Document · PDF

Accountantsverslag bij de jaarstukken 2021 - gemeente Heerlen.pdf

Raadsvergadering . (video) 22 juni 2022, gemeente HeerlenBij agendapunt: Jaarrekening 202110.562 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Concept

Gemeente Heerlen

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

Deloitte Accountants B.V. Amerikalaan 110 6199 AE Maastricht Airport Postbus 1864 6201 BW Maastricht Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9901 www.deloitte.nl

Aan de leden van de gemeenteraad van de gemeente Heerlen Postbus 1 6400 AA HEERLEN Onderwerp Accountantsverslag 2021

Behandeld door C.C.J. Honings RA/J.W.A. Geurts RA

Datum 14 juni 2022

Ons kenmerk

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen. De jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen geeft een getrouw en rechtmatig beeld De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heerlen. Wij zijn voornemens bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij bespreken onze bevindingen met de Commissie Wfa Wij zullen de uitkomsten van deze rapportage presenteren in de vergadering van de Commissie Wfa op 14 juni 2021. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met het bestuur en met de ambtelijke organisatie. Met vriendelijke groet, Deloitte Accountants B.V.

I. Wetters MSc RA

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

Inhoud

01 02

Vermogenspositie Saldo van baten en lasten Weerstandsvermogen en herstelplan Heerlen van Morgen

8 9 10 11

3.6 3.7 3.8 3.9

Vastgoed Voorzieningen Waardering lening u/g en verbonden partijen Grondexploitaties Sociaal domein Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) Herstelactie debiteuren Budgetoverheveling en overlopende posten Situatie Rusland/Oekraïne

Wet normering topinkomens Aanbestedingen SiSa-bijlage 2021 Investeringskredieten Begrotingsoverschrijdingen

18 18 19 19

Bijlagen

13 14 15 16 17

21 21 21 21 22

Accountantscontrole 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8

Jaarrekening 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Rechtmatigheid 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Financiële positie 2.1 2.2 2.3 2.4

Samenvatting

Opdracht Controleverklaring Materialiteit Administratieve organisatie en interne beheersing Geautomatiseerde gegevensverwerking Fraude Proces jaarrekeningcontrole Onafhankelijkheid

24 25 25 25 26 26 27 27

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

01 Samenvatting

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Samenvatting Samenvatting Financiële positie

Wij hebben de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen gecontroleerd die is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Deze controle is bedoeld om een onafhankelijk oordeel te geven over de getrouwheid en de rechtmatigheid hiervan. In deze samenvatting geven wij kort de conclusies en bevindingen naar aanleiding van onze werkzaamheden weer. Voor een meer gedetailleerd inzicht verwijzen wij naar de hoofdstukken 2 tot en met 5 van dit verslag.

•

Jaarrekening Rechtmatigheid Accountantscontrole

•

Bijlagen

•

Als gevolg van de versoepelingen tijdens COVID-19 heeft de controle van de jaarrekening 2021 weer deels op locatie bij de gemeente Heerlen plaatsgevonden. Omdat wij fysiek aanwezig waren, was er sprake van korte communicatielijnen met de gemeente tijdens de jaarrekeningcontrole. Overigens is de controle, conform voorgaande jaren, in een goede samenwerking met uw medewerkers verlopen. Wij willen de medewerkers van de gemeente Heerlen hier dan ook voor danken. Wij zijn van mening dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen de omvang en de samenstelling van het eigen vermogen per jaareinde 2021 en het saldo van baten en lasten over 2021 getrouw en rechtmatig weergeeft. Er bestaan geen verschillen van inzicht met het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde grondslagen, de verslaggeving, of de uitkomsten van onze controlewerkzaamheden. Na onze controle resteren er geen controleverschillen groter dan onze rapporteringstolerantie van € 200.000. Derhalve zijn wij voornemens om bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen een goedkeurende controleverklaring te verstrekken. Daarbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de raad wordt vastgesteld. De goedkeurende strekking van de controleverklaring betreft daarbij zowel de getrouwheid van de jaarrekening als de financiële rechtmatigheid ervan.

De gemeente Heerlen realiseert over het boekjaar 2021 een positief resultaat van ruim € 17,1 miljoen. Begroot was een resultaat van nihil. Het feit dat het resultaat over 2021 positiever is uitgevallen dan begroot of verwacht, wordt voornamelijk veroorzaakt door het positieve resultaat op het programma Bestuur en ondersteuning (€ 13,1 miljoen) en door een positief resultaat op het programma Sociaal domein (€ 6,3 miljoen). Dit wordt gecompenseerd door het negatieve resultaat op het programma Sport, Cultuur en Recreatie (€ 2,4 miljoen). Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar hoofdstuk 2. Het positieve resultaat heeft tot gevolg dat de financiële positie van de gemeente Heerlen fors is verbeterd. De verbetering van het resultaat en van het weerstandsvermogen heeft tot gevolg dat de (financiële) doelstellingen, zoals deze in het herstelplan zijn opgenomen, zijn behaald. Het eigen vermogen is toegenomen; van 6,9% van het balanstotaal naar 9,6% van het balanstotaal. Het benodigde weerstandsvermogen voor 2021 bedraagt € 11,1 miljoen. De gemeente beschikt over € 13,3 miljoen aan weerstandscapaciteit, zodat de ratio weerstandsvermogen op 1,2 uitkomt. Dit is voldoende, en het is eveneens een verbetering ten opzichte van boekjaar 2020.

Wel dienen wij op te merken dat het resultaat over 2021 voornamelijk bestaat uit eenmalige resultaten, die voortkomen uit hogere rijksbijdragen dan begroot. Wij hebben de belangrijkste uitgangspunten en veronderstellingen beoordeeld die ten grondslag liggen aan de schattingen in de jaarrekening, en achten deze aanvaardbaar.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Samenvatting Samenvatting

•

Financiële positie

• Jaarrekening Rechtmatigheid

•

Uit onze beoordeling van de opzet en het bestaan van de administratieve organisatie en interne beheersing van de gemeente Heerlen komt naar voren dat deze voldoet aan de daaraan op basis van de accountantscontrole van de jaarrekening te stellen eisen. Naar aanleiding van de interim-controle hebben wij op 24 januari 2022 onze boardletter uitgebracht, waarin wij de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen hebben gerapporteerd. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze boardletter. Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn ons geen aanwijzingen voor fraude gebleken. Ook is ons geen fraude gemeld. Wij maken u er in dit verband op attent dat de accountantscontrole is gericht op het geven van een onafhankelijk oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening en niet specifiek op het ontdekken van fraudes of onregelmatigheden binnen de gemeente Heerlen. Wij hebben tijdens het uitoefenen van onze functie als extern accountant van de gemeente Heerlen de onafhankelijkheidsvoorschriften in acht genomen, zoals die gelden voor het uitvoeren van assurance-opdrachten. Wij hebben in 2021 geen werkzaamheden verricht die een bedreiging vormen voor onze onafhankelijkheid als controlerend accountant van uw gemeente.

Accountantscontrole Bijlagen

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

02 Financiële positie

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Financiële positie Samenvatting Financiële positie

In dit hoofdstuk geven wij op hoofdlijnen een samenvatting van de ontwikkelingen in het vermogen en het resultaat van uw gemeente. 2.1 Vermogenspositie In het Besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten (BBV), de verslaggevingsregels van gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd.

Jaarrekening

De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het in 2021 gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten bedraagt € 16,1 miljoen voordelig (begroot: € 2,9 miljoen nadelig). Per saldo is tussentijds € 0,9 miljoen aan de reserves onttrokken (begroot: onttrekking van € 2,9 miljoen), zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat na bestemming over 2021 € 17,1 miljoen voordelig bedraagt (begroot: resultaat nihil). Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. De tussentijdse resultaatbestemming heeft plaatsgevonden op basis van raadsbesluiten.

Rechtmatigheid

In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen.

Accountantscontrole Bijlagen

Eigen vermogen (in € 1.000)

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

32.719

19.855

27.063

Tussentijdse resultaatbestemming

-/-908

3.037

-/- 5.998

Gerealiseerd resultaat

17.057

9.827

-/- 1.210

Eigen vermogen per 31 december

48.868

32.719

19.855

Solvabiliteit

10%

Nettoschuldquote

77%

70%

73%

Structurele exploitatieruimte

-4%

Financiële kengetallen

Wij meten de financiële positie van de gemeente Heerlen op basis van drie criteria, ontleend aan een publicatie van de VNG, namelijk: solvabiliteit < 20%, nettoschuldquote > 100% en structurele exploitatieruimte < 0%. De gemeente Heerlen presteert beter dan deze criteria, met uitzondering van de solvabiliteit (9,6%, wat lager is dan 20%). Hoewel de financiële positie reeds fors is verbeterd, adviseren wij u de realisatie en de haalbaarheid van het herstelplan kritisch te blijven monitoren. Zie hiervoor tevens paragraaf 2.3.

De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 9,6% van het balanstotaal (2020: 6,9% van het balanstotaal).

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Financiële positie Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

Op basis van het voorstel tot resultaatbestemming zal de algemene reserve verder toenemen met € 3,5 miljoen, tot een bedrag van € 7,7 miljoen positief. Dit betreft de toevoeging van het jaarrekeningresultaat van € 17,1 miljoen en de toevoegingen en onttrekkingen aan de bestemmingsreserves, die per saldo een positieve impact van € 3,5 miljoen hebben op de algemene reserve van de gemeente Heerlen. Wij hebben het verloop van de algemene reserve (exclusief de algemene reserve grondbedrag) na het verwerken van het voorstel resultaatbestemming, zoals opgenomen op pagina 7 van de jaarrekening, hiernaast weergegeven.

Algemene reserve (in € 1.000)

2021

Algemene reserve (exclusief algemene reserve grondbedrijf)

4.210

Voorstel resultaatbestemming

3.500

Algemene reserve na bestemming

7.710

2.2 Saldo van baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten, plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit de in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves, minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan de reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de politieke besluitvorming. De exploitatie over 2021 laat een voordelig gerealiseerd saldo van baten en lasten na bestemming van € 17,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot saldo van € nihil. Dit is een voordeel van € 17,1 miljoen. Het grootste voordeel is behaald bij de programma’s Bestuur en ondersteuning (€ 13,1 miljoen) en Sociaal domein (€ 6,3 miljoen) en het grootste nadeel bij het programma Sport, Cultuur en Recreatie (€ 2,4 miljoen). Het voordeel op het programma Bestuur en ondersteuning wordt met name veroorzaakt door de (eenmalige) coronasteunpakketten van het Rijk (€ 10,1 miljoen) en door nieuwe en/of bijgestelde decentralisatie-uitkeringen en taakmutaties (€ 3,0 miljoen).

Het voordeel op het programma Sociaal domein heeft met name betrekking op een daling van het bijstandsvolume (€ 5,8 miljoen), het positieve jaarrekeningresultaat 2021 van WOZL/WSP (€ 2,0 miljoen) en de hoogte van de Wlz-uitnamen in de septembercirculaire (€ 2,4 miljoen). Het positieve effect op het sociaal domein wordt gedempt door de meerkosten corona bij JENS (€ 2,2 miljoen) en door de afname van de baten/ontvangsten van ‘debiteuren sociale zaken’, als gevolg de herstelactie en de buiteninvorderingstellingen (€ 1,0 miljoen). Zie hiervoor ook paragraaf 3.7 van dit verslag. Het nadeel op het programma Sport, Cultuur en Recreatie betreft met name de aanvullende steun aan culturele instellingen (€ 1,2 miljoen) en hogere investeringen in projecten en tentoonstellingen die niet via extra inkomsten zijn terugverdiend (€ 0,3 miljoen). De gemeente Heerlen heeft de verschillen tussen de realisatie en de begroting toegelicht en heeft de belangrijkste financiën in kaart gebracht in de programmaverantwoording. Verderop in deze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid. Hiervoor verwijzen wij naar paragraaf 4.5 van het verslag.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Financiële positie Samenvatting

2.3 Weerstandsvermogen en herstelplan

Financiële positie

Het weerstandsvermogen betreft de relatie tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. De weerstandcapaciteit is opgebouwd uit de algemene reserve, de algemene reserve grondbedrijf en de bestemmingsreserve ter dekking van de risico’s van de grondexploitatie. Voor een nadere toelichting op de kaders hierbij verwijzen wij naar de uiteenzetting in paragraaf 3.2 van de jaarrekening 2021.

Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2021 € 13,3 miljoen (2020: € 7,9 miljoen ). Hierbij wordt in het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK), zoals opgesteld door de provincie Limburg, genoemd dat daarbij voornamelijk moet worden uitgegaan van de algemene reserve. De gemeente Heerlen betrekt bij het bepalen van de weerstandscapaciteit ook de grondexploitatiesreserves, wat past bij de aard van de desbetreffende reserve. De algemene reserve (inclusief de algemene reserve grondbedrijf) heeft ultimo 2021 een stand van € 4,2 miljoen. De bestemmingsreserve ‘Risico grondexploitatie’ laat ultimo 2021 een stand zien van € 5,5 miljoen. Inclusief het voorstel tot storting in de algemene reserve van het uiteindelijke positieve jaarrekeningresultaat 2021 van € 3,5 miljoen, bedraagt de weerstandscapaciteit € 13,3 miljoen. Voor het bepalen van het in 2021 benodigde weerstandsvermogen wordt gebruikgemaakt van een risicosimulatie. Op basis daarvan volgt een bedrag van € 11,1 miljoen (2020: € 9,0 miljoen) aan benodigde weerstandscapaciteit. Hiermee komt de gemeente Heerlen uit op een ratio van 1,2 tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit en classificeert zij het weerstandsvermogen als voldoende, conform de tabel zoals opgesteld door de NAR en de Universiteit Twente.

De algemene reserve is ultimo 2021 verder gestegen, wat in lijn ligt met het herstelplan. Het weerstandsvermogen moest uiterlijk op 31 december 2021 op een minimumniveau van 0,8 liggen en dat streven is met een ratio van 1,2 behaald. Hoewel de gemeente Heerlen de financiële positie heeft verbeterd in boekjaar 2021, blijven wij benadrukken dat de gemeente de doelstellingen uit het herstelplan kritisch moet blijven monitoren. Het resultaat over 2021 is namelijk voor een groot deel beïnvloed door incidentele en niet-beheersbare posten, zoals de rijksvergoedingen inzake corona en aanvullende middelen van het Rijk. Hierbij vragen wij u ook om rekening te houden met de schattingen die in de jaarrekening 2021 zijn opgenomen, zoals de inbaarheid van de uitgegeven leningen (zie hiervoor pagina 14). Daarnaast vormen de cao-onderhandelingen/personele bezetting en eventuele overschrijdingen in het sociaal domein een risico. De inventarisatie van de risico’s die de gemeente Heerlen in de risicosimulatie heeft meegenomen, is vrij summier opgenomen in de jaarrekening. Hierdoor is niet uit het jaarverslag af te leiden hoe deze risicosimulatie tot stand is gekomen. De gemeente Heerlen geeft op verzoek van de accountant, de raadsleden of de toezichthouder, wel inzicht in de risicosimulatie.

Vanuit een voorzichtigheidsprincipe en in verband met eventueel te verwachten claims, rechtszaken of toekomstige ontwikkelingen zijn deze echter niet zodanig expliciet opgenomen in het jaarverslag. Wij adviseren de gemeente Heerlen om na te gaan, al dan niet in overleg met de toezichthouder, wat de best werkbare vorm is om de geïdentificeerde risico’s zichtbaar op te nemen in de toekomstige begrotingen en de jaarrekening. Ten tijde van onze controle hebben wij inzicht verkregen in de risicosimulatie en is door ons vastgesteld dat de gemeente Heerlen de risico’s ten aanzien van corona in 2021 heeft meegenomen. In het kader van de jaarrekening 2021 wordt bovendien het voorstel gedaan om een gedeelte van het resultaat, ad € 3,9 miljoen, te storten in de coronareserve. Tevens hebben wij vastgesteld dat de berekening van het weerstandsvermogen verenigbaar is met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen, en geen materiële inconsistenties bevat.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Financiële positie Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

2.4 Heerlen van Morgen In 2021 heeft de gemeente Heerlen verder gewerkt aan het versterken van haar administratieve organisatie en aan het verbeteren van haar werkwijze wat betreft de dienstverlening. Enerzijds komt dit voort uit de eigen ambitie en anderzijds wordt dit verlangd door de ophanden zijnde rechtmatigheidsverantwoording. Zoals ook gerapporteerd in onze boardletter, stellen wij dat de gemeente Heerlen hier actief vorm aan geeft, door enerzijds haar organisatieopbouw kritisch te beoordelen en anderzijds verbeteringen door te voeren in haar processen. Voorbeelden hiervan zijn o.a. het als opgave oppakken van Dienstverlening en Digitalisering. Een ander punt waar de gemeente in 2021 aan heeft gewerkt, is de budgetbeheersing. Hierin heeft de gemeente Heerlen in 2020 een eerste stap gezet, door op basis van zero-based budgetting de primaire begroting tegen het licht te houden. Op basis hiervan zijn er in 2020 enerzijds middelen vrijgekomen, en zijn anderzijds de inschattingen van de te maken kosten realistischer geworden. Een logische vervolgstap voor de gemeente is het tijdens de realisatie hiervan gedurende het jaar actiever toezicht houden op de op basis van de primaire begroting gevormde budgetten. De gemeente heeft op basis hiervan vollediger over de verwachte overschrijdingen kunnen rapporteren aan de raad, in de zomernota en de novembernota.

Dit heeft er onder andere toe geleid dat de begrotingsonrechtmatigheden die niet meetellen in ons oordeel over 2021 (ad € 10,9 miljoen) ruimschoots lager zijn dan in 2020 (€ 19,8 miljoen). Overigens komen deze verschillen voort uit het feit dat de gemeente Heerlen met een forecast van het resultaat werkt en geen begrotingswijzigingen doorvoert. Dit is ook zo toegelicht in de novembernota en in de zomernota. Daarnaast hebben wij ook verbeteringen gezien ten aanzien van de overlopende posten en de kwaliteit van de rapportering. Wij hebben dan ook beduidend minder bevindingen inzake de wettelijke verplichtingen met betrekking tot de rubriceringen en de inschattingen die de gemeente maakt voor de overlopende posten. Dit past ook bij de inspanningen van de gemeente die tot doel hebben de organisatie naar een hoger plan te tillen. Zie hiervoor ook verderop in dit verslag, in paragraaf 3.8.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

03 Jaarrekening

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting

Dit hoofdstuk belicht de bevindingen die, volgens ons professionele oordeel, van belang zijn om te rapporteren. 3.1 Vastgoed

Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

Eind 2021 bedraagt de boekwaarde van de materiële vaste activa van de gemeente Heerlen € 378,7 miljoen (2020: € 340,0 miljoen). De materiële vaste activa zijn conform het BBV opgesplitst in: investeringen met een economisch nut, investeringen met een economisch nut waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden opgelegd, en investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut. De grootste componenten binnen de materiële vaste activa betreffen de gebouwen (€ 218,3 miljoen) en de grond-, weg- en waterbouwkundige werken (€ 116,2 miljoen). In het kader van het herstelplan wordt de verkoop van overtollig gemeentelijk vastgoed voortgezet. Daarnaast is en wordt een aantal overtollige gemeentelijke gebouwen gesloopt. Dit heeft verder geen impact op een eventuele bijzondere waardevermindering, omdat de betreffende panden nagenoeg geen boekwaarde meer hebben. Op 1 juni 2020 is door het Gerechtshof Den Bosch uitspraak gedaan inzake de transactie van Maankwartier B.V., d.d. 30 januari 2014. Het Gerechtshof heeft geoordeeld dat de koopovereenkomst met Maankwartier B.V. nietig is. De gemeente is daarmee teruggeplaatst in de situatie van vóór 30 januari 2014, zodat de aankoop juridisch gezien nooit heeft plaatsgevonden.

Wij hebben deze uitspraak laten beoordelen door onze interne juristen, en stellen vast dat de gemeente Heerlen conform het dictum heeft gehandeld. Het pand is juridisch gezien niet meer in eigendom van de gemeente Heerlen. Echter, aangezien de gemeente opdraait voor diverse eigenaarskosten, zoals bijvoorbeeld onderhoudskosten en verzekeringskosten, achten wij het aannemelijk dat de gemeente Heerlen wel het economisch eigendom van het pand heeft. Ten aanzien van het verder opvolgen van de uitspraken uit het dictum voert de gemeente Heerlen nog onderzoek uit en is zij in overleg met Maankwartier B.V. 3.2 Voorzieningen De gemeente Heerlen heeft voorzieningen gevormd voor de mogelijke verliezen, risico’s of verplichtingen, ter egalisering van kosten, en voor beklemde middelen van derden. De omvang van de voorzieningen is samengevat in onderstaand overzicht: Bedragen * € 1.000 Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico’s Voorziening ter egalisering van kosten Voorziening voor bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen Voorziening middelen van derden Totaal

31.12.2020 7.403

Dotatie 1.313

Aanwending -929

Vrijval -937

31.12.2021 6.851

8.230

5.631

-4.498

-364

8.998

1.933

-1.933

4.968

928

-247

5.649

20.602

9.804

-7.608

-1.301

21.498

Het saldo van de voorzieningen is mede gebaseerd op schattingen. Vanwege de subjectiviteit die hier inherent aan is, hebben wij tijdens de jaarrekeningcontrole aandacht besteed aan de onderbouwing en de plausibiliteit van de uitgangspunten en veronderstellingen die ten grondslag liggen aan de berekeningen van de voorzieningen. Bij de voorziening middelen derden (€ 5,6 miljoen) is geen sprake van een schattingselement. De voorziening is namelijk gebaseerd op de ontvangen middelen die een specifiek bestedingsdoel hebben op basis van het onderliggende gemeentelijk rioleringsplan (GRP).

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

De voorziening ter egalisering van kosten bestaat voornamelijk uit de voorziening groot onderhoud voor cultuur (waaronder Parkstad Theater, Glaspaleis en Thermenmuseum) en onderhoud inzake verhardingen wegen (respectievelijk € 3,2 miljoen en € 2,0 miljoen). Het schattingselement betreft het daadwerkelijk uitvoeren van het onderhoud en de geraamde nog te maken kosten. Hierover hebben wij reeds eerder gerapporteerd in onze boardletters over 2019 en 2020. Organisatorisch gezien blijft het inschatten en tijdig verwerken van de verschillen tussen het ingeschatte en het werkelijk uitgevoerde onderhoud een complex proces. Wij onderschrijven het belang van een recent onderhoudsplan als onderbouwing van de onderhoudsvoorziening, evenals het optimaliseren van het proces van het administratief bijwerken van de onderhoudsvoorzieningen. Wij hebben vastgesteld dat aan de voorzieningen een actueel onderhoudsplan ten grondslag ligt, dat de basis vormt voor de in het kader van het groot onderhoud in de jaarrekening 2021 opgenomen voorzieningen. Daarnaast zijn er voorzieningen gevormd voor verplichtingen, verliezen en risico’s, voor een bedrag van € 6,8 miljoen. Deze voorzieningen bestaat onder andere uit de voorziening voor de pensioenen van wethouders ad € 3,1 miljoen. Hierbij is het schattingselement van een beperkte omvang.

Dit betreft namelijk de pensioenvoorziening gewezen wethouders, die bestaat uit de berekeningen van de toekomstige pensioenlasten. Schattingselementen zijn: de hierbij vastgestelde sterftetabellen en de disconteringsvoet. Genoemde tabellen worden landelijk bepaald door het Koninklijk Actuarieel Genootschap. Ook is een voorziening voor onderwijshuisvesting opgenomen ad € 1,5 miljoen, die voortkomt uit (contractuele) verplichtingen. Bij deze voorziening is een vrijval geboekt van € 731.000 over 2021, die betrekking heeft op de voormalige school aan de Celcusstraat. Deze school stond gepland voor sloop, maar heeft inmiddels een andere bestemming gekregen, zodat het pand niet meer genomineerd is voor sloop. De overige voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s hebben betrekking op de nog te betalen kosten aan met name ProRail, bij de afsluiting van de grondexploitatie Maankwartier (€ 1,2 miljoen). Op basis van de bovenstaande uiteenzetting schatten wij de schattingsonzekerheid in de betreffende voorzieningen als beperkt in. Naast de voorzieningen heeft de gemeente Heerlen de volgende (belangrijke) schattingselementen opgenomen in de jaarrekening 2021: • Waardering voorziening oninbare debiteuren (waaronder ook belastingdebiteuren en debiteuren sociale zaken).

De gemeente Heerlen heeft de voorziening belastingdebiteuren gewaardeerd in lijn met de inschattingen van de BsGW. • Waardering grondexploitaties, kapitaalverstrekkingen en uitgegeven leningen (zie verderop in het voorliggende verslag). Wij hebben hierbij geen bevindingen geconstateerd die onze rapportagetolerantie overschrijden. De schattingen zijn onderbouwd en aanvaardbaar.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole

3.3 Waardering lening u/g en verbonden partijen De gemeente Heerlen heeft een totaal van € 23,4 miljoen aan uitstaande middelen bij verbonden partijen en bij Mijnwater B.V. Dit betreft zowel langlopende leningen (Mijnwater en Trilandis) als lopende kredieten (Trilandis B.V., Avantis GOB N.V. en Schaesbergerveld B.V.). De langlopende lening, inclusief de oprente voor Mijnwater, bedraagt per 31 december 2021 € 18,2 miljoen (exclusief de voorziening van € 2,2 miljoen). Dit betreft een langlopende lening met een looptijd van nog 17 jaar. Mijnwater B.V. zal pas starten met aflossen als er een minimaal jaarlijks resultaat wordt gerealiseerd. In 2021 heeft Mijnwater B.V. dit resultaat nog niet behaald en is er ook niet afgelost. Aan Mijnwater B.V. heeft het LEF in totaal een bijdrage gedaan van € 22,5 miljoen. Het overige deel van de uitstaande middelen heeft met name betrekking op Avantis GOB B.V. en op Trilandis B.V. Binnen de jaarrekeningen van Avantis GOB B.V. en Trilandis B.V. blijken stille reserves aanwezig ten aanzien van de nog te verkopen gronden. Deze stille reserves worden pas gerealiseerd bij een eventuele verkoop van gronden.

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen aanvullende risico’s op oninbaarheid van deze uitstaande middelen geïdentificeerd, zodat er ook geen sprake is van het moeten vormen van een aanvullende voorziening of een afwaardering van de uitstaande middelen. Bedragen

Onderdeel jaarrekening

Lening Mijnwater u/g

Financiële vaste activa

€ 18.197.434

Voorziening lening Mijnwater u/g

Financiële vaste activa

€ (2.183.405)

Geldleningen u/g Trilandis

Financiële vaste activa

€ 2.012.142

Uitzettingen korter dan één jaar

€ 1.254.245 € 3.266.387

Subtotaal Aandelenkapitaal Avantis Services N.V. Avantis GOB (RC-verhouding) Subtotaal

Financiële vaste activa Uitzettingen korter dan één jaar

€ 100.000 € 3.035.518

Aandelenkapitaal Schaesbergerveld B.V. Schaesbergerveld B.V. (RC-verhoudng) Subtotaal

Financiële vaste activa Uitzettingen korter dan één jaar

€ 45.380 € 998.951

Totaal

Subtotaal

€ 16.014.029

Subtotaal

Trilandis (RC-verhouding)

Bijlagen

Bedrag

€ 3.135.518

€ 1.044.331

€ 23.460.265

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

3.4 Grondexploitaties De grondexploitaties zijn door u opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) met het oog op de jaarrekening 2021. In boekjaar 2021 is tevens de grondexploitatie Schinkelkwadrant Zuid geopend. Wij hebben vastgesteld dat de raad in januari 2021 heeft ingestemd met het vaststellen van het bestemmingsplan (BWV-20000870) en de grondexploitatie Schinkelkwadrant Zuid (BWV-20000869).

Totaal grexen (boekwaarde in miljoenen) € 15,0

In het kader van de ontwikkeling van het Schinkelkwadrant zijn er gedurende het afgelopen jaar diverse panden aangekocht in het centrum. De hiermee gemoeide uitgaven van € 5,5 miljoen, die ultimo 2020 als ‘warme gronden’ onder de materiële vaste activa waren opgenomen, zijn in boekjaar 2021 ingebracht in de grondexploitatie Schinkelkwadrant Zuid. In boekjaar 2021 is er aanvullend € 2,2 miljoen geïnvesteerd in de betreffende grondexploitatie. De investeringen hebben met name betrekking op de aankoop van percelen in de Honigmannstraat en op sloop- en juridische kosten. Analoog aan de verwerking van de voormalige grondexploitatie Maankwartier worden de investeringen in de openbare ruimte overgeheveld naar de materiële vaste activa (investeringen met een maatschappelijk nut) en worden ze afgeschreven over 25 jaar. Van de totale investeringen in de grondexploitatie ad € 7,7 miljoen worden de investeringen in de openbare ruimte ad € 3,4 miljoen geactiveerd onder de materiële vaste activa. Deze investeringen drukken derhalve niet op de grondexploitatie, maar op de kapitaallasten voor de komende 25 jaar.

Tijdens onze controle heeft de gemeente aangetoond dat de grondexploitatie Schinkelkwadrant Zuid budgettair neutraal is en dat de grondexploitatie niet onderhevig is aan een incidentele afwaardering in de jaarrekening 2021 (toekomstige politieke besluitvorming of veranderende externe factoren kunnen dit natuurlijk doen veranderen).

€ 10,0 € 5,0 € 0,0

2019

2020

2021

Totaal voorziening grexen (boekwaarde in miljoenen) € 3,5 € 3,4

Over het algemeen stellen wij dat de overige grondexploitaties van de gemeente Heerlen binnen afzienbare tijd aflopen, zodat de ramingen in de grondexploitaties beter zijn in te schatten en het bijbehorende risicoprofiel steeds verder afneemt. De balanswaarde van de grondexploitatie bedraagt ca. € 9,7 miljoen (2020: € 6,0) , inclusief de voorziening van € 3,4 miljoen (2020: € 3,4 miljoen). De stille reserve over alle grondexploitaties is ingeschat op € 1,9 miljoen positief. Daarbij heeft de gemeente Heerlen de tussentijds genomen winsten gereserveerd in een bestemmingsreserve, die voorzichtigheidshalve pas vrijvalt bij het afwikkelen van de betreffende grondexploitatie. Het totaal van deze reserve bedraagt ultimo 2021 € 3,9 miljoen. Daarnaast heeft de gemeente Heerlen in de paragraaf Grondbeleid een analyse opgenomen van de eventuele risico’s in de grondexploitaties (zie hiervoor paragraaf 3.7 in de jaarrekening). Voor de risico’s in de grondexploitaties is additioneel een bedrag van € 1,6 miljoen opgenomen in de risicosimulatie (zie paragraaf 2.3 ‘Weerstandsvermogen en herstelplan’). De nog te maken kosten bedragen € 7,6 miljoen en de nog te realiseren opbrengsten komen uit op € 19,1 miljoen. De nog te maken kosten en opbrengsten hangen hierbij grotendeels met elkaar samen.

Gegeven de bestemmingsreserve, onze controlewerkzaamheden en de resterende bedragen in de grondexploitaties zien wij hierin geen verhoogde risico’s. Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de waardering van de grondexploitaties ultimo 2021.

€ 3,4 € 3,3 € 3,3 € 3,2 € 3,2 € 3,1

2019

2020

2021

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

Wel adviseren wij u om de grondprijzenbrief 2022 te actualiseren op basis van de in 2021 uitgevoerde taxaties, en raden wij u aan deze ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. Aanvullend vragen wij uw aandacht voor de grondexploitatie B. Slanghenstraat, waarbij 2021 in het teken heeft gestaan van een heroverweging wat betreft het al dan niet doorgaan van het (totale) project. Zoals ook is toegelicht in de paragraaf Grondbeleid, was er medio 2021 sprake van ernstige wateroverlast in de B. Slanghenstraat, wat tot een extra afwegingskader heeft geleid. Momenteel wacht de gemeente Heerlen op een reactie van het waterschap, dat met een advies komt over de mogelijk te nemen beheersstappen om een dergelijke wateroverlast in de toekomst te minimaliseren. Dit kan consequenties hebben voor de eventuele verdere uitgifte van gemeentelijke kavels. Daarna zal aan het college een advies worden voorgelegd betreffende het al dan niet (gedeeltelijk) doorgaan van het project, inclusief de financiële gevolgen hiervan. In dit kader heeft de gemeente reeds een risicopost opgenomen in het weerstandsvermogen van € 0,1 miljoen. Het totale risico ten aanzien van de grondexploitatie B. Slanghenstraat bedraagt € 0,3 miljoen. 3.5 Sociaal domein Lasten Jeugd De lasten Jeugd maatwerkvoorzieningen in de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen bedragen € 47,1 miljoen.

De grootste financiële stromen voor de lasten Jeugd betreffen daarbij: ambulante jeugdzorg (€ 24,1 miljoen), residentiële zorg (€ 12,7 miljoen), jeugdzorgplus (€ 1,5 miljoen), LTA (€ 0,7 miljoen), crisishulp (€ 1,2 miljoen), en het gedwongen kader (€ 2,9 miljoen). De ambulante jeugdzorg (basishulp) is ondergebracht bij JENS, terwijl de financiële backoffice van de overige lasten jeugd via de gemeente Maastricht (de centrumregeling) loopt. Eind 2020 heeft JENS de gemeente Heerlen laten weten in een financieel kwetsbare positie te verkeren, op basis waarvan de (basis)lumpsum van € 18,6 miljoen is verhoogd met € 2,4 miljoen voor 2021 en 2022, vanwege van het stijgende aantal cliënten (conform het raadsvoorstel van 20 april 2021). Daarnaast is op basis van de ‘Overeenkomst Onvoorziene Risico’s 2019-2020 Basishulp Jeugd, Gemeente Heerlen’, voor de jaren 2021 en 2022 een jaarlijkse lumpsum van € 0,4 miljoen ter beschikking gesteld vanwege de aanvullende taak ‘ambulantisering’. Als laatste verwacht JENS aanvullend uit te komen op € 2,1 miljoen aan meerkosten vanwege corona (aandeel Heerlen). Na het beoordelen van een door de accountant opgesteld rapport van bevindingen vindt er een definitieve afrekening van deze meerkosten plaats, later in 2022. Het bedrag van € 2,1 miljoen is verantwoord in de jaarrekening 2021.

Het restant van de lasten met betrekking tot de ambulante jeugdzorg ad € 0,5 miljoen heeft met name te maken met de pilot onderwijs en MBO-coaches. Wij hebben de casus JENS besproken tijdens de controle en hebben vastgesteld dat de gemeente Heerlen via onder meer account- en contractmanagement, en via de daarmee gepaard gaande wekelijkse overleggen en periodieke rapportages, sturing en regie houdt op de uitvoering van de opdracht door JENS. In het kader van de jaarrekeningcontrole hebben wij de contracten met JENS doorgenomen en geëvalueerd, waarbij geen (materiële) bevindingen zijn geconstateerd. De lasten inzake residentiële zorg zijn door ons aangesloten met de gecontroleerde eindverantwoording zoals die is ontvangen van centrumgemeente Maastricht. Wij hebben onder andere een dossierreview uitgevoerd op de werkzaamheden die de accountant van de gemeente Maastricht heeft uitgevoerd in het kader van de residentiële zorg van de gemeente Heerlen, en hebben de rechtmatigheid van de individuele cliëntdossiers getoetst. Hierbij hebben wij geen bevindingen geconstateerd boven onze rapporteringsgrens.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGBverantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2021 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2021 bedragen circa € 4,0 miljoen (2020: € 4,6 miljoen). Uw organisatie heeft de voorgaand jaar getroffen aanvullende interne-beheersmaatregelen en interne controles ook over 2021 gehandhaafd c.q. uitgevoerd. In dit kader is er onder andere nader onderzoek uitgevoerd bij een representatief aantal gebruikers van de PGB-gelden. Hiermee is er voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en de rechtmatigheid van de PGB-bestedingen. Met de getroffen beheersmaatregelen en de uitgevoerde interne controles is er inzake de PGB-bestedingen over 2021 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid van deze bestedingen. 3.6 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) Eén van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo-regeling 1 t/m 5). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd.

Uw gemeente heeft vanaf het begin van de regeling (in 2020) tot en met 2021 aantoonbaar voldaan aan de daarbij gestelde rechtmatigheidseisen ten aanzien van deze uitkeringen ter hoogte van € 3,3 miljoen (2020: € 8,8 miljoen). Zowel uw interne-controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst. De ‘Nota verwachtingen accountantscontrole’ schrijft daarnaast voor dat wij een kwalitatieve toets moeten verrichten op uw beleid inzake Misbruik en Oneigenlijk gebruik voor de Tozo-regeling. Wij stellen vast dat uw gemeente beschikt over een specifiek beleid voor Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid) voor de Tozoregeling, waarin de getroffen interne-beheersmaatregelen zijn vermeld. De gemeente Heerlen heeft de van het Inlichtingenbureau (IB) ontvangen signalen over 2021 volledig afgehandeld. Op basis van onze controle inzake het opvolgen van de IB-signalen in 2021 hebben wij verder geen bevindingen. Wij hebben onze werkzaamheden uitgevoerd conform de door het Rijk gestelde eisen. Het afhandelen van de IB-signalen in 2022 (na het sluiten van de administratie van de gemeente over 2021) met gevolgen voor eerder afgegeven beschikkingen Tozo, wordt verantwoord in de SiSa-bijlage over 2022. Uiteraard moet de gemeente Heerlen in 2022 aan het Tozo M&O-beleid én aan het controleplan IB-signalen uitvoering blijven geven.

3.7 Herstelactie debiteuren In 2021 is binnen de gemeente Heerlen geconstateerd dat er in de periode 2013-2021 brutovorderingen zijn opgelegd bij de terugvorderingen bijstand. Tijdens de Wfa-commissie van 24 januari 2022 is ons gevraagd deze casus nader te beoordelen. Vastgesteld is dat er in het verleden, op basis van een onjuiste instructie, een werkwijze is aangeleerd tijdens het toepassen van de gehanteerde rekenmodule, die leidt tot brutering van de vorderingen. Feitelijk vond er hierdoor een te hoge terugvordering plaats. In 2021 is dit aangepast door de gemeente Heerlen en is ook de werkwijze herzien. Verder heeft de gemeente, zoals ook door haarzelf gerapporteerd in de raadsinformatiebrief van november 2021, alle dossiers over vorderingen beoordeeld en aangepast, zodat deze nu correct zijn. Zie hiervoor ook de toelichting op pagina 105 van de jaarrekening. In totaal heeft de gemeente 1.198 dossiers gecontroleerd, wat heeft geleid tot een nabetaling van circa € 70.000 over de jaren 2013-2021. Wij hebben conform onze interim-werkzaamheden geen bevindingen met betrekking tot het proces uitkeringen. Het bedrag dat gecorrigeerd is, ligt onder onze rapporteringstolerantie van € 200.000. De gemeente onderzoekt op dit moment welke verbeteracties binnen het proces geïmplementeerd kunnen worden, om dergelijke situaties in de toekomst te voorkomen.

Wij constateren verder dat de gemeente de herstelacties volledig heeft uitgevoerd en actief tracht verbeteringen in het proces te implementeren.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Jaarrekening Samenvatting Financiële positie Jaarrekening

Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

3.8 Budgetoverheveling en overlopende posten De wettelijke grondslag voor het financieel toezicht is neergelegd in de ‘Gemeentewet’, het ‘Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten’ en het ‘Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader’. Gemeenten zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor hun financiële huishouding. Een structureel en reëel sluitende begroting is daarbij essentieel. Indien dit niet het geval is, dient in de meerjarenbegroting aannemelijk te worden gemaakt dat dit evenwicht alsnog tot stand wordt gebracht. Met het toezicht wordt beoogd een gezonde financiële situatie bij gemeenten te bevorderen. Repressief toezicht is de regel, en preventief toezicht is een uitzondering. Elke gemeente krijgt vóór 1 januari bericht over het toezichtsregime voor het komende begrotingsjaar. De gemeente Heerlen valt onder het repressief toezicht. In het belang van het imago kan sprake zijn van de tendentie dat de gemeente aan de maatschappij een bepaald resultaat wil tonen (conform de door de raad goedgekeurde begroting c.q. het herstelplan). Als gevolg van politieke beslissingen en van een veranderlijke regelgeving binnen de sector kan er derhalve sprake zijn van (prestatie)druk. Wanneer de gemeente een zeer positief resultaat behaalt, geeft dit de maatschappij een tegenstrijdig beeld van de problematiek in de sector.

Een te negatief resultaat drukt aan de andere kant op de financiële positie van de gemeente Heerlen. Derhalve gaat het hier om een mogelijke prikkel voor het al dan niet toepassen van budgetoverheveling. Naar aanleiding van dit risico hebben wij verhoogde aandacht besteed aan de overlopende posten in de jaarrekening 2021, waarbij het risico op budgetoverheveling en op het vormen van ‘potjes’ het grootst is. Dit betreft zowel de overlopende activa als de overlopende passiva. Middels uitgebreide detailcontroles hebben wij de overlopende activa en passiva gecontroleerd. Daarbij hebben wij 89% van de overlopende activa en 94% van de overlopende passiva gecontroleerd. Wij hebben geen indicaties die erop duiden dat er sprake is van het vormen van ‘potjes’ of van budgetoverheveling. 3.9 Situatie Rusland/Oekraïne De Oekraïne-crisis heeft (naar verwachting) in 2022 belangrijke maatschappelijke en financiële gevolgen. Heel concreet en bekend is op dit moment de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne, maar de crisis heeft naar verwachting o.a. ook een verder opdrijvend effect op de inflatie. Dit was overigens na het (min of meer) einde van de COVID-19-pandemie al ingezet, nu consumenten weer meer geld uitgeven en bedrijven hun verliezen willen terugverdienen.

Een verder stijgende inflatie vanwege de Rusland/Oekraïne-crisis heeft gevolgen voor de kosten bij het inkopen van goederen en diensten, maar kan ook gevolgen hebben voor de verwachte resultaten op projecten, en op de bouwgrondexploitatie. De exacte impact hiervan is op dit moment niet in te schatten en hangt ook af van de duur van de crisis en van het antwoord op de vraag welke (steun)maatregelen de rijksoverheid eventueel gaat treffen. Ondanks deze feiten heeft de crisis voor de gemeente Heerlen geen gevolgen wat betreft de continuïteit en ontplooit de gemeente ook geen activiteiten in of met Rusland of Oekraïne. De gemeente heeft de gevolgen ook als zodanig toegelicht in de jaarrekening.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

04 Rechtmatigheid

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Rechtmatigheid Samenvatting Financiële positie Jaarrekening Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

4.1 Wet normering topinkomens Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij de naleving van de voorschriften met betrekking tot de Wet normering topinkomens (verder: de WNT) beoordeeld. De maximale bezoldiging voor topfunctionarissen van een gemeente bedraagt over boekjaar 2021 € 209.000. Voor de gemeente Heerlen geldt dat de gemeentesecretaris a.i. en de griffier als topfunctionarissen worden aangemerkt. Op grond hiervan concluderen wij dat de bezoldigingen van de gemeentesecretaris a.i. en de griffier voldoen aan de WNT. In 2021 zijn er geen ontslagvergoedingen uitgekeerd aan topfunctionarissen die als zodanig zijn bestempeld door de WNT. De bezoldigingen van deze topfunctionarissen zijn, na het naar aanleiding van de accountantscontrole doorvoeren van enkele correcties, op een toereikende wijze in de jaarrekening toegelicht. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan - ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2021 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd. Zie voor de toelichting op de WNT pagina 302 en verder in de jaarrekening.

4.2 Aanbestedingen De Europese aanbestedingswetgeving valt onder de reikwijdte van het oordeel van de instellingsaccountant over de financiële rechtmatigheid. Met betrekking tot het naleven van de Europese aanbestedingsrichtlijnen hebben wij voor het boekjaar 2021 geen financiële onrechtmatigheden vastgesteld. 4.3 SiSa-bijlage 2021 Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. De procedure die uw gemeente moet naleven bij het aanleveren van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien zeven documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de nota Verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U heeft dit aan ons bevestigd en wij constateren dit ook op basis van onze nadere werkzaamheden hierop. Hiervoor verwijzen wij ook naar de bijlagen 2a en 2b van voorliggend accountantsverslag.

4.4 Investeringskredieten Bij het beoordelen van de investeringskredieten hebben wij géén overschrijdingen geconstateerd die onze rapporteringstolerantie van € 200.000 overschrijden. De investeringskredieten vertonen geen overschrijdingen die niet verklaarbaar zijn, of die de jaarschrijven overschrijden. Derhalve constateren wij géén onrechtmatigheden die meetellen in ons oordeel.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Rechtmatigheid Samenvatting Financiële positie Jaarrekening Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

4.5 Begrotingsoverschrijdingen Naast de controle op het rechtmatig tot stand komen van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV. De belangrijkste inhoudelijke aanpassing betreft de vaststelling dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.

Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Zoals blijkt uit de hierna opgenomen figuur, is voor een zestal programma’s sprake van een begrotingsoverschrijding op de lasten. Het betreft de programma’s 0, 2, 4, 5, 7 en 8. Tegenover de programma’s 0, 2, 7 en 8 staan direct gerelateerde baten. De overschrijdingen op programma’s 2 en 5 volgen uit onvoorziene uitgaven, en konden derhalve niet eerder worden gemeld (openeinderegelingen). Per saldo is sprake van een begrotingsoverschrijding van € 10,9 miljoen, die volgens de Kadernota Rechtmatigheid 2018 niet meetelt voor ons oordeel. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van deze overschrijding naar de analyse in de programmaverantwoording in de jaarrekening 2021. Hiermee legt uw gemeente verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde kostenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig worden aangemerkt, hebben - gezien de oorzaak, de toelichting of de omvang ervan - geen gevolgen voor de strekking van onze controleverklaring.

Verschillen tussen begrote en werkelijke lasten (in duizenden) 1.975 173

120 -337

-177

-563

-6.091 8

-1.821

-1.921

€ 3.000 € 2.000 € 1.000 €0 -€ 1.000 -€ 2.000 -€ 3.000 -€ 4.000 -€ 5.000 -€ 6.000 -€ 7.000

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept

05 Accountantscontrole

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Accountantscontrole Samenvatting

5.1 Opdracht

Financiële positie

Onze opdracht betreft de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen, met als doel een onafhankelijk oordeel te geven over de getrouwheid en de rechtmatigheid hiervan, en over de naleving van de specifieke wet- en regelgeving. Wij hebben deze controle verricht met inachtneming van het Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en het controleprotocol van de gemeente Heerlen d.d. 23 februari 2022. Deze opdracht is schriftelijk vastgelegd in onze opdrachtbevestiging van 26 oktober 2021 (met als kenmerk: 2110282FE6/EB).

Jaarrekening

Op basis van onze werkzaamheden en de uitkomsten daarvan concluderen wij dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van het eigen vermogen per 31 december 2021 en van het resultaat over 2021. Dit impliceert het volgende:

Rechtmatigheid

• •

Accountantscontrole

•

Bijlagen

•

De jaarrekening 2021 is opgesteld in overeenstemming met de bepalingen zoals opgenomen in het Besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten (BBV). De grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die zijn gehanteerd voor het opmaken van de jaarrekening 2021 voldoen aan de geldende verslaggevingsvoorschriften en zijn consistent toegepast. Voorts zijn de schattingen op basis waarvan de jaarrekening is opgesteld, aanvaardbaar. Wij hebben de belangrijkste uitgangspunten en veronderstellingen die hieraan ten grondslag liggen, beoordeeld in het kader van het beeld dat de jaarrekening als geheel dient te geven. Daarnaast zijn de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de Kadernota Rechtmatigheid 2018 (meest actuele versie), met de begroting, en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, waaronder de gemeentelijke verordeningen, zoals opgenomen in het normenkader. Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen.

Als onderdeel van dit vereiste hebben wij vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25, en artikel 26 BBV. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden. Er bestaan geen verschillen van inzicht met het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde grondslagen, de verslaggeving, of de uitkomsten van onze controlewerkzaamheden. Na onze controle resteren er geen niet-gecorrigeerde controleverschillen die onze rapporteringstolerantie van € 200.000 overschrijden.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Accountantscontrole Samenvatting Financiële positie Jaarrekening Rechtmatigheid Accountantscontrole

5.2 Controleverklaring Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen een goedkeurende verklaring te verstrekken. De goedkeurende strekking van de controleverklaring betreft daarbij zowel de getrouwheid van de jaarrekening als de financiële rechtmatigheid. Wij geven deze controleverklaring af onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening door de gemeenteraad. Graag ontvangen wij daartoe een exemplaar van de vastgestelde jaarrekening 2021. Mochten er nog wijzigingen in de definitieve versie hiervan worden aangebracht, dan verzoeken wij u ons hiervan in kennis te stellen. Wij dienen deze wijzigingen alsdan te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen. 5.3 Materialiteit Voor ons oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening gaan wij uit van het materialiteitsbegrip. Dit begrip is leidend voor het evalueren van de bevindingen die uit de controle van de jaarrekening voortkomen en voor de betekenis daarvan met betrekking tot ons oordeel. Voor de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerlen hebben wij een materialiteit gehanteerd van € 4.500.000 (1,0% van de lasten, inclusief dotaties aan de reserves). Voor de diepgang van onze controlewerkzaamheden hebben wij de uitvoeringsmaterialiteit bepaald op € 3.500.000 miljoen.

Voor de controle op de naleving van enkele specifieke rechtmatigheidsaspecten, zoals de Wet normering topinkomens, hanteren wij een lagere materialiteit, die aansluit bij datgene wat hierbij is voorgeschreven in het controleprotocol WNT 2021. 5.4 Administratieve organisatie en interne beheersing

Bijlagen

De bevindingen, conclusies en aanbevelingen uit de interim-controle zijn door ons gerapporteerd in een boardletter. Deze boardletter is met het college en met de Commissie Wfa besproken. De belangrijkste conclusie daarbij is dat uit onze controlewerkzaamheden tijdens de interim-controle geen bevindingen meer voortkomen die erop duiden dat de beheersingsmaatregelen die de gemeente Heerlen binnen de voor de jaarrekening 2021 relevante financiële processen heeft ingesteld in opzet en bestaan niet voldoen aan de daaraan vanuit de accountantscontrole van de jaarrekening te stellen randvoorwaarden. Dit laat onverlet dat wij vanuit onze natuurlijke adviesfunctie een aantal observaties onder uw aandacht hebben gebracht die van belang zijn voor het verder verbeteren van de interne beheersing van de bedrijfsvoering. Voor een meer gedetailleerde toelichting hierop verwijzen wij naar de boardletter van 24 januari 2022.

Gemeente Heerlen | Accountantsverslag 2021

Concept Accountantscontrole Samenvatting Financiële positie Jaarrekening Rechtmatigheid Accountantscontrole Bijlagen

5.5 Geautomatiseerde gegevensverwerking Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op het gebied van de betrouwbaarheid en de continuϊteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking aan u gerapporteerd zouden moeten worden. Wij willen u in dit kader wel adviseren verhoogde aandacht te hebben voor eventuele cyberrisico’s, met name in de digitale tijd waarin we nu leven. Wij maken u erop attent dat de controle van de jaarrekening 2021 primair gericht is op het geven van een oordeel over de jaarrekening, en naar zijn aard niet bedoeld is om uitspraken te doen over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Daarbij is het tevens van belang dat wij ten behoeve van de jaarrekeningcontrole vooralsnog slechts in beperkte mate gebruikmaken van de geautomatiseerde gegevensverwerking binnen de gemeente Heerlen, omdat wij onze controlebevindingen overwegend baseren op de binnen uw organisatie aanwezige brondocumenten, zoals facturen, bankafschriften en overeenkomsten. Verder hebben wij op 10 januari 2022 inlichtingen ingewonnen ten aanzien van de dreiging van Log4j. De gemeente heeft proactief penetratietesten verricht en heeft in het geval van defensieve zwakte de applicaties uitgeschakeld, tot er nieuwe patching beschikbaar was.

Vervolgens is, na het uitvoeren van intensieve scans, door de gemeente vastgesteld dat geen penetraties hebben plaatsgevonden. Op basis van onze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen. 5.6 Fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heerlen. De gemeenteraad dient hierop toe te zien. In dit verband vermelden wij dat de gemeente Heerlen zowel een gedragscode voor ambtenaren, bestuur en burgemeester, een regeling melding vermoeden misstand, een regeling vertrouwenspersoon, als een kader integriteitbeleid heeft vastgesteld, maar dat zij als basis voor een effectieve fraudebeheersing nog niet beschikt over een analyse van het frauderisico. Als accountant van de gemeente Heerlen hebben wij de verantwoordelijkheid om het risico te beoordelen dat de jaarrekening 2021 als gevolg van fraude, onjuistheden of verduistering van activa, afwijkingen van materieel belang zou kunnen bevatten. Wij hebben hiertoe een aantal werkzaamheden uitgevoerd, zoals:

• • • • • • • •

Het bespreken van het frauderisico met het college en het financieel management. Het evalueren van de impact van de door het bestuur ingevoerde beheersingsmaatregelen ter beperking van de geïdentificeerde frauderisico’s. Het beoordelen van de zakelijke onderbouwing voor eventuele grote, eenmalige transacties. Het beoordelen van schattingen, met name ten aanzien van de waardering van de materiële vaste activa en de totstandkoming van de voorzieningen. Het toetsen van alle overlopende posten groter dan € 100.000 in de jaarrekening van de gemeente Heerlen. Het toetsen op het risico van budgetoverheveling en begrotingsonrechtmatigheid. Het toetsen van journaalboekingen die gemaakt zijn in de afsluitende periode van het boekjaar. Het toetsen van de handmatige journaalposten en overige aanpassingen gedurende het boekjaar 2021, ondersteund door data-analysetechnieken.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerlen&id=8af56225-f0ff-471f-b03e-6664cdef2b51