Uitvoeringsprogramma wet inburgering
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma Wet inburgering Dit uitvoeringsprogramma laat zien hoe we aan de slag gaan met de uitvoering van de Wet inburgering. Deze wet gaat in op 1 januari 2022 en vervangt de huidige Wet inburgering. Onze gemeente krijgt de regie over de uitvoering van de inburgering.
1
INLEIDING De nieuwe Wet inburgering treedt in op 1 januari 2022 en vervangt de huidige Wet inburgering. Met de komst van de nieuwe wet verandert onze rol. De gemeente krijgt de regie over de uitvoering van de inburgering. De statushouder blijft zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de nieuwe Wet inburgering en de gemeente zorgt voor een aanbod aan ondersteuning waarmee het voor inburgeraars mogelijk wordt om die verantwoordelijkheid te nemen. Het zorgen voor het aanbod betekent ook dat de gemeente verantwoordelijk is voor het toetsen van de kwaliteit van de aanbieders: aan de voorkant (door middel van de aanbestedingseisen) en gedurende de uitvoering (via contractbeheer). Het huidige stelsel voldoet niet meer Sinds 2013 is de huidige Wet inburgering van kracht. Statushouders zijn nu nog zelf verantwoordelijk voor het afsluiten van een lening voor het financieren van hun inburgeringtraject. Ook moeten zij zelf een aanbieder zoeken. In 2018 vond de rijksoverheid dat het huidige inburgeringsstelsel verbeterd moest worden. Het huidige inburgeringsstelsel voldoet op een aantal punten niet. 1. Veel inburgeraars doen er te lang over om in te burgeren. 2. Er is onvoldoende aandacht voor werk en participatie. Dit leidt ertoe dat slechts een klein deel van de statushouders na hun inburgering aan het werk is. 3.
Daarnaast worden ze niet gestimuleerd om het hoogst mogelijke taalniveau te behalen. Het taalniveau A2 dat de statushouder bereikt moet hebben aan het einde van de inburgeringsperiode wordt als onvoldoende beoordeeld wat betreft het meedoen op de arbeidsmarkt. 4. Het leenstelsel voor statushouders, waarin de inburgeraar een lening krijgt en daarvan onder andere taallessen inkoopt, functioneert niet goed. In de nieuwe Wet zijn deze punten aangepast. Welke taken onze gemeente wettelijk uit moet voeren en hoe wij die in de gemeente Heerenveen willen gaan invullen wordt in dit uitvoeringsprogramma uitgewerkt.
INLEIDING
2
VOOR WIE IS DE WET INBURGERING De Wet geldt voor vreemdelingen (vanaf 16 jaar tot de AOW-gerechtigde leeftijd) die zich met een niettijdelijk doel in Nederland vestigen en in het bezit zijn van een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd*. A. Statushouders en hun nareizigers
IN HET KORT
Statushouders zijn vluchtelingen die door de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) worden erkend en
De nieuwe wet geldt voor
een vluchtelingenstatus krijgen. Zij komen eerst in asielzoekerscentra (Azc). Het Centraal Orgaan opvang
verschillende groepen mensen. In
Asielzoekers (COA) vangt hen op en koppelt statushouders aan een gemeente waar ze zich huisvesten.
het kort gaat het om:
Nareizigers zijn nareizende familieleden van de statushouder die na inwilliging van de gezinshereniging in Nederland mogen verblijven. Zij komen dus terecht bij hun familielid die al woonachtig is in een
Statushouders: vluchtelingen met
gemeente.
een vluchtelingenstatus. Zij worden na een verblijf in een azc aan een
B. Gezins- en overige migranten
gemeente gekoppeld waar zij gaan
Gezinsmigranten zijn personen die hier voor gezinshereniging of gezinsvorming komen. Het gaat om
wonen.
personen die een Nederlandse partner hebben. Inburgering start voor gezinsmigranten met een basisexamen inburgering dat al in het land van herkomst wordt afgelegd. Overige migranten zijn
Nareizigers: de nareizende familieleden
geestelijk bedienaren (dominees, priesters en imams) en vreemdelingen met een verblijfs-
van een statushouder die hier mogen
vergunning voor een onbepaald verblijfdoel.
verblijven.
C. De Ondertussengroep
Gezinsmigranten: personen die een
De Wet inburgering 2021 is voor de ‘nieuwe’ inburgeraars. De groep nieuwkomers
Nederlandse partner hebben en daarom
die zich vóór 1 januari 2022 gevestigd heeft in Nederland, is de ‘ondertussengroep’. Ook deze
naar Nederland komen.
groep heeft profijt van extra ondersteuning en wordt betrokken bij de implementatie van de Overige migranten: geestelijk bedienaren
nieuwe wet.
(dominee, priester of imam) of vreemdelingen Binnen drie jaar inburgeren
die een verblijfsvergunning voor onbepaalde
Inburgeraars moeten binnen drie jaar hun traject afronden met een inburgeringsexamen. De
tijd hebben ontvangen.
inburgeringsplicht en de inburgeringstermijn zijn daarbij twee termen. • •
De inburgeringsplicht start op de datum waarop het verblijfsrecht door de IND bekend
Ondertussengroep: de mensen die zich voor 1
gemaakt is.
januari 2022 in Nederland hebben gevestigd.
De inburgeringstermijn start op de datum van de vaststelling van het Plan Inburgering en Participatie (PIP) en loopt dan drie jaar. * Inwoners uit de Europese Unie en Liechtenstein, Noorwegen en IJsland vallen hier niet onder.
DE DOELGROEP
3
AANTAL INBURGERAARS IN GEMEENTE HEERENVEEN Bijgaande tabel (bron: DUO peildatum: 01-01-2021) geeft een beeld van de aantallen inburgeraars over de afgelopen jaren in onze gemeente. Het aantal inburgeraars neemt gedurende de inburgeringsperiode af in de tijd in verband met vrijstelling, naturalisatie, vertrek naar buitenland, overleden, of wijziging verblijfsdoel. 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
asiel
28
48
80
42
21
25
20
gezinsmigrant
12
8
7
6
15
8
8
totaal
40
56
87
48
36
33
28
Voor 2021 en verder Voor 2021 hebben we een verdubbeling van de taakstelling voor de huisvesting van asielstatushouders gekregen. We moeten dit jaar 73 personen van huisvesting voorzien. Hiervan is 1/3 minderjarig wat betekent dat 48 personen in onze gemeente moeten inburgeren. Daarnaast zijn er 8 gezinsmigranten waardoor het totaal aantal mensen die moeten inburgeren naar schatting uitkomt op 56 personen. De taakstelling voor de huisvesting van asielstatushouders voor de eerste helft van 2022 is uitgekomen op 29 personen. We gaan voor heel 2022 op dit moment uit van 40 inburgeraars. Dit kan echter nog veranderen door de huidige extra toeloop in de azc’s van vluchtelingen uit Afghanistan.
DE SITUATIE IN HEERENVEEN
4
WAT IS DE BEDOELING Het nieuwe inburgeringsstelsel beoogt, nadrukkelijk samen met andere wetgeving in het sociaal domein en de participatiewet in het bijzonder, een bijdrage te leveren aan het
UIT DE PRAKTIJK
maatschappelijke doel van inburgering: Alle inburgeraars doen snel en volwaardig mee in de
“Zonder hulp had ik deze opleiding
Nederlandse maatschappij, liefst via betaald werk.
niet kunnen afronden” Azad Hussein doet de opleiding BBL
De volgende vijf uitgangspunten zijn hierbij van belang:
(beroepsbegeleidend leren). Eén dag school en vier dagen leren. Een mooie
1. Tijdige start van de inburgering
manier om op een praktische manier
Om ervoor te zorgen dat inburgeraars vanaf het begin kunnen deelnemen aan de
gediplomeerd aan de slag te komen.
Nederlandse samenleving, is het belangrijk dat zij zo snel mogelijk beginnen met de inburgering. Al in het Asielzoekerscentrum (Azc) wordt hiermee begonnen. Gemeenten
“Zeker in mijn geval. Als iemand van
zorgen voor een doorlopende lijn vanuit deze opvang. Op basis van een brede intake en een
buitenlandse afkomst ervaar ik dat ik
leerbaarheidstoets wordt per inburgeraar een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie
behoorlijk aan de kar moet trekken om
(PIP) opgesteld en uitgevoerd. In het PIP worden de wederzijdse afspraken tussen de
werk te vinden. Een bedrijf waar ik die vier
statushouder en de gemeente vastgelegd, waarbij het PIP ook de status van een beschikking
dagen mag werken, is daarom niet zomaar
heeft.
gevonden.”
2. Snelheid van de inburgering
Toch sprak het idee van BBL hem aan. “Het
Om ervoor te zorgen dat inburgeraars snel kunnen deelnemen aan de Nederlandse
was een idee van de gemeente. Ik raakte in mei
samenleving, is het belangrijk dat zij binnen de inburgeringstermijn, maar liefst sneller,
2020 werkloos en ging naar de gemeente om
voldoen aan de inburgeringsplicht.
een uitkering aan te vragen. Ik raakte in gesprek met een jobcoach. Zij kwam met het idee om deze
3. Maatwerk
opleiding te doen, zodat ik snel weer aan het werk
Om te zorgen dat inburgeraars volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse
zou komen. Als gemeente hielpen ze dan bovendien
samenleving, is het belangrijk dat het inburgeringsaanbod aansluit bij hun startpositie en
mee met werk zoeken. Zo vonden zij werk voor mij
ontwikkelmogelijkheden. Er worden geen ontheffingen meer gegeven voor het behalen van
bij Shell, waar ik installatiewerkzaamheden mocht
het inburgeringsexamen.
verrichten voor een zonnepark.” Het bevalt Azad goed, zonder de jobcoach was ik niet zo ver gekomen.
DOEL VAN DE NIEUWE WET
5
In plaats daarvan komt er een specifieke inburgeringsroute voor degenen voor wie het reguliere (B1-) traject niet haalbaar is. Dit is de zogenaamde Zelfredzaamheidsroute (Z-route). Naast deze twee routes komt er een onderwijsroute voor jongeren die zich
UIT DE PRAKTIJK
voorbereiden op vervolgonderwijs.
Verschillende nieuwkomers kunnen 4. Dualiteit: combineren van taal en participatie
nog niet zwemmen, daarom zijn
Om ervoor te zorgen dat inburgeraars volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse
we gestart met het project ‘Leren
samenleving, is het belangrijk dat het leren van de Nederlandse taal gecombineerd wordt
zwemmen’ speciaal voor migratie
met activiteiten gericht op deelname aan het dagelijkse leven. Taal en participatie worden
vrouwen en nieuwkomers die nog geen
gecombineerd en in samenhang aangeboden, zodat inburgeraars niet pas na de afronding
zwemdiploma hebben. Iedere maandag
van hun taaltraject op zoek gaan naar werk en ondersteund worden bij het vinden daarvan.
zwemmen zij bij Sportstad.
5. Kwaliteit van het inburgeringsaanbod Om de eerste vier uitgangspunten te bereiken, is het belangrijk dat er een divers en kwalitatief hoogwaardig inburgeringsaanbod beschikbaar is. Wij zijn in onze regierol verantwoordelijk voor de inkoop en kwaliteit (van een deel) van het inburgeringsaanbod.
Ook zijn we begonnen met het project ‘Leren fietsen’, waar we nieuwkomers leren fietsen.
DOEL VAN DE NIEUWE WET
6
WE DOEN HET SAMEN Wij werken in de voorbereiding en de uitvoering van de Wet inburgering met verschillende lokale en regionale partijen samen. Regionale samenwerking Veranderopgave Inburgering De regionale samenwerking voor de voorbereiding op de nieuwe wet is vorm gegeven op de en worden ondersteund door een coördinator van Divosa.
DE AANBESTEDING LEERROUTES
Hierbij gaat het o.a. om kennisuitwisseling en gezamenlijk optreden bij inkoop van
5 oktober 2021
schaal van de arbeidsmarktregio Fryslân. Alle gemeenten in Friesland werken hierin samen
verschillende onderdelen van de nieuwe wet. AANBESTEDING WET In juli 2021 is een gezamenlijke aanbesteding voor de inkoop van de 3 leerroutes gestart.
INBURGERING LOOPT UIT OP
Gemeente Leeuwarden is hiervoor het aanspreekpunt. Voordeel van de gezamenlijke
FIASCO
aanbesteding is dat er meer spreiding, differentiatie en kwaliteit geleverd kan worden. De
Voor zover bekend heeft nog geen
volumes zijn te klein voor een individuele gemeente om dit in te kunnen kopen.
enkele gemeente een aanbieder
In oktober 2021 werd bekend dat de aanbestedingen stagneren en hiermee vertraging
kunnen contracteren die vanaf januari
oplopen.
de zogeheten onderwijsroute kan aanbieden aan inburgeraars. Het budget
Lokale samenwerking
dat gemeenten daarvoor willen vrijmaken,
Uitgangspunt is om zoveel mogelijk bij de uitvoering van deze nieuwe wet samen te werken
en daarvoor van het rijk krijgen, is bij
met de huidige partners in de gemeente Heerenveen.
lange na niet genoeg. Bestuurlijk overleg
Op het gebied van Participatie en Inburgering werken we nu al veel samen met
tussen de ministeries Sociale Zaken en
Vluchtelingenwerk, Stavoor, Bibliotheek Mar en Fean,Friesland College, Barones, Caparis,
Werkgelegenheid (SZW), onderwijs (OCW)
Buurtsportcoaches e.d.
en Financiën en gemeentekoepel VNG moet
Wij sluiten hier zoveel mogelijk aan bij de huidige werkwijze en afspraken.
voorkomen dat de onderwijsroute compleet mislukt. Lees het hele bericht (Bron: Binnenlands Bestuur)
SAMENWERKING
7
ONZE TAAK IN DE UITVOERING VAN DE WET De regierol van de gemeente over de uitvoering is vastgelegd in de wet.
ONZE VERANTWOORDELIJKHEDEN
In onderstaand schema staat het genoemd:
De wet geldt voor alle vreemdelingen (vanaf 16 jaar tot de AOW-gerechtigde
vaststellen
Voorbereiden
Afnemen brede intake
Inburgeren en
Afronden
inburgeringsplicht
op inburgering
en vaststellen PIP
participeren
inburgering
leeftijd) die zich met een niet-tijdelijk doel in Nederland vestigen en in het bezit zijn van een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd.
Het nieuwe stelsel zet in op een doorlopende lijn vanuit de opvang. Met taal vanaf dag één en het programma “Voorbereiding op de inburgering” wordt hier in het Azc al mee begonnen.
Wij zijn echter niet verantwoordelijk voor de uitvoering van alle onderdelen. Waar de
Nadat de inburgeringsplicht is vastgesteld, start de voorbereiding op de inburgering. De
gemeente geen verantwoordelijkheid heeft,
gemeente neemt een ‘brede intake’ af en stelt een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie
is het aan de persoon zelf dat onderdeel te
(PIP) op waarin leren en participeren hand in hand gaan. In dit plan doet de gemeente een
organiseren. DUO heeft hierbij ook een rol.
sluitend inburgeringsaanbod. Dit aanbod omvat de volgende zaken:
A.
B.
C.
•
het volgen van één van de drie leerroutes, de B1-route, de onderwijs-route en de z-route;
asielstatus-
gezins-
ondertussen-
•
het volgen van de module Arbeidsmarkt & Participatie (MAP) (voorheen ‘oriëntatie op de
houders
migranten
groep
Nederlandse arbeidsmarkt);
en overige
•
de cursus Kennis van de Nederlandse maatschappij (KNM);
migranten
•
het participatieverklaringstraject (PVT).
Brede intake
X
X
X
Opstellen PIP
X
X
X
Vervolgens start het daadwerkelijke inburgeringstraject met de leerroute, de MAP en KNM
Begeleiding en
X
X
X
en tot slot het traject tot de participatieverklaring. Gedurende dit inburgeringstraject
ondesteuning
biedt de gemeente maatschappelijke begeleiding en (financiele) ontzorging aan alle
De Leerroute
X
(bijstandsgerechtigde) asielstatushouders voor zes maanden. Dit helpt deze inburgeraars om
Aanbieden MAP
X
X
X
de focus bij aanvang van de inburgeringstermijn bij inburgering en participatie te leggen.
Doorlopen PVT
X
X
X
Maatschappelijke
X
X
X
X
begeleiding Financieel ontzorgen
ONZE TAKEN
8
DE STAPPEN IN HET INBURGERINGSTRAJECT De gemeente gaat als volgt aan de slag met de onderdelen uit het inburgeringstraject. Azc / toekenning asielstatus
Screening en matching
Koppeling aan gemeente
Aanvraag gezinsmigratie
Inburgeringsexamen buitenland
Inschrijven / verhuizing naar gemeente
Start brede intake door gemeente
1
Inschrijven / verhuizen naar gemeente
UIT DE PRAKTIJK De brede intake is te vergelijken
Vervolg intake asielmigrant start intake gezinsmigrant
de aanpak die wij eerder al hebben ontwikkeld voor statushouders (2017). In dat project zijn wij al begonnen met de inventarisatie van de persoonlijke situatie en verwachte mogelijkheden
Vaststellen PIP en start uitvoering PIP
Maatschappelijke begeleiding
2
3
Start participatie in de samenleving (PVT)
4
Financieel ontzorgen financieel zelfredzaam
(potentie) van de inburgeraar. Zo wordt inzicht verkregen in de passende begeleiding en ondersteuning.
Ondersteuning bij zoeken naar werk (MAP)
5
De verplichte leerbaarheidstoets is
Taallessen / leerroutes
onderdeel van deze brede intake. In het nieuwe stelsel wordt er meer van de
6
klantmanagers vereist.
De stappen in het inburgeringstraject in het kort.
1
Brede Intake en persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) De kennismaking met de statushouder begint bij voorkeur al op het Azc voordat zij gehuisvest zijn in onze gemeente. Hierdoor kan de contactpersoon van de gemeente met de bewoner en de begeleiders van het Azc een goed eerste beeld krijgen van de inburgeraar. Een goede samenwerking en informatieoverdracht tussen gemeenten en het COA is van belang voor een soepele start van de inburgering en een doorlopende lijn vanuit de opvang. In Heerenveen zijn we als pilot gestart met het eerste gesprek op het Azc. Hierbij gaat zowel de klantmanager verantwoordelijk voor de inburgering als de inkomensconsulent verantwoordelijk voor de huisvesting mee.
ONZE TAKEN
9
De gemeentelijke regierol houdt voor alle inburgeraars in dat er wordt gestart met een Brede intake. De brede intake wordt uitgevoerd door de klantmanager Inburgering van de gemeente. De brede intake bestaat uit een uitvraag op alle leefgebieden (zoals werk, gezondheid, opleiding, financiën en gezinssituatie). Daarnaast moeten we weten welke randvoorwaarden er rond de persoon en diens huishouding moeten worden gecreëerd om de leerroute binnen de wettelijk gestelde handhavingstermijn van 3 jaar te kunnen afronden. De leerbaarheidstoets is integraal onderdeel van de brede intake. Doel is inzicht te geven in Dit moet duidelijkheid geven of het mogelijk is de B1-route te halen binnen de
SAMENWERKING MET LOKALE PARTIJEN
inburgeringstermijn van 3 jaar. DUO is verantwoordelijk voor de test en de verwerking
Als gemeente zijn we van plan in
van de resultaten. De gemeente moet vervolgens zorg dragen voor de begeleiding van de
samenwerking met lokale partijen een
inburgeraar en zorgen voor de faciliteiten. Hiervoor gaan we twee medewerkers van de
programma te ontwikkelen tijdens de 10
gemeente opleiden tot toetsbegeleider.
weken van de PIP.
Het formele inburgeren begint bij het Plan Inburgering en Participatie (PIP). Dit plan
We werken hierbij samen met
heeft de status van een beschikking. Deze beschikking moet binnen een termijn van 10
Vluchtelingenwerk, Stavoor, Bibliotheek Mar
weken na feitelijke huisvesting van de statushouder in de gemeente zijn vastgesteld. In
en Fean, Friesland College, Barones, Caparis,
dit persoonlijke plan wordt in samenwerking tussen inburgeraar en de regievoerder op de
Buurtsportcoaches e.d.
het niveau van de Nederlandse taal dat een inburgeraar kan bereiken.
Inburgering van de gemeente (klantmanager Inburgering) een op maat gemaakte route naar inburgering en participatie vastgelegd.
Doel is om de inburgeraars kennis te laten
In het PIP wordt vastgelegd welke leerroute de inburgeraar gaat volgen en welke
maken met verschillende organisaties en
Participatie-activiteiten hierop aansluiten. Hoewel het de bedoeling is dat de inhoud van
hiermee hun participatie te stimuleren.
het PIP zoveel mogelijk in samenspraak tussen de inburgeraar en de gemeente wordt
Hierdoor kunnen we samen met de inburgeraar
vastgesteld, is het uiteindelijk de gemeente die vaststelt welke leerroute de inburgeraar gaat
een goede keuze maken van de meest geschikte
volgen.
leerroute en participatie-activiteiten.
In de wet is vastgelegd dat gemeenten gedurende het gehele inburgeringstraject de taak krijgen om tussentijds de ontwikkelingen en vorderingen van de uitvoering van het PIP te monitoren. Op die manier kunnen gemeenten hun regierol op de uitvoering van inburgering goed vormgeven en waar nodig gedurende het traject bijsturen. Switchen van leerroute is op grond van de wet toegestaan binnen het eerste anderhalf jaar,
ONZE TAKEN
10
maar wenselijk is dat niet. De leerroute die het meest aansluit, is de leerroute die aansluit bij de capaciteiten, niveau en leerbaarheid van de inburgeraar; dat is de route die uitdagend is en tegelijkertijd haalbaar. Maatschappelijke Begeleiding
2
In het huidige Inburgeringsstelsel vallen een breed scala van onderwerpen onder de maatschappelijke begeleiding: hulp bij de basisvoorzieningen (wonen, zorg, werk en
ONZE AANPAK
inkomen, verzekeringen, onderwijs); hulp bij starten van inburgering; stimuleren participatie
Vluchtelingenwerk in Heerenveen
en integratie en kennismaking met de Nederlandse samenleving.
krijgt al jarenlang subsidie van de gemeente voor het uitvoeren van
In het nieuwe stelsel wordt inhoud van de maatschappelijke begeleiding beperkt tot twee
de maatschappelijke begeleiding.
onderdelen:
Vrijwilligers worden ingezet bij
1. Praktische hulp bij het regelen van basisvoorzieningen
de huisvesting en begeleiden de
2. Voorlichting over basisvoorzieningen in de Nederlandse en lokale samenleving
vluchtelingen op diverse leefgebieden. Denk aan financiën, onderwijs, wonen,
Momenteel duurt de maatschappelijke begeleiding door Vluchtelingenwerk 1 jaar. Hierna
zorg en opvoedingsvraagstukken.
kunnen ze nog terecht op het spreekuur van Vluchtelingenwerk.
Vluchtelingenwerk traint de vrijwilligers
De keuze om onderdelen van de huidige maatschappelijke begeleiding over te hevelen naar
in het begeleiden van vluchtelingen naar
de Wet inburgering is logisch, maar geeft de maatschappelijke begeleiding tegelijkertijd een
zelfstandigheid.
minder grote rol in het geheel. De gemeente Heerenveen kiest ervoor Dit betekent niet dat de maatschappelijke begeleiding daarmee minder belangrijk wordt.
om de Maatschappelijke begeleiding bij
Maatschappelijke begeleiding helpt de statushouder om de Nederlandse samenleving te
Vluchtelingenwerk te houden en de uitwerking
begrijpen en hier zijn eigen (lokale) plek in te vinden. Dit is een noodzakelijke basis om
over invulling van deze samenwerking
succesvol bezig te kunnen met inburgeren en participeren. Samen met de onderdelen
zal verder met Vluchtelingenwerk vorm
inburgering, participatie en ontzorging zorgt het voor een succesvolle integratie in onze
gegeven worden. Hierbij worden heldere
samenleving.
resultaatafspraken gemaakt.
Participatieverklaringstraject (PVT)
ONZE TAKEN
11
3
Het Participatieverklaringstraject bestaat ook onder de huidige wetgeving al. Het belangrijkste verschil is dat inburgeraars er met de nieuwe wet twee jaar langer de tijd voor hebben om dit traject af te ronden: drie in plaats van één jaar. Het aantal uren is daarnaast
DE PARTICIPATIEVERKLARING
uitgebreid van 9 tot 12 uur en er moet minimaal een excursie in voorkomen.
De participatieverklaring is onderdeel Het PVT moet in ieder geval bestaan uit een inleiding in de kernwaarden van de Nederlandse
van de inburgering van nieuwkomers.
samenleving, een excursie en de ondertekening van de Participatieverklaring. Wij vinden
Tijdens het participatieverklaringstraject
het naast voorgeschreven aandacht voor vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit ook van
wordt onder andere de landelijke
belang dat er aandacht wordt besteed aan seksuele diversiteit, gezondheid en de man/
participatieverklaring ondertekend.
vrouw-relatie. Het Participatieverklaringstraject wordt op dit moment voor Heerenveen uitgevoerd door Vluchtelingenwerk voor de groep statushouders en de gemeente deed dit zelf voor de groep migranten. In het nieuwe stelsel willen wij het PVT zelf gaan uitvoeren en is een extra taak. Financieel Ontzorgen
4
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) wil dat alle bijstandsgerechtigde asielstatushouders de eerste periode na aankomst in de gemeente financieel ontzorgd worden. De verplichte ontzorging bestaat uit het vanuit de bijstandsuitkering betalen van de huur, de rekeningen voor gas, water en stroom en de verplichte zorgverzekering. De ontzorging duurt minimaal zes maanden en gaat in op het moment dat het recht op bijstand ontstaat. Het doel van financieel ontzorgen is drieledig: 1. Het bevorderen van de inburgering: voorkomen dat onzekerheid over de financiële positie in de beginfase afleidt van de inburgering. 2. Het bevorderen van de arbeidsdeelname: financieel ontzorgen geeft meer tijd en ruimte om actief aan arbeidsdeelname te werken. 3. Het voorkomen van schuldenproblematiek: financieel ontzorgen voorkomt het ontstaan van schulden in de beginfase.
Om deze doelen duurzaam te bereiken moet de bijstandsgerechtigde asielstatushouder aan
ONZE TAKEN
12
het einde van de periode van financieel ontzorgen voldoende financieel zelfredzaam zijn om financiële zaken zelf te regelen. (Het werken aan) financiële zelfredzaamheid is dan ook onderdeel van financieel ontzorgen. Bij de gemeente Heerenveen wordt al bij de groep statushouders die een bijstandsuitkering ontvangen door de afdeling schuldhulpverlening ontzorgd. Huur, gas, electriciteit, water en wordt voor het eerste half jaar. Dit wordt in een beschikking opgenomen.
FINANCIELE ZELFREDZAAMHEID
De afstemmingsverordening Participatiewet wordt hierop aangepast: artikel 56a. Ontzorgen
De Wet inburgering noemt naast
ziektekosten worden rechtstreeks aan de instanties betaald. Nieuw is dat dit een verplichting
financiële ontzorging, het vergroten
5
Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP)
van de financiële zelfredzaamheid als
Het doel van de module Arbeidsmarkt en Participatie, hierna MAP te noemen, binnen de
nieuwe taak van de gemeente.
nieuwe inburgeringswet is: inzicht krijgen in eigen competenties en kansen/vereisten
Dit is nu de taak van de
op de arbeidsmarkt. Dit gecombineerd met het opdoen van praktische ervaring op de
maatschappelijk begeleiders van
(lokale) arbeidsmarkt. MAP is hiermee een rode draad in het gehele inburgeringstraject.
Vluchtelingenwerk die de inburgeraars
Dit wetsonderdeel vervangt het huidige programma Oriëntatie Nederlandse Arbeidsmarkt
begeleiden met financiële vragen en
(ONA).
Vluchtelingenwerk verzorgt de cursus Eurowijzer.
Gemeenten worden verantwoordelijk voor de uitvoering van MAP waarbij als kader is meegegeven dat de module in de eerste 3 jaar van de inburgeringstermijn afgerond moet
We gaan onderzoeken op welke wijze we
worden.
de taak ‘financiële zelfredzaamheid’ goed kunnen borgen.
De MAP zien wij als de participatiestart: het is de verkenning van de praktische inzet op de arbeidsmarkt zoals vrijwilligerswerk, stage, werkervaringsplaats, betaald werk. De MAP legt de basis voor het participatiecomponent in de B1-route en de Zelfredzaamheidsroute. De klantmanagers van de gemeente geven al groepsgewijs ondersteuning aan de groep werkzoekende (statushouders). In het kader van de Nieuwe Wet inburgering wordt dit verder uitgewerkt en aan de inburgeraars aangeboden. Bij de Integrale Z-route wordt MAP een belangrijk onderdeel van het aanbod.
Leerroutes
ONZE TAKEN
13
6
In het bestaande stelsel zijn inburgeraars zelf verantwoordelijk voor het
DE VERSCHILLENDE LEERROUTES
behalen van hun inburgeringsdiploma. Met een lening kunnen zij hiervoor zelf inburgeringslessen (deze bestaan vooral uit taalles) inkopen.
De drie leerroutes hebben de hoofdrol Met de nieuwe Wet inburgering moeten gemeenten zelf de inburgeringslessen
in het nieuwe stelsel.
faciliteren. Doordat gemeenten verantwoordelijk worden voor de inkoop van het inburgeringsaanbod wordt kwaliteit gewaarborgd. In het wetsvoorstel
De percentuele spreiding over de
is namelijk bepaald dat de cursusinstellingen die voor gemeenten het
inburgeraars is een schatting van het
cursusaanbod verzorgen in het bezit dienen te zijn van het keurmerk Blik op
Rijk. Tussen haakjes vermelden we
Werk of een gelijkwaardig keurmerk.
wat dit naar schatting betekent voor Heerenveen. We zijn hierbij uitgegaan van
Met een (onafhankelijke) leerbaarheidstoets zal worden bepaald in welke
40 inburgeraars in 2022.
leerroute de inburgeraar wordt geplaatst. Statushouders kunnen maximaal na anderhalf jaar na de start van de inburgering nog wisselen van leerroute indien blijkt dat zij niet in de juiste leerroute zijn gestart. Dit vraagt van de gemeente een goede monitoring van de voortgang van de statushouder.
Onderwijsroute 20% van de inburgeraars (8)
Voor gezinsmigranten hebben we alleen een adviserende rol over de leerroute. Gezinsmigranten kiezen en bekostigen hun route zelf. Zij kunnen hiervoor nog wel een lening aanvragen bij het DUO. Het onderdeel MAP wordt wel verplicht door de gemeente aangeboden aan gezinsmigranten.
B1-route 60% van de inburgeraars (24)
Zelfredzaamheidsroute
In Heerenveen verwachten we meer instroom in de Z-route dan de verdeling
ONZE TAKEN
20% van de inburgeraars (8)
14
Gericht op het behalen van een Nederlands schooldiploma voor een goede startpositie op de arbeidsmarkt. Na een taalschakeltraject worden jonge inburgeraars (t/m 27 jaar) daarom zo snel mogelijk doorgeleid naar een Nederlandse opleiding. Deze route bestaat uit full time (taal)onderwijs: 1000 uren Nederlandse taallessen en 500 uren Engels, rekenen, computervaardigheden en werknemerscompetenties. De verwachting is dat een inburgeraar gemiddeld anderhalf jaar over deze route doet. Dit is de route voor kansrijke inburgeraars die 28 jaar of ouder zijn. Deze route moet het mogelijk maken dat de meeste inburgeraars zo snel mogelijk, maar maximaal binnen drie jaar, taalniveau B1 halen en hun perspectief op de arbeidsmarkt vergroten. Daarvoor is het van belang dat de taalroute wordt gecombineerd met een participatiecomponent (betaald- of vrijwilligerswerk). De route voor mensen voor wie de Onderwijs- of B1 route buiten bereik ligt vanwege leerbaarheid, leerniveau of andere bijzondere omstandigheden. In deze route leert de inburgeraar zich in de maatschappij te redden en waar mogelijk, het arbeidsperspectief te vergroten. In deze route moet 800 uren Nederlandse taalles worden aangeboden en 800 uren aan participatiecomponenten.
zoals het rijk die in schat. Dit omdat een groot deel van de huidige inburgeraars ontheffing hebben gekregen, omdat ze niet kunnen voldoen aan de huidige eisen om alle onderdelen op A2 te kunnen halen. Dit is een groep die in het nieuwe stelsel onder de Zelfredzaamheidsroute zullen vallen. Op basis van het huidige percentage statushouders met een ontheffing van de inburgeringsplicht in onze gemeente, ligt de verwachte instroom in de Z-route echter eerder op 35 %.
UIT DE PRAKTIJK Omdat het Participatiedeel bij de Z-route van groot belang is en het taalcomponent
Omran Ayoub had gewerkt als
hierop aanvullend moet zijn, oftewel meer praktijkgericht leren, heeft Heerenveen
vrachtwagenchauffeur in Syrië. In
ervoor gekozen om samen met de gemeente Leeuwarden en Súdwest-Fryslân,
Nederland heeft hij de Inburgering
gezamenlijk in te kopen voor een integrale Z-route.
gevolgd en via onze gemeente hier zijn chauffeursdiploma behaald.
Ontheffing
Hij is momenteel werkzaam bij Kooiker
Ontheffing van de inburgeringsplicht kan op twee gronden: vanwege medische
voor Sligro Drachten.
redenen of vanwege bijzondere individuele omstandigheden. Zijn vrouw is tijdens haar Nu kan iemand ook al een medisch advies aanvragen, waarmee een arts ontheffing
inburgeringstraject ook door de
op medische gronden kan adviseren. Nieuw is dat er ook een gedeeltelijke ontheffing
klantmanagers statushouders begeleid.
kan worden verleend. Zo kan een inburgeraar met een visuele beperking bijvoorbeeld
Zij heeft een opleiding in de kinderopvang
wel voldoen aan de taalexamens voor spreken en luisteren, maar kan er ontheffing
gevolgd en is nu werkzaam bij
verleend worden voor lezen en schrijven.
kinderdagverblijf De Torteltuin.
Bij ontheffing vanwege bijzondere individuele omstandigheden heeft de gemeente
Hiermee is het gezin
een adviserende rol. Vanwege de rol die gemeenten hebben in de begeleiding en
niet meer afhankelijk
ondersteuning van de inburgeraars gedurende het inburgeringstraject, wordt verwacht
van een uitkering.
dat gemeenten goed zicht hebben op de situatie van de inburgeraar.
HANDHAVING ONZE TAKEN
15
Inburgeraars zijn verplicht om mee te werken aan de brede intake en de leerbaarheidstoets. De gemeente kan handhavend optreden waar zij verwijtbaar niet verschijnen na een oproep of hier anderszins onvoldoende aan meewerken. Hiervoor kan de gemeente een boete opleggen, dit alleen als de inburgeraar verwijtbaar niet verschijnt. Dit zal de gemeente
INBURGERING IN UITVOERING
dus zorgvuldig moeten onderzoeken en de inburgeraar in de gelegenheid moeten stellen om zijn kant van het verhaal te vertellen. Het opleggen van een boete moet dus niet lichtvaardig gebeuren: het is uitdrukkelijk bedoeld als een allerlaatste redmiddel om
Werken in de geest van de nieuwe wet
onwillige inburgeraars te stimuleren om de verplichtingen na te komen. Ontbreekt iedere
Op 1 januari 2022 krijgen gemeenten
verwijtbaarheid, dan is een boete niet aan de orde.
de regie over de uitvoering van de inburgering.
Ditzelfde geldt ook voor naleving aan de uitvoering van de het PIP. Dat betekent dat de inburgeraar:
Hoe kun je aan de slag in de geest van de
•
verschijnt op afspraken (voortgangsgesprekken);
nieuwe wet en help je inburgeraars nú al op
•
deelneemt aan de activiteiten in het kader van de Module Arbeidsmarkt en Participatie
weg?
(MAP) en het participatieverklaringstraject (PVT); •
deelneemt aan de taallessen en overige activiteiten binnen de leerroute;
Divosa, VNG en het ministerie hebben een
•
zich inspant om deze activiteiten succesvol af te ronden en
digitaal agazine uitgebracht waarin zij verder
•
meewerkt aan de geboden begeleiding tijdens het inburgeringstraject. Komt de
ingaan op de nieuwe wet inburgering.
inburgeraar deze afspraken na, dan vergroot dit de kans dat hij het inburgeringstraject Laat je inspireren
tijdig afrondt. Veel inburgeraars ontvangen een bijstandsuitkering. Voor hen gelden ook de randvoorwaarden en arbeidsverplichtingen uit de Participatiewet. Wordt een maatregel vanuit de Participatiewet toegepast, zoals verlaging van de uitkering, dan zal er geen boete opgelegd worden vanuit de Wet inburgering. Gemeente Heerenveen omschrijft de handhaving van de Wet inburgering 2021 in de beleidsregels die tegelijk met dit uitvoeringsprogramma voorgelegd worden.
HANDHAVING
16
INBURGERING EN PARTICIPATIEWET In juli 2016 heeft het College het Plan van aanpak Participatie en Integratie van Statushouders vastgesteld. Door de toename van de vluchtelingen werd landelijk het participatieverklaringstraject toegevoegd als onderdeel van de Inburgering. De gemeente kreeg hierbij de verantwoordelijkheid om dit uit te voeren. In dit plan wordt aansluiting gezocht met de Participatiewet en vanaf 2017 zijn klantmanagers van de afdeling Werk en Inkomen gestart om de Statushouders die zich vanaf 2014 in Heerenveen gevestigd hebben
LEREN DOOR TE DOEN
in kaart te brengen (zie bijlage 2).
De wet gaat in op 1 januari 2022, maar dit betekent niet dat de gehele
In feite heeft de gemeente sindsdien al meer de regierol opgepakt, waarbij ingezet wordt op
organisatie rondom de nieuwe wet
Participatie naast de al lopende inburgeringstrajecten.
al gereed is. Gaandeweg moeten we
Hierbij wordt ingezet op 4 routes:
leren door te doen.
•
Route 1: Begeleiding naar betaald werk
De gemeente kiest er daarom voor
•
Route 2: Onderwijs
de nieuwe taken zoveel mogelijk
•
Route 3: Arbeidsactivering
aan te laten sluiten bij de huidige
•
Route 4: Maatschappelijke Participatie
werkzaamheden van de klantmanagers statushouders. Hierbij blijft participatie een belangrijk doel van de nieuwe wet.
Deze werkwijze hanteren wij nog steeds en werpt zijn vruchten af. Sinds vorig jaar zijn wij lid van de benchmark van Divosa en kunnen we de resultaten vergelijken met andere gemeenten.
Inburgering omvat meer dan Participatie en Taal. We hebben het
De ondertussengroep
hier ook over Gezondheid, Wonen en
Het aantal statushouders in Heerenveen is op dit moment 450 (inclusief kinderen), waarvan
Opvoedingsvraagstukken.
300 in de ondertussengroep vallen. De meeste mensen komen uit Syrië. In Heerenveen zoeken we daarom steeds weer
Deze groep is als volgt verdeeld: Heerenveen
31-12-2020
aan het werk
65
volgt onderwijs
60
ontvangt bijstandsuitkering
175
RELATIE MET DE PARTICIPATIEWET
aansluiting bij andere thema’s zoals werk, gezondheid, jeugd, Wmo en sport.
17
FINANCIEEL KADER In de financiering van de nieuwe inburgeringswet wordt onderscheid gemaakt tussen uitvoeringskosten en programmakosten. Onder uitvoeringskosten vallen alle (extra) kosten rondom regievoering, handhaving, aanbesteding en financieel ontzorgen. In de meicirculaire van 2021 zijn de middelen voor 2021 t/m 2026,vastgesteld en worden uitbetaald via een integratieuitkering in het gemeentefonds. 2021
2022
2023
2024
Ondertussengroep
20.473
13.018
8.174
4.165
Comp. Uitstel Wet
47.730
18.288
8.850
6.863
152.472
167.737
167.737
183.779
184.761
178.765
Uitvoeringskosten Hoogte Integratie Uitkering
68.203
figuur 1: Hoogte Integratie uitkering gemeentefonds Dit is op basis van aantallen statushouders. Bij verhoogde taakstelling wordt het budget bijgesteld. Men gaat uit van gemiddeld € 4.100 per asielmigrant en € 2.700 voor overige migranten. Over de verdeling van de middelen die specifiek bestemd zijn voor de ELIP-groep (inburgeraars die hun voor de inburgering bestemde lening vrijwel hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn) worden later dit jaar afspraken gemaakt met gemeenten (voor 2021 tot en met 2026 cumulatief € 9 miljoen). Gemeenten zullen hierover later dit jaar worden geïnformeerd. Onder programmakosten vallen de directe kosten voor de leerroutes, MAP, PVT en maatschappelijke begeleiding. Daarnaast vallen ook de tolkkosten hieronder. De programmakosten worden middels een specifieke uitkering (SPUK) uitbetaald. Het ministerie is voornemens om vanaf 2025 op een deel van de programmakosten resultaatfinanciering toe te passen. 1. Leerroutes
Asielmigranten
Gezins- en overige migranten
10.000
-
136
195
2. MAP
1.944
-
4. PVT
3. Maatschappelijke begeleiding
216
216
5. Tolkvoorziening
417
179
12.712
589
Totaal
figuur 2: hoogte SPUK uitkering per inburgeringstraject
RELATIE MET DE PARTICIPATIEWET
18
Financieel risico voor gemeente •
Uitvoeringskosten en vergoeding vanuit SPUK staan voor meerdere jaren vast.
•
De praktijk moet uitwijzen of dit voldoende is om deze taken goed uit te kunnen voeren. Bij de aanbesteding van de leerroutes lijkt het dat de vergoeding die de gemeente van het rijk ontvangt (€10.000) niet voldoende is om een geschikte aanbieder te vinden.
•
Het rijk gaat uit van een instroomverdeling tussen de drie leerroutes: 25% onderwijsroute, 60% B1-route en 15% Z-route. Op basis van het huidige percentage statushouders met een ontheffing van de inburgeringsplicht in onze gemeente, ligt de verwachte instroom in de Z-route echter eerder op 35-40%. Doordat de Z-route de meeste begeleiding vraagt, is dit tevens de duurste route.
•
De programmakosten worden verdeeld over 3 jaar uitbetaald. De kosten voor leerroutes die door omstandigheden langer dan 3 jaar duren, komen voor rekening van de gemeente. Inburgeraars die niet tijdig aan hun inburgeringsplicht hebben voldaan, tellen niet mee in de voorgenomen prestatiefinanciering.
•
De SPUK wordt op basis van prognoses voorgeschoten en wordt achteraf vastgesteld. Wanneer de daadwerkelijke aantallen inburgeraars lager ligt dan de prognose, worden de teveel ontvangen middelen verrekend met de middelen voor het jaar erop. Onderbesteding van het daadwerkelijke budget kan meegenomen worden naar het jaar erop.
•
De insteek is om de uitvoering binnen het financiële kader mogelijk te maken. Risico is wel dat er extra druk op besteding vanuit Participatiewet kan komen.
TITEL
19
SAMENVATTING UITVOERINGSPROGRAMMA NIEUWE WET INBURGERING Alle inburgeraars doen snel en volwaardig mee in de Nederlandse maatschappij, liefst via betaald werk. WAT WILLEN WE BEREIKEN:
1
Inwoners in de bijstand ondersteunen om optimaal mee te doen bij werk en participatie
13
We voorkomen opvoed- en opgroei- problemen
15
Inclusie en diversiteit bevorderen door inzet op meerdere terreinen
Wat doen we al:
Wat gaan we
Wat gaan we nieuw doen:
•
We voeren de Wet inburgering uit. Dat blijven we doen.
intensiveren:
•
•
We werken samen met Vluchtelingenwerk, Stavoor,
•
We pakken de regie op het
De klantmanagers
inburgeringstraject voor zowel de
Bibliotheek Mar en Fean, Friesland College, Barones, Caparis,
geven al groepsgewijze
statushouders als de migranten.
Buurtsportcoaches e.d.
ondersteuning
We laten de Maatschappelijke begeleiding bij
aan werkzoekende
Vluchtelingenwerk.
statushouders, dit gaan
•
We blijven de bijstandsgerechtigden financieel ontzorgen.
zij intensiveren en
Participatieverklaringstraject zelf doen
•
We leggen geen dubbele boetes op bij inburgeraars met
aan alle inburgeraars
voor zowel de statushouders als de
een bijstandsuitkering die gelijkertijd niet voldoen aan de
aanbieden.
migranten.
•
Participatiewet en de Wet inburgering. • •
•
•
We gaan al op het Azc in gesprek met de inburgeraar (pilot)
•
•
We gaan meer op
We gaan de uitvoering van het
We gaan de taak ‘financiële zelfredzaamheid’ vormgeven.
We blijven inzetten op participatie tijdens het
resultaten sturen,
inburgeringstraject.
dit nemen we mee
We blijven inburgeren zien als een integrale aanpak waar ook
in onze afspraken en
in de verschillende leerroutes
gezondheid, wonen en opvoeden onder valt.
aanbesteding.
nauwlettend monitoren
•
•
We stellen ons actiever op als opdrachtgever leerroutes richting het onderwijs.
TITEL
20
•
We gaan de voortgang van inburgeraars
We passen de Afstemmingsverordening participatiewet aan.