Uitvoeringsprogramma Armoede schulden en laaggeletterdheid
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma armoede, schulden en laaggeletterdheid
2020 - 2022
UIT DE PRAKTIJK Dit uitvoeringsprogramma laat zien hoe we armoede, achterstanden en problemen willen voorkomen en kansen willen vergroten. Vanuit een gelijk speelveld.
1
WERKEN AAN EEN SOLIDAIRE SAMENLEVING Onze gemeente Heerenveen is een sociale en ondernemende gemeente. We werken hard aan een solidaire samenleving. Hierin willen we dat iedereen een fatsoenlijk verrijkt bestaan heeft en de mogelijkheid om vooruit te komen en iets van het leven te maken. Dat blijkt in tijden van de Corona-crisis eens te meer. In onze gemeente heeft de aanpak van schulden en armoede altijd hoog op de politieke agenda gestaan. Het thema laaggeletterdheid leeft de laatste jaren “gelukkig” ook. De opdracht voor dit programma is: Inwoners van Heerenveen kunnen rondkomen, meedoen en zijn schulden(zorg) vrij De keuze om mee te kunnen doen, mag niet bepaald worden door (financiële) beperkingen. Dit geldt in het bijzonder voor onze kinderen, jongeren en jongvolwassenen. Zij moeten veilig en evenwichtig kunnen opgroeien in onze gemeente. Voor de meeste kinderen in Heerenveen is dat ook zo, maar er zijn ook grote verschillen. Ons minimabeleid, schuldenbeleid en de aanpak van de laaggeletterdheid is er daarom op ingericht om inwoners en in het bijzonder gezinnen met een laag inkomen de kans te bieden ook mee te kunnen doen. Door samen te werken met steunorganisaties en ervaringsdeskundigen en goed op elkaar af te stemmen proberen we dit aan te pakken. Dit vergt een lange adem want het is een hardnekkig fenomeen.
Het zou zo mooi zijn om de vicieuze cirkel van armoede, laaggeletterdheid en schulden zoveel mogelijk te doorbreken. Dit uitvoeringsprogramma gaat in op de activiteiten die tot nu toe zijn ondernomen en de acties en speerpunten voor de komende twee jaar. We geven daarin in lijn met de kaders onze rol aan en hoe we het gesprek aan (willen) gaan met de mensen waar we van betekenis voor willen zijn. Vanuit een integrale aanpak dus waarbij de vraag leidend is. want we geven samen vorm aan het sociaal domein. In dit uitvoeringsplan gaan we achtereenvolgens in op de missie, visie en doelen van dit uitvoeringsprogramma en de kaders van waaruit we werken. Vervolgens behandelen we de aanpak van laaggeletterdheid, de armoedebestrijding en de schuldhulpverlening.
INLEIDING
2
ONZE MISSIE
GLOBAL GOALS
Voor het sociaal domein hebben we de volgende missie: Wij zijn er voor de Heerenveense samenleving! Wij helpen onze inwoners in alle levensfases, daar waar het hen zelf en/of samen met anderen even niet lukt. Onze normen worden gevormd
In onze gemeente laten we ons
door de rechten van het kind, de menselijke waardigheid en bestaanszekerheid.
inspireren door de Global Goals van de Verenigde Naties.
ONZE VISIE Voor het sociaal domein hebben we de volgende visie:
Bij het uitvoeringspgrogramma
Iedereen mag meedoen in onze gemeente. Voor inwoners in kwetsbare situaties bouwen we
armoede, schulden en
veerkracht op en we ondersteunen inwoners van alle leeftijden om zo gezond mogelijk en met
laaggeletterdheid zijn dit met name de
plezier te kunnen leven. We richten ons op buiten, zijn transparant en vragen feedback. Hierbij
volgende doelen:
verdienen wij vertrouwen en zorgen we voor balans tussen ‘wat moet’ en ‘wat kan’.
1. Geen armoede;
We werken integraal, vraaggericht en ‘outreachend’.
2. Geen honger; 3. Goede gezondheid en welzijn;
ONZE DOELEN VOOR ARMOEDE, SCHULDEN EN LAAGGELETTERDHEID
5. Gender gelijkheid;
Via dit uitvoeringsprogramma gaan we aan de slag met de volgende doelen*:
7. Betaalbare en duurzame energie;
•
Inwoners in de bijstand ondersteunen om optimaal mee te doen bij werk en participatie (1);
8. Eerlijk werk en economisch groei;
•
Financieel gezonde inwoners (2);
10. Verminderen ongelijkheid.
•
Eenzaamheid en een sociaal isolement wordt voorkomen en succesvol bestreden (6);
•
Inwoners hebben een fatsoenlijk verrijkt bestaan (9);
•
We hebben sterke pedagogische basisvoorzieningen en er is sprake van kansengelijkheid (12);
•
We voorkomen opvoed- en opgroeiproblemen (13).
* Deze doelen kunt u terugvinden in het tussendocument Sociaal Domein (zie bijlage) en zijn verderop in dit uitvoeringsprogramma gekoppeld aan onze uitvoeringsopgaven.
1
2
6
9
12
13
ONZE MISSIE, VISIE EN DOELEN
3
VANUIT WELKE KADERS WERKEN WE Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (WGS) (2012) In deze wet is de regierol van de gemeente op de schuldhulpverlening vastgelegd. Het gaat dan over de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de integrale schuldhulpverlening en het
SNELLER HULP BIJ BEGINNENDE SCHULDEN
voorkomen van schulden. Er zijn een aantal wijzigingen op komst. Gegevensuitwisseling gemeentelijke schuldhulpverlening Per 1 januari 2021 is het wettelijk kader voor de gegevensuitwisseling aangesloten op de
Het duurt vaak jaren voordat
privacyregelgeving. Naast reparatie is de wetswijziging een impuls voor vroegsignalering
mensen met schulden de stap naar
van schulden. Bij vroegsignalering gaat het om een effectievere aanpak om mensen met
hulpverlening durven te zetten.
problematische schulden eerder te vinden en sneller te helpen. Het is een belangrijke
Een simpele betalingsachterstand
maatregel uit de Brede Schuldenaanpak van het kabinet. Snelle inwerkintreding is extra van
kan hierdoor uitgroeien tot een
belang nu de coronacrisis zeer waarschijnlijk gaat leiden tot een toename van de mensen met
problematische schuld. Een wijziging in
problematische schulden. De Nederlandse Vereniging voor Volks Krediet (NVVK) verwacht een
de wet gemeentelijke schuldhulpverlening
toename van 30% in de aanvragen schuldhulpverlening. Ook is er toevoeging in artikel 2 in
moet dit helpen voorkomen.
de WGS opgenomen wat zegt dat wij een plan moeten openstellen (dit uitvoeringsprogramma dus) waarin in ieder geval wordt aangegeven:
De aanpassing geeft gemeenten
•
welke resultaten we willen behalen (het opvangen van de verwachte toename van 30% /
de mogelijkheid om gegevens over
minder kosten in de bewindvoering);
betalingsachterstanden uit te wisselen
welke maatregelen we nemen om de kwaliteit te borgen (in ons geval dus door
met woningcorporaties, energie- en
lidmaatschap van de NVVK);
drinkwaterbedrijven en de zorgverzekering. Zo
hoe de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders van tot bewoning
kan de gemeente beginnende schulden beter
bestemde onroerende zaken, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven, wordt
signaleren en schuldhulpverlening aanbieden
vormgegeven (in ons geval via project Vroegsignalering);
voordat mensen zelf aan de bel trekken.
• •
•
het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft voor een plan van aanpak (via Lees verder.
een nieuwe verordening beslistermijnen schuldhulpverlening die apart aan u wordt voorgelegd). Met dit uitvoeringsplan wordt ook uitvoering gegeven aan artikel 13, lid 4. van het besluit WGS waardoor wij gegevens op kunnen vragen bij het UWV, SVB, gemeenten, DUO en de Belastingdienst wanneer er sterke signalen zijn van eventuele fraude of recidive.
ONZE KADERS
4
Adviesrecht Per 1 januari 2021 is het wettelijk geregeld dat gemeenten drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste
TOEZEGGING INCASSO
kan worden geholpen door voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. Verder regelt het wetsvoorstel dat schuldenbewind niet meer voor onbepaalde tijd mag worden ingesteld.
Op 24 februari 2020 is er naar aanleiding van een motie bij de
Binnen drie maanden na instelling schuldenbewind moet de bewindvoerder een plan van
kadernota sociaal domein een
aanpak naar de gemeente sturen. De gemeente mag adviseren. Het advies moet dan binnen
toezegging gedaan uit te zoeken in
vier weken naar de griffier van de rechtbank, de rechthebbende en de bewindvoerder.
hoeverre wij sociaal incasseren bij o.a.
De rechter beslist op basis daarvan of het bewind wordt voortgezet dan wel beëindigd.
het innen van parkeerboetes.
Gemeenten kunnen hiertegen niet in hoger beroep. Gegevens over de gezondheid van de inwoner mogen worden verwerkt in het plan van aanpak en het advies.
De invordering van naheffing parkeren
Als de inwoner als gevolg van lichamelijke of geestelijke toestand duurzaam niet in staat
verloopt op dit moment via Cannock
is zijn belangen waar te nemen èn er zijn problematische schulden, hoeft de rechter de
Chase. Dit bureau int namens de gemeente
bewindvoerder niet te verplichten een plan van aanpak te sturen. De gemeente heeft
de naheffingen.
dan dus ook geen adviesrecht. Het bewind mag in dit geval voor onbepaalde tijd worden ingesteld. Hier gaan we uitvoeringsrichtlijnen voor opstellen zodra de impactanalyse van de
Op dit moment wordt nagedacht of de
VNG gereed is.
gemeente dit ook zelf kan (en wil) doen. Dan kunnen we ook actief afstemmen met onze
Participatiewet en (bijzondere) zorg
schuldhulpverleners om zonodig sociaal te
In deze wet staat de grondslag voor de algemene en bijzondere bijstand. In onze
incasseren. Dit moet uiterlijk in 2022 geregeld
verordeningen en beleidsregels zijn deze uitgewerkt. De verordening inkomenstoeslag is een
zijn.
belangrijke hierin alsmede ons beleid voor de bijzondere bijstand. Specifiek voor onze inwoners die een laag inkomen en veel zorgbehoefte hebben, is er keuze uit een collectieve zorgverzekering of onze Heerenveense zorgregeling waarbij mensen een bedrag ontvangen om een aanvullende verzekering af te sluiten. Onze collectieve zorgverzekering de AV Frieso is voor veel inwoners een goede keuze en voor veel weegt het juist niet op tegen de premie. De verzekeringen worden ook steeds duurder door premiestijgingen en verzekeraars versoberen steeds vaker de pakketten. Er zijn zelfs al
ONZE KADERS
5
collectieve gemeentepolissen waarin de korting op nul is gezet door de verzekeraar. Met andere woorden, qua premie lijkt het erop dat het collectief zijn beste tijd heeft gehad. Een “landelijke” heroverweging of dan in ieder geval een lokale/regionale heroverweging is ook op zijn plaats. Er gaan met name stemmen op voor een compensatie van het eigen risico. Wet vereenvoudiging belastingvrije voet Per 1 januari 2021 is de nieuwe ‘Wet vereenvoudiging beslagvrije voet’ in werking getreden. Gerechtsdeurwaarders hebben het initiatief genomen tot deze modernisering van wetgeving, waarmee beter wordt geborgd dat de beslagvrijevoet juist wordt berekend. De kern van de
FC EXTRA
nieuwe wet bestaat uit een geautomatiseerde rekenmodule die de beslagvrije voet berekent.
FC Extra is de school voor
Er wordt gebruik gemaakt van gegevens van het UWV, de Basisregistratie Personen (BRP) en
Volwasseneneducatie van het Friesland
van de Belastingdienst.
College. Het Friesland College heeft de
Onder de huidige wetgeving is de basis van de beslagvrije voet gebaseerd op 90% van de
opdracht gekregen vanuit alle Friese
toepasselijke bijstandsnorm. Onder de nieuwe wetgeving wordt de beslagvrije voet tot een
gemeenten om samen met ketenpartners
bepaald maximum gebaseerd op het belastbaar inkomen. Daarnaast zal altijd ten minste
laaggeletterden in Friesland te helpen om
5% van het netto-inkomen ingezet worden voor de aflossing van schulden. Bij bijzondere
hun basisvaardigheden op het gebied van
omstandigheden, zoals hoge woonlasten of privégebruik van een zakelijk vervoermiddel, kan
taal, rekenen en computer te verbeteren
de beslagvrije voet (tijdelijk) worden verhoogd of verlaagd. Wij brengen ons beleid in lijn
door het aanbieden van formele en non-
met deze wetswijziging.
formele educatietrajecten.
Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB)
In een samenleving waarin mensen zich
Vanaf 1995 bestaat de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) voor het taal- en
steeds meer zelf moeten redden, is het
rekenonderwijs voor volwassenen. De WEB-middelen zijn specifiek bedoeld voor trajecten
belangrijk dat mensen hun basisvaardigheden
Nederlandse taal en rekenen en cursussen digitale vaardigheden. Alle gemeenten
voldoende beheersen. Met basisvaardigheden
in Friesland werken samen op het gebied van volwasseneducatie. De beschikbare
bedoelen we taal-, reken- en digitale
Rijksmiddelen hiervoor (WEB-gelden) zijn toebedeeld aan de centrumgemeente Leeuwarden
vaardigheden. Voor 2,5 miljoen Nederlanders
en worden in overleg met de gemeenten in de regio ingezet.
is dat een probleem, zij beheersen deze vaardigheden in onvoldoende mate.
In de WEB wordt een onderscheid gemaakt tussen opleidingen voor volwassenen met https://allesisteleren.nl
Nederlands als eerste taal (NT1) en volwassenen met Nederlands als tweede taal (NT2). Inburgeringsplichtigen zijn uitgesloten van educatietrajecten vanuit de WEB. Zij volgen een andere route. Wanneer zij zijn ingeburgerd komen zij wel weer in aanmerking voor
ONZE KADERS
6
educatietrajecten vanuit de WEB. De WEB maakt verder onderscheid tussen formele en nonformele educatie. Een formeel traject (bovengenoemde opleidingen NT1 en NT2) is gericht op het behalen van een diploma. Een non-formeel educatietraject is voornamelijk gericht op het stimuleren van de taal- en rekenvaardigheden. De Friese gemeenten hebben het ROC (Friesland College) de opdracht gegeven een Coördinatiepunt Volwasseneneducatie te realiseren. Vanuit dit centrale punt wordt, ongeacht waar de deelnemer zich meldt, bekeken wat een passende aanpak is. Dit wordt gesplitst
In Heerenveen zijn er op dit moment 3 digitaalhuizen bij de Bibliotheek Mar en Fean
HOOFDLIJNENAKKOORD EN DE KADERNOTA SOCIAAL DOMEIN
(Heerenveen, Jubbega en Akkrum) en een taalhuis bij Caparis en een taalhuis bij
In ons hoofdlijnenakkoord wordt
Tjongerschans. Hier kunnen mensen ondersteuning krijgen bij het leren lezen en schrijven,
duidelijk richting gegeven:
rekenen of met de computer omgaan.
“Bijna de helft van de inwoners met
naar formele en non-formele educatie. Een digitaalhuis (ook wel taalhuis genoemd) is een vorm van non-formele educatie veelal ondergebracht in de plaatselijke bibliotheek.
financiële problemen heeft moeite De begeleiding wordt uitgevoerd door vrijwilligers. De vrijwilligers hebben hiervoor een
met lezen en schrijven. De kans op
training gevolgd en er is een professionele taalcoördinator (docent van het Friesland College)
werk, sociale contacten en goede
beschikbaar die kan bepalen welk traject geschikt is voor de deelnemer.
gezondheidszorg is daardoor kleiner. Deze groep bieden we ondersteuning
BESTUURLIJKE KADERS/AFSPRAKEN
door inzet van taalscholen en taalhuizen.
Samen aan de slag voor een vaardig Nederland
Door voorschoolse ondersteuning wordt
Het Rijk en de VNG hebben in het najaar van 2019 afgesproken dat eind 2024 alle
taalachterstand bij kinderen eerder
gemeenten in Nederland een integrale aanpak van laaggeletterdheid moeten hebben. En
voorkomen”.
dat gemeenten hierover de regie hebben. Op 3 juli 2020 heeft de VNG deze afspraken opgezegd wegens tekort aan financiële middelen en dreigende bureaucratie in de uitvoering.
“We willen een einde aan armoede. Mee kunnen
De bijdrage vanuit het rijk gaat naar de arbeidsmarktregio. In een regionaal programma
doen aan sociale, maatschappelijke en culturele
laaggeletterdheid wordt beschreven hoe we dit gaan doen.
activiteiten is belangrijk voor nu en iedereen doet
Gezamenlijk zijn we nu bezig met het opstellen van een Regionaal Plan Volwasseneneducatie
mee in onze gemeente”.
met de focus op: •
Hoger bereik NT1
Dit heeft vervolg gekregen in onze kadernota
•
Inzet op kwaliteit; regionaal kwaliteitskader non-formeel aanbod
Sociaal Domein.
•
Monitoring
ONZE KADERS
7
WAAR WILLEN WE NAAR TOE MET LAAGGELETTERDHEID Wat is Laaggeletterdheid Waar hebben we het over als we het over laaggeletterden hebben. In ons plan van aanpak van 2017 wordt aangegeven dat er ongeveer 1,3 miljoen mensen zijn die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Hierbij werd gekeken naar de groep tussen 16 en 65 jaar oud. In Friesland en met name in onze gemeente Heerenveen zou volgens onderzoek het percentage hoger liggen dan het landelijk percentage namelijk 1 op 7. Stichting Lezen en Schrijven noemt op haar website dat er in Nederland zo’n 2,5 miljoen volwassenen moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen (Algemene Rekenkamer, 2016). Vaak hebben zij ook moeite met digitale vaardigheden. Dat heeft grote impact op hun persoonlijke leven. Als je niet goed kunt lezen, schrijven en/of rekenen, vind je minder snel een baan, kun je minder gezond leven en heb je minder grip op je geldzaken. Onder de 2,5 miljoen laaggeletterden zijn 1,8 miljoen 16- tot 65-jarigen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Het Fries Sociaal Planbureau Friesland heeft in oktober 2020 onderzoek uitgebracht getiteld “aannames over laaggeletterdheid in Fryslân tegen het licht”. Hierin wordt beschreven dat de groep laaggeletterden divers is als het gaat om leeftijd, taalniveau, leerbaarheid , behoeften en houding en motivatie. Dit vraagt om een gedifferentieerde aanpak.
Een andere aanname die besproken wordt is dat alle laaggeletterden moeite hebben met taal en zich daardoor onvoldoende redden. Hierin wordt beschreven dat taal niet op zich staat, maar een bouwsteen vormt van meerdere basisvaardigheden. Conclusie die in dit rapport staat is dat het niet alleen gaat om taalbeheersing, maar ook om participatie, inclusie en de basisvaardigheden die daarvoor nodig zijn.
LAAGGELETTERDHEID
8
De gemeente is zelf een goede vindplaats Iemand die laaggeletterd is bezit onvoldoende basisvaardigheden om zich zelfstandig te kunnen redden in de samenleving . Laaggeletterd zijn heeft invloed op gezondheid, gezin, werk, financiën, digitale handelingen en dagelijks sociale taal. In de praktijk lopen laaggeletterden er tegenaan dat ze bijvoorbeeld moeite hebben met het lezen en begrijpen van (medische) recepten, veiligheidsmaatregelen, het gebruik van internet bankieren en e-mail, reizen met het OV (chipkaart), afrekenen bij de kassa en het ondersteunen van hun (klein)kinderen bij huiswerk of het voorlezen.
UIT DE PRAKTIJK Jeen Hofstra vertelt
Hierbij ligt de link met het sociaal domein voor de hand. Een slechtere gezondheid, participatie, armoede en laaggeletterdheid gaan vaak samen. Taalverbetering is dus geen doel, maar wel een middel om op andere terreinen beter mee te komen in de maatschappij. Aanjager aanpak laaggeletterdheid en taalambassadeur
1
6
Jeen Hofstra is werkzaam bij de Blinde in Heerenveen en is door
9
Stichting Lezen en Schrijven opgeleid
Vanaf mei 2018 is Nynke Benedictus voor onze gemeente actief als aanjager. In
tot taalambassadeur. Onder begeleiding
samenwerking met onze ketenpartners Friesland College, Bibliotheek Mar en Fean,
van de aanjager gaat hij mee bij
Caleidoscoop en Stichting Lezen en Schrijven geeft ze invulling aan het beleid in de praktijk.
trainingen en gesprekken om duidelijk te maken wat hij ervaren heeft en wat hoe
Het probleem is vaak de grote schaamte bij laaggeletterden met een NT1 achtergrond* om
hij gegroeid is in zijn ontwikkeling na zijn
de stap te zetten naar het digitaalhuis. Dit vraagt zelfinzicht, moed en lef. Een life-event
taallessen.
(overlijden partner, verlies van baan) kan een aanleiding tot leernood zijn. Een inwoner is dan vaak intrinsiek gemotiveerd om te leren.
Hij kan zijn levensverhaal heel goed vertellen.
Ook in het leven van alledag; bij de opvoeding van de kinderen, tijdens het invullen van papieren, bij het regelen van de financiën, in de gezondheidszorg komen de signalen van de inwoner naar voren, zonder dat ze zich daar ogenschijnlijk zichtbaar bewust van zijn. De aanpak van laaggeletterdheid sluit hier bij aan. *Iemand met een NT1 achtergrond heeft Nederlands als moedertaal.
LAAGGELETTERDHEID
9
Wat doen we De aanjager geeft trainingen op het gebied van bewustwording en geeft invulling aan verschillende pilots bij bijvoorbeeld VVE locaties. Daarnaast brengt de aanjager in kaart waar laaggeletterden zich melden (bijvoorbeeld omdat ze schulden hebben) en wordt bij deze organisaties bewustwording gecreëerd zodat
FEITEN EN CIJFERS
zij signalen sneller opmerken.
Laaggeletterdheid en armoede in Nederland
Wanneer organisaties signalen van laaggeletterdheid opmerken bij een klant dan kunnen ze hier verschillend mee omgaan:
19% van de laaggeletterden leeft ten
•
Naar zichzelf kijken: de eigen communicatie aanpassen naar begrijpelijkere taal.
minste één jaar onder de armoedegrens.
•
Naar de klant kijken: het gesprek aangaan over laaggeletterdheid en de ondersteuning
•
die mogelijk is.
6.2% van de laaggeletterden is langdurig
Naar de klant kijken: het gesprek (nog) niet aangaan. Dit kan gezien de situatie wijs of
arm (tegenover 2.5% van de niet-
niet passend zijn maar is in eerste instantie geen doel.
laaggeletterden). Laaggeletterden zijn 3x vaker afhankelijk van een uitkering dan niet-laaggeletterden.
LAAGGELETTERDHEID
10
Ook analyseert de aanjager welke organisaties in direct contact komen met laaggeletterdheid. Hierbij kijkt de aanjager naar: •
Wat doen deze organisaties exact en weten andere organisaties dit?
•
Wat is het volledige aanbod?
BEGRIJPELIJK HEERENVEEN
•
Waar hebben de organisaties behoefte aan?
We willen organsities en de keten
•
Wie kan er meer bij betrokken worden?
ondersteunen in het proces om het
•
Wie kan ik met elkaar verbinden?
voor laaggeletterden begrijpelijk te maken.
Er wordt door de organisaties gewerkt aan één gezamenlijk doel: begrijpelijke taal. Organisaties worden hierdoor ook bewust van de eigen communicatie, website,
We willen de doelgroep vinden.
nieuwsbrieven, communicatie met medewerkers, etc. Hiervoor kunnen ze ondersteuning krijgen van de aanjager. Deze aanpak is er op gericht dat alle inwoners op de plekken met
We willen ondersteuning organiseren in
een lage toegangsdrempel ook op het gebied van ‘taal’ de juiste ondersteuning krijgt.
het digitaalhuis of op de vindplaats.
Ketenoverleg
6
12
En we willen dat iedereen snapt wat er
Samen met de Bibliotheek, het Friesland College, Stichting Lezen en Schrijven en
bedoelt wordt.
Caleidoscoop wordt invulling gegeven aan de aanpak laaggeletterdheid Naast trainingen op het gebied van bewustwording wordt aanbod ontwikkeld voor de groep laaggeletterden. De taalcoördinator van het Friesland verzorgt de intakes van de deelnemers en samen met de vrijwilligers verzorgen zij lessen op maat bij de bibliotheek in het digitaalhuis. De uitdaging is om aanbod voor met name de NT-1 er te ontwikkelen en willen dit organiseren door aan te sluiten bij activiteiten in de buurt en dorpen.
LAAGGELETTERDHEID
11
Wat doen we Activiteiten afstemmen (ook in kader van eenzaamheid), verzorgen van voorlichting en
HET DIGITAALHUIS
trainingen bewustwording.
Wie moeite heeft met lezen of schrijven of het moeilijk vindt met
Wat gaan we (meer) doen
de computer te werken, heeft steeds
Invulling van digitaalhuis doorontwikkelen. Activiteiten meer gericht op naar buiten, niet
meer problemen in het dagelijks leven.
alleen de taal leren maar ook toepassen in de praktijk. Hierbij worden de buurtsportcoaches
Een verhuizing doorgeven, een
van de gemeente ingeschakeld.
aanvraag doen, het gaat allemaal via de computer. Ook een aankoop doen
Zorgen voor een warme overdracht van deelnemers naar welzijnswerk/vrijwilligerswerk als
en betalen zal steeds vaker alleen via
vervolg op leren in het digitaalhuis.
internet kunnen.
Activiteiten verbinden met wat er al is. Bijvoorbeeld bij “scoren voor gezondheid” en het
Met het kunnen doorverwijzen naar het
organiseren van een spreekuur bij de Doarpskeamer in Akkrum.
digitaalhuis is er een (gratis) dienst (voor
Bewustwording
1
2
6
9
12
de gemeente) die ingezet kan worden
13
om de basisvaardigheden van inwoners
Omdat laaggeletterdheid veelal een taboe is, met name voor de groep van Nederlandse
te vergroten. Door te werken aan het
afkomst, is het belangrijk dat mensen in hun omgeving de signalen herkennen en
vergroten van de basisvaardigehden, zal de
bespreekbaar kunnen maken. Daarom is en blijft het nodig om voorlichting en trainingen te
zelfredzaamheid omhoog gaan en de inwoners
geven aan medewerkers die mogelijk in hun werk hiermee te maken krijgen. De gemeente
veel meer in staat zijn mee te doen aan de
is hierbij een belangrijke vindplaats.
samenleving.
De laatste jaren is voorlichting gegeven aan de medewerkers van de gemeente, met name van de afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling, vrijwilligers van Humanitas, de
Het aantal deelnemers aan een Digitaalhuis in
Barones, Budgetmaatjes, Tjongerschans, Rabobank, Caleidoscoop, Sportstad, Pedagogisch
2019.
medewerkers van peuter en kinderopvang etc.
Digitaalhuis Caparis
66
Onze aanjager en taalambassadeur trekken hierbij samen op.
Digitaalhuis Akkrum
8
Digitaalhuis Heerenveen
184
Wat doen we
Digitaalhuis Jubbega
12
Geven van voorlichting en trainingen aan intermediairs
Digitaalhuis Tjongerschans
9
Krachtlein 39 Totaal aantal deelnemers Meer informatie
LAAGGELETTERDHEID
12
318
Wat gaan we (meer) doen De verdieping maken; ook trainingen verzorgen: hoe maak je laaggeletterdheid bespreekbaar. Goede voorbeelden publiceren zodat dit anderen inspireert. Taalambassadeur(s) meer inzetten Communicatie
2
9
In onze gemeente wordt regelmatig aandacht besteed aan de aanpak van laaggeletterdheid zowel intern via intranet en ons personeelsblad als naar buiten toe. Er is een filmpje opgenomen met de taalambassadeur om mogelijke deelnemers enthousiast te maken om zich aan te melden voor ondersteuning. Daarnaast kunnen we gebruik van ervaringsdeskundigen om onze brieven, beschikkingen e.d. door te lichten op (begrijpelijk) taalgebruik. De aanjager heeft input geleverd bij de cursus Begrijpelijk Schrijven van de gemeente. Wat doen we Informatie geven aan collega’s en praktijkvoorbeelden laten zien. Wat gaan we (meer) doen Meer aandacht geven aan onze communicatie naar burgers op begrijpelijk taalgebruik Meer inzet van taalambassadeur(s) om brieven/folders door te nemen en hierop communicatie aan te passen Meer informatie/filmpjes op onze website e.d. Laaggeletterdheid en schulden
2
De Budgetgids 2020 geeft informatie over
9
ondersteuning voor mensen met een laag
Laaggeletterdheid is niet los te zien van andere aandachtsgebieden binnen het sociaal
inkomen.
domein. Zo is meer dan 50% van de mensen met financiële problemen laaggeletterd.
De gids wordt in 2021 geheel herschreven
Daarom is er voor gekozen om gezamenlijk met de ketenpartners rondom
in samenwerking met de aanjager
schuldhulpverlening een pilot te starten om de digitale vaardigheden van de personen die in
laaggeletterdheid en taalambassadeurs.
een schuldentraject zitten te verbeteren. Doel is om de deelnemers zelfredzaam te maken zodat zij bijvoorbeeld zelf via internet de bankzaken kunnen regelen.
LAAGGELETTERDHEID
13
UIT DE PRAKTIJK
Hiervoor zijn vrijwilligers van het digitaal huis en de taalcoördinator van het Friesland College aanwezig om hen persoonlijk te ondersteunen en een cursus aan te bieden (klik en tik cursus). Dit vindt plaats bij de Barones, waar ze eventueel laptops in bruikleen kunnen krijgen. Onze
Medewerkers
aanjager laaggeletterdheid is aangesloten bij de ketenpartners armoede.
Tjongerschans leren beter Nederlands
Wat doen we Pilot ondersteuning bij digitale vaardigheden, voorbereiden werkconferentie “als elke cent telt”.
Negen medewerkers van Tjongerschans zijn in maart 2020
Wat gaan we (meer) doen
begonnen met een taaltraject.
Ondersteuning bij loket van de Barones die van start gaat bij de Doarpskeamer in Akkrum.
Eén werkt bij de hotelservice, de
Herschrijven van de budgetgids.
rest in de schoonmaak, ze hebben
Afhankelijk van de vraag van deelnemers activiteiten ontwikkelen.
allemaal een immigratieachtergrond
Laaggeletterdheid en Participatie
1
2
en beheersen de Nederlandse taal
9
onvoldoende.
Mensen die bij ons een uitkering hebben, hebben soms moeite om weer aan het werk te komen. Dit komt omdat ze moeite hebben een CV te maken of niet met een computer kunnen omgaan.
Tijdens het traject gaan ze aan de slag
Daarom is het belangrijk dat de consulenten/klantmanagers dit signaleren en bespreekbaar
met de uitbreiding van de woordenschat,
maken. Zij kunnen dan de werkzoekende doorverwijzen naar de digitaalhuizen.
het oefenen met het maken van goede
Tevens is het van belang om dit onderdeel te integreren in de reïntegratietrajecten. Bij Caparis
zinnen, presenteren en luisteren. Ze gaan
zijn de medewerkers bekend met laaggeletterdheid en de digitaalhuizen.
met name aan de slag met woorden die ze
Sinds kort geeft het Friesland College een dagdeel per week les bij Caparis om de mensen die
veel in hun eigen
een traject bij Caparis volgen te ondersteunen bij de Nederlandse les op de werkvloer.
werk gebruiken.
Daarnaast wordt voor de groep statushouders extra taallessen ingekocht om hen te ondersteunen bij een inburgeringstraject of een participatietraject.
Tijdens de pauzes gaan de cursisten
Wat doen we
met elkaar in gesprek,
Bewustwording bij de consulenten bij de gemeente, doorverwijzen naar digitaalhuizen,
zoveel mogelijk in het
Nederlandse les integreren in participatietraject bij Caparis.
Nederlands natuurlijk!
Wat gaan we (meer) doen Basisvaardigheden integreren binnen participatietrajecten.
LAAGGELETTERDHEID
14
Kinderen en VVE/Scholen
12
13
Kinderen die mogelijk (taal)achterstand hebben en een VVE-indicatie hebben gaan meer dagdelen naar de opvang. Veelal komen ze uit een gezinssituatie met een taalachterstand. Daarom is het van belang om ook de ouders erbij te betrekken. Dit is ook iets waar de peuter- en kinderopvang instellingen mee worstelen. De aanjager laaggeletterdheid heeft trainingen gegeven aan de pedagogisch medewerkers
CIJFERS OVER ARMOEDE
van de instellingen in Heerenveen. De signalen hoe laaggeletterdheid te herkennen bij de
Huishoudens, personen en kinderen:
ouders worden bij deze medewerkers herkend en zij willen daar graag meer mee doen.
met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum.
Wat doen we Bewustwording medewerkers en management over laaggeletterdheid. Voorleesochtenden in
Aantal huishoudens*
3.024
de Hema voor kinderen met hun ouders.
Aantal personen
4.854
Aantal huishoudens met kinderen
553
Wat gaan we doen
Aantal kinderen 0 - 18 jaar
826
We gaan 3 pilots opstarten bij verschillende VVE-locaties om ouders te betrekken en
* Dat is 13% van alle huishoudens.
hen mogelijk te ondersteunen in hun leervragen. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij de bibliotheek en het digitaalhuis. Extra inzet door een projectondersteuner die bij de ouders
Goed te weten:
op bezoek gaat. St Joseph school heeft subsidie gekregen voor een project van 2 jaar over
We zien een kleine daling
ouderbetrokkenheid en taalvaardigheid. De aanjager laaggeletterdheid sluit hierbij aan.
16% is werkend, 84% is niet werkend
Laaggeletterdheid en gezondheid
2
6
9
Taal en gezondheid hebben veel met elkaar te maken. De gezondheidssituatie van
Gegevens Stimulanz 2019
geletterde mensen is in veel opzichten beter dan die van mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Laaggeletterden missen namelijk veelal de vaardigheden goed om te gaan met informatie over gezondheid, ziekte en zorg. Zij hebben vaak ook lage gezondheidsvaardigheden. De gevolgen hiervan voor hun gezondheid zijn groot. In het uitvoeringsprogramma Gezondheid (WMO) gaan we hier dieper op in. Dit programma volgt in het 1e kwartaal 2021. Professionals die zorg verlenen moeten zeker weten dat patiënten en cliënten hen begrijpen. Het is dus belangrijk dat zij laaggeletterden herkennen. En dat zij hun communicatie op hen afstemmen. Ook het bespreken van laaggeletterdheid en informeren over scholing in taal en/of rekenen (al dan niet met betrekking tot gezondheid) loont.
LAAGGELETTERDHEID
15
Wat doen we Bewustwording van de professionals; workshop verzorgen voor praktijkondersteuners Pilot in Jubbega i.s.m. zorginstelling Wil met als doel laaggeletterden die individuele begeleiding ontvangen te ondersteunen met het aanleren van basisvaardigheden via het digitaal huis. Momenteel zitten er nu 7 in het digitaalhuis. Zij zijn allen van Nederlandse
BEREIK KINDFONDSEN
afkomst.
Kindfondsen 2019 Wat gaan we (meer) doen Flyers ontwikkelen en verspreiden voor intermediairs in de zorg met informatie over
Leergeld 536
laaggeletterdheid. Afspraken maken met zorgverleners voor betere doorverwijzing
Stichting Jeugdfonds Sport
49
Contact zoeken met meer zorginstellingen vanuit de WMO. Werken aan taal is een
Stichting Jeugdfonds Cultuur
3
voorliggende voorziening om doelen in beweging te krijgen. Laaggeletterdheid en Werkgevers
1
100% = 826 kinderen
2
Bereik 2019: 71%
Meer dan 50% van de laaggeletterden heeft een baan. Het risico van de verdere digitalisering brengt het risico met zich mee dat sommigen hun baan zullen verliezen. Bij
Uitbereiding van middelen en maatregelen
veel werkgevers is dit onderwerp onbekend en is het risico op ziekteverzuim bijvoorbeeld
vanaf 2017
groot. Vanuit het Ministerie komt er een speciale lijn richting de werkgevers voor de aanpak
- Van €100.000 naar € 185.000
van laaggeletterdheid. Er komen extra middelen voor werkgevers en bestuursafspraken met
- Leeftijd: was van 4- 18 jaar nu 0-18 jaar
werkgevers. Wij willen hier regionaal op inhaken.
- Zwemlessen: was diploma A nu diploma B-C - Aanpak met scholen: gelijke kansen voor alle
Wat doen we
kinderen!
•
We hebben afspraken met de Rabobank
- Communicatie
•
Een taalhuis bij Tjongerschans bedoeld voor werknemers in de facilitaire dienst die wekelijks ondersteuning krijgen bij taal op de werkvloer.
•
De aanjager heeft met de bedrijfsleider afspraken gemaakt over een zwerfkast met boeken en voorleesochtenden voor kinderen in de Hema.
Wat gaan we (meer) doen: Meer en structureel aandacht geven voor dit onderwerp bij werkgevers(organisaties).
LAAGGELETTERDHEID
16
WAAR WILLEN WE NAARTOE MET ARMOEDEBESTRIJDING EN DE SCHULDHULPVERLENING?
HET SCHULDENKNOOPPUNT
Het vraagstuk van problematische schulden en het bestrijden van armoede is taai. Het
Door het Schuldenknooppunt (NVVK)
vraagt om langdurige, volhardende inzet en het (door)bouwen aan duurzame samenwerking
kunnen meer mensen sneller geholpen
met onze inwoners en samenwerkende partners.
worden met hun schulden. Met het Schuldenknooppunt kunnen
Veel huishoudens hebben te weinig financiële reserves om een inkomensval als gevolg van
schuldeisers en schuldhulpverleners
de crisis op te vangen. Volgens de Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft landelijk ruim
op een snelle, betrouwbare, veilige en
20% van de huishoudens minder dan € 2.500 euro opzij staan. Daartegenover heeft 3% van
uniforme manier met elkaar communiceren.
de huishoudens meer dan € 250.000 euro tot zijn beschikking.
Door digitale berichtenuitwisseling en standaardafspraken worden kosten bespaard
Zo’n 15% van onze inwoners leeft rond de zogenaamde armoedegrens/lage inkomensgrens
én mensen met schulden sneller geholpen
(bijvoorbeeld voor een stel met 2 minderjarige kinderen is dat 2.000 euro netto). Door
om een oplossing voor hun problematische
de corona crisis hebben nog meer huishoudens moeite met rondkomen en zullen de
schuldsituatie te vinden.
problematische schulden naar verwachting toe. Mensen met een flexibel dienstverband in een sector die naar verwachting gaat krimpen, lopen het grootste risico om hun baan
Dit is positief voor schuldeisers, voor mensen
te verliezen en in armoede te vervallen, waarschuwt het Sociaal en Cultureel Planbureau
met schulden en de maatschappij als geheel.
(SCP, juli 2020). Werknemers in sectoren zoals de uitzendsector, reisbureaus, horeca, luchtvaart en cultuur, sport & recreatie, zijn het kwetsbaarst. Ook mensen met een nietwesterse migratieachtergrond zijn vaker – in een flexibel dienstverband – werkzaam in een krimpsector. Werkverlies bij mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, laag opgeleiden en mensen met een arbeidsbeperking brengt een groot risico op armoede met zich mee. Ook lager opgeleiden werken vaker in een flexibel dienstverband in een kwetsbare sector. We willen dat veel meer inwoners écht rond kunnen komen en meedoen bij voorkeur schuldenvrij. Geldzorgen maken we bespreekbaar en hulp krijgen wordt gemakkelijker. We leren meer mensen omgaan met geld, anderen helpen we aan een stabiele situatie. Kortom: Het knooppunt is medio 2021 gereed en wordt
“Op tijd erbij, hulp op maat en blijvend uit de schulden!”
zo ingericht dat het de afspraken vanuit Collectief Schuldregelen kan ondersteunen.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
17
Wat gaan we intensivering en/of nieuw doen
1
2
6
9
12
13
De uitvoering gaan we nog meer in samenspraak doen: met professionals, vrijwilligers, werkgevers, zorgverzekeraars en instellingen, schuldeisers, ervaringsdeskundigen, al of niet met een bijstandsuitkering. Zij die aan den lijve hebben ondervonden en weten hoe
LIFE EVENTS
het is om met problematische schulden te moeten leven, rond te komen van een minimum
Gebeurtenissen die van invloed
inkomen, kunnen hun ervaringen en ideeën delen. We maken graag gebruik van hun kennis,
zijn op de financiële situatie
ervaringen en ideeën.
Tijdens een mensenleven vinden belangrijke gebeurtenissen plaats
We willen op deze wijze alles doen wat nodig is om de schulden weg te kunnen werken en
die het risico op schulden kunnen
het leven van mensen weer perspectief te maken.
vergroten. Denk aan een scheiding,
-
door te helpen;
arbeidsongeschiktheid of een geboorte.
-
door hen te leren om beter met geld om te gaan;
-
door juist los te laten;
Daar moeten we als gemeente én als
-
door te accepteren dat we iemand een leven lang moeten begeleiden.
gemeenschap veel alerter op worden.
Rondkomen en meedoen
In het project vroegsignalering willen we
De afgelopen 10 jaar is er intensief met ongeveer 15 vrijwilligersorganisaties samengewerkt
deze life events in onze werkwijze opnemen.
in de Regiegroep armoede. Hieruit zijn mooie verbindingen ontstaan en zijn veel waardevolle signalen over inwoners met geldzorgen aan de orde gekomen. Hieruit voortkomend zijn we in de periode november 2018 t/m januari 2020 met ketenpartners in de schuldhulpverlening, laaggeletterdheid en ervaringsdeskundigen in gesprek geweest over de contacten met inwoners met schulden. Welke fases in het proces van schulden zijn herkenbaar, welk gedrag hoort bij welke fase en wat helpt om geldzorgen bespreekbaar te maken. Vier principes zijn leidend voor ons hierin. Deze vertalen we telkens naar het vraagstuk van rondkomen en meedoen. 1.
We benaderen schulden als ‘debt’ en niet als ‘schuld’.
2.
We werken stress-sensitief.
3.
We lossen schulden op en werken altijd aan perspectief.
4.
We doen wat nodig is: ieder het zijne (passend maatwerk voor iedereen).
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
18
Werk
1
2
Er is op dit punt een zeer duidelijke en noodzakelijke relatie met het uitvoeringsprogramma Werk. Immers werk is een van beste vormen van armoedebestrijding en een goede manier om duurzaam uit de schulden te komen. Maar ook als dat niet lukt, of als mensen ondanks een betaalde baan onvoldoende kunnen rondkomen, zijn we het vangnet voor hen.
SCHULDEN IN HEERENVEEN Wat gaan we meer doen
Landelijk heeft 1 op de 5
We willen meer mensen bereiken. Dat gaan we bereiken door de volgende acties.
huishoudens risicovolle schulden, dat
•
Onze communicatie over inkomensondersteunende maatregelen (nog) meer toespitsen
is dus 20%.
op de plekken waar de doelgroep komt.
In Heerenveen zou dat betekenen dat
•
Met partners kiezen we voor de effectiefste afzender en het juiste moment.
4.533 huishoudens risicovolle schulden
•
We schrijven in begrijpelijke taal, laten waar mogelijk verhalen van inwoners spreken en
heeft.
maken gebruik van beeldmateriaal. •
Om inwoners en ervaringsdeskundigen nauw te blijven betrekken stellen we een
Schuldhulpverlening Heerenveen
focusgroep (of platform) in. We komen bijvoorbeeld twee keer per jaar bijeen om te
(08-10-2020)
bespreken of we de goede dingen doen en of we de dingen goed doen.
- 429 huishoudens ontvangen
We attenderen lokale werkgevers met veel werknemers met een laag inkomen nog meer op
schuldhulpverlening in Heerenveen.
de regelingen en dienstverlening van onze gemeente. We faciliteren hen op maat en maken
- 217 mensen worden geholpen met
gebruik van elkaars kennis om werknemers die moeilijk rondkomen te bereiken.
Budgetbeheer. - 146 mensen worden geholpen met Financieel
We attenderen accountants en boekhouders in onze gemeente nog meer op de regelingen
beheer.
en dienstverlening van de gemeente Heerenveen en netwerkpartners. In overleg met lokale Schulden in Heerenveen (in 2019)
ondernemersverenigingen bepalen we de best passende communicatieaanpak.
- 600 mensen hebben meer dan 6 maanden Wat gaan we nieuw doen
achterstand in betaling van de zorgpremie.
In onze beleidsregels Bijzondere bijstand leveren we al maatwerk. We kennen beleid voor
- 150 mensen krijgen loonbeslag via de gemeente.
veel verschillende bijzondere kostensoorten die niet uit de algemene bijstand kunnen/
- De gemiddelde schuld in Heerenveen is € 35.000
hoeven worden. Veel kostensoorten zijn ook bewust niet opgenomen. We gaan het beleid
en gemiddeld heeft iemand 12 schuldeisers.
opnieuw tegen het licht houden en waar dat kan meer en ander maatwerk toepassen. Hier
- Er zijn in onze gemeente 40 bewindvoerders actief.
hangt wel een prijskaartje. Dat gaan we uitzoeken.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
19
We gaan onze collectieve zorgregelingen heroverwegen. We willen onderzoeken of er
MOBILITY MENTORING
een andere vorm mogelijk is om de gezondheid van de mensen met een laag inkomen te ondersteunen en zorgmijding te voorkomen. We vangen signalen op dat er veel behoefte is aan een vorm van compensatie van het eigen risico. Dit gaan we verder onderzoeken. Praat erover en maak geldzorgen bespreekbaar
9
Het uitgangspunt van Mobility Mentoring (MM) is het
12
wetenschappelijke inzicht dat chronische
Praten over geldzorgen en schulden is voor veel mensen een taboe. Er is schaamte en
stress invloed heeft op het gedrag
daardoor zoeken mensen laat hulp. Vaak is de schuld dan zo hoog dat het problemen
van mensen. Mensen die leven met
oplevert die niet meer te verbergen zijn.
chronische stress gaan meer bij de
Professionals en vrijwilligers vinden het vaak lastig om geldzorgen en schulden op tafel te
dag leven, zijn minder goed in staat om
krijgen en ze weten niet altijd hoe ze mensen kunnen helpen.
doelen en prioriteiten te stellen, emoties
Uit onderzoek van het NIBUD blijkt dat schrikbarend weinig mensen met ernstige
te reguleren en strategieën te ontwikkelen
betalingsproblemen hulp krijgen bij het oplossen ervan. Het overgrote deel van hen denkt
voor als het tegenzit. Dit vraagt om hulp- en
dat de problemen niet zo ernstig zijn dat zij daar hulp bij nodig hebben.
dienstverlening die daar rekening mee houdt.
Wat gaan we nieuw doen
Via de aanpak van MM worden mensen in staat
Op basis van de gesprekken met diverse ketenpartners en bestaande onderzoeken (stress-
gesteld zelf hun financiële en sociale problemen
sensitieve dienstverlening, ‘Weten is nog geen doen’, WRR) ontwikkelen we een aanpak met
aan te pakken. Dit met als uiteindelijke doel
in 2021 de focus op drie lijnen:
doel een economisch zelfredzaam leven.
•
Inwoners met geldzorgen en schulden;
De hulpverlening richt zich op meerdere
•
Professionals en vrijwilligers die geldzorgen kunnen signaleren en bespreken;
sociale problemen die in samenhang met elkaar
•
Verdieping op waar en hoe inwoners in een vroeg stadium aangeven dat zij geldzorgen
worden aangepakt. Professionals werken samen
en/of schulden hebben.
met cliënten en die samenwerking is er op gericht dat de cliënt na verloop van tijd beschikt
De methodiek “Mobility Mentoring “combineert het onderwerp armoede en schulden met de
over hulpbronnen, vaardigheden en duurzame
laatste inzichten vanuit de wetenschap over de effecten van schaarste en armoede en de
gedragsverandering waardoor economische
ontwikkelbaarheid van hersenfuncties. Het helpt mensen bij de aanpak van hun financiële
zelfredzaamheid bereikt kan worden.
en sociale problemen. Dit willen we ontwikkelen met partners in Heerenveen (vrijwillig en professioneel) en ervaringsdeskundigen.
Op 2 maart 2020 is de gemeenteraad hierover bijgepraat door Nadja Jungmann.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
20
Op tijd erbij: Project Vroegsignalering
2
9
Er zijn ongetwijfeld inwoners met problematische schulden die zich niet melden. Tijdig
DOORLOOPTIJD SCHULDHULPVERLENING
ingrijpen voorkomt dat de schuld groeit, andere problematiek escaleert en de inwoner in een vicieuze cirkel terecht komt. Het actief benaderen van mensen met betalingsproblemen en het aansluitend daarop aanbieden van hulp op maat, bieden grote kansen voor een vroegtijdige en duurzame oplossing van de financiële problemen.
De doorlooptijd van de schuldhulpverlening voeren we hier uit op
Wat gaan we nieuw doen
basis van de NVVK normen.
De voorbereidingen voor het project vroegsignalering zijn opgepakt en we rekenen erop om
Via het project vroegsignalering willen
vanaf 2021 tot uitvoering over te kunnen gaan.
we nog eerder in actie komen. Dit project
Als er betalingsachterstanden gesignaleerd worden, gaan we er op af en en bieden mensen
starten we in 2021.
–als zij dat wensen- ondersteuning, dichtbij en op maat. We willen met het project in een zo vroeg mogelijk stadium, variërend van 2 tot 3 maanden, financiële achterstanden signaleren
Jaarlijks wordt de gemeente door het NVVK
en proactief actie ondernemen richting inwoners. Door meer signaalpartners (gefaseerd) te
getoetst op de aanpak schuldhulpverlening.
betrekken bereiken we meer inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium. Op deze manier werken we met de inwoner aan een vroegtijdige en structurele oplossing bij financiële
Meer informatie NVVK
problemen. En hebben we dus ook oog voor de schuldeisers.
21
Lage drempel: Snelle hulp
2 UITGAVE GEMEENTE AAN EEN MINIMAHUISHOUDEN
Inwoners met schulden melden zich vaak pas laat of soms helemaal niet voor hulp. Intussen leeft men onder grote stress. Gezondheid, opvoeding en carrière lijden hier allemaal onder. Als mensen zich uiteindelijk melden zijn de problemen vaak al zo groot dat het oplossen moeilijk en langzaam gaat. Ondernemers melden zich vaak pas als de zaak niet meer te redden is. Naar schatting heeft de helft van de mensen in de bijstand schulden. Die schulden kunnen belemmeren om stappen te zetten naar betaald werk, terwijl juist dat een goed middel is om blijvend uit de armoede en schulden te komen. Wat doen we Het aanpakken van schulden gaat hand in hand met het aanpakken van andere problemen, zoals werkloosheid. Als uitkeringsverstrekker en als schuldeiser zijn we scherp op mogelijke geldproblemen, daarbij bieden we altijd hulp aan. Als we zelf schuldeiser zijn, bieden we actief hulp aan. Met uitkeringsgerechtigden die schulden hebben werken we aan het oplossen van schulden én aan perspectief richting werk. Wat gaan we meer doen We gaan de communicatie intensiveren om ondernemers met geldzorgen te bereiken. We gaan de communicatie intensiveren rondom het krijgen van hulp bij geldzorgen. En we gaan via social media mensen een inkijkje geven in het werk van schuldhulpverleners.
Wat gaan we nieuw doen Samen met scholen en andere partners verbreden en vernieuwen we het bereik en de aanpak voor jongeren met geldzorgen/schulden. In de raad is een motie aangenomen om te onderzoeken of er op meer of bij voorkeur alle scholen spreekuren. Dat kan maar moet dan we gefinancierd worden. Daarom staat deze als extra investering à € 20.000 opgenomen.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
22
Laagdrempelig en volledig
2 UIT DE PRAKTIJK
Wie zich meldt met geldproblemen kan snel terecht voor een gesprek. We streven vervolgens naar een volledige intake binnen 3 weken (bij crisis is het binnen 24 uur). Vervolgens wordt snel de juiste hulp geboden; er is een compleet hulpaanbod dat aan de
De schulden hingen als een
behoefte voldoet.
zwaard van damocles boven haar hoofd
Wat doen we We belonen mensen die stappen zetten om hun schulden op te lossen.
Wanneer een 54 jarige vrouw
We nemen drempels weg voor ondernemers om krediet of schuldhulp te krijgen.
ontslagen wordt, moet ze doordat ze
Organiseer simpel: Makkelijk uit de schulden komen en blijven
2
een transitievergoeding ontvangt, haar
12
toeslagen terugbetalen en raakt ze
Om rond te komen van een laag inkomen is het vaak weer elke maand puzzelen. Daar komt
haar kwijtscheldingen kwijt. Ze raakt in
soms bij dat het verkeerd invullen van formulieren zomaar kan leiden tot schulden. Men
de schulden en kan, door een operatie,
komt in een administratief woud terecht, waar je vaak zonder hulp niet uit kan komen. En
een tijd niet werken. Mevrouw kampt
zelfs met goede hulp is het ingewikkeld om schulden op te lossen.
daarnaast met behoorlijk overgewicht en een kunstknie. Daardoor kan ze niet
Wat doen we
lang staan en niet zwaar tillen. Ondanks
De overheid is er juist voor om inwoners te helpen problemen op te lossen en niet om deze
dat ze wel kan werken, komt ze hierdoor
te veroorzaken of te verergeren. Wij organiseren onze dienstverlening daarom zo logisch
niet aan het werk. Mevrouw komt tercht bij
mogelijk en bieden adequate hulp aan mensen voor wie het systeem niet meer te volgen is.
de gemeente waar ze een saneringskrediet ontvangt zodat ze schuldenvrij kan komen.
Wat gaan we nieuwe doen
Dit geeft mevrouw heel veel lucht.
We maken gebruik van de laatste landelijke ontwikkelingen en instrumentarium zoals het
De schulden hingen als een zwaard van
Schuldenknooppunt, het Collectief Schuldenregelen en het landelijke waarborgfonds.
damocles boven haar hoofd. Dat ze nu in één keer van de schulden af is, vindt ze heel erg fijn. Mevrouw gaat nu vol goede moed iedere maand aan slag met het aflossen van dit krediet en dat voelt heel anders dan een schuldenregeling die drie jaar duurt.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
23
2
Bewindvoering
9
Tijdens de presentatie op 8 oktober 2020 is uitgebreid ingegaan op de mogelijkheden die we hebben om meer grip te krijgen op de kwaliteit van de bewindvoering. Wat gaan we nieuw doen Vanuit dit gesprek met de gemeenteraad komen we tot de volgende acties. •
Het heropstarten van een structureel overleg met de bewindvoerders waar wij contacten mee hebben over andere de inzet van schuldhulpverlening, kwaliteitseisen en de combinatie van dienstverlening met zorgverlening.
•
Het doen van onderzoek naar hoe wij in overleg met andere Friese gemeenten gebruik willen maken van het Adviesrecht.
•
Uitbereiding van minder zware vormen van financiële hulpverlening als bewindvoering zoals preventief budgetbeheer.
•
De ontwikkeling van een effectief budgetcoachingprogramma.
•
We gaan actief sturen op voortgang en kwaliteit bewindvoering (n.a.v. invoering wettelijk Adviesrecht).
Snel, logisch en efficiënt: saneringskrediet, preventief budgetbeheer en sociaal incasseren Wat doen we
1
2
We kopen als gemeente voor bepaalde klanten schulden af met een saneringskrediet. Sinds afgelopen zomer voeren we dit gedurende een jaar als pilot uit voor maximaal 100 klanten. Daarna evalueren we of en hoe goed dit werkt en of uitbreiding gewenst is. Zodra meer bekend is over het landelijke noodfonds voor schulden gaan we daar uiteraard in samenhang mee aan de slag. Wie het kan, regelt zijn geldzaken zo snel mogelijk weer zelf, maar wie langdurig ondersteuning nodig heeft krijgt die ook. Dat doen we in de vorm van preventief budgetbeheer. Dit doen we o.a. ook voor statushouders. Dit alles is geregeld in onze beleidsregels schuldhulpverlening. Budgetcoaches en vrijwilligers van Humanitas en Caleidoscoop helpen om duurzaam uit de geldproblemen te blijven. Daarnaast willen we het credo toepassen: ‘Vóór incasso altijd eerst contact’. We incasseren dus zoveel mogelijk sociaal.
ARMOEDEBESTRIJDING EN SCHULDHULPVERLENING
24
FINANCIEN Welke middelen hebben we Voor dit programma is € 2,8 miljoen beschikbaar in de begroting. Bijzondere bijstand € 1.725.000 met o.a. Inkomenstoeslag € 400.000
MONITORING EN EVALUATIE
met o.a. Bewindvoering € 600.000 Collectieve ziektekostenverzekering * € 375.000
Elk jaar worden we door de NVVK
Vluchtelingenwerk € 135.000
geaudit.
Kindregelingen (Leergeld, JFS en JFC)
€ 185.000
Daarnaast starten we de monitoring
Participatiefonds 18+ € 100.000
op zoals beschreven in de kadernota
Voedselbank, Stichting Urgente Noden (SUN) en Barones
Sociaal domein (p19) en de raadsbrief
€ 50.000
(ID 341). Vanuit het Hoofdlijnenakkoord is € 125.000 beschikbaar voor de aanpak van
We starten vervolgens de evaluatie van
laaggeletterdheid. De specifieke uitkering educatie (WEB) gaat naar de contactgemeente
dit uitvoeringsprogramma eind 2022.
Leeuwarden: voor 2019 ging het om een bedrag van € 1.877.561 (waarvan voor
Ondertussen moeten we ongetwijfeld
Heerenveen € 147.498).
bijsturen en aanpassen aan de dynamiek van Heerenveen en haar inwoners.
Waar hebben we nog geen middelen voor
Dat doen we dan natuurlijk.
Waar is extra financiering voor nodig: •
Spreekuren jongeren (motie 197; Preventie schulden jongeren)
€ 20.000
FTE SCHULDHULPVERLENING
•
Heroverweging bijdrage ER en CZM en overstap ER compensatie
€ ntb
4.3 fte
schuldhulpverleners
•
Ondersteuning verplaatsing Voedselbank € ntb
2.6 fte
budgetbeheerders
•
Structurele subsidie voor andere maatschappelijke initiatieven
2.7 fte
administratief ondersteuners
(zoals Moaie Dei)
€ 2.000
•
Bewindvoering - adviesrecht € ntb
* Bereik zorgregelingen
•
Methodiek Mobility Mentoring € 20.000
AV Frieso 2020
1375 personen
•
Project vroegsignalering: 1.6 fte
(18 – en 18+ jr)
•
Onderzoek mogelijkheden mobiel Taalhuis
Heerenveense zorgregeling
473 personen
(dekking via extra armoedegelden Rijk) € ntb
Samen is dat 36% van de inwoners met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum.
FINANCIËLE VERTALING NIEUWE ACTIES
25
SAMENVATTING UITVOERINGSPROGRAMMA ARMOEDE, SCHULDEN EN LAAGGELETTERDHEID Inwoners van Heerenveen kunnen rondkomen, meedoen en zijn schulden(zorg) vrij
WAT WILLEN WE BEREIKEN: •1 Inwoners in de bijstand ondersteunen om optimaal mee te doen bij werk en participatie •2
Financieel gezonde inwoners
•6
Eenzaamheid en een sociaal isolement wordt voorkomen en succesvol bestreden
•9
Inwoners hebben een fatsoenlijk verrijkt bestaan
• We hebben sterke pedagogische basisvoorzieningen en er is sprake van kansengelijkheid 12 • We voorkomen opvoed- en opgroei- problemen 13 ARMOEDE
SCHULDEN
LAAGGELETTERDHEID
Wat doen we al:
Wat doen we al:
Wat doen we al:
•
We voeren de Participatiewet uit.
•
•
•
We bieden collectieve zorgverzekeringen aan.
•
We hebben kindregelingen én het Participatiefonds
•
We zetten actief in op preventie door:
18+.
-
samenwerking met ketenpartners,
intermediairs zoals gemeentemedewerkers,
•
We hebben bijzondere bijstand.
-
inzet van meitinkers,
Barones, budgetmaatjes, Tjongerschans, Rabobank,
•
We werken samen met de Regiegroep armoede.
-
actieve doorverwijzing naar o.a. de Barones,
praktijkondersteuners huisartsen.
•
We geven subsidies aan maatschappelijke
-
het project vroegsignalering,
organisaties.
-
bewust stilstaan bij de invloed van laaggeletterdheid.
•
We communiceren actief (budgetgids en mailings)
•
We geven Hulp op maat door adviesgesprekken,
•
We denken mee over armoede irt duurzaamheid
We voeren de Wet schuldhulpverlening uit en we zijn lid
voorlichting en training verzorgen.
van de NVVK. •
• •
•
We bereiken nog meer mensen met onze aanpak,
Wat gaan we intensiveren:
de collectieve zorgverzekering, kindregelingen en
•
• •
geldzorgen (studenten/werkzoekenden/inburgeraars/
We gaan de kindregelingen doorontwikkelen en de
ondernemers).
Wat gaan we intensiveren / nieuw doen: •
•
We gaan de Regiegroep armoede verbreden
•
Vroegsignalering richten op huurachterstanden,
•
We gaan onze communicatie vernieuwen zodat het beter aansluit op onze doelgroep.
Wat gaan we nieuw doen:
zorgpremies en energielasten. •
Convenanten opstellen met bewindvoerders.
•
Aandacht voor digitale vaardigheden bij budgetcoaching.
•
We houden contact en doen aan nazorg via coaching,
De communicatie vanuit de kindregelingen
adviesgesprekken en preventief budgetbeheer.
•
•
Aansluiting zoeken bij welzijnswerk en vrijwilligerswerk als vervolg op het digitaalhuis
•
Activiteiten in dorpen en wijken organiseren, zoals een spreekuur in Akkrum
•
Trainingen geven: hoe maak je laaggeletterdheid bespreekbaar?
Participatiefonds vernieuwen door integrale aanpak
Wat gaan we nieuw doen:
•
Goede voorbeelden laten zien die inspireren.
met andere opgaven zoals inburgeraars, voortgezet
•
Trainingen over o.a. omgaan met stress aanbieden.
•
Gemeentelijke taalambassadeurs meer inzetten.
onderwijs, re-integratie.
•
Alliantie sluiten met werkgevers om medewerkers met
•
Gemeentelijke communicatie begrijpelijker maken,
1 à 2 keer per jaar een werkconferentie
inzet op visuele communicatie.
schulden te helpen.
organiseren voor ketenpartners.
•
We starten met financiële coaching.
•
Budgetgids herschrijven.
We gaan de collectieve zorgregelingen
•
Op scholen project rondom schulden starten.
•
Ondersteuning loket Barones.
heroverwegen.
•
Directe ondersteuning bieden bij werkzoekenden met
•
Basisvaardigheden integreren in
Communicatie vernieuwen zodat deze beter aansluit op de doelgroep en de boodschap:Op tijd Uitvoering geven aan sociale duurzaamheid.
participatietrajecten.
geldzorgen. •
erbij, hulp op maat en blijvend uit de schulden! •
De invulling van het digitaalhuis doorontwikkelen zodat de activiteiten meer gericht zijn op de praktijk
gezamenlijk oppakken met de 3 fondsen.
•
Laaggeletterden doorverwijzen naar het digitaalhuis
het participatiefonds 18+.
Samen met werkgevers werken aan preventie.
•
Voorleesochtenden in de Hema voor kinderen met
waar zij de basisvaardigheden aanleren.
Ondersteuning bieden bij verschillende doelgroepen met
•
•
Nederlandse les integreren bij participatietraject
hun ouders en een zwerfboekenkast plaatsen.
3 fondsen beter laten samenwerken.
•
Aanbieden van ondersteuning bij digitale
Caparis.
Wat gaan we intensiveren: •
Geven van bewustwordings-trainingen aan
vaardigheden, voorbereiden werkconferentie.
schuldbemiddeling, schuldsanering, financieel beheer, budgetmaatjes, budgetbeheer.
Met ketenpartners activiteiten afstemmen,
Inwoners benaderen bij signalen van
•
samen met bibliotheek en digitaalhuis.
betalingsachterstanden. •
Adviseren over bewindvoering.
•
Aansluiten bij het Schuldenknooppunt.
Pilots starten voor ouders met leervragen. Dit
•
Flyers ontwikkelen over laaggeletterdheid en de zorg.
•
In gesprek met werkgevers.
27