Raadsvoorstel strategie realiseren taakstelling jeugd

Voorstel aan de gemeenteraad

Portefeuillehouder J. Zoetendal Datum collegebesluit 30 april 2021 Opsteller M. Dawson Registratie Agendapunt

Onderwerp Strategie realiseren taakstelling Jeugd Voorgesteld besluit 1. Instemmen met de Bestuursopdracht Lokaal akkoord transformatie jeugdbeleid (bijlage 1) 2. Instemmen met het voornemen extern advies te vragen over: a) aanvullende kostenbesparende maatregelen, die zo min mogelijk in strijd zijn met de geldende wet- en regelgeving; b) de financiële opbrengsten van alle mogelijke kostenbesparende maatregelen (incl. de maatregelen uit bijlage 2). 3. Uit de algemene reserve € 225.000 beschikbaar stellen voor de uitvoering van dit besluit. 4. De kosten van de uitvoering van het lokaal akkoord transformatie jeugdbeleid en van de implementatie van de kostenbesparende maatregelen te betrekken bij de besluitvorming over de perspectiefnota 2022. Inleiding De afgelopen jaren hebben we u via diverse raadsbrieven en informatiebijeenkomsten op de hoogte gehouden van de kostenontwikkeling binnen het jeugddomein en van de maatregelen die we hebben ondernomen om de kostenstijging in de hand te houden. In een aparte raadsbrief kunt u de meest recente ontwikkelingen lezen. Om de kostenstijging te keren, hebben we de afgelopen jaren maatregelen getroffen op lokaal, provinciaal en landelijk niveau. Veel aandacht is daarbij uitgegaan naar de maatregelen die binnen de directe invloedssfeer liggen van ons als individuele gemeente.

Op deze manier hebben een stevige basis gecreëerd voor de uitvoering van de Jeugdwet. Het financiële effect van deze maatregelen tot nog toe is helaas niet te becijferen. We weten immers niet hoe de kostenontwikkeling zou zijn verlopen zonder deze inspanningen. Wel weten we dat de uitgaven voor jeugdhulp sinds de decentralisatie ieder jaar zijn gestegen. Hierin is Heerenveen niet uniek – en ook voor de decentralisatie stegen de kosten voor jeugdhulp gestaag. AEF (Stelsel in Groei) heeft berekend dat gemeenten €1,4 miljard tekort komen (na efficiencykorting); vertaald naar Heerenveen betekent dit een tekort op de rijksmiddelen van € 4,5 miljoen. Ook al zijn we niet uniek, deze kostenontwikkeling baart ons grote zorgen. Immers, ze gaat in

toenemende mate ten koste van het algemene voorzieningenniveau in onze gemeente. Daarom zullen we u bij de Perspectiefnota voorstellen de voorspelde groei in het aantal cliënten en in de kosten per cliënt niet volledig financieel door te vertalen. Daarnaast stellen we voor een taakstelling op te nemen van € 1,5 miljoen vanaf 2024, te realiseren binnen het gehele taakveld jeugd. De overige 3 miljoen willen we als volgt opvangen: € 1,5 miljoen via gemeentebrede ombuigingen en € 1,5 miljoen als ‘niet op te lossen tekort’. Dit laatste betekent dat we de verwachting uitspreken dat het rijk met een financiële oplossing komt voor dit deel van het tekort. Een deel van de benodigde besparingen kan gerealiseerd worden door de invoering van de aangescherpte bekostigingssystematiek in SDF verband (zie voor meer informatie de raadsbrief). Daarnaast stellen we in dit raadsvoorstel een strategie voor langs twee sporen: een inhoudelijk transformatiespoor en een financieel gedreven spoor van kostenbesparing. In het transformatiespoor stellen we in cocreatie met maatschappelijke partners een meer begrensde bedoeling van het jeugdbeleid op. Tevens maken we afspraken over de maatregelen die in gezamenlijkheid getroffen zullen worden om deze begrensde bedoeling ook in de toekomst te kunnen blijven realiseren.

Deze afspraken worden vervat in een ‘lokaal transformatieakkoord’, waar gemeente en partners zich beiden aan verbinden. In de bijlage ‘bestuursopdracht transformatieakkoord jeugdhulp’ leest u meer over de bedoeling, de leidende principes en beoogde opbrengsten van dit spoor. Het transformatiespoor zal – tezamen met de aangescherpte bekostigingssystematiek - naar verwachting onvoldoende financiële effecten hebben om de beoogde besparing vanaf 2024 te realiseren. Aanvullende kostenbesparende maatregelen zijn dus onvermijdelijk. We hebben in kaart gebracht welke maatregelen we nog zouden kunnen treffen. Deze staan in bijlage 2. Deze maatregelen zijn (vrijwel allemaal) in strijd met de Jeugdwet, de Kadernota Sociaal Domein en/of de huidige GR SDF. Daarnaast hebben ze grote impact op de samenleving en zijn de financiële opbrengsten van de maatregelen op langere termijn onzeker. We zullen een externe vragen om advies uit te brengen welke andere kostenbesparende maatregelen mogelijk zijn, die minder in strijd zijn met de geldende wet- en regelgeving en die recht doen aan de hulpvraag van ouders en jeugdigen. We zullen deze externe tevens vragen de mogelijke kostenbesparende maatregelen (incl. de maatregelen uit bijlage 2) financieel door te rekenen. De uitkomsten hiervan zullen bij de perspectiefnota 2022 ter besluitvorming aan u worden voorgelegd.

Dat zal ook het moment zijn waarop u gevraagd wordt te beslissen welke kostenbesparende maatregelen u wilt treffen. Met dit raadsvoorstel vragen we u in te stemmen met de hierboven beschreven twee-sporenstrategie om de beoogde kostenreductie te realiseren.

2

Motivering Beoogd effect 1. Het beoogde effect van het transformatiespoor (1) is: in de toekomst is er sprake van een financieel en maatschappelijk houdbaar systeem van zorg en ondersteuning voor de jeugd. Onder een ‘houdbaar systeem’ verstaan we: • een infrastructuur van actoren (mensen en voorzieningen) • waarbinnen professionals en inwoners goed met elkaar samenwerken • aan het realiseren van de bedoeling van het jeugdbeleid in de leefwereld • op zodanige manier dat we deze bedoeling ook in de toekomst op een financieel en maatschappelijk verantwoorde manier kunnen blijven realiseren. 2. Het beoogde effect van het transformatiespoor en het spoor van kostenbesparende maatregelen tezamen is: a. de trend van stijgende aantallen cliënten en van stijgende kosten per cliënt wordt gekeerd, plus: b. de uitgaven voor het taakveld jeugd liggen in 2024 1,5 miljoen lager dan de raming in de Pnota voor 20221.

Argumenten 1.1

Een maatschappelijk en financieel houdbaar systeem van zorg en ondersteuning kan alleen gerealiseerd worden wanneer alle actoren op basis van gelijkwaardigheid samenwerken aan deze opgave. Reden hiervoor zijn: a. Binnen de Jeugdwet zijn de sturingsmogelijkheden van een individuele gemeente beperkt door onder meer het wettelijke verwijsrecht van derde partijen, de verplichting tot regionale samenwerking en de zeggenschap van zorgaanbieders over de inhoud van het behandelplan. b. Het systeem van zorg en ondersteuning bestaat uit een complex samenspel tussen talloze actoren, met ieder hun eigen waarden, belangen en invloedssfeer. In een dergelijke context is geen van de partijen – ook de gemeente niet – bij machte om zelfstandig de gewenste ontwikkelingen te forceren. Immers, elke wijziging in het systeem heeft invloed op en vergt medewerking van andere actoren in het systeem. Grote veranderingen zijn alleen mogelijk wanneer de actoren het met elkaar eens zijn over de aard en de richting van verandering. c. Een belangrijke stuwende kracht achter de toenemende kosten voor jeugdhulp zijn de veranderende culturele oorzaken voor het toenemende gebruik van jeugdhulp. Het gaat dan om veranderde opvattingen over ‘normaal’ gedrag, over de maakbaarheid van geluk en over toenemende prestatiedruk.

Een cultuurverandering vergt een aanpak waarin maatschappelijke partners vanuit een gezamenlijke (begrensde) opvatting over de bedoeling van jeugdhulp het stelsel samen vorm geven. De bestuursopdracht behelst een transformatieaanpak die op basis van gelijkwaardigheid samen met partners ontwikkeld wordt.

11

Bij de Perspectiefnota stellen we u tevens voor om het budget voor de individuele voorzieningen jeugd structureel te verhogen met 3,4 miljoen (vanaf 2022). Op deze manier brengen de begroting meer in lijn met de prognoses. De taakstelling betekent dat de structurele verhoging vanaf 2024 geen 3,4 miljoen, maar 2,9 miljoen bedraagt.

3

1.2

De bestuursopdracht sluit aan bij de adviezen van AEF (Stelsel in Groei) en het de Visitatiecommissie Grip in het Sociaal Domein. Deze adviezen wijzen op het belang van een gesprek over de bedoeling van jeugdhulp (AEF) resp. van een heldere visie waarin keuzes t.a.v. indicatoren, monitoring, toegang en inkoop zijn gefundeerd (visitatiecommissie VNG).

2.1

Om met ingang van 2024 de beoogde kostenreductie te realiseren, zijn aanvullende maatregelen noodzakelijk. De financiële opbrengsten van een transformatieproces zijn onzeker en alleen op langere termijn realiseerbaar (zie ook bij risico’s en kanttekeningen). Indien u kiest voor een taakstelling op het jeugddomein, is het onvermijdelijk om een aantal financieel gedreven kostenbesparingsmaatregelen te treffen. De maatregelen waar we aan denken staan beschreven in bijlage 2.

3.1

Aan het opstellen van het akkoord en het externe advies over kostenbesparende maatregelen zijn kosten verbonden. Hiervoor is geen dekking te vinden binnen de bestaande begroting.

4.1

Aan de uitvoering het lokaal akkoord zijn kosten verbonden. Hetzelfde geldt voor de implementatie van kostenbesparende maatregelen. Binnen de huidige begroting is geen ruimte voor deze kosten. Op dit moment kan ook nog geen inschatting worden gemaakt van de hoogte van deze kosten. De verwachting is dat we rond de perspectiefnota van 2022 een inschatting kunnen maken.

Risico’s of kanttekeningen 1.1

Een transformatieproces is een langdurig proces met onzekere maatschappelijke en financiële opbrengsten. Het tempo van een transformatieproces wordt grotendeels bepaald door de deelnemers en het succes ervan hangt mede af van hun bereidheid om medeeigenaarschap te tonen voor de maatschappelijke opgave. Gewerkt zal worden met een ‘coalition of the willing’: partners die bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen voor de maatschappelijke opgave en die innovatiekracht kennen. Echter, naarmate deze coalitie kleiner is, zullen de maatschappelijke en financiële opbrengsten ook kleiner zijn.

1.2

Fysieke bijeenkomsten zijn noodzakelijk om te komen tot een gedragen akkoord Kritische succesfactor in het transformatiespoor is het vertrouwen tussen partners onderling en met de gemeente. Bovendien is een diepgravende inhoudelijke discussie noodzakelijk om te komen tot een gezamenlijk beeld van de bedoeling van het jeugdbeleid. Voor beiden zijn fysieke bijeenkomsten noodzakelijk. Indien deze niet mogelijk zijn, is uitstel van dit spoor onvermijdelijk.

1.3

Het gelijktijdig doorlopen van het spoor van kostenbesparende maatregelen kan het succes van het transformatiespoor negatief beïnvloeden. Om de taakstelling te kunnen realiseren, zijn pijnlijke kostenbesparende maatregelen waarschijnlijk onvermijdelijk. Een deel van deze maatregelen gaat bovendien voorbij het juridisch toelaatbare (zie ook risico 2.1) Dit kan het vertrouwen van de partners in de gemeente onder druk zetten en vormt daarmee een risico voor het succes van het transformatiespoor.

4

1.4

Er is (nog) geen implementatiebudget beschikbaar. Voor een succesvolle transformatie is het noodzakelijk voldoende tijd en middelen te investeren in de implementatie van de maatregelen (zie AEF, Stelsel in groei, p.42). Op dit moment is er geen implementatiebudget beschikbaar. Bij Perspectiefnota 2022 kan een onderbouwd voorstel worden gedaan voor de implementatie van het akkoord. Echter, de onzekerheid over de beschikbaarheid van implementatiemiddelen kan negatieve invloed hebben op de bereidheid van partners om mee te doen in dit proces.

2.1

De voorgestelde kostenbesparende maatregelen in bijlage 2 stuiten op grote juridische bezwaren, de financiële opbrengsten op de lange termijn zijn onzeker en de maatschappelijke impact is groot. De zorgplicht uit de Jeugdwet, de gemeenschappelijke regeling en de contracten die er nu zijn met de zorgaanbieders, maken dat vanuit juridisch oogpunt weinig tot geen mogelijkheden worden gezien voor de uitvoering van de maatregelen in bijlage 2 worden genoemd. De meeste voorstellen zijn in strijd met de bedoeling en de jeugdhulpplicht van de Jeugdwet. Daarnaast hebben de maatregelen grote maatschappelijke impact. De omvang van de taakstelling maakt het echter noodzakelijk om drastische maatregelen te treffen. De hierboven genoemde bezwaren achten we echter dermate groot, dat we het nu nog te vroeg vinden om hier nu al over te besluiten. Eerst willen we in beeld gebracht hebben of- en zo ja welke andere kostenbesparende maatregelen mogelijk zijn, die minder in strijd zijn met de geldende wet- en regelgeving en recht doen aan de hulpvraag van ouders en jeugdigen.

2.2

Betrouwbare doorrekening van de kostenbesparende maatregelen is slechts beperkt mogelijk Om te komen tot een goede doorrekening van de kostenbesparende maatregelen, is inzicht nodig in bijvoorbeeld aantallen cliënten, uitgesplitst naar zorgbehoefte. Ook is een inschatting noodzakelijk van de omvang van tweede-orde effecten, zoals de mogelijkheid dat verwijsstromen worden verlegd. Deze gegevens zijn op niet uit de registratiesystemen te halen, waardoor de financiële doorrekening (groten)deels zal berusten op aannames.

Communicatie en participatie Boodschap

Doelgroep

Via welk middel

Door wie

Wanneer

5

Financiën De totale uitvoeringskosten van deze strategie bedragen: €225.000 te dekken uit de algemene reserve. Toelichting: Projectleiding Faciliteiten (zaalhuur, drukwerk, procesbegeleiding)

€

160.000,00 €

30.000,00

doorrekening kostenbesparing

€

35.000,00

totaal

€

225.000,00

Bijlagen 1 Bestuursopdracht Lokaal Akkoord Transformatie Jeugdbeleid (spoor 1) 2 Overzicht mogelijke kostenbesparende maatregelen jeugdbeleid (spoor 2),

Het college van burgemeester en wethouders van Heerenveen, de secretaris,

de burgemeester,

de heer J. van Leeuwestijn

de heer T.J. van der Zwan

6

Registratie

Onderwerp

De raad van de gemeente Heerenveen; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van gelet op,

Besluit 1. In te stemmen met de Bestuursopdracht Lokaal akkoord transformatie jeugdbeleid (bijlage 1) 2. In te stemmen met het voornemen extern advies te vragen over: a) aanvullende kostenbesparende maatregelen, die zo min mogelijk in strijd zijn met de geldende weten regelgeving; b) de financiële opbrengsten van alle mogelijke kostenbesparende maatregelen (incl. de maatregelen uit bijlage 2). 3. Uit de algemene reserve € 225.000 beschikbaar te stellen voor de uitvoering van dit besluit. 4. De kosten van de uitvoering van het lokaal akkoord transformatie jeugdbeleid en van de implementatie van de kostenbesparende maatregelen te betrekken bij de besluitvorming over de perspectiefnota 2022. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van

de griffier,

de voorzitter,

mevrouw L. Roest-Jonkers

de heer T.J. van der Zwan

7