de terreinen. Bedrijventerreinen zorgen voor logistiek en vrachtverkeer.

Het doel is om dit verkeer zoveel mogelijk via het hoofdwegennet af te wikkelen en het onderliggende wegennet zo min mogelijk te belasten. Heerlen zet in op extra aansluitingen op de A76. Extra voordeel van meerdere nieuwe aansluitingen dragen bij aan het verbeteren van de huidige problematiek rondom Avantis-Trilandis-De Beitel. Een rechtstreekse aansluiting op de A76 richting Aachen vanaf Avantis kan hiervoor de oplossing zijn. Dit is momenteel onderdeel van de bereikbaarheidsstudie rondom deze bedrijventerreinen. De gemeente Heerlen wil dat de bedrijventerreinen optimaal bereikbaar zijn per (vracht)auto, openbaar vervoer, fiets en te voet. Voor het investerings- en vestigingsklimaat van Heerlen is het van belang dat deze randvoorwaarde op orde is en hier blijvend in geïnvesteerd wordt via lopend mobiliteitsbeleid. In het verkeersveiligheidsplan (en uitvoeringsprogramma) uit 2024 worden onder andere de Industriestraat en De Koumen genoemd als aandachtswegen ten aanzien van de hinder voor langzaam verkeer en het ontbreken van vrijliggende fietspaden. Via mobiliteitsmanagement werknemers (of bezoekers) prikkelen gebruik te maken van andere modaliteiten zoals de fiets en het openbaar vervoer kan ook op bedrijventerreinen effect hebben. Mobiliteitsmanagement gaat dus over de beïnvloeding van de vraag naar mobiliteit.

Dit kan gedaan worden door het verbeteren van faciliteiten (oplaadpunten, bushaltes, fietspaden, etc.), maar ook door het verbeteren van bewustwording (middels voorlichting, financiële prikkels, etc.).

Sociaal economisch belang bedrijventerreinen Op de Heerlense bedrijventerreinen werken bijna 15.000 mensen. Het sociaal economisch belang is groot. Ook wordt geconstateerd dat banen van alle niveaus voorkomen op de bedrijventerreinen. Praktisch geschoold werk (bijvoorbeeld in de bouw, handel en logistiek) op de bedrijventerreinen wordt veelal uitgevoerd door inwoners van de regio Parkstad. Theoretisch geschoold werk (vaak met een koppeling met de medtech-sector) op de bedrijventerreinen wordt vaker uitgevoerd door mensen die buiten Parkstad wonen. Vanuit sociaal, maar ook economisch perspectief blijft de regio en gemeente investeren in de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt op gevestigde (en nieuwe) bedrijven. Dit via diverse lopende programma’s. In het bijzonder wordt ingezet op het behouden en binden van talent werkzaam in de medtech-sector in de regio. Via een meerjarig uitvoeringsprogramma Medlands wordt in een publiek private samenwerking gewerkt aan diverse thema’s uit om dit te bewerkstelligen.

18

Bedrijventerreinvisie Heerlen

3.5 Hoge organisatiegraad op bedrijventerreinen Goede organisatiegraad is randvoorwaardelijk voor samen aanpakken van opgaven Bedrijventerreinen die over een ondernemerscollectief beschikken zijn veelal toekomstbestendiger. Het zorgt voor het verhogen van de innovatiekracht op bedrijventerreinen, draagvlak onder gezamenlijke opgaven en investeringen om de (ruimtelijke, economische en sociale) kwaliteit te waarborgen en verstevigen. Zo is het eenvoudiger maatregelen afstemmen met ondernemers. Dit is een randvoorwaarde voor een publiek-private investeringsgerichte aanpak van bedrijventerreinen. De organisatiegraad is op veel Heerlense bedrijventerreinen al goed op orde, zo zijn er een aantal ondernemersverenigingen, bedrijventerreinmanagement en is er een ondernemersfonds. Parkmanagement, een BIZ, of een Ondernemersfonds zijn manieren om deze samenwerking vorm te geven, waarbij in Heerlen diverse bedrijventerreinen al op een manier samenwerken. In Heerlen gaat het onder andere om: • De bedrijventerreinen worden vertegenwoordigd door een aantal ondernemersverenigingen zoals IKB (Industriële Kontaktgroep de Beitel) die ondernemers vertegenwoordigd die op de Beitel gevestigd zijn, en ON12 die als vereniging meerdere terreinen (o.a. De Koumen, Wijngaardsweg, Ten Esschen, Prinsenstraat e.o. en Litscherveld) vertegenwoordigt.

• Heerlen heeft een eigen Ondernemersfonds dat samenwerking faciliteert tussen alle ondernemers in de gemeente. Dit gaat breder dan sec de bedrijventerreinen. • Op niveau van Parkstad Limburg is Bedrijventerrein Management Parkstad Limburg (BTM) actief. Vanuit de regio worden een aantal ‘basisactiviteiten’ uitgevoerd. Daarnaast kunnen ondernemersverenigingen aanvullende activiteiten laten uitvoeren. Wel kunnen deze vormen van samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid verder verspreid worden over de bedrijventerreinen. De gemeente wil een vorm van organisatie op bedrijventerreinen niet afdwingen/opleggen, maar in het geval van herontwikkeling/ herstructurering op een bedrijventerrein is dit uiterst wenselijk. Het is verstandig om op dit onderwerp klein te beginnen, bijvoorbeeld met een werkgroep. Ook het behouden van KVO-B (Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerrein of soortgelijk) is belangrijk om te werken aan meer gedeeld eigenaarschap op gebiedsniveau. Samenwerking is nodig in het licht van de opgaven die spelen Om in grote transitieopgaven stappen te zetten is samenwerking tussen gemeente, ondernemers en eigenaren noodzakelijk. De stakeholders noemen het verbeteren van onderlinge kennisuitwisselingen en samenwerkingen als expliciete succesfactor.

Een goede onderlinge samenwerking is randvoorwaardelijk voor het dragen van gedeelde verantwoordelijk over de kwaliteit van de bedrijventerreinen en de hiervoor geschetste opgaven. De hier boven genoemde organisatievormen fungeren namelijk als aanspreekpunt voor de gemeente.

19

Bedrijventerreinvisie Heerlen

4. Uitvoeringsprogramma In dit hoofdstuk staan de eerste stappen die de gemeente de komende jaren op de agenda zet om de visie op bedrijventerreinen te realiseren beschreven. Het idee is dat met onderstaande acties een eerste stap wordt gezet om de uitvoering van de visie te realiseren en daarmee een bijdrage te leveren aan de economische structuurversterking. Over een aantal jaar kan dit uitvoeringsprogramma worden geëvalueerd en de vervolgstappen worden geformuleerd. Of eerder, als de situatie daarom vraagt. Op die manier blijft de visie staan, maar is het uitvoeringsprogramma dynamisch. Dat geeft ruimte om in te spelen op veranderende omstandigheden en de dagelijkse praktijk. Hierbij is rekening gehouden met relevante trends en ontwikkelingen (zie bijlage 4). De acties zijn onderverdeeld in acties die gemeentebreed opgepakt worden en acties die meer specifiek inspelen op individuele bedrijventerreinen(clusters).

4.1 Gemeente brede acties Er gelden een aantal gemeente brede acties die de juiste randvoorwaarden bieden om te werken aan alle vijf de visiepijlers. Daarnaast zijn er een aantal gemeente brede acties die specifiek bij een pijler horen. Eerst worden de overkoepelende acties beschreven, daarna de acties per pijler. Gelet op de bestaande capaciteit stellen we voor om als eerste aan de slag te gaan met het vertalen van de profielen in Omgevingsplannen (0.4), het opstellen van de beleidsregel voor garageboxen (0.5) en het verkennen van uitbreidingsmogelijkheden bij bestaande bedrijventerreinen (2.1).

Actie

Gemeente brede acties

0.1

Intensiveren van het aantal bedrijfsbezoeken: ambtelijk en bestuurlijk Voor een goed, prettig, veilig en toekomstbestendig ondernemersklimaat is het belangrijk dat gemeente en ondernemers elkaar kennen en regelmatig spreken. Daarom is het van belang dat er voldoende capaciteit is bij de bedrijfscontactfunctionarissen van de gemeente. Proactief accountmanagement helpt om een sterke band met bedrijven in Heerlen op te kunnen bouwen en te onderhouden, investeringssignalen op te vangen en ondernemers daarbij te begeleiden. De uitgangssituatie in dit perspectief is goed en de gemeente is betrokken bij haar lokale bedrijfsleven. Belangrijk is om dit op orde te houden en waar nodig verder te verbeteren. Door het accountmanagement minimaal op niveau te houden en waar mogelijk te versterken.

0.2

Vraag en aanbod kwantitatief en kwalitatief monitoren Het monitoren van vraag en aanbod, zowel kwantitatief als kwalitatief, is essentieel voor het begrijpen van de marktdynamiek. Door data te verzamelen en te analyseren, wordt inzicht verkregen in de huidige trends en toekomstige behoeften op de bedrijventerreinenmarkt. Dit stelt de gemeente in staat om proactief te reageren op veranderingen in de markt.

0.3

Randvoorwaarden (in Omgevingsplan) bieden Het bieden van de juiste randvoorwaarden is een belangrijk instrument om het ondernemers en/of eigenaren makkelijker te maken om transities te doorlopen of om de ruimte optimaler te benutten. Herontwikkeling en beter benutten is op veel bedrijventerreinen al zonder meer mogelijk. Denk dan aan het optimaal benutten van de geboden mogelijkheden in bestaande planologisch-juridische kaders (bouwvlak, bouwhoogte, milieucategorie). Op een aantal plekken knellen deze kaders mogelijk ook. De bouwhoogte of andere kaders geven dan onvoldoende ruimte voor een haalbare businesscase. In gesprek met ondernemers en eigenaren (individueel of op

20

Bedrijventerreinvisie Heerlen

bedrijventerreinniveau) kunnen de kaders en randvoorwaarden voor beter benutten worden aangepast en knelpunten opgelost. 0.4

Vertalen profielen naar Omgevingsplannen Het vertalen van de gewenste profielen naar Omgevingsplannen is wenselijk om stappen te zetten en de profielen te ‘doorleven’. Het gaat er om dat per profiel (en bedrijventerrein) meer gevoel ontstaat welke bedrijven en welke vestigingskenmerken daarbij horen. Dit kan vervolgens vertaald worden in de beleidsregels in het omgevingsplan. Dit kan niet tegelijkertijd per bedrijventerrein, maar zal stapsgewijs opgepakt worden, te beginnen met de omgevingsplannen voor De Koumen en C-Mill.

0.5

Opstellen beleidskader/verordening kleinschalige units Kleine units voorzien in vraag, maar botsen met andere opgaven op bedrijventerreinen (faciliteren van mkb bedrijven, bedrijven met een hindercirkel of veel transport). Ook in Heerlen zijn meer kleinschalige units en garageboxen op bedrijventerreinen ontwikkeld in de afgelopen tijd. De ruimte voor bedrijven op onze bedrijventerreinen is keihard nodig om grote transities in de komende decennia mogelijk te maken en om wonen en werken in balans te houden. Gemeente Heerlen gaat daarom verkennen hoe een ‘wildgroei’ te voorkomen en meer te sturen op ontwikkelingen. Hiervoor wordt een beleidskader/verordening kleinschalige units opgesteld, waarbij beleidsregels ontwikkeld worden voor die bedrijventerreinen waar (nog meer) kleinschalige units in de toekomst ongewenst zijn.

1. Bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten 1.1

Aanwijzen prioritaire gebieden voor beter benutten De aanpak van bestaande bedrijventerreinen heeft als doel om (kwalitatief) voldoende en geschikte locaties te bieden voor de vestiging van bedrijven. Hierbij is het optimaal benutten van de geboden planologische ruimte een must gelet op de beperkte uitbreidingsruimte voor nieuwe bedrijventerreinontwikkelingen. Vanuit bestaande onderzoeken (provincie, regio, deze visie) is al redelijk overzicht van kansrijke gebieden voor intensivering. Voor plusminus vijf nader te bepalen gebieden kan vervolgens concreet actie ingezet worden om te komen tot randvoorwaarden, kansen en knelpunten voor investeringen.

1.2

Opstellen en beheren overzicht eigenaren (en toekomstplannen private kavels) Investeringen in vastgoed en/of op kavelniveau is vooral ook een zaak van eigenaren van vastgoed. Eigenaren kunnen meer of minder betrokken zijn bij de ontwikkeling van de bedrijfsomgeving. Nu is er vanuit accountmanagement wel contact met ondernemers, maar slechts beperkt met eigenaren. In beeld krijgen van toekomstplannen, mogelijke investeringsplannen et cetera helpt om sneller en adequater in te grijpen en bij te sturen. Waar mogelijk koppelen we de uitvoering van deze actie met de acties die we uitvoeren om vraag en aanbod te monitoren (actie 0.2).

2. Uitbreidingsmogelijkheden voor bedrijventerreinen verkennen 2.1

Verkennen van de mogelijkheden tot het uitbreiden van bedrijventerreinen (via ontwerpend onderzoek) Het verkennen van de mogelijkheden tot het uitbreiden van bedrijventerreinen is een belangrijke opgave voor de komende periode. De onbebouwde ruimte in de gemeente Heerlen is schaars, terwijl er wel ruimtevraag is vanuit bedrijven. Zowel voor economische groei als voor herontwikkeling is het hebben van schuifruimte wenselijk. Via ontwerpend onderzoek worden ruimtelijke mogelijkheden en de wenselijkheid vanuit integraal perspectief verkend en afgewogen.

21

Bedrijventerreinvisie Heerlen

3. Streven naar bedrijventerreinen met een duidelijk profiel 3.1

Toewijzen van een profiel per bedrijventerrein Samen met ondernemers aan de slag met het toewijzen van een profiel op de bestaande bedrijventerreinen. In dit profiel onder andere formuleren van het best passende type bedrijf (naar bijvoorbeeld omvang, sector, mate van milieuhinder, etc.). De bestaande organisch gegroeide profielen voor Avantis/Trilandis, De Beitel en De Koumen zijn hierbij het vertrekpunt. Hierbij ook de koppeling naar de omgevingsplannen (en actie 0.4).

4. Werk maken van toekomstbestendigheid en transities 4.1

Samen met ondernemers een Smart Energy Hub opstarten Smart Energy Hubs (SEH) hebben potentieel om netcongestie te verminderen en de energietransitie op bedrijventerreinen te bevorderen. De gemeente Heerlen wil ondernemers ondersteunen bij verduurzaming en slimme oplossingen voor netcongestie. Hiervoor wordt (verkennend) onderzoek gefaciliteerd en worden hierdoor ondernemers bij elkaar gebracht. Vervolgstappen zijn nader te bepalen op basis van de uitkomsten van eerste inventarisaties. Ook kan dan uitrol naar andere bedrijventerreinen plaatsvinden.