Raadsbrief herfstmonitor duurzaamheid

HerfstMonitor 2021 Programma Duurzaamheid

september 2021

Monitor

Voor u ligt de tweede monitor van het duurzaamheidsprogramma Heerenveen 2019-2022. Het college biedt deze monitor aan aan de raad. De monitor biedt inzicht in de huidige stand van zaken rond de uitvoering van het programma. Daarnaast geeft de monitor een doorkijk naar 2022, met antwoorden op vragen als:  Gaan we de resultaten halen die we samen hebben benoemd in 2019?

 Zijn er in 2022 voldoende middelen beschikbaar?  Welke activiteiten gaan we uitvoeren? De ruggengraat voor de monitor vormt de duurzaamheidsposter, waarin de resultaten en inspanningen 2019-2020 zijn opgenomen. Deze inspanningen zijn aangevuld met:  Activiteiten zoals opgenomen in de uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie en Biodiversiteit 2020-2022  overige nieuwe projecten en activiteiten sinds 2020. Leeswijzer:

In dit document beschrijven we eerst onze ambities, de toekomstige druk die wij voorzien op deze ambities en de financiële budgettering in 2022. Daarna volgen per thema enkele highlights van het afgelopen jaar, gevolgd door een nadere toelichting per project en activiteit. Om het overzichtelijk te houden, hanteren we de volgorde en kleuren die ook op de Klimaatneutraal poster gebruikt zijn.

Ambities Ambities In het duurzaamheidsprogramma van 2019 heeft u onze lange termijn ambities voor 2050 en middellange termijn ambities voor 2030 vastgelegd. We willen bereiken dat de gemeente in 2050:  Energieneutraal is (95% CO2-reductie), waarbij we

energiearmoede voorkomen (energietransitie).  Afvalstoffen inzet als grondstof, we denken in kringlopen (circulaire economie).  Optimale leefomstandigheden biedt voor inheemse dieren en plantensoorten (biodiversiteit).  Klaar is voor extremer weer zoals extreme droogte, langdurige hitte en clusterbuien (klimaatadaptatie).

Onze duurzame ambities staan onder druk Het uitvoeringsprogramma loopt tot en met 2022. Voor 2022 zijn geen middelen in de begroting opgenomen voor de uitvoering van de projecten en activiteiten. Door eenmalig de resterende incidentele middelen uit voorgaande jaren in 2022 in te zetten, lossen we de financiële knelpunten voor 2022 grotendeels op. Na 2022 zijn geen incidentele middelen en nauwelijks structurele middelen beschikbaar. Het is onduidelijk of het Rijk voldoende middelen beschikbaar stelt voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Tot nu toe heeft het Rijk een aantal keren incidentele middelen beschikbaar gesteld. Deze ad hoc bijdragen geven ons geen zekerheid voor de lange termijn. Dit heeft direct invloed op het al dan niet nodig zijn van (structurele) middelen voor energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie of het bijstellen van ambities. Om de nieuwe raad en college goed te informeren, bieden wij u begin 2022 een doorkijk op de toekomst van de duurzame thema’s. We omschrijven daarin helder hoe en onder welke condities we structureel onze ambities kunnen invullen. Na de formatie van het nieuwe college en raad, ontwikkelen we nieuwe uitvoeringsprogramma’s inclusief financiële paragraaf (2023-2026) voor:  Energietransitie

 Klimaatadaptatie  Biodiversiteit  Circulaire economie Het college- en raadsakkoord zijn hierbij leidend, samen met de strategische agenda en investeringsagenda.

Budget 2022 Onderverdeling budgetten Voor 2022 zijn geen middelen in de begroting opgenomen voor de

ENERGIETRANSITIE

2022 opmerkingen

uitvoering van de projecten en activiteiten. Door eenmalig de

Transitievisie Warmte - Aardgasvrij Heerenveen

€ 125.000

resterende incidentele middelen uit voorgaande jaren in 2022 in te

Lokaal Energie Experimenten Fonds Energie Informatiepunt Heerenveen

€ 575.000 € 30.000

zetten, lossen we de financiële knelpunten voor 2022 grotendeels op.

Realisatie (grootschalige) duurzame opwek energie

€ 20.000

De budgettering voor de verschillende thema’s en projecten ziet er

Natuur en duurzaamheid in basisonderwijs (NDE)

€ 15.000

dan globaal* als volgt uit:

Energienetwerk Duurzaamheidsfonds

afhankelijk van besluit PM raad begroting 2022: 75.000 € 600.000

garantstelling Energie coöperatie Akkrum TOTAAL

Energietransitie Energietransitie inclusief subsidies/fondsen Klimaatadaptatie en biodiversiteit

€ 265.000

Circulaire economie

€ 135.000

Uitvoeringsagenda circulaire economie

€ 175.000

Strategische communicatie, klankbordbijeenkomsten etc.

€ 40.000

€ 1.350.000

KLIMAATADAPTATIE EN BIODIVERSITEIT

€ 240.000 € 1.350.000

PM

• (externe) funding duurzaamheidsfonds: 600.000 • LEEF subsidie: 550.000

Raadsbesluit december 2021

2022opmerkingen

8a Natuurnetwerk: kaart

€ 20.000

6b Pilot bermbeheer de Deelen

€ 20.000

7 Ontwerprichtlijnen buitenruimte klimaatadaptatie

0

2d Subsidie: groene daken en andere klimaatmaatregelen

€ 50.000

1a Dialoog Klimaatstresstest knelpuntgebieden

€ 10.000

3 Vergroenen bedrijfspercelen 8b Natuurnetwerk: biodiversiteit

€ 60.000 € 10.000

2a Inwonersinitiatieven: Eikenprocessierups

€ 15.000

2b Inwonersinitiatieven: eigen huis en erf

€ 25.000

2c Inwonersinitiatieven: natuurnetwerk

€ 30.000

TOTAAL

€ 265.000

* globaal: de budgetten zijn ingeschat begin oktober 2021 op basis van reeds gedane uitgaven en

CIRCULAIRE ECONOMIE

nog te verwachten uitgaven t/m eind december 2021. Op onderdelen kunnen nog geringe

(H)Eerlijk Heerenveen faciliteren en ondersteunen

wijzigingen plaatsvinden die bij het schrijven van de monitor nog niet voorzien zijn.

Circulair inkopen Ondersteuning circulaire economie

2022

opmerkingen

€ 5.000 € 30.000 € 100.000

TOTAAL

afhankelijk van PM raadsbesluit dec 2021; € 175.000 € 135.000

Strategische communicatie, bijeenkomsten

€ 40.000

procesgeld circulaire economie

Enkele resultaten Energietransitie

Concept Transitievisie Warmte Lancering Energieloket

Waardebonactie energiebesparing huiseigenaren Start Groene Gangmakers

Enkele resultaten Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Hittestresskaart, ontwikkeld via Klimaatatlas Friesland Bestrijding eikenprocessierups NK Tegelwippen 2021

(daarnaast ook wateroverlast, droogte en overstroming) www.frieseklimaatatlas.nl

Groensubsidie 2021

Enkele resultaten circulaire economie

Invoering Diftar+ Circulair Ambachtscentrum

Invoering Schoon Belonen Samenwerkingsverband Het Schone Noorden

Energietransitie Gewenste resultaten 2022:

Op de volgende pagina’s is per resultaatsgebied een omschrijving van uitgevoerde activiteiten opgenomen.

We maken meters met de Energietransitie | herfst 2021

1 Resultaat 2022: Plan van aanpak Aardgasvrij Heerenveen is klaar, we zijn gestart met de eerste wijken/dorpen. Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Ontwikkelen Transitievisie Warmte (aanpak aardgasvrije wijken en dorpen)  Concept transitievisie warmte vastgesteld.  Half jaar uitvoering van communicatiecampagne.  Reacties op concept visie vanuit grotere stakeholders en inwoners en ondernemers  Start (wijk)uitvoeringsplan in Heidemeer Waterfase. Meer info vindt u hier

-

-

-

Reacties verwerken in definitieve transitievisie warmte die in december 2021 ter vaststelling aan de raad voorligt. Uitvoering (wijk)uitvoeringsplan in Heidemeer Waterfase en evt. andere belangstellende startgebieden. Koppeling met Groene Gangmakers (LEEF).

Klimaatafspraken vragen lange adem en betrouwbare overheid als partner voor gebouweigenaren, er zijn geen structurele middelen beschikbaar om dit te borgen. Geen zicht of eventuele Rijksbijdragen dekkend zullen zijn.

Duurzame mobiliteit De afgelopen twee jaar zijn veel openbare laadpalen bijgeplaatst door marktpartijen. Vanaf november 2021 start de Friese concessie

We blijven volop faciliteren bij de realisatie van laadpalen.

Met de toename van het aantal laadpalen ontstaat meer weerstand. Dit neemt meer tijd in beslag. We hebben nog geen beleid op gebied van snelladen, laadpleinen e.d.

Er is geen budget voor het inspelen op nieuwe ontwikkelingen.

Er wordt verder gewerkt aan de hand van 4 uitvoeringsthema’s; Lokaal eigendom Warmtetransitie in gebouwde omgeving Energie-infrastructuur Maatschappelijke inpassing

De knelpunten op het elektriciteitsnet worden niet snel genoeg opgelost.

Geen budget voor eventueel vervolg na juli 2022. Geen zicht of rijksbijdragen kostendekkend zijn.

Regionale Energie Strategie De RES 1.0 is vastgesteld door alle raden, staten en Wetterskip in Friesland. Meer info vindt u hier

Energienetwerk Heerenveen -

We gaan in gesprek met de netbeheerders en het bedrijfsleven. Doel is knelpunten oplossen en voorkomen én onderzoek te doen naar de invloed van de gemeente. Vanuit de Friese samenwerking binnen de RES periodiek blijven we in gesprek met netbeheerders en relevante stakeholders.

Verzoek om budget voor de uitvoering via Begroting 2022.

Onderzoek warmtenet Er is een voorverkenning uitgevoerd naar de We voeren een verder onderzoek uit naar de mogelijke Vertraging bij het aanvragen van Geen budget voor een vervolgonderzoek mogelijkheden van het benutten van restwarmte samenwerking met stakeholders voor het verder nieuw budget voor een in 2022. en/of geothermie voor het verwarmen van de ontwikkelen van een mogelijk warmtenet in Heerenveen. vervolgtraject kan zorgen voor het kern van Heerenveen. afhaken van mogelijke partners.

We maken meters met de Energietransitie | herfst 2021

2 Resultaat 2022: Inwoners, energie coöperaties en lokale initiatieven ontwikkelen plannen en voeren deze uit. Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Energiemix wijk en dorp (subsidie Streekagenda) Ten opzichte van vorig jaar zijn er geen nieuwe resultaten. Geen – de subsidie activiteiten worden begin 2022 Vanwege Corona hebben dorpsinitiatieven niet de afgerond. mogelijkheid gehad dit op te pakken.

LEEF Experimentenfonds – Groene Gangmakers Tien initiatieven hebben hun plan ingediend. Een jury heeft vijf initiatieven gekozen o.b.v. de beoordelingscriteria. Deze zijn half april gestart om hun initiatief uit te voeren. De eerste inspiratiesessie is gehouden waarin leerervaringen zijn gedeeld met de buitenwereld. Meer info vindt u hier

Vijf Initiatieven werken verder om hun idee tot Lokale slagkracht uitvoering te brengen (afronding april 2023). Ze leren van elkaar en van elders, en delen hun ervaringen met hun achterban en via de gemeente en provincie ook met de buitenwereld (o.a. raad).

Energieloket Sinds juni 2021 is het digitale loket online. Gemiddeld 3 bezoekers per dag op website, 13% komt terug als bezoeker. Meeste bezoekers komen direct binnen. Populairste onderwerpen zijn financiering/subsidies, aan de slag met de energiebesparende maatregelen en aardgasvrij.

Elk kwartaal een bijeenkomst over duurzaam wonen. Kenbaarheid website en voorlichtersrol vergroten door middel van campagne op social media, regionale kranten en de (digitale )bijeenkomsten.

Meer info vindt u hier Duurzaamheidsfonds In het duurzaamheidsfonds zijn stortingen gedaan door derden in lijn met de afspraken met zonnepark ontwikkelaars.

Geplande start eerste kwartaal 2022.

Het ontwikkelen van het duurzaamheidsfonds neemt meer tijd in beslag dan gedacht, oorzaak ligt in capaciteitsknelpunten.

Energiebesparing particuliere woningen (subsidie RRE 2020– Regeling Reductie Energiegebruik van het Rijk) De RRE liep tot 31 maart 2021. Tijdens de looptijd van de RRE actie zijn er 5.500 waardebonnen ingeleverd. Hiermee hebben we ons streefaantal gehaald en hebben we het volledige subsidiebedrag uitgegeven en verantwoord.

Geen. Is afgerond

Gemeentelijk budget 2021: wordt aangevuld met incidentele en structurele inkomsten van zonneparken.

We maken meters met de Energietransitie | herfst 2021 2 Inwoners, energie coöperaties en lokale initiatieven ontwikkelen plannen en voeren deze uit. Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Energiebesparing (sociale) huurwoningen (subsidie RREW 2021– Regeling Reductie Energiegebruik woningen van het Rijk) Energiebespaarbox voor huurders: De Europese aanbesteding voor een webshop met energiebesparende producten loopt. Daarnaast organiseren we een ‘groene kadobon’ waarmee huurders in de bouwmarkt energiebesparende producten kunnen kopen. Er wordt gewerkt aan een landingspagina op ons gemeentelijke energieloket en een voor een groener. Meer info vindt u binnenkort op de site www.eenvooreengroener.nl

We verwachten in december 2021 van start te gaan met de communicatie rondom de RREW. Vanaf dat moment kunnen huurders gebruik maken van het aanbod om energiebesparende producten aan te schaffen (webshop of lokaal), of te kiezen voor een energiecoach (zie ‘Energiecoaches’)

•

•

•

Aanbesteding niet succesvol. Via een De subsidie van het rijk is marktconsultatie hebben we echter binnen en toegekend door de positieve signalen over deelname aan de raad; €798.000. aanbesteding ontvangen. Fysiek inkopen van producten niet mogelijk ivm corona maatregelen. Op dat moment gaan we vol inzetten op online. Te veel subsidie aangevraagd; bij onvoldoende afname van producten gaat het resterende subsidiebedrag terug naar het Rijk.

Energiecoaches (RREW, aanvullende subsidie van de provincie Fryslân) We ontwikkelen Energiecoaches. Zij geven huurders en woningeigenaren advies over het verlagen van de energierekening zonder grote investeringen. Meer info vindt u binnenkort op de site www.eenvooreengroener.nl

Begin 2022 starten we met energiecoaches. We verwachtten 300 huishoudens te kunnen voorzien van energie advies. We zitten nu in de voorbereidende fase (planontwikkeling, opleiding kiezen, werven coaches).

•

We starten te laat; waardoor we minder tijd hebben om onze ambities te halen.

Het budget voor coaches is toereikend voor ongeveer 6 maanden. Wanneer de energiecoaches een succes blijken, zijn aanvullende middelen een vereiste.

3 Inwoners, bedrijven en gemeente hebben meer kennis over de energietransitie Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Duurzaamheid in het onderwijs (Energie, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit, Circulaire Economie) De Naturij ontvangt jaarlijks een subsidie van €15.000,- De Naturij heeft weer meerdere t/m 2022. De subsidie over 2020 is vastgesteld en voor natuurwerkdagen en biologiedagen gepland. 2021 is toegekend. De afgelopen jaren zijn erg succesvol Verder worden er leskisten uitgeleend en zijn er geweest. Inmiddels zijn 17 basisscholen lid. Er worden bijeenkomsten voor leerkrachten. Daarnaast meerdere biologie- en natuurwerkdagen georganiseerd. werven ze nieuwe scholen voor natuur- en Meerdere leskisten uitgeleend en bijeenkomsten voor duurzaamheidseducatie. leerkrachten georganiseerd. Meer info vindt u hier

Ontwikkelen communicatie-strategie Een voor een groener We vragen regelmatig ambassadeurs om hun verhaal te delen via verschillende media. In totaal hebben circa 20 mensen /ondernemers hieraan meegedaan. Daarnaast communiceren we onze projecten zoveel mogelijk onder de vlag van Een voor een groener.

Maandelijks vragen we een nieuwe ambassadeur om in de spotlight te staan. Daarnaast starten we met een klankbordgroep. Deze groep van inwoners, ondernemers en andere lokale belangstellenden kan ons feedback geven en helpen met het bepalen van de verdere koers.

Na 2022 geen budget beschikbaar

We maken meters met de Energietransitie | herfst 2021 4 Sportclubs, buurthuizen en andere maatschappelijke voorzieningen besparen energie Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Verduurzamen maatschappelijk vastgoed Vanuit het integraal huisvestingsplan (IHP) wordt Het integraal huisvestingsplan wordt afgerond en er is Vanwege corona ligt de focus vanuit de samen met schoolbesturen duurzaamheid inzicht in het energieverbruik en besparingspotentieel bij scholen op goede ventilatie. Dit biedt ook integraal meegenomen. de schoolgebouwen. meekoppelkansen.

Verduurzamen sportaccommodaties Sportverenigingen hebben gebruik kunnen maken van een maatwerkadvies voor hun accommodatie. Hier hebben circa 20 verenigingen aan meegedaan.

geen

5 We wekken duurzame energie zoveel mogelijk lokaal op Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

We verwachten in 2022 realisatie van twee zonneparken (De Dolten 2 en Duurzaam Akkrum Nes) met een vermogen van ca. 27,5 MW. Daarnaast werken we aan zonnepark KNO (ca. 30 MW) en ligt er een initiatief bij Oudehaske (ca. 14 MW). Er is voor 25 MW aan zon op dak aan SDE-projecten nog niet gerealiseerd, deze worden mogelijk in 2022 gerealiseerd.

Door knelpunten in het elektriciteitsnet kan Liander geen nieuwe aanvragen voor teruglevering bij grootzakelijke klanten meer in behandeling nemen. Toenemende energieprijzen en het mogelijke afbouwen van subsidie op zonneparken is een risico.

Waar nodig ondersteunen we de SHEC bij de overname van het zonnepark.

De koop van het zonnepark gaat niet door. In dit geval kunnen inwoners participeren door het uitgeven van leningen.

Aandachtspunten financiën

Zonneparken algemeen Er is ca. 32 MW aan zonneparken gerealiseerd. (Omweg, Shell, A32, Drijvend zonnepark, Wetterskip Akkrum). Er is ca. 25 MW zon op dak gerealiseerd. Meer info vindt u hier

Zonnepark De Dolten De Samenwerkende Heerenveense Energiecoöperaties (SHEC) zijn in onderhandeling over de overname van het drijvende zonnepark van Groenleven.

Zonnepark De Dolten 2, drijvend zonnepark Oudehaske || (20-30MW) De vergunning is verstrekt en de benodigde De SHEC krijgt net als bij het eerste drijvende zonnepark subsidie is binnen. In 2022 wordt gestart met de de optie om het park over te nemen. Hier kijken we hoe bouw. we de SHEC hierbij kunnen ondersteunen.

•

•

Het zonnepark wordt niet gebouwd. De Na realisatie ontvangt de gemeente is grondeigenaar en kan het gemeente jaarlijks € 60.000zonnepark opnieuw in de markt zetten. 90.000 aan erfpachtinkomsten. De koop van het zonnepark gaat niet door. In dit geval kunnen inwoners participeren (uitgeven leningen).

Zonnepark KNO Het Masterplan is vastgesteld, er ligt een voorlopig ontwerp van het zonnepark

Met de SHEC werken we aan een intentieovereenkomst Het zonnepark is duurder dan verwacht of voor het gezamenlijke zonnepark. De aanleg van de de subsidie is t.z.t. niet toereikend. netaansluiting wordt gestart. We zetten de volgende stappen (vergunning, samenwerking, fiscale en juridische aspecten, subsidie en detail engineering).

We maken meters met de Energietransitie | herfst 2021 6 MKB bedrijven besparen energie en wekken zelf energie op Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Risico's

Aandachtspunten financiën

Risico's

Aandachtspunten financiën

Energie voor MKB, besparen en opwek (subsidie Streekagenda) In 2020 is een actie gestart voor verduurzaming van het Er zijn geen nieuwe activiteiten voorzien. MKB met 50% subsidie vanuit de gemeente. Hier was weinig tot geen animo voor, ondanks intensieve communicatie.

Communicatie nieuwe subsidieregeling Rijk voor Midden en Kleinbedrijf (MKB) Dit is een Rijksregeling. Het rijk stelt 80% subsidie beschikbaar voor duurzaamheidsadvies bij MKB. Meer info vindt u hier

7

Vanuit de gemeente brengen we de regeling onder de aandacht.

De gemeente geeft het goede voorbeeld Resultaten herfst 2021

Geplande activiteiten 2021-2022

Openbare verlichting op LED Het tempo van het omzetten naar LED verlichting (verledden) van onze openbare verlichting loopt volgens planning. We ontwikkelen een communicatieplan om inwoners voor te lichten.

Idem 2020/2021

Glowing Nature (subsidie Regiodeal) Verduurzamen van de openbare verlichting in het buitengebied op regionaal niveau. Hierbij staat de kernwaarde donkerte centraal door natuurlijk, spaarzaam en duurzaam te verlichten. Meer info vindt u hier

Masterplan; voorbereiding en ontwikkeling van de plannen, daarnaast uitvoeringsplan.

Onder de Regiodeal vallen de voorbereidingskosten en uitvoeringsplan. De uitvoering zelf valt hier niet onder.

Light Challenge De Light Challenge 2021-editie ‘Glowing Nature’ focust op innovaties in duurzaamheid, gezondheid, gebruik van stedelijk groen en lokaal benutten van energie, om vanuit hier de stap te maken naar licht in de openbare ruimte met hulp van natuur, techniek en wetenschap met ruimte voor groen en biodiversiteit. Meer info vindt u hier

Uitkomsten worden gekoppeld aan de opvolger Culturele Hoofdstad en Amsterdam Light Festival. Daarnaast wordt doorontwikkeling in Friesland onderzocht.

Wagenpark op duurzame brandstof Sinds de realisatie van het blauwe diesel vulpunt op de gemeentewerf (2020) rijdt het gemeentelijke wagenpark op duurzame brandstof.

Eigen gebouwen energieneutraal (incl. zon op dak) De ambtelijke werkgroep heeft integrale plannen gemaakt voor het verduurzamen van de eigen gebouwen.

Er zijn geen middelen voor verdere uitrol en uitvoering (zie investeringsagenda). Groot onderhoud wordt daarom uitgevoerd op conventionele wijze (o.a. gasketels)

Er is geen budget beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van de gemeentelijke gebouwen.

Klimaatadaptatie & biodiversiteit

Gewenste resultaten 2022:

Op de volgende pagina’s is per resultaatsgebied een omschrijving van uitgevoerde activiteiten opgenomen.

We handelen klimaatbestendig en vergroten biodiversiteit | herfst 2021

1 De eerste projecten klimaatadapatie zijn gestart, samen met inwoners, bedrijven en organisaties Project/activiteit om resultaat te behalen: Inzet natuurlijke vijanden eikenprocessierups (EPR)

Resultaten herfst 2021 Het in 2020 gestarte nestkastproject is uitgebreid met 3 pilotlocaties om via aangepast beheer de leefomgeving van natuurlijke vijanden te verbeteren. Uit monitoring blijkt dat de nestkasten goed bezet waren in 2020 en 2021.

Biodiversiteit & Klimaatadaptatie eigen Steenbreekactie, deelname NK huis en erf tegelwippen Initiatieven versterken natuurnetwerk

Subsidie groene daken en andere klimaatmaatregelen

Vergroenen bedrijfspercelen Groen voor Grijs

Plan van aanpak Klimaatrobuuste gebouwen

Ondersteuning particuliere initiatieven in openbare ruimte. Inventarisatie, waar meerwaarde voor biodiversiteit, waar meekoppelkansen bij andere projecten. Vanaf 1 januari 2021 tot 10 september is er voor de volgende subsidieaanvragen een bedrag uitgekeerd/gereserveerd:  89 keer: 1 of meer regentonnen  36 keer: groen dak  13 keer: vervangen verharding voor groen  4 keer: regenwatergebruik-installatie  1 keer: afkoppeling riool  0 keer: groene wand RAAK en LEEF project voor bedrijventerrein Heerenveen-zuid loopt. Hierin wordt o.m. ook gekeken naar vergroenen. Ook op andere bedrijventerreinen spelen ideeën. Gelet op financiële positie staan verduurzamingsinitiatieven t.a.v. (eigen) gebouwen even “on hold”

geplande activiteiten 2021-2022 risico's aandachtspunten financiën Ondersteuning actie Vogelwachten Concreet resultaat van de acties op om vergroting biodiversiteit tbv vermindering eikenprocessierups is niet natuurlijke vijanden in particuliere specifiek aan te tonen omdat een tuinen te verbeteren. combinatie van meerdere maatregelen wordt ingezet tbv de bestrijding van EPR. De maatregelen zorgen voor verhoging structurele kosten voor beheer en onderhoud groen. Actie en deelname loopt door. We zetten in op communicatie. We starten monitoring drie maaipilots. Richtlijnen/kaders opstellen, Communicatie

In 2021 en 2022 wordt de huidige subsidieregeling voortgezet.

Eigen acties inwoners in openbare ruimte dragen niet altijd bij aan de kwaliteit van het natuurnetwerk, bijvoorbeeld wanneer uitheemse planten worden gezaaid.

Toename beheerkosten. Afstemmen verwachtingen en borgen effecten t.a.v. beheer en onderhoud nodig. In 2022 is minimaal € 50.000 beschikbaar, mogelijk door verschuiven van interne budgetten opnieuw € 100.000.

Uitvoering geven aan o.m. LEEF project bedrijventerrein Heerenveen-zuid

geen acties

Geen (structureel) budget beschikbaar voor uitvoering. Zie ook Energietransitie aanpak eigen gebouwen.

We handelen klimaatbestendig en vergroten biodiversiteit | herfst 2021 2 Inwoners, bedrijven en gemeente hebben meer kennis over het klimaat (verandering en adaptatie) en biodiversiteit Project/activiteit om resultaat te behalen: Dialoog met woningcorporaties

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

aandachtspunten financiën

Diverse gesprekken met Evaluatie en mogelijke woningcorporaties geweest. Uitvoering vervolgactie Plantjesactie met 3 woningbouwcorporaties

3 Knelpunten voor hitte en water zijn bekend en we hebben inzicht in oplossingen Project/activiteit om resultaat te behalen: Maatregelen knelpuntlocaties

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

www.frieseklimaatatlas.nl geeft eerste inzicht in knelpunten. Inventarisatieen analysefase om te komen tot uitvoeringsagenda (zie watertakenplan) loopt. Zie ook “kansenkaart centrum”.

Opmaken uitvoeringsagenda (21-22) en vaststelling (2022). Aandacht voor klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van alle (herinrichtings-)projecten

aandachtspunten financiën

4 Er zijn pilots met natuurinclusieve landbouw Project/activiteit om resultaat te behalen: Pilot natuurinclusieve landbouw Klaverblad Noordoost

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

Onderdeel planontwikkeling KNO

Uitwerking via traject KNO

Pilot natuurinclusief bermbeheer De Deelen

De pilot is uitgebreid met 5,5 km bermen en loopt in aangepaste vorm: aangepast maaibeheer in eigen beheer en monitoring van 16km bermen vanaf 2021. Doel is kennis opdoen en experimenteren met eigen maaibeleid tbv uitrollen over een groter gebied

Aangepast maaibeheer van 16 km bermen in het gebied rond Aldeboarn en Gersloot, om biodiversiteit te vergroten en kennis op te doen. Monitoring van flora en fauna door de Vlinderstichting

aandachtspunten financiën

Wettelijke kaders, draagvlak, financiële consequenties

Toename structurele beheerkosten

5 We weten welke schakels in ons natuurnetwerk ontbreken en de eerste acties zijn in uitvoering Project/activiteit om resultaat te behalen: Natuurnetwerk in kaart

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

Inventarisatie gestart

Natuurnetwerk op kaart zetten, communicatie

aandachtspunten financiën

We handelen klimaatbestendig en vergroten biodiversiteit | herfst 2021

6 Het centrum van Heerenveen is een showcase voor vergroening in stedelijk gebied Project/activiteit om resultaat te behalen: Kansenkaart klimaatrobuust en biodivers centrum

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

Tijdens de G1000 is 'groen in het centrum' veel genoemd. Bedoeling is integraliteit te creëren, van ambitie naar strategie en uitvoering. Het traject om tot een integrale Klimaatkansenkaart/Centrumkansenka art te komen is gestart. De methode om tot de kaart te komen vormt een pilot voor gemeentelijke richtlijnen vergroening stedelijk gebied.

Voortzetting project in 2021 en 2022. Opstellen Centrumkansenkaart. Zicht op opgaven en effecten. Opname resultaten in gebiedsontwikkeling Centrum

aandachtspunten financiën 444 Voor vervolgacties zijn geen financiële middelen beschikbaar.

7 Onze buitenruimte verandert naar klimaatrobuust en biodivers Project/activiteit om resultaat te behalen: Ontwerprichtlijnen buitenruimte

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

Gestart met inventarisatie en uitwerking. Koppeling met de methode voor het opstellen van de Centrumkansenkaart

Koppeling aan Kansenkaart Klimaatrobuust en biodivers centrum

aandachtspunten financiën

8 De gemeente geeft het goede voorbeeld Project/activiteit om resultaat te behalen: Biodiversiteit in beheer en inrichting

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

aandachtspunten financiën

Inventarisatie, kansen en knelpunten gestart. Kennis eigen dienst vergroot dmv cursus. Vergroting biodiversiteit bij herinrichting, aanplant bollen/insectvriendelijke beplanting

Continu, communicatie, Relatie met de kansenkaart.

Aanpassing beheer vraagt kennis, toename structurele kosten beheer en onderhoud

Biodiversiteit en klimaatadaptatie in de energietransitie

Bij de ontwikkelingen van de wijkuitvoeringsplannen Energietransitie onderzoeken we koppelkansen. In het masterplan KNO is o.m. speciale N.t.b. aandacht besteed aan biodiversiteit i.r.t. inpassing zonnepark.

Biodiversiteit en klimaat bij grootschalige energie opwek

Circulaire economie

Gewenste resultaten 2022:

Op de volgende pagina’s is per resultaatsgebied een omschrijving van uitgevoerde activiteiten opgenomen.

We maken Heerenveen hotspot circulair innovatie | herfst 2021 1 Inwoners en maatschappelijke organisaties bedenken initiatieven en voeren deze uit Project/activiteit om resultaat te behalen: (H)Eerlijk Heerenveen faciliteren en ondersteunen

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

aandachtspunten financiën

In 2021 is er naast de werkgroep een We werken aan de herbevestiging stichting opgericht. Het bestuur van de titel ‘Fairtrade gemeente’. hiervan bestaat uit mensen met raakvlakken met ondernemers en onderwijs in de gemeente.

2 Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over het principe van circulair Project/activiteit om resultaat te behalen: Evenementen Circulair

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022 risico's

aandachtspunten financiën

Geen resultaten, ivm corona zijn er nauwelijks evenementen georganiseerd.

3 De hoeveelheid te verbranden huishoudelijk restafval is afgenomen tot 100 kg in2020 (per huishouden per jaar, VANG programma) Resultaten herfst 2021 Verminderen restafval huishoudens Diftar+

geplande activiteiten 2021-2022

Inwoners scheiden hun afval sinds de invoering van diftar+ erg goed. Het VANG-resultaat in 2020 was Een communicatiecampagne waarin 112 kg te verbranden afval (inclusief grof huisvuil en bouw- en sloopafval) per inwoner per jaar. Hiermee we onze inwoners in de spotlight zijn we koploper in Friesland! De doelstelling van 100 kg is niet gehaald, maar wel zeer dicht benaderd. plaatsen. Dankzij hen haalt Het vele thuiswerken en gesloten horeca zorgde ervoor dat in 2020 thuis meer afval werd geproduceerd Heerenveen mooie resultaten. dan in 2019. Voorjaar 2021 heeft Omrin de DANO-trommel in gebruik genomen waarbij de papier/cellulosefractie uit restafval wordt teruggewonnen en vergist. Dankzij deze rommel worden meer grondstoffen uit het restafval nagescheiden. We verwachten als resultaat in 2021: 100-105 kg te verbranden afval per inwoner. Onze inwoners laten zich hiermee van hun duurzaamste kant zien en verdienen een groot compliment. Ook complimenten voor Omrin, die het afgelopen jaar ervoor heeft gezorgd dat de service aan onze inwoners, ondanks corona (waardoor meer afval en uitval onder Omrinpersoneel), gehandhaafd bleef en het aantal klachten tot een minimum is gebleven.

Schoon Belonen Inmiddels nemen 32 organisaties deel aan Schoon Belonen Heerenveen. Gezamenlijk houden ze 69 gebieden vrij van zwerfafval. Een rondgang onder de deelnemers leert dat iedereen met plezier de opruimrondes doet. Ook valt het de deelnemers op dat ze in het begin veel meer afval ophaalden dan later in het jaar. Waarschijnlijk deels omdat er achterstallig zwerfafval is opgeruimd, maar mogelijk ook omdat mensen op een schone plek minder makkelijk zwerfafval achterlaten.

De contractperiode voor de deelnemers aan Schoon Belonen Heerenveen eindigt 31 augustus 2022. Deelnemers kunnen in de zomer van 2022 opnieuw inschrijven voor de contractperiode 1 september 2022 t/m 31 augustus 2024.

risico's

aandachtspunten financiën

We maken Heerenveen hotspot circulaire innovatie | herfst 2021 4 Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart Project/activiteit om resultaat te behalen: Ontwikkelen visie Circulaire economie

Visie Circular Valley, inclusief Grondstoffenbank

Circular Valley Marketing strategie

Circulair ambachtscentrum

Resultaten herfst 2021

risico's

aandachtspunten financiën

Uitvoeringsagenda circulariteit: ‘Op weg naar Uitvoeringsagenda circulariteit ter een Circular Valley Heerenveen’ is in concept besluitvorming naar raad (dec 2021). Na gereed. akkoord oppakken en uitvoeren van projecten die nog niet gestart zijn. De nulmeting en concept visie zijn Uitwerken actieagenda Circular Valley en opgesteld. Er wordt gewerkt aan een vertaling visie Circular Valley naar propositie actieagenda (acties gemeente, bedrijven en en branding van Heerenveen als Circular organisaties) voor komende 3 jaar Valley

geplande activiteiten 2021-2022

Onvoldoende capaciteit en budget.

€ 175.000 (aanvullend budget gevraagd voor nieuwe projecten en met onvoldoende budget)

Uitvraag voor propositie en branding Circular Marketing en branding Circular Valley Valley Heerenveen voorbereid Heerenveen uitwerken en uitvoering opstarten Eerste deel van het onderzoek is klaar en is Vervolg van het onderzoek, o.a. uitwerken ondertussen ambtelijk aan de raad businesscase. Totaalplan aan de gepresenteerd. Stakeholders en mogelijke gemeenteraad ter besluitvorming locatie zijn in beeld. voorleggen.

Teveel tegelijkertijd oppakken (ontbreken van focus). Budget

Onvoldoende capaciteit en budget.

Verkennen subsidiekansen voor CE Mogelijkheden voor EU-subsidie voor een en circulaire plastics in Brussel en Innovatiecampus Circular Valley verkennen. Den Haag

Daarnaast gaan we als gemeente deelnemen Capaciteit en cofinanciering aan de Friese projectenmachine, een organisatie die kennis en kunde bundelt om betere europese projecten te ontwikkelen

Ontwikkelperspectief Haskerveen

Uitwerken circulaire eisen aan bedrijven die zich op Haskerveen willen vestigen en actief werven circulaire bedrijven. Mogelijkheden voor verduurzaming bedrijventerreinen onderzoeken

Resterende vrije gronden alleen verkopen aan bedrijven die bijdrage leveren aan het sluiten van kringlopen op Haskerveen. Overeenstemming met De Fryske Marren hierover o.b.v. pilotperiode.

Ontwikkeling ‘Het Schone Noorden’ Bedrijfsleven, onderwijs en overheid werken samen om een ecosysteem circulaire kunststoffen te bouwen in Noord Nederland. Heerenveen met o.a. afvalverwerkende sector nauw betrokken.

aanvullend budget gevraagd middels uitvoeringsagenda Circular Valley Subsidie Rijkswaterstaat (50%) en bijdrage Omrin (25%) en gemeente (25%) voor planvorming toereikend. Benodigd budget voor uitvoering nog niet bekend. Budget voor personele inzet en Cofinanciering

Geen bedrijven die kringlopen op aanvullend budget gevraagd Haskerveen kunnen sluiten, eisen middels uitvoeringsagenda van bedrijven sluiten niet aan op Circular Valley t.b.v. onderzoek beschikbare gronden. verduurzamen bedrijventerreinen

Verdere uitwerking Het Schone Noorden en Onvoldoende capaciteit en unieke positie Heerenveen zichtbaar maken budget. en bedrijven hierdoor aantrekken. Kringlopen sluiten.

aanvullend budget gevraagd middels uitvoeringsagenda Circular Valley)

We maken Heerenveen hotspot circulaire innovatie | herfst 2021 5 MKB bedrijven passen circulaire producten en materialen toe in de bedrijfsvoering Project/activiteit om resultaat te behalen: Pilotprojecten CE met MKB Werkgroep Circulaire economie van de Ondernemerskring Heerenveen

Resultaten herfst 2021 Project is opgenomen in Werkgroep Circulaire Economie van de Ondernemerskring Heerenveen. Er wordt gewerkt aan diverse projecten en de OKH wordt betrokken bij de ontwikkelingen Circular Valley Heerenveen. Projectleider circulariteit is lid van werkgroep CE van de OKH.

geplande activiteiten 2021-2022

risico's

Gemeente is actief lid van OKH CE en betrokken bij circulaire projecten i.s.m. ondernemers. OKH actief in aantal projecten uitvoeringsagenda en profilering en branding Circular Valley.

OKH wenst capaciteit van gemeente.

aandachtspunte n financiën

6 De gemeente geeft het goede voorbeeld Project/activiteit om resultaat te behalen:

Resultaten herfst 2021

geplande activiteiten 2021-2022

Gemeentehuis afvalvrij

On hold in verband met minimaal aantal medewerkers op het gemeentehuis, waardoor geen schaalgrootte voor gft-scheiding.

Gft-scheiding onderdeel maken van het nieuwe kantoorconcept. Ook eigen koffie-/theebeker gaat hier onderdeel van uitmaken.

Buitenruimte circulair (intentieovereenkomst Vereniging Circulair Fryslân)

Omdat we hiervoor geen meetbare indicatoren hebben, leggen we uit wat we voor stappen zetten voor circulariteit in de buitenruimte.  We zijn lid van Bouwcirculair, voor kennisdeling en bevordering van circulaire toepassingen in de bouw. Het gemeentelijke “moederbestek”, de basis voor uit te voeren werkzaamheden in de openbare ruimte, is aangepast naar de normen en mogelijkheden voor toepassing van circulaire bouwstoffen. Focus ligt op beton, asfalt en toepassing van regeneraat (oud asfalt en beton) in nieuw beton.  We leveren bij onderhoud schoon asfalt (frezen van het oude asfalt) aan de asfaltmolen, dat weer wordt toegepast in het nieuwe asfalt, waardoor nieuwe vulstoffen onnodig worden.  We hanteren bij herinrichtingen het uitgangspunt dat alle bestaande materialen zoveel mogelijk worden hergebruikt. Dat betreft zowel verhardingen (stenen/klinkers) als straatmeubilair/borden. We repareren straatmeubilair en als laatste optie vervangen.  We passen bij twee bruggen glasvezel versterkt kunststof toe, het gaat om de brug aan de Brandeleane en de Albert Mols Menninge. Vanwege de beperkte interne capaciteit en expertise is nog weinig voortgang in geboekt. In 2021 is de bedrijfskleding van de buitendienst en technische dienst circulair ingekocht. Er wordt uitsluitend circulair geproduceerd straatmeubilair ingekocht. Zie verder onder ‘Buitenruimte circulair’

Circulair Inkopen

In 2021 kopen we tenminste 10% van de fysieke producten circulair in, bijv. bij cateringdiensten. Bij vervanging binnen het wagenpark zetten we in op voertuigen op basis van niet-fossiele brandstoffen. We nemen deel aan de Fryske Circulaire Inkoopacademie. We gaan aan de slag met het vergroten van kennis over circulair inkopen in onze organisatie.

risico's

Niet volledig kunnen voldoen aan de ambities uit de intentieoveree nkomst.

aandachtspunte n financiën

Overkoepelende activiteiten | herfst 2021

Actie/Activiteit:

Resultaten herfst 2021

Activiteiten 2021-2022

Toetsen en meekoppelen sociale duurzaamheid Sociale duurzaamheid is ‘inclusief beleid’. Hiermee bedoelen we dat sociale duurzaamheid binnen projecten als vanzelfsprekend wordt meegenomen, onder het motto ‘iedereen kan meedoen’. Voorbeelden zijn laagdrempelige projecten als de actie Tegelwippen 2021 of juist de strategische Transitievisie Warmte, waarbij we een korte brochure hebben gemaakt voor alle inwoners, en zoveel mogelijk huis aan huis verspreid. Communicatie goede voorbeelden via Via de campagne Eén voor één groener' zetten we lokale ambassadeurs in de Strategisch Communicatieplan spotlights, we communiceren over projecten en processen, waarbij de eigen uitstraling voor herkenbaarheid zorgt. Global Goals – zichtbaar in projecten en processen

We hijsen jaarlijks de Global Goals vlag in september. Hieraan besteden we de nodige aandacht. Het zichtbaar maken in interne projecten en processen is nog onderbelicht.

Programmateam organiseren

Het programmateam is op volle sterkte, daarnaast wordt duurzaamheid steeds meer en vaker in de werkzaamheden geïntegreerd (inclusief beleid en uitvoering)

Duurzaamheidsverslag en bijsturen

Deze herfstmonitor is de tweede monitoring. Bijsturing vindt plaats op projectniveau (door opnemen nieuwe projecten). Bijsturing op hoofdlijnen vindt plaats via keuzes van de raad (via begroting, investeringsagenda en raadsbesluiten), keuzes van het college en externe ontwikkelingen. We onderzoeken of een fietsleaseplan een alternatieven zijn. Op deze wijze is de interne doelgroep veel groter (namelijk iedereen) en het effect domeinoverschrijdend (gezondheid, fietsplan)

Inzet interne ambassadeurs – bewust gedrag stimuleren onder medewerkers

Structureel strategisch overleg met partners

Samenwerken en kennis delen regionaal, provinciaal en landelijk

Het was de bedoeling om vanuit de gemeente een structureel strategisch overleg met partners te starten. Hieraan nog geen invulling gegeven in verband met COVID 19 Vanuit de gemeente hebben we een actieve rol in diverse samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld RES, Streekagenda, Regiodeal etc

Doordat voor 2022 e.v. geen of nauwelijks budgetten gereserveerd zijn, lopen we risico op vertraging. Besluit over al dan niet implementatie van het fietsleaseplan en eventuele uitrol.

Programmateam

Communicatie

vacant

Strategische communicatie, projectadvisering

Projectassistent

Philicia Glam

Ondersteuning communicatie, diverse projecten

Voorlichter duurzaam wonen

Marije Olthof

Energieloket, verduurzamen particuliere woningen/gebouwen

Projectmedewerker duurzaamheid

Maaike Aukes

Transitievisie Warmte, zonneparken en –beleid, Groen subsidies, (H)eerlijk Heerenveen

Projectmedewerker duurzaamheid

Charlotte Mars

RREW (energiebespaarbox), Circulaire economie, fietsplan

Projectmedewerker duurzaamheid

Samantha van der Sluis

RRE, RREW (energiecoaches), Global Goals, NDE onderwijs

Projectleider Energietransitie

Roos Geelhoed

RRE, duurzaamheidsfonds

Projectleider Energietransitie

Ilja van der Veen

Transitievisie Warmte, Wijkuitvoeringsplannen, LEEF, Streekagenda/Regiodeal Energie

Projectleider Energietransitie

Rik Heijman

Grootschalige opwek duurzame energie, bedrijven, beleid zonneparken, duurzame mobiliteit, RES

Projectleider

Marcel Eling

Aanpak eigen gebouwen

Projectleider

Jan Bakker

Openbare verlichting, Lichtbeleid, Light Challenge, Regiodeal Glowing Nature

Strategisch adviseur

Richard Cöp

Klimaatstress, Watertakenplan

Specialist Klimaatadaptatie & Biodiversiteit

Ragna van Sonsbeek

Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Adviseur recreatie en toerisme

Jildau Wiersma

(H)eerlijk Heerenveen

Coördinator Circulair

Marianne de Jeu

Visie Circular Valley

Projectleider circulair/afval

Yfke Hoogland

Visie Circular Valley, Diftar+, Openbare verlichting, Lichtbeleid, Schoon Belonen

Projectleider circulaire economie

Jantie van der Laan

Uitvoeringsprogramma Circulaire economie, Het Schone Noorden

Accountmanager EZ

Elsemarie Oosterveen

Visie Circular Valley

Programmamanager

Marjan Postma

programma-organisatie & strategie, planning & control, Circular Valley, RREW