Onderzoeksvoorstel Toezicht en handhaving in het fysiek domein

Quick scan “Toezicht en handhaving in het fysiek domein” Onderzoeksopzet

Datum: 14 november 2024 Onderzoekers: Greet Seinen, Rom Afman Namens de rekenkamer Heerenveen

1

Inhoud Inleiding 1.1

Aanleiding

Naar aanleiding van de discussie in de vergadering van de commissie ROM van 12 september 2024 heeft de rekenkamer de toezegging gedaan om een onderzoek uit te voeren naar toezicht en handhaving in de fysieke leefomgeving. De rekenkamer doet met dit onderzoeksvoorstel gestalte aan deze toezegging. 1.2

Wat verstaan we onder de termen toezicht en handhaving

Toezicht is elke actie die erop gericht is de naleving van wet- en regelgeving te bevorderen en af te dwingen, zo nodig door het opleggen van een sanctie. Toezicht omvat in grote lijnen drie activiteiten: informatie verzamelen, het beoordelen van de informatie en het interveniëren. Met het laatste gaat het om het handelen van het onder toezicht gestelde – burger of bedrijf- in overeenstemming te brengen met de norm zoals deze is vastgelegd in wet- en regelgeving. De inzet van een interventie kent veel vormen. Daar waar een interventie leidt tot een herstellende of bestraffende sanctie wordt ook wel handhaving genoemd.

1.3

Aanleiding en doel van het onderzoek

De aanleiding van het onderzoek is o.a. -

-

Politieke en maatschappelijke discussies over toezicht en handhaving, hoe te prioriteren in toezicht, welke nalevingsstrategie etc.; Tegelijkertijd is er een trend binnen de overheid waarneembaar om toezicht te reduceren. Het stellen van prioriteiten door risicogestuurd toezicht neemt steeds meer toe en de overheid doet steeds meer een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de lokale samenleving; Toezicht en handhaving is een belangrijke taak binnen de gemeente en een substantieel deel van de uitvoeringscapaciteit wordt besteed aan toezicht en handhaving.

Met dit onderzoek wil de rekenkamer de raad inzicht bieden in: -

1.4

De beleidskaders en -doelen voor toezicht en handhaving binnen de fysieke ruimte voor de onderdelen bouwen, ruimtelijke ordening en milieu; De mate waarin de doelen voor toezicht en handhaving doeltreffend en doelmatig worden bereikt; Welke ontwikkelingen binnen het domein spelen en welke rol de raad hierbij heeft.

Scope van het onderzoek

Het onderzoek richt zich op toezicht en handhaving op de onderdelen bouwen, ruimtelijke ordening en milieu vanaf vaststelling van het VTH Beleidsplan 2023. Gelet op de discussie in de commissie Rom van 12 september 2024 scherpt de rekenkamer het onderzoek aan door de scope te leggen op het toezicht en handhaving bij:

2

-

Bouwen en dan specifiek het toezicht bij risicovolle en kwetsbare objecten (zie par. 3.6.1. VTH-Beleidsplan 2023); Ruimtelijke ordening en dan specifiek het naleven van planologische regels voor kamerverhuur (zie Partiële herziening bestemmingsplannen kamerverhuur en de Partiële herziening beheersverordeningen kamerverhuur); Milieu en dan specifiek op de regelgeving waarbij de uitvoering niet bij de FUMO is belegd.

2

Onderzoeksvragen

2.1

Hoofd -en deelvragen

De centrale onderzoeksvraag is: Welk toezichts- en handhavingsbeleid binnen de fysieke ruimte heeft de gemeente vastgesteld, wat is hiervan de kwaliteit en wordt dit beleid doelmatig en doeltreffend uitgevoerd? De centrale onderzoeksvraag valt uiteen in meerdere deelvragen: a. Beleid- en uitvoeringsprogramma 1. Welk beleid is door de gemeente Heerenveen vastgesteld voor toezicht en handhaving binnen de fysieke ruimte en welke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden in dit beleid? 2. In hoeverre is dit beleid inzichtelijke en voldoende geformuleerd? a. in hoeverre zijn er meetbare doelen vastgelegd voor toezicht en handhaving binnen de fysieke ruimte? b. In hoeverre ligt hiervoor een nalevingsstrategie vast? 3. Op welke wijze is het beleid voor de fysieke ruimte uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s? a. Geldt hiervoor een prioritering en hoe is deze bepaald? b. Ligt hieraan een probleemanalyse ten grondslag? c. In hoeverre zijn beleid- en uitvoeringsprogramma’s afgestemd met andere handhavingsorganisaties? 4. Hoe vindt de jaarlijkse verslaglegging over de resultaten van toezicht en handhaving van de fysieke ruimte plaats? b. Organisatie en uitvoeringspraktijk 5. In welke mate voert de gemeente het toezichts- en handhavingsbeleid voor de fysieke ruimte uit? a. Welke capaciteit heeft de gemeente beschikbaar en hoe wordt deze capaciteit in de praktijk ingezet? b.

Welke interventies zijn er in de periode 2022 tot mei 2024 uitgevoerd en welk resultaat heeft dit opgeleverd; hierbij worden ook twee praktijktoetsen (dossiers) onderzocht? c. Vindt de uitvoering plaats overeenkomstig de vastgelegde prioritering? 6. Hoe verloopt de samenwerking met de handhavingspartners? 7. Wordt op basis van de geëvalueerde resultaten van de uitvoering het beleid en/of prioritering aangepast? 8. Welke knelpunt ervaart de gemeente in de uitvoering en handhaving van de fysieke ruimte?

3

c. Sturing door de raad 9. Hoe wordt de raad geïnformeerd over de met toezicht en handhaving bereikte resultaten? 10. Hoe vervult de raad zijn kaderstellende en controlerende rol met betrekking tot de fysieke ruimte?

3

Normenkader

De uitkomsten van de onderzoeksvragen worden getoetst aan een nog vast te stellen normenkader. De rekenkamer stelt het normenkader vast op basis van deskresearch en beleidsanalyse.

4

Werkwijze bij uitvoering van het onderzoek

Het onderzoek wordt in drie fasen uitgevoerd: 1. Deskresearch en beleidsanalyse: o Bestuderen wettelijk kader en ontwikkelingen; o Bestuderen gemeentelijke visie over fysieke ruimte: relevante beleidsstukken, uitvoeringsplannen, verantwoordingsinformatie en overige relevante informatie o Bestuderen relevante openbare bronnen. 2. Interviews: o Met beleidsmedewerkers toezicht en handhaving fysieke ruimte (= bouw, ruimtelijke ordening en milieu); o Leidinggevende toezicht en handhaving fysieke ruimte; o Met toezichthouders fysieke ruimte; o Boa’s o Portefeuillehouder(s) toezicht en handhaving fysieke ruimte; o Raadsdelegatie (1) 3. Praktijktoets o Twee nog nader te bepalen dossiers m.b.t. fysieke ruimte worden onderzocht en getoetst aan het gemeentelijk toezichts- en handhavingsbeleid voor de fysieke ruimte.

5

Tijdpad

nog nader te bepalen November/december

Maken onderzoeksopzet/voorbereiding startbijeenkomst deskresearch beleidsanalyse Interviews (intern ambtelijk/bestuurlijk) Concept rapportage voor 4

Januari

februari

maart

x x x x

x

x

x

x

mei

ambtelijke feitencheck eindrapport t.b.v. bestuurlijk wederhoor

6

x

Kosten en randvoorwaarden (nog bespreken)

Activiteit

Onderzoeker

Secretariaat

Kosten

Tarief € 68,64 Uitwerking onderzoeksplan

5

Startbijeenkomst

6

Deskresearch/data-analyse

12

Beleidsanalyse

8

Opstellen normenkader

6

Opstellen tussenrapportage

16

Interview-

42

PM

7 interviews (incl. voorbereiding, verslaglegging)

Rapportage

48

Verwerking ambtelijk/bestuurlijk wederhoor

10

Projectmanagement/ afstemming

15

Onvoorzien

10

Totaal uren/kosten

168

PM

€ 11.531,52

De veronderstelling is dat de inzet van de griffie binnen de bestaande /beschikbare uren kan worden opgevangen. De kosten zijn exclusief btw en de reis- en verblijfkosten en bureaukosten.

5