Procesafspraken na de gemeenteraadsverkiezingen 2022

Procesafspraken informatie en formatie hoe de raad zijn doelen wil stellen en het college wordt gevormd voor de raadsperiode 2022-2026 In dit document wordt het proces beschreven om te komen tot het stellen van doelen van de raad en het vormen van een college voor de raadsperiode 2022-2026. Status van dit document Dit document is een leidraad met uitgangspunten voor het te volgen proces, waarin tijdens de onderhandelingen wellicht nog andere inzichten komen. Procesonderdelen Er worden vijf afzonderlijk af te ronden procesonderdelen onderscheiden die in tijd door elkaar lopen: A. Informatieronde B. Raadsakkoord/Samenlevingsagenda C. Profiel wethouders D. Formatieronde en Hoofdlijnenakkoord E. Lange Termijn Agenda

A. Informatieronde Wat levert dit onderdeel op

Dit onderdeel levert een inventarisatie op, waarin alle partijen hun inbreng kunnen hebben. Deze ronde wordt afgesloten met een verslag van de informateur over de uitkomsten van de informatieronde en aanbevelingen voor het verdere proces. Het levert een advies op over een college en een profiel voor de wethouders. En het levert eerste input op voor een raadsakkoord/samenlevingsagenda. Opdracht aan de informateur

De informateur nodigt alle partijen uit voor een afzonderlijk gesprek. Er worden bij voorbaat geen partijen uitgesloten van de onderhandelingen. Iedere partij wordt gevraagd de volgende vragen te beantwoorden: 1. Vormgeven van het proces met aandacht voor transparantie en openbaarheid. 2. Visie op het werken met een raadsakkoord/samenlevingsagenda (samenwerkingsverwachtingen inventariseren). 3. a. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een raadsakkoord/samenlevingsagenda met bijbehorende argumentatie. b. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een hoofdlijnenakkoord met bijbehorende argumentatie. 4. Of, en zo ja hoe en wanneer de samenleving betrokken moet worden bij het bepalen van de thema’s en/of de prioritering van thema’s. 5. Wat de interpretatie is van de verkiezingsuitslag. 6. Wat men belangrijk vindt voor het profiel van wethouders.

1

7. Hoe het college er kwantitatief uit zou kunnen zien (aantal wethouders, full- of parttime). 8. Of men kandidaten wil voordragen voor wethouderschap. 9. Wat mogelijke breekpunten zijn. 10. Overige informatie die men voor het vervolgproces van belang acht. Proces

Aan het einde van de informatieronde zal de informateur verslag uit brengen over de uitkomsten van de informatieronde en aanbevelingen doen voor het verdere proces. Over deze uitkomsten zal een raadsvergadering plaatsvinden. Planning

Er wordt naar gestreefd om in de raadsvergadering op 21 april 2022 de uitkomsten te bespreken. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

B. Raadsakkoord/Samenlevingsagenda Wat levert dit onderdeel op

Dit onderdeel levert een Raadsakkoord/Samenlevingsagenda op. Het Raadsakkoord/ de Samenlevingsagenda wordt gemaakt vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid die alle fracties willen nemen om de rol van de gemeenteraad in de lokale samenleving te versterken. Met een Samenlevingsagenda geeft de raad het college van burgemeester en wethouders duidelijke prioriteiten en focus mee: het is als het ware de agenda van de kaderstellende rol van de raad in de komende bestuursperiode van vier jaar. Er staat in welke maatschappelijke thema’s in de komende bestuursperiode prioriteit krijgen en waarom juist deze thema’s zijn gekozen en de raad hier een bepaalde mate van urgentie aan toekent. Er worden geen concrete doelen genoemd of maatregelen en oplossingen, omdat het daarvoor veel te vroeg is. Oplossingen komen pas op de vergadertafel op het moment dat besluitvorming nodig is over de betreffende oplossingen. Dan heeft elk raadslid de ruimte om zijn eigen afweging te maken en kan er gedebatteerd worden over de politieke verschillen in opvatting om problemen op te lossen. Het politiek debat over de geagendeerde thema’s zal gaandeweg intensiever worden.

Waar het agenderen van een thema nog op brede steun kan rekenen, is het mogelijk dat daarover geformuleerde opvattingen bij het bespreken van oplossingen en consequenties daarvan in het raadsdebat, politieke verschillen van mening aan het licht zullen brengen. Naast het beschrijven welke maatschappelijke thema’s prioriteit krijgen in de komende bestuursperiode, worden er afspraken gemaakt door de raad over kernwaarden en spelregels om de raad de leidinggevende positie te geven. Wat is nodig van de raad zelf? Wat is er nodig als het gaat om houding, cultuur, onderlinge samenwerking, invulling 2

geven aan de rollen van de raad? Maar ook, wat is er nodig om vinger aan de pols te houden; doen we nog de goede dingen met elkaar en doen we dit nog op de goede manier? Wat is de rol van het college in de het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda, wat verwacht de raad van het college, wat verwacht de raad van het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving? Het gaat dan om afspraken over: - het samenspel in de raad zelf en met de griffie. - het samenspel tussen raad en college. - het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving. Er worden afspraken gemaakt over het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving1. Hoe zorgt de raad er zelf voor dat inwoners bekend zijn met de belangrijke rol van de volksvertegenwoordigers en de gemeenteraad. Hierover zijn aanbevelingen van de vorige raad (zie bijlage). Daarnaast worden afspraken gemaakt over communicatie, monitoren, evalueren en leren. Proces

De eerste aanzet wordt gedaan door de informateur vanuit de Informatieronde. Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda wordt daarna verder opgesteld onder begeleiding van een extern begeleider in samenwerking met de voorzitter van de raad. Planning

Er wordt een procesvoorstel aan de raad voorgelegd in de raadsvergadering van 21 april 2022. Dan ligt er al eerste input vanuit de Informatieronde. Streven is om het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda eind mei / begin juni in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

C. Profiel wethouders Wat levert dit onderdeel op

In de gesprekken in de Informatieronde worden vragen gesteld aangaande wethouders (vragen 6,7 en 8 op pagina 3). Dit levert een profiel voor de wethouders op en een advies over een goede combinatie van partijen die aangegeven hebben kandidaten te willen leveren voor wethouderschap. Hierin staat ook hoeveel wethouders nodig zijn, full/parttime. Waarom “Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. Van het bestuur van de gemeente maken ook deel uit het college van burgemeester en wethouders en de

1 Bekijk ook het pamflet mee(r) doen met lokale democratie, acht punten om de lokale democratie te

versterken (het pamflet is onderdeel van het VNG-project Thorbecke2024) 3

burgemeester.” Dit staat in de Grondwet en geeft al aan dat het besturen van de gemeente niet alleen door de gemeenteraad als bestuursorgaan wordt gedaan, maar ook door het dagelijks bestuur, het college, en door de burgemeester. Burgemeester en wethouders hebben veel invloed op de kwaliteit van de samenleving. De kaders worden door de gemeenteraad bepaald, maar de uitvoering van het beleid raakt de samenleving direct. Die verantwoordelijkheid ligt met name op het bordje van de wethouders. Wethouders zijn uitvoerend bezig voor de gehele raad en worden daarom benoemd door de raad. Proces

Vanuit de Informatieronde schetst de informateur in het rapport het profiel voor de wethouders en een advies over een goede combinatie van partijen die aangegeven hebben kandidaten te willen leveren voor wethouderschap. Hierin staat ook hoeveel wethouders nodig zijn. Planning

De uitkomsten staan in het rapport dat behandeld wordt in de raadsvergadering op 21 april 2022. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

D. Formatieronde en Hoofdlijnenakkoord Wat levert dit onderdeel op Dit onderdeel levert een college op en wordt afgesloten met het benoemen van de wethouders. De wethoudersploeg wordt samengesteld aan de hand van het advies en profiel uit de Informatieronde. Ook levert dit onderdeel een Hoofdlijnenakkoord op van het college waarin dat geregeld wordt wat niet in het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda staat. Proces Parallel aan het maken van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda wordt dit Hoofdlijnenakkoord opgesteld door het college. Er wordt gedurende het proces afgestemd met het proces van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda is leidend. Aan alle fracties wordt gelegenheid geboden om zaken in te brengen voor het Hoofdlijnenakkoord. Het Hoofdlijnenakkoord wordt in een openbare raadsvergadering besproken. Een externe procesbegeleider voert gesprekken met de wethouderskandidaten en buigt zich over de vraag of een evenwichtig college kan worden samengesteld. Voor het formeel vastgelegde deel over de benoemingsprocedure, zie artikel 11.

Benoemingsprocedure en beëdiging wethouders in de bijlage.

4

De raad benoemt de wethouders. Nadat de wethouders zijn benoemd en de benoeming hebben aanvaard, leggen de wethouder in de raadsvergadering de voorgeschreven eed of verklaring en belofte af. Planning Streven is om de wethouders te benoemen in juni en het Hoofdlijnenakkoord in juni in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De externe procesbegeleider wordt ondersteund waar nodig door gemeentesecretaris/directeur.

E. Lange Termijn Agenda Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda vormt de basis als opdracht aan het college en wordt samen met het Hoofdlijnenakkoord, uitgewerkt in een Lange Termijn Agenda. Wat levert dit onderdeel op In de Lange Termijn Agenda staat wat er wanneer gedaan wordt, door wie en op welke manier. De Lange Termijn Agenda geeft de bestuurlijke voornemens handen en voeten en biedt een goed totaaloverzicht. De Lange Termijn Agenda geeft helderheid en sturing: als raad aan het college en als college aan de organisatie, de Lange Termijn Agenda is belangrijke input voor de ambtelijke organisatie bij de opstelling van de afdelingsprogramma’s. In de Lange Termijn Agenda wordt, in overleg met de raad en met het college, door de raad vastgelegd hoe de doelen uit het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda bereikt worden. Er wordt duidelijk afgesproken welke rol van de raad passend is bij voorstellen vanuit het college (betrekken van raad op juiste moment en manier). Er wordt afgesproken in welke volgorde de thema’s uit het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda worden opgepakt, wat prioriteit krijgt, of er tussenresultaten nodig zijn, wat de procesdoelen zijn. Op deze manier geeft de raad heldere opdrachten aan het college (kaderstelling) en kan passend toezien op de uitvoering ervan (controle).

In de Lange Termijn Agenda wordt ook weergegeven hoe de doelen uit het Hoofdlijnenakkoord bereikt worden. Tegelijkertijd is continuïteit en voortgang van lopend beleid belangrijk, en er wordt uitvoering gegeven aan wettelijke taken. Ook dit wordt zichtbaar gemaakt in de Lange Termijn Agenda. Proces

De Lange Termijn Agenda wordt ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

5

Kwaliteit van bestuur en beleid is ook gediend met realisme. Er moet worden nagegaan of de plannen zich verhouden met beschikbare middelen, met name financieel en personeel. De lange termijn agenda wordt verwerkt in de (meerjaren)begroting. Op deze manier wordt de raad in staat gesteld om (bij) te sturen. Zie hiervoor ook de aanbevelingen in het overdrachtsdocument van de auditcommissie.

Planning Streven is om de Lange Termijn Agenda in september 2022 in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De gemeentesecretaris/directeur ondersteunt.

> Procesafspraken Openheid, communicatie en kwaliteit Er wordt transparant gecommuniceerd over de onderhandelingen, de gesprekken zelf zijn besloten. Rol burgemeester De burgemeester heeft bij de start van het proces een oriënterend gesprek met de informateur. Hierbij kunnen alle voor het proces van belang zijnde zaken aan de orde komen. De burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomsten van de onderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over de samenlevingsagenda kenbaar te maken. Tussentijds kan de burgemeester geïnformeerd worden door de informateur. De burgemeester wordt in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over het profiel kenbaar te maken. De burgemeester ondersteunt als voorzitter van de raad in het proces van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Rol griffier De informateur en onderhandelaars worden ambtelijk ondersteund door de griffier, tot en met het opstellen van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. De griffier heeft in de informatieronde als taak het proces te faciliteren en afspraken te noteren. De griffier adviseert vanuit haar deskundigheid en ervaring, gevraagd en ongevraagd over het proces van het opstellen van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. De griffier is geen tussenpersoon of bemiddelaar tussen onderhandelende partijen. Rol gemeentesecretaris/directeur

6

De directeur zorgt vanuit de ambtelijke organisatie voor de door de onderhandelaars gevraagde facilitaire ondersteuning, die nodig is in aanvulling op hetgeen de griffier in deze bijdraagt. De directeur wordt in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda en het profiel kenbaar te maken. Als er een fase aanbreekt van formatieronde, hoofdlijnenakkoord en de uitwerking in een lange termijn agenda, neemt de directeur het stokje over van de griffier. Zijn taken zijn dezelfde als van de griffier in de eerdere fase van de onderhandelingen. Ambtelijke ondersteuning De ambtelijke ondersteuning kan bestaan uit procesmatige-/secretariële ondersteuning,

verslaglegging en uitwerking gemaakte afspraken. In de fase waar het gaat om de concretisering van het beleidsprogramma kan deze ook adviserend van aard zijn, waarbij gedacht moet worden aan juridische en financiële aspecten en de inbedding in de ambtelijke organisatie. Kwaliteit van bestuur en beleid is gediend met een goede facilitering van het proces rondom het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Het is een gemiste kans wanneer beschikbare kennis en kunde van een gemeentelijke organisatie hiervoor niet wordt benut. Dat geldt natuurlijk ook voor de uitwerking van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda in de lange termijn agenda, maar bij dit laatste ligt inschakeling van de gemeentelijke organisatie op voorhand al veel meer voor de hand. Externe deskundigheid De onderhandelaars kunnen overeenkomen dat er bij opkomende vraagstukken externe deskundigen worden ingeschakeld, zowel vanuit de ambtelijke organisatie als extern.

7

> Bijlage I: Formele aspecten Omtrent de wijze waarop coalitie en collegevorming tot stand komen, bestaat grote vrijheid. In de relevante artikelen in de Gemeentewet is het volgende bepaald. Artikel 34 1. De burgemeester en de wethouders vormen tezamen het college van burgemeester en wethouders 2. De burgemeester is voorzitter van het college. Artikel 35 1. De raad benoemt de wethouders. Artikel 31 is van toepassing op de stemming inzake de benoeming. 2. De burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomsten van de college-onderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken. Artikel 36 1. Het aantal wethouders bedraagt ten hoogste twintig procent van het aantal raadsleden, met dien verstande dat er niet minder dan twee wethouders zullen zijn. 2. De raad kan besluiten dat het wethouderschap in deeltijd wordt uitgeoefend. 3. Indien het tweede lid toepassing vindt bedraagt, in afwijking van het eerste lid, het aantal wethouders ten hoogste vijfentwintig procent van het aantal raadsleden, met dien verstande dat de tijdsbestedingnorm van de wethouders gezamenlijk ten hoogste tien procent meer bedraagt dan de tijdsbestedingnorm van de wethouders gezamenlijk zou hebben bedragen indien het tweede lid geen toepassing had gevonden. 4.

De raad stelt bij de benoeming van de wethouders de tijdsbestedingnorm van elke wethouder vast. 5. Bij de berekening van het maximale aantal wethouders, bedoeld in het eerste en het derde lid, wordt afgerond tot het dichtbijgelegen gehele getal. Artikelen 36a en 36b. Vereisten wethouderschap en onverenigbare betrekkingen. Zie de respectievelijke artikelen in de Gemeentewet. Artikel 37 De benoeming van de wethouders na de verkiezing van de leden van de raad vindt plaats in een vergadering van de raad in nieuwe samenstelling. Artikel 38 In het geval van artikel 37 gaat de benoeming van degene die zijn benoeming tot wethouder heeft aangenomen, in op het tijdstip waarop ten minste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders zijn benoeming heeft aangenomen of, indien de aanneming van de benoeming op een later tijdstip plaatsvindt, op dat tijdstip. Artikel 42 1. Na de verkiezing van de leden van de raad treden de wethouders af op het moment dat de raad tenminste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders heeft benoemd en deze benoemingen zijn aangenomen. 2. Indien zoveel wethouders hun ontslag indienen of worden ontslagen dat niet ten minste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders in functie is, treedt de burgemeester in de plaats van het college totdat dit wel het geval is.

8

In het Reglement van Orde voor de gemeenteraad is het volgende bepaald ten aanzien van de benoeming van de wethouders. Artikel 11. Benoemingsprocedure en beëdiging wethouders 1. De voorzitter van de raad stelt een commissie van onderzoek ‘Benoembaarheid wethouders’ in. Deze commissie verricht onderzoek naar de benoembaarheid van een of meerdere wethouders en adviseert de raad hierover schriftelijk. 2. De commissie bestaat uit de fractievoorzitters van de raad met toevoeging van de voorzitter van de raad. Bij tussentijdse benoeming van (een) wethouder(s) zal in deze commissie geen raadslid zitting hebben die behoort tot de fractie van waaruit de kandidaat wordt voorgedragen. 3. De beperking als genoemd in het vorige lid geldt niet in de situatie waarin de raad na de periodieke gemeenteraadsverkiezingen beslist inzake benoeming van alle wethouders. 4. De kandidaat-wethouder legt de documenten en informatie over die nodig zijn voor de in lid 6 door de commissie te verrichten toetsing. De kandidaat-wethouder onderbouwt daarnaast schriftelijk waarom juist hij/zij geschikt is als dagelijks bestuurder. 5. De burgemeester geeft voor de aanvang van iedere ambtstermijn opdracht om de kandidaat-wethouder aan een risicoanalyse integriteit te onderwerpen. De burgemeester brengt over het eindresultaat daarvan verslag uit aan de commissie van onderzoek ‘Benoembaarheid wethouders’.

De risicoanalyse en de eindconclusie zijn niet openbaar. 6. De commissie toetst de van de kandidaat-wethouder ontvangen documenten en informatie aan de hand van in elk geval de volgende voorschriften, documenten en aandachtspunten: a. een Verklaring Omtrent het Gedrag als bedoeld in artikel 28 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens ; b. de artikelen 35, 36a, 10 en 41a Gemeentewet (benoembaarheidsvereisten); c. de artikelen 41b en 12 Gemeentewet (nevenfuncties); d. de artikelen 41c, 15, 36b en 46 Gemeentewet (onverenigbare functies); e. de gedragscode integriteit burgemeester en wethouders; f. het verslag risicoanalyse integriteit zoals bedoeld in artikel 5. 7. De commissie verricht zijn werkzaamheden in een niet openbare vergadering waarvan geen verslag wordt gemaakt. 8. De kandidaat-wethouder wordt in de gelegenheid gesteld de documenten en aangedragen informatie mondeling toe te lichten. 9. Op basis van de beoordeelde informatie formuleert de commissie een schriftelijk, beargumenteerd, advies aan de raad ten aanzien van de benoembaarheid van de voorgedragen wethouder(s). Als de commissie niet unaniem is in zijn oordeel wordt hiervan melding gemaakt in het advies. 10. Nadat de wethouder is benoemd en de benoeming heeft aanvaard legt de wethouder in de raadsvergadering de voorgeschreven eed of verklaring en belofte af.

9

Bijlage Raadsakkoord Heerenveen 2018-2022 – terugblik en aanbevelingen Een raadsakkoord heeft een positief effect op: -

Versterken rol raad Verbeteren debat Verbeteren bestuurscultuur Wensen samenleving centraal stellen

In essentie draait het bij een raadsakkoord om de vragen: -

Wie levert de input? Waar gaat het over? Wie sluit het akkoord met wie?

Vormen van raadsakkoorden Er zijn verschillende mogelijke indelingen van raadsakkoorden zoals blijkt uit het onderzoek van Lianne van Kalken:   

Raadsbrede akkoorden, coalitieakkoorden, samenlevingsakkoorden 6 varianten rond de poppetjes en het programma, ingevuld raadsbreed of door de coalitie Raadsakkoord gericht op proces of op inhoud

Varianten: 1. 2. 3. 4. 5.

Raadsakkoord en zakencollege Raadsakkoord met daarbinnen een collegeprogramma Coalitie levert de wethouders, akkoord gesloten met de raad Coalitie maakt een coalitieakkoord, daarnaast is er een raadsakkoord Raadsakkoord raadsbreed, coalitie levert wethouders, bij opstappen een wethouder raadsbreed 6. Coalitie maakt de agenda, wethouders worden raadsbreed gekozen Hieronder een overzicht van de verschillende varianten:

Heerenveen nu is: raadsakkoord en akkoord coalitieakkoord op hoofdlijnen (3e plaatje bovenste rij). Meer Informatie over raadsakkoorden is te vinden op: -

Raad voor het Openbaar Bestuur: Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden, 2018 DIA, Leerkring raadsakkoorden, 2020 NVvR, Routekaart voor raadsakkoorden, 2021 10

Conclusie Er waren veel hoogtepunten, maar bij alle hoogtepunten ook een dubbel gevoel – als we met inwoners werken, is dat duidelijk wat dat voor hen en ons oplevert? Daardoor is de raad veel in gesprek geweest over rollen. Bij de concrete problemen bleek de raad goed in staat om het gesprek te voeren en positie te kiezen. Hoe concreter de vraag – hoe makkelijker de besluitvorming. Hoe ingewikkelder het proces – hoe meer er van het onderling gesprek gevraagd wordt. Over het soort akkoord is verschil van inzicht, wel is iedereen het eens over dat het zowel gaat om een selectie van onderwerpen als procesafspraken voor hoe met deze onderwerpen om te gaan en ook is men het erover eens dat dit in grote lijnen moet. De begeleiding kan zowel door de raad, als door een begeleidingscommissie. Dit zegt: o o

Eerst een keuze maken over de aard, dan pas over de inhoud/vorm Begeleiding kiezen afhankelijk van de aard – hoe meer raad en minder college, hoe belangrijker het is dat de hele raad begeleid wordt.

Het is de verantwoordelijkheid van alle partijen (grootste in het bijzonder) om nu vast na te denken: hoe wil je dat doen? In welke volgorde doorlopen we proces? Aanbevelingen voor de raad 2022 -2026 Raadsakkoord 1. Zorg voor helderheid over bij wie het initiatief ligt bij de uitwerking van een thema in het raadsakkoord:  Voor ieder thema een procesnotitie: problemen, actoren, dialoog.  Eerste probleemanalyse doet raad zelf. Check bij professionals en inwoners: Goed begrepen?  Vooraf raad kaders en via raadsvoorstel naar de raad.  Koester werkwijze: proces kennis zit bij griffie. Inhoudelijke kennis bij ambtenaren.  Voorbeelden: proces woonvisie en lokaal akkoord jeugd. 2. Bewustzijn van het akkoord in relatie tot het houden van vrije discussie/debat    

Raad is eerst aan zet. Ga zoveel mogelijk eerst alleen in gesprek over het proces. Wees je bewust dat er een schuif is: Hoe meer over inhoud in akkoord staat, hoe minder debat. Hoe meer proces, hoe meer debat. Selecteer waar je raad niet mee lastig gevallen wilt worden. Focus!

3. Zorg voor een goed proces tot het akkoord (poppetjes en programma)     

Houd een raadsgesprek: Wat zijn de thema’s, overeenkomsten? Kies een neutrale procesbegeleider voor het eerste raadsgesprek. Kom tot raadsakkoord of samenlevingsakkoord. Poppetjes onderdeel raadsgesprek. Ga per onderwerp in gesprek hoe ver wil je gaan in het akkoord: wat wil je vastleggen en wat wil je open laten.

Samenwerking 4. Zorg dat een bijeenkomst waar je inwoners betrekt leidt tot heldere opbrengsten voor de besluitvorming: 11

     

Ga niet uit van probleem, maar van dilemma. Je wilt toe naar waarom inwoners iets willen. Verzamel oplossingsrichtingen. Verzamel argumenten voor en tegen. Raad neemt besluit op basis van afwegingen van de argumenten. Koppel dit terug: dit waren alle argumenten, daar hebben we uit gekozen en gewogen. Neem vooraf als raad besluit over te volgen proces.

5. Zorg voor informele ontmoeting: hierin wordt voorzien door dialoogsessie met raad, college, inwoners en ambtenaren. 6. Zorg voor heldere rollen en maak afspraken over samenwerken      

Raadslid moet rol helder hebben. Geldt voor alle spelers in het proces. Rol raad: agenderen, goede vragen stellen, keuzes maken. Er moet helderheid zijn aan de voorkant: waar gaat het over, wie doet wat, van wie is wat en wie heeft welke rol. College heeft de rol van: faciliteren, agenderen, vooral besturen en realiseren. Ambtenaren leggen vanuit professie en kennis keuze mogelijkheden voor. Soms ontstaan processen spontaan: bespreek ook dan de rolverdeling. Dat kan op initiatief van college, van raad, griffie. Vertel inwoners over rolverdeling, gebruik daarbij ambassadeurs (wijkmanagers, meitinkers, accountmanagers). Inwoners en ambassadeurs zijn daarnaast ook informatiebronnen voor raadsleden.

Participatie 1. Selecteer zorgvuldig bij welke onderwerpen welk type proces wordt ingericht en hoeveel zeggenschap inwoners rond dat onderwerp hebben. 2. Wees transparant over wie wat doet in welke fase van het proces, wat ligt er aan het einde van iedere processtap? 3. Meer helderheid over de verschillende rollen, spelregels en spelers in het gemeentelijke besluitvormingsproces. 4. Formuleer ambities voor inclusie voordat het proces verder wordt ingericht en pas de wijze van uitnodigen en de vormgeving van het proces daarop aan. 5. Bij participatie streven naar een groter aantal en meer diversiteit van deelnemers. 6. De communicatie verbeteren, meer in samenhang en meer doelgroep gericht. 7. Werk in iedere stap met visuele informatie. Communicatie Het is belangrijk dat er in iedere communicatie uiting naar inwoners helderheid is over de invloed die de inwoners nog hebben in het proces, over de rol van de raad, het college, het samenspel in de gemeente (wie neemt waarover wanneer een besluit). Richt communicatie vanuit de gemeente daarop in. Evalueer de pilot om de medewerker raadscommunicatie onder te brengen bij het team communicatie om vanuit die positie in de organisatie ervoor te zorgen dat de samenleving geïnformeerd, aangesloten en betrokken blijft en gecommuniceerd wordt vanuit de behoefte van de inwoners.

Waarbij de beleidsbepalende, sturende en controlerende rol van de raad beter uit de verf komt. Waarbij meer interactie tussen gemeenteraad en lokale samenleving gefaciliteerd wordt en inwoners meer in contact komen met de lokale politiek.

12

Monitoren, evalueren en leren Het monitoren en onderzoeken van het raadsakkoord en de gevolgde processen, de goede samenwerking met NHL Stenden Hogeschool – Thorbecke Academie heeft voor zowel de opleiding, de studenten en de gemeente Heerenveen bijgedragen aan de positieve ontwikkelingen met betrekking tot het vernieuwen van de lokale democratie. Het verdient sterke aanbeveling om deze goede relatie en samenwerking verder voort te zetten. Zorg bij een raadsakkoord voor een begeleidingscommissie met raadsleden omdat die een belangrijke rol speelt in het levend en actueel houden van het akkoord. Ondersteuning De raad en werkgeverscommissie moeten samen met de griffier blijvend in gesprek over wat de griffie allemaal zou kunnen doen en betekenen voor het lokaal openbaar bestuur, de gemeentepolitiek en de lokale democratie. Raadsleden hebben recht op een eerste adviseur die doorlopend duwt en trekt. Die raadsleden steeds dingen aanbiedt en aanreikt waarvan ze niet wisten dat het kon, mocht en bestond.

13