Highlights inleiding Rien Fraanje

De rol van de gemeenteraad in co creatieprocessen Inleiding Rien Fraanjer, directeur Raad voor het Openbaar Bestuur t.b.v. de Commissie SaZa gemeente Heerenveen 20 december 2021 Hoofdlijnen van de inleiding Voor de hoofdlijnen: zie ook het essay van R. Fraanje: ‘Sturen in dienstbaarheid. Verkennend essay naar de rollen van de gemeenteraad bij de uitvoering van de nieuwe taken in het sociaal domein’ in opdracht van de vereniging Raadslid.nu (maart 2015). 1.

Realiseer je dat er steeds meer sprake is van netwerksamenwerking; samenwerking waarin ook de gemeenteraad participeert. Net als de andere partners in het netwerk (zie de afbeelding van de puzzel)

2.

Bij sturen in een netwerk zijn al te directieve pretenties niet terecht. Wel kun je ‘sturen’ door een gezamenlijk belang en doel te zoeken en te vinden. In Heerenveen proberen we dat te vinden via het lokaal transformatieakkoord Jeugd. Gemeenten hebben ervaring met netwerksturing in het fysieke domein. Daar is meestal sprake van een overzichtelijk proces, toetsbare kaders, een overzichtelijk aantal betrokkenen en is er sprake van een duidelijk eindresultaat. In het sociaal domein ligt dat ingewikkelder. Netwerksturing in het sociaal domein betekent dan ook dat de raad zijn kaderstellende, volksvertegenwoordigende en controlerende rol anders moet invullen. Veel meer dan vroeger zal het gaan om processturing. Dit betekent dat de raad de eigen procesrol aan de voorkant scherp moet definiëren. Deze definiëring heeft betrekking op elk van de drie traditionele rollen van de gemeenteraad: M.b.t. kaderstelling: a. Smart geformuleerde doelen zijn niet passend als je zelf niet aan de knoppen zit. Je miskent dan de afhankelijkheidsrelatie binnen het netwerk. Stel daarom procesdoelen. Voorbeelden van procesdoelen zijn: ‘wie kan meebeslissen’, ‘een voorstel moet door minimaal x% van de partijen gedragen worden’, ‘partners dienen zich achteraf gehoord te voelen’. Door dit soort doelen te stellen, geef je aan professionals de ruimte om te komen tot goede oplossingen. b.

Denk samen na over de rol die de gemeenteraad in de netwerksamenwerking wenst in te vullen. Geef daarbij ook eventuele no-go elementen en aspecten aan. Misschien is de door het ROB ontwikkelde participatie trap een goed hulpmiddel: voor elk onderwerp afzonderlijk kan een eigen invulling worden gekozen van de trede op de participatietrap. Juist de keuze voor de traptrede is een politieke discussie die in de gemeenteraad gevoerd zou moeten worden.

3.

4.

M.b.t. de controlerende rol van de gemeenteraad: Minder aandacht voor (smarte) output doelen betekent ook in de controlerende rol minder aandacht voor output-indicatoren. Controleer in plaats daarvan of de procesdoelen zijn behaald. Zoek daarbij actief informatie op en vraag partners actief naar hun ervaringen in het proces. M.b.t. de volksvertegenwoordigende rol: geef je partners ook in commissievergadering een podium om te praten over het proces om tot een lokaal akkoord te komen en te vertellen hoe de uitvoering verloopt. Maak zo van de raad een politieke arena. Neem als gemeenteraad ook de verantwoordelijkheid om een ombudsfunctie in te vullen: opvallendheden kunnen ook door de gemeenteraad worden geadresseerd.