Plan van aanpak onderzoek Armoedebeleid

Rekenkameronderzoek: “Armoedebeleid Heerenveen” Onderzoeksopzet/ plan van aanpak

Datum: 11 januari 2022

Onderzoekers: Emina Lukovac, Greet Seinen Namens de rekenkamercommissie Heerenveen

Inhoud 1

Inleiding ....................................................................................................... 3

2

Onderzoeksvragen ........................................................................................ 4

3

Normenkader ................................................................................................ 5

4

Werkwijze bij uitvoering van het onderzoek. ............................................... 5

5

Tijdpad .......................................................................................................... 5

6

Kosten en randvoorwaarden ......................................................................... 6

1.1 1.2 1.3 2.1

Aanleiding .................................................................................................................. 3 Armoedebeleid in Heerenveen ................................................................................... 3 Doel van het onderzoek .............................................................................................. 3 Hoofd -en deelvragen ................................................................................................. 4

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

De Rkc (Rekenkamercommissie) Heerenveen wil door middel van onderzoek de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad versterken en een positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van het bestuur. Hiertoe voert de Rkc onderzoek uit naar de rechtmatigheid, doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid en bestuur van de gemeente. Doel van een rekenkameronderzoek is om van het verleden te leren hoe het in de toekomst beter kan. In het onderzoeksprogramma 20212022, dat is afgestemd met de raad, is de voorkeur uitgesproken voor een rekenkameronderzoek naar de armoedeaanpak in de gemeente Heerenveen.

1.2

Armoedebeleid in Heerenveen

De gemeente Heerenveen verwoordt in de programmabegroting 2022 dat ze er voor wil zorgen dat al haar inwoners een fatsoenlijk en verrijkt bestaan hebben en kunnen blijven meedoen. Gelijktijdig constateert de gemeente dat nu zo’n 15 procent van de huishoudens van Heerenveen op of onder de armoedegrens leeft. De gemeente wil hier werk van maken. Op 22 april 2021 stelde de Raad van Heerenveen het uitvoeringsprogramma ‘Armoede, schulden en laaggeletterdheid’ vast. Voor wat betreft armoedebeleid wordt het volgende gesteld: Wat doen we al: . We voeren de Participatiewet uit. . We bieden collectieve zorgverzekeringen aan. . We hebben kindregelingen én het Participatiefonds 18+. . We hebben bijzondere bijstand. . We werken samen met de Regiegroep armoede. . We geven subsidies aan maatschappelijke organisaties. . We communiceren actief (budgetgids en mailings). . We denken mee over armoede in relatie tot duurzaamheid. Wat gaan we intensiveren: . We bereiken nog meer mensen met onze aanpak, de collectieve zorgverzekering, kindregelingen en het participatiefonds 18+. . We gaan de kindregelingen doorontwikkelen en de 3 fondsen beter laten samenwerken. . We gaan de Regiegroep armoede verbreden . We gaan onze communicatie vernieuwen zodat het beter aansluit op onze doelgroep. Wat gaan we nieuw doen: . De communicatie vanuit de kindregelingen gezamenlijk oppakken met de 3 fondsen. .

Participatiefonds vernieuwen door integrale aanpak met andere opgaven zoals inburgeraars, voortgezet onderwijs, re-integratie. . 1 à 2 keer per jaar een werkconferentie organiseren voor ketenpartners. . We gaan de collectieve zorgregelingen heroverwegen. . Communicatie vernieuwen zodat deze beter aansluit op de doelgroep en de boodschap: ‘Op tijd erbij, hulp op maat en blijvend uit de schulden!’ . Uitvoering geven aan sociale duurzaamheid. Naast ambities m.b.t. het tegengaan van armoede, wordt in het uitvoeringsprogramma een aanpak geformuleerd om schuldhulpverlening te verbeteren en laaggeletterdheid te ondersteunen.

1.3

Doel van het onderzoek

De Rkc wil in eigen beheer onderzoek doen naar de doeltreffendheid (effectiviteit) van de uitvoering van het armoedebeleid. Het gaat daarbij in op de doelstelling die de gemeente heeft om armoede tegen te gaan. De uitvoering van schuldhulpverlening valt buiten de scope van dit onderzoek, behalve de primaire preventie die gericht is op het voorkomen van financiële problemen. Dan gaat het om de mix van maatregelen, activiteiten en voorzieningen die erop gericht zijn om mensen financieel vaardig te maken en hen te bewegen hun financiën op orde te houden. Het karakter is

daarmee preventief (en generiek). Uitvoering van schuldenregelingen of het bieden van beschermingsbewind (waar al sprake is van schulden bij inwoners) behoort niet tot de scope, omdat dit een ‘aparte tak van sport is’ waar zich specifieke teams mee bezighouden. De ondersteuning voor wat betreft laaggeletterdheid valt eveneens buiten de scope van het onderzoek. De uitvoering van schuldhulpverlening en de aanpak van laaggeletterdheid zijn een eigenstandig onderzoek waard. We hanteren de onderstaande definitiei aangaande armoede: We spreken over armoede in situaties waarin mensen onvoldoende beschikken over materiële, culturele en/of sociale middelen, waardoor zij zijn uitgesloten van een levensstandaard die in de samenleving waarin zij leven als minimaal wordt gezien. We hanteren in dit onderzoek dus een definitie waarin aspecten van verschillende benaderingen zijn aan te wijzen. Hierbij sluiten we enerzijds aan bij de definities die armoede kaderen rondom een gebrek aan geld en inkomen (CBS, 2018) en anderzijds bij definities die verwijzen naar het langdurig niet kunnen voorzien in een aantal levensbehoeften, dat gepaard gaat met achterstanden op het sociale vlak. Op basis van de nog te ontvangen beleidsplannen Armoede van gemeente Heerenveen zullen we zo veel mogelijk aansluiten bij de eventueel daarin opgenomen definitie aangaande armoede.

2

Onderzoeksvragen

2.1

Hoofd -en deelvragen

De centrale onderzoeksvraag is : In hoeverre is het armoedebeleid inclusief de uitvoering van dit beleid, in de gemeente Heerenveen doeltreffend? De centrale onderzoeksvraag valt uiteen in meerdere deelvragen: Beleid 1. Welk beleid of welke kaders hanteert de gemeente met betrekking tot armoedebestrijding en preventieii gericht op het voorkomen van schulden? a) Welke beleidsdoelstellingen zijn geformuleerd? En zijn ze concreet en meetbaar gemaakt? b) Welke (juridische) eisen gelden voor het bestaande armoedebeleid? c) Is het beleid doelgroep- of regelingsgericht? Ligt een doelgroepenanalyse ten grondslag aan het beleid en hoe ziet deze eruit? d) Welk beleid wordt gevoerd ten aanzien van het ‘niet-gebruik’ van regelingen? e) Op welke wijze is budgettaire sturing georganiseerd? f) Welke relevante ontwikkelingen doen zich voor op het onderhavige beleidsterrein en wat betekent dat voor het armoedebeleid in Heerenveen? Uitvoering 2.

Worden met de uitvoering van het beleid de beoogde doelstellingen gehaald? Uitvoering: a) In hoeverre zijn de afgesproken doelen/prestaties gehaald in de afgelopen jaren (2019, 2020/2021)? Hoe wordt verantwoording afgelegd? Op welke wijze vindt monitoring en evaluatie van het beleid en de beoogde effecten ervan plaats? En wat is de algemene beeldvorming hierover bij strategische partners? b) Wordt aan de (juridische) eisen voldaan? c) Hoe is de samenwerking met de (uitvoerende) partners georganiseerd en hoe voert de gemeente de regie? d) Op welke wijze is de informatievoorziening aan en communicatie met de inwoners geregeldiii? i Movisie, Dossier ‘Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden’, maart 2020 ii Vanuit het collectief perspectief, bijvoorbeeld voorlichtingsdagen iii Op basis van de voor dit onderzoek aangeleverde documentatie

Begroting & realisatie: a) Hoeveel middelen besteedt de gemeente jaarlijks aan armoedebeleid? (over de jaren 2019,2020, 2021) Is dat toereikend (geweest) met het oog op de realisatie van de doelstellingen? Informatievoorziening raad 3. Hoe ziet de betrokkenheid van de raad bij het armoedebeleid eruit? a) Hoe is de betrokkenheid van de raad georganiseerd? b) Hoe wordt de raad geïnformeerd over de uitvoering van het beleid, de resultaten en de inzet van middelen van het armoedebeleid? c) Hoe is de besluitvorming met betrekking tot Armoedebeleid en uitvoering ervan verlopen? d) Welke belemmeringen en succesfactoren worden door de raad ervaren als het gaat om de betrokkenheid van de raad bij het armoedebeleid?

3

Normenkader

De uitkomsten van de onderzoeksvragen worden getoetst aan een nog vast te stellen normenkader. De rekenkamercommissie stelt het normenkader vast op basis van deskresearch en beleidsanalyse naar de beschikbare armoederegelingen in Heerenveen.

4

Werkwijze bij uitvoering van het onderzoek.

Het onderzoek wordt in drie fasen uitgevoerd: 1. Deskresearch en beleidsanalyse: o het maken van een sociaal economische schets van de gemeente Heerenveen en een vergelijking met andere gemeenten op basis van openbaar toegankelijke data; o een analyse van de omvang en samenstelling van de doelgroepen voor het armoedebeleid en het bereik van de minimaregelingen; o een analyse van het beleid en de gestelde financiële kaders; o een analyse van de wijze waarop de raad betrokken is/wordt bij het armoedebeleid (en uitvoering); 2. Interviews met intern betrokkenen: o ambtelijk betrokkenen; o de verantwoordelijk portefeuillehouder; o een delegatie vanuit de raad; o de adviesraad sociaal domein. 3. Interviews met externen: o tenminste 5 externe stakeholders/organisaties; o tenminste 5 gesprekken met ervaringsdeskundigen.

5

Tijdpad feb

startbijeenkomst deskresearch beleidsanalyse interviews intern interviews extern conceptrapportage hoor- en wederhoor Eindrapportage voor bestuurlijk wederhoor

mrt

april

mei

juni

juli

aug

sept

6

Kosten en randvoorwaarden

Activiteit

Startbijeenkomst Deskresearch/data-analyse Beleidsanalyse Opstellen normenkader Opstellen tussenrapportage Interview portefeuillehouder (voorbereiding/verslaglegging) 5 groepsinterviews (internen voorbereiding/verslaglegging) 1 groepsbijeenkomst raad 5 groepsinterviews externen 5 groepsinterviews ervaringsdeskundigen Rapportage Verwerking ambtelijk/bestuurlijk wederhoor Projectmanagement/afstemming Onvoorzien Totaal uren/kosten

Onderzoeker 1 Tarief € 55,-iv

Onderzoeker 2 Tarief € 55,-

Voorzitter RKc reviewendekritische rol

4 8 15 4 6 5

4 8 15 4 6 5

PM

20

20

PM

5 20 15

5 20 15

PM PM PM

25 10

25 10

5 10 152

5 10 152

PM

Secretariaat (Jeltje PM)

PM

Kosten

€ 16.720,-

De veronderstelling is dat de inzet van de griffie binnen de bestaande /beschikbare uren kan worden opgevangen. De kosten zijn exclusief btw en inclusief de reis- en verblijfkosten en bureaukosten.

iv De rekenkamercommissie heeft in december 2021 een verzoek ingediend tot de indexatie van dit

uurtarief naar € 60,- aangezien dit tarief dateert uit 2018. Als dit verzoek gehonoreerd wordt, zal dit leiden tot een verhoging van dit totaal begroot bedrag naar € 18.240,-.