250507 Raadsvoorstel Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL CONCEPT__377863__

Raadsvoorstel

Heerlen, 20 mei 2025

Vergadering gemeenteraad Heerlen

Onderwerp Zienswijze Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio ZuidLimburg

Datum raadsvergadering 25 juni 2025

Inleiding/aanleiding

Documentnummer377863 Agendapunt

Het college heeft in januari 2025 kennis kunnen nemen van de eindrapportage “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” (bijlage 1) inclusief bijlagenboek (bijlagen 2). De leden van de gemeenteraad zijn door middel van een raadsinformatiebrief d.d. 10 januari1 hierover ook geïnformeerd en uitgenodigd om een van de raadsinformatiesessie bij te wonen waarin de totstandkoming en resultaten van het eindrapport zijn toegelicht. Deze informatiesessies hebben plaatsgevonden in februari 2025. Vanuit Heerlen waren daar ook (drie) leden van de gemeenteraad bij aanwezig, naast de burgemeester en ambtelijke vertegenwoordiging. Nadien zijn er nog aanvullende raadsvragen op dit thema beantwoord, specifiek over de kazerne in Heerlen2. Op 28 maart 2025 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) van de Veiligheidsregio Zuid Limburg (VRZL) besloten de constateringen en adviezen uit het eindrapport integraal over te nemen en ter zienswijze voor te leggen aan de 16 gemeenten binnen de VRZL. Deze zienswijzen zullen dan worden meegenomen bij de besluitvorming van het Algemeen Bestuur (AB) van de VRZL in haar vergadering van 4 juli 2025. De gemeenteraad van Heerlen is in een brief d.d. 31 maart 2025 (bijlage 0) uitgenodigd om een eventuele zienswijze in te dienen.

Als reactie hierop adviseert het college om bij wijze van zienswijze in te stemmen met de constateringen en adviezen uit de eindrapportage “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg”. Daarop aanvullend adviseert het college om ten aanzien van de financiering mee te geven een bestemmingsreserve te vormen in 2025, waarin in ieder geval de transitiekosten voor de jaren 2025 en 2026 worden opgenomen. Inhoudelijke toelichting Aanleiding De huisvesting van brandweerkazernes is in het proces van regionalisering van de brandweerzorg (in de jaren 2007-2008) niet volledig ontvlochten uit de gemeentelijke

1 Document Heerlen - Toekomstbestendige Huisvesting Brandweerkazernes plus uitnodiging

bijeenkomst - iBabs Publieksportaal 2 Toekomstbestendige huisvestiging brandweerkazerne Heerlen - iBabs Publieksportaal

Pagina 2 van 9 organisaties. In 2018 heeft het bestuur van de VRZL geconstateerd dat de kosten voor huisvesting nog sterk lokaal georiënteerd waren en geen recht deden aan het groeiende regionale karakter. Daarom is besloten dat de huisvestingskosten onderdeel zouden worden van de nieuwe kostenverdeelsleutel. In 2019 is tevens nieuw huisvestingsbeleid vastgesteld. Nieuwe kazernes komen in eigendom van de veiligheidsregio en worden door de veiligheidsregio gefinancierd. Hierbij is afgesproken dat voor de locatie van nieuwe kazernes het regionaal risicoprofiel en het brandweerdekkingsplan leidend zijn. Het doel van het regionaliseren van de huisvesting is verdere bevordering van de kwaliteit en doelmatigheid van de brandweer. De VRZL heeft 26 brandweerkazernes waarvan er 9 in eigendom zijn en 17 worden gehuurd van Zuid-Limburgse gemeenten. Sommige kazernes voldoen op dit moment niet (volledig) aan de wettelijke eisen en er wordt door zowel gemeenten als de VRZL niet gereserveerd voor grootschalige verbouw en nieuwbouw. Daarnaast zijn de huurafspraken per gemeente verschillend. Daarmee is het buitengewoon lastig om te voldoen aan het criterium van begrotingsrust. Dat criterium is in het huidige politieke en economische klimaat buitengewoon belangrijk; gemeenten zijn niet gebaat bij een situatie waarbij in een hogere frequentie extra begrotingsclaims worden voorgelegd.

Vanuit de bestuursopdracht ‘Verantwoorde brandweerzorg 2024-2030’ is daarom een opdracht geformuleerd voor de uitwerking van toekomstige huisvestingsscenario’s, waarbij de eigendomskwestie nadrukkelijk wordt meegenomen. Het regionale perspectief en de onderlinge regionale solidariteit zijn daarbij uitgangspunten. Het algemeen bestuur van VRZL heeft in 2024 vanuit deze context een vervolgopdracht verstrekt: 1. Werk een scenario “ingroeipad” uit, gekoppeld aan nieuwbouw of grootschalig onderhoud en; 2. Maak een voorstel voor de harmonisatie van de huurafspraken, die afdwingbaar en marktconform zijn, met een eenduidige demarcatie en een wettelijk en eenduidig niveau voor onderhoud en verduurzaming. Deze opdracht is in de periode april t/m oktober 2024 uitgewerkt door een (ambtelijke) werkgroep. Naast externe deskundigen en de VRZL hebben alle gemeenten hierin met financieel adviseurs, vastgoed-deskundigen en adviseurs op het gebied van openbare orde en veiligheid actief geparticipeerd. Het resultaat met alle bevindingen en adviezen is neergelegd in het Eindrapport Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg met bijbehorend bijlagenboek. Samenvatting eindrapport Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL Het volledige rapport met alle daarbij behorende bijlagen biedt een verfijnd en integraal inzicht.

Samengevat zijn de belangrijkste constateringen in het eindrapport: 1. Los van de eigendomsvraag is de huidige situatie niet toekomstbestendig. Het is hoe dan ook noodzakelijk een inhaalslag te maken om de basis op orde te krijgen. De kosten zullen (in elk geval) in de komende periode onvermijdelijk stijgen. De grootste post hierin is de kapitaallasten, omdat er voor grootschalige verbouw en nieuwbouw niet wordt gereserveerd. Niet alle kazernes voldoen aan de wettelijke eisen inzake onderhoud en duurzaamheid en de huurafspraken zijn niet geüniformeerd. 2. VRZL werkt geleidelijk toe naar volledig eigenaarschap van de huisvesting: de kosten worden regionaal verdeeld en nieuwe en ingrijpend verbouwde kazernes komen in eigendom van de veiligheidsregio.

Versie 2018/10

Pagina 3 van 9 3. Doel van de regionalisering van de brandweerkazernes is om enerzijds efficiënt en effectief in te kunnen spelen op de behoefte van de VRZL en de daaraan gestelde wettelijke eisen en anderzijds om vanuit een stabiele begroting de kosten gelijkwaardig over gemeenten te verdelen. Financiële consequenties Op basis van een inventarisatie van gegevens van alle kazernes en de validatie daarvan door alle gemeenten is een totaaloverzicht opgesteld. Uitgaande van vervangende nieuwbouw van brandweerkazernes na 40 jaar zijn in 2058 alle kazernes vervangen. Voorgesteld wordt dat kazernes eigendom worden van de veiligheidsregio op het moment van nieuwbouw, grootschalige verbouw of eerder op verzoek van de gemeente en in afstemming met VRZL. Financieel betekent het dat de gemiddelde kapitaallasten met € 3,7 mln. per jaar stijgen. De financiering daarvan kan op verschillende manieren invulling krijgen. De ambtelijke werkgroep adviseert het ingroeipad waarbij de kapitaallasten in 10 jaar in gelijke stappen stijgen naar een meerjarig stabiel niveau (ingroeimodel B2). In onderstaande figuur is een weergave gegeven van het verloop van de meerkosten.

Figuur 1: Verloop meerkosten totaal. Bron: Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL

In onderstaande figuur is aanvullend ook nog een weergave gegeven van het verloop van de meerkosten specifiek gedurende de eerste jaren, bestaande uit de transitieperiode (2025-2026) en de start van het ingroeipad (2027-2028).

Figuur 2: Verloop meerkosten 2025 - 2028. Bron: Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL – bijlagenboek versie 1.0, C10

Per jaar heeft dit de volgende consequenties: - 2025: De meerkosten in 2025 bestaan, zoals bovenstaand te zien, uit de transitiekosten. De meerkosten bestaan uit een extra inspanning van de beheerorganisatie (276.000 euro).

Versie 2018/10

Pagina 4 van 9 - 2026: De transitiekosten zijn ook in 2026 aanwezig. In dit jaar bestaan ze uit de eerdergenoemde beheerkosten (276.000 euro) en de kosten voor de benodigde onderzoeken en expertise (400.000 euro). In 2026 wordt ook de harmonisatie van de huur ingevoerd. Dit resulteert in een huurverlaging van 336.876 euro in het eerste jaar. In de opvolgende jaren wordt de huur verminderd door de kazernes die in eigendom zullen komen. - 2027, 2028 & 2029: In 2027 zal het ingroeipad starten. De kosten voor verduurzaming, kapitaallasten, beheer en onderhoud worden vanaf dit jaar volgens de afspraken van de bestuurlijk dialoog in rekening gebracht. De hogere duurzaamheidsambitie is hierin niet meegenomen. Vanuit deze berekende consequenties op regionale schaal zijn de financiële consequenties per gemeente op basis van de kostenverdeelsleutel inzichtelijk gemaakt (eindrapport paragraaf 7.2). Deze lokale financiële impact voor Heerlen is verder toegelicht in dit voorstel onder ‘Kosten en dekking’ op pagina 7.

Kader Programma Veiligheid Wettelijk kader: Op basis van Artikel 4.3 van de Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Zuid-Limburg3 besluit het AB VRZL niet eerder tot het vaststellen van meerjarige strategische plannen dan nadat de raden van de deelnemende gemeenten gedurende twaalf weken in de gelegenheid zijn gesteld om schriftelijk hun zienswijzen op het concept bij het dagelijks bestuur naar voren te brengen. Kernthema Veiligheid Bevoegdheid Raad Voorstel 1. Bij wijze van zienswijze in te stemmen met de constateringen en adviezen uit de eindrapportage “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL” en daarbij ten aanzien van de financiering mee te geven een bestemmingsreserve te vormen in 2025, waarin in ieder geval de transitiekosten voor de jaren 2025 en 2026 worden opgenomen. Argumenten 1.1 Met de constateringen en adviezen in het eindrapport “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” wordt een vervolgstap gezet in het proces van regionalisering van de brandweerzorg in Zuid-Limburg. Het proces van regionalisering, welke in de jaren 2007-2008 is ingezet, beoogde de kwaliteit en doelmatigheid van de brandweer te bevorderen. In 2018 heeft het bestuur van de VRZL geconstateerd dat de kosten voor huisvesting nog sterk lokaal georiënteerd waren en geen recht deden aan het groeiende regionale karakter.

Dit heeft te maken met de eigendomskwestie. De VRZL heeft 26 brandweerkazernes. Van deze kazernes zijn er 9 in eigendom van de VRZL en 17 worden er (ten dele) gehuurd van Zuid-Limburgse gemeenten. Om deze reden is in het kader van de 3

Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Zuid-Limburg | Lokale wet- en regelgeving

Versie 2018/10

Pagina 5 van 9 bestuursopdracht ‘Verantwoorde brandweerzorg 2024-2040’ ook een opdracht geformuleerd voor de uitwerking van toekomstige huisvestingsscenario’s, waarbij nadrukkelijk ook de eigendomskwestie diende te worden meegenomen. Door de huisvesting van brandweerkazernes te regionaliseren is het makkelijker om efficiënte en eenduidige huisvesting te realiseren. Uitgangspunten daarvoor zijn het regionale perspectief en de onderlinge regionale solidariteit. 1.2 Het eindrapport “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” is het resultaat van de bestuurlijke opdracht die de Veiligheidsregio Zuid-Limburg heeft ontvangen in het kader van de bestuurlijke dialoog ‘Verantwoorde brandweerzorg 2024-2030’, onderdeel huisvesting. Het eindrapport is tot stand gekomen door middel van een gedegen traject waarbij zowel externe deskundigen, de VRZL en de 16 Zuid-Limburgse gemeenten ambtelijk intensief betrokken zijn. Vanuit de gemeente Heerlen is intensief input en advisering geleverd in dit regionale dossier op het gebied van financiën en veiligheid, waarbij op diverse momenten afstemming heeft plaatsgevonden met de portefeuillehouder.

1.3 De constateringen en adviezen in het eindrapport “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” beogen de toekomstbestendigheid van de huisvesting van de brandweerkazernes in de regio Zuid-Limburg. Naast de wens om de brandweerzorg volledig te regionaliseren en uniformiseren is de constatering dat de huidige situatie niet toekomstbestendig is: kazernes voldoen niet altijd aan de wettelijke eisen en er wordt niet gereserveerd voor ver- en nieuwbouw. Door het harmoniseren van de huurafspraken en het gefaseerd overbrengen van alle brandweerkazernes naar het eigendom van de VRZL kunnen toekomstige huisvestingsontwikkelingen uniform en regionaal worden doorgevoerd en is verduurzaming eenvoudiger door te voeren. Daarnaast kan door de schaalgrootte een efficiëntere invulling gegeven worden aan verbouw, nieuwbouw en beheer. 1.4 De constateringen en adviezen in het eindrapport “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” beogen een beter financieel inzicht in de huisvesting van de brandweerkazernes, voor zowel de VRZL als de gemeenten. Het eindrapport “Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes Veiligheidsregio Zuid-Limburg” adviseert onder andere de harmonisatie van de huurafspraken ten aanzien van de brandweerkazernes.

Door deze harmonisatie zullen de huisvestingskosten gelijkwaardiger verdeeld worden over de gemeenten. Op lange termijn zorgt het gefaseerd overbrengen van alle brandweerkazernes naar het eigendom van de VRZL voor een beter financieel inzicht in de (voorzienbare en onvoorzienbare) kosten van de brandweerkazernes. Dat geeft de mogelijkheid een stabiele (meerjaren)begroting te creëren ten aanzien van de huisvesting van de brandweerkazernes. 1.5 Een belangrijke constatering in het eindrapport is dat de huidige situatie ten aanzien van de brandweerkazernes in Zuid-Limburg niet toekomstbestendig is; niets doen is geen optie. De eigendomskwestie en de verschillen in huurafspraken zorgen in de toekomst voor hoge (onvoorziene) kosten. Om de kwaliteit en doelmatigheid van brandweerkazernes te borgen moeten stappen gezet te worden naar duurzaam beleid. Het eindrapport en de daarin gestelde constateringen en adviezen voorzien hierin. Momenteel wordt door zowel de gemeenten met de kazerne in eigendom als de VRZL niet gereserveerd voor

Versie 2018/10

Pagina 6 van 9 ver- en nieuwbouw. Ook voldoen niet alle brandweerkazernes aan de wettelijke eisen. Dit betekent dat er een inhaalslag noodzakelijk is. Op basis van de voorgestelde adviezen in het eindrapport wordt deze financiële impact gefaseerd en evenredig verdeeld. Daarnaast maakt dit het eenvoudiger om verduurzaming en andere huisvestingsontwikkelingen regionaal efficiënt door te voeren. 1.6 De constateringen en adviezen zijn tot stand gekomen door middel van een gedegen traject waarbij de gemeenten zowel ambtelijk als bestuurlijk intensief betrokken zijn. Vanuit de gezamenlijke constatering dat de huidige situatie niet toekomstbestendig is, zijn adviezen tot stand gekomen die ambtelijk en bestuurlijk breed gedragen worden in de regio. De (ook financiële) impact is gebaseerd op objectieve maatstaven en een objectieve weergave van de huidige situatie. Daaruit blijkt ook dat er in de huidige situatie een zogenaamde ‘voordeelgemeenten’ zijn, omdat sommige gemeenten een positief resultaat behalen op de huur van de brandweerkazernes. Dit voordeel valt weg bij besluitvorming op het eindrapport en de daarin gestelde constateringen en adviezen, in het kader van regionaal perspectief en regionale solidariteit.

1.7 Door een bestemmingsreserve te vormen waarbij in ieder geval de transitiekosten voor 2025 en 2026 zijn opgenomen, kunnen de financiële effecten voor gemeenten in deze jaren worden gedempt. Gemeenten hebben zo gedurende 2025 en 2026 geen extra kosten inzake het huisvestingsdossier VRZL en worden dus niet eerder dan 2027 geconfronteerd met extra financieel gevolg van dit dossier. Aanvullend heeft de VRZL al toegezegd om in 2025 en 2026 haar uiterste best te doen een te vormen bestemmingsreserve verder te vullen. 1.8 In 2025 zal de VRZL, bij ongewijzigd rijksbeleid, incidentele gelden ontvangen die kunnen worden ingezet om de effecten van het huisvestingsdossier te dempen. Dit blijkt uit de uitwerking van de mogelijke bezuinigingsopdracht binnen de VRZL (zie ook bijlage 2 van het raadsvoorstel ‘Zienswijze (concept)begroting 2026 Veiligheidsregio Zuid-Limburg en uitwerking van een bezuinigingsopdracht om gevolgen ravijnjaar voor deelnemende gemeenten te beperken’ dat tevens voorligt in de raadsvergadering van 25 juni 2025). In deze uitwerking heeft VRZL aangegeven dat zij incidentele gelden ontvangt. De incidentele gelden zullen door VRZL sober en doelmatig ingezet worden daar waarvoor deze middelen bedoeld zijn, waarbij ook nadrukkelijk wordt gekeken naar mogelijkheden om hiermee financiële effecten inzake het huisvestingsdossier te dempen.

Vanuit die context bestaat de mogelijkheid tot het vormen van een reserve. De VRZL kan dan tussentijds begrotingswijzigingen voorstellen en na besluitvorming door het AB ook verwerken in de P&C cyclus. 1.9 Vanuit de door het Rijk aangegeven maatregelen in de Voorjaarsnota is duidelijk geworden dat de korting op de uitkeringen van het gemeentefonds verminderd zijn. Hoewel de precieze uitwerking hiervan op dit moment nog niet bekend is, en het feit dat er extra middelen beschikbaar (zullen) zijn dan ook nog niet definitief, zullen de maatregelen hoogstwaarschijnlijk tot gevolg hebben dat eerder gemelde kortingen op budgetten opschuiven naar achteren. Met tussentijdse begrotingswijzigingen kan de VRZL inzichtelijk houden wanneer er, aanvullend op het huisvestingsdossier, een incidentele vermindering van de reguliere bijdrage aan de VRZL plaats kan vinden.

Versie 2018/10

Pagina 7 van 9 1.10 De -mede door de VRZL zelf aangegeven- mogelijkheid van de vorming van een bestemmingsreserve voor het huisvestingsdossier kan ter besluitvorming gelijktijdig worden voorgelegd aan het AB VRZL van 4 juli 2025. Het AB kan besluiten wanneer deze reserve vervolgens ook ingezet kan worden voor demping van de effecten van het huisvestingsdossier na het jaar 2026. Tegenargumenten en risico’s 1.1. Bij de doorrekening in de begroting van de VRZL en is de financiële impact bepaald op basis van de huidige informatie, ongewijzigde uitgangspunten en positieve besluitvorming op de adviezen; er is geen rekening gehouden met prijsstijging. Daarbij dient te worden aangetekend dat de werkgroep zich maximaal heeft ingespannen om betrouwbare cijfers te generen. De ontwikkelingen in de bouwwereld zijn echter dusdanig, dat niet uitgesloten kan worden dat er de komende jaren nog druk op kosten komt te staan. Met behoud van de principes en voorliggende benadering zullen de geldende actuele cijfers worden opgenomen in de volgende begrotingen; eventuele bijstellingen zijn dan altijd te verklaren. Kosten en dekking Door het voorgestelde ingroeipad stijgt voor de gemeente Heerlen het aandeel huisvesting van de gemeentelijke bijdrage VRZL vanaf 2025 tot en met 2036.

Vervolgens daalt het bedrag tussen 2037 en 2045 geleidelijk en blijft dan gedurende 21 jaar stabiel om vanaf 2067 te dalen naar een structureel bedrag.

Zie ook de paragraaf ‘Financiële consequenties’ op pagina 25 van het rapport, welke inzicht geeft in het ingroeipad en de regionale en lokale effecten. In onze zienswijze geven wij de VRZL mee een bestemmingsreserve te vormen in 2025, waarin in ieder geval de transitiekosten voor de jaren 2025 en 2026 worden opgenomen. De vorming van de benoemde bestemmingsreserve kan ter besluitvorming ook worden voorgelegd aan het AB VRZL van 4 juli 2025. Het AB kan besluiten wanneer deze reserve vervolgens ook ingezet kan worden voor demping van de effecten van het huisvestingsdossier na het jaar 2026. Gemeenten hebben zo gedurende 2025 en 2026 geen extra kosten inzake het huisvestingsdossier VRZL en worden dus niet eerder dan 2027 geconfronteerd met extra

Versie 2018/10

Pagina 8 van 9 financieel gevolg van dit dossier. In afwachting besluit AB begin juli nemen we de financiële bijstelling deze zomer mee in het begrotingsproces. Communicatie Het besluit met betrekking tot de zienswijze wordt schriftelijk aan de VRZL medegedeeld op 25 juni 2025. Actieve communicatie vanuit gemeente Heerlen richting inwoners is niet aan de orde. Indien nodig, doen we dit in samenwerking n.a.v. de besluitvorming binnen de VRZL. Evaluatie Niet van toepassing. Planning, procedure en uitvoering De gemeenteraad is in de aanbiedingsbrief (bijlage 1) verzocht om voor 23 juni 2025 een eventuele zienswijze in te dienen*. Na raadsbesluit op 25 juni 2025 wordt de zienswijze van de gemeenteraad van Heerlen direct aan de VRZL medegedeeld. Deze zienswijze is op tijd voor de (voorbereiding van de) definitieve besluitvorming in de vergadering van het Algemeen Bestuur VRZL op 4 juli 2025. In de statuten van de VRZL is bepaald dat in het AB besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen. *Omdat de raadsvergadering twee dagen later plaatsvindt dan de in de brief genoemde reactietermijn, is hiertoe positieve afstemming gevonden met de VRZL.

Bijlagen 0. Aanbiedingsbrief zienswijze Toekomstbestendige huisvesting VRZL 1. Eindrapport Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL 2. Bijlagenboek Toekomstbestendige huisvesting brandweerkazernes VRZL

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Heerlen, de burgemeester,

secretaris a.i.,

drs. R. Wever

drs. R. van Wuijtswinkel

Versie 2018/10

Pagina 9 van 9

Raadsbesluit

De raad der gemeente Heerlen; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. documentnummer ; gezien het advies van de raadscommissie; besluit:

Aldus besloten tijdens de vergadering van de raad van de gemeente Heerlen van

de griffier,

de voorzitter,

drs. T.W. Zwemmer

drs. R. Wever

Versie 2018/10