Gemeente-Heerenveen---Accountantsverslag-2025 getekend
Tekst van het document
Gemeente Heerenveen Accountantsverslag 2025
29 mei 2026
https://www.waterlandvanfriesland.nl/nl/heerenveen
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
29 mei 2026
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Geachte leden van de raad en het college,
Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties
Sytse Jan Dul
Bijlagen
senior director
Bijlagen
Met genoegen leggen wij u ons accountantsverslag voor dat is
Wij hebben de inhoud van dit verslag besproken tijdens de
opgesteld in het kader van onze opdracht tot controle van de jaarrekening 2025 (de 'jaarrekening') van gemeente
vergadering van de auditcommissie op 26 mei 2026. Mocht u nog vragen hebben, aarzel dan niet om contact
Heerenveen. Wij hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 16 juli
met ons op te nemen.
2025. Met vriendelijke groet,
Jurjen Eikenaar senior manager
burgemeester en wethouders van de Gemeente Heerenveen. Op dit verslag kan
dan de Gemeente Heerenveen.
ambtelijke organisatie op 4 mei 2026. Op 18 mei 2026 is dit verslag bestuurlijk besproken. Specifieke onderwerpen
Sytse Jan Dul MSc RA senior director
betreffen de rechtmatigheidsverantwoording (inclusief aanbestedingen), het sociaal domein, de financiële positie en de waardering van de grondexploitaties.
van de door de VNG uitgegeven handreiking weerbaarheid en een reflectie op waar de gemeente staat in het kader van
niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van
aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Ook zullen we reflecteren op de speerpunten die u aan ons heeft meegegeven. Dit betreffen de status van de maatregelen
Dit verslag is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van
de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen
Dit verslag bevat de belangrijkste bevindingen van onze controle van uw jaarrekening en wordt besproken met uw
duurzaamheidsverantwoording. Marjon Alberts manager PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Leonard Springerlaan 35, 9727 KB Groningen, Postbus 8060, 9702 KB Groningen T: 088 792 00 50, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
2
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten
Dit gedeelte geeft een samenvatting van onze belangrijkste boodschappen, inclusief de
bevindingen en opmerkingen van onze controle.
Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
PwC PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
3
Onze belangrijkste boodschappen Belangrijkste boodschappen als gevolg van de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Heerenveen Onze conclusies
Uw speerpunten
Onze conclusies
Uitkomsten controle
Financiële positie
Uw speerpunten
Uitkomsten controle
Overige observaties
Financiële positie
Overige observaties
Controleverklaring
Door de raad zijn speerpunten aan ons
We hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente
meegegeven over de status van duurzaamheidsverantwoording en
onrechtmatigheden van €10,4 miljoen overschrijden de
2025 van een goed niveau. Het resultaat is €13,7 miljoen. De
verbonden partijen nemen toe, het is van belang dat de gemeente dit
Heerenveen afgerond en geven een goedkeurende accountantsverklaring,
maatregelen ten behoeve van weerbaarheid bij de gemeente.
verantwoordingsgrens. Dit betreft €5 miljoen aan
kengetallen zijn licht verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar en het
actief blijft monitoren en de (toekomstige) financiële risico’s en
onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening door de raad op 11
Op het gebied van
onrechtmatigheden op EUaanbestedingen en €5,4 miljoen
weerstandsvermogen is van een voldoende niveau (wel gedaald naar
impact in kaart brengt. • Het proces rondom aanbestedingen
juni 2026. Als onderdeel van de controle is een viertal niet-
duurzaamheidsverantwoording zijn doelstellingen vastgesteld en wordt
begrotingsonrechtmatigheden. In de grondexploitaties zijn de
1,9 in 2025 door een toename in het aantal risico’s).
is verbeterd, er is meer grip aangebracht. De controle op de
gecorrigeerde afwijkingen geconstateerd van in totaal €3,3
hier actief aan de realisatie gewerkt. In de P&C cyclus wordt nog onvoldoende
verkopen fors hoger dan geraamd. Desondanks is over 2025 sprake
• De risico’s nemen toe, dit heeft impact op de weerstandsratio. De
miljoen + P.M.
gestructureerd en meetbaar gerapporteerd over de realisatie van de
van een verlies van €1 miljoen als gevolg van de herziening van
gemeente hanteert, conform het risicomanagement beleid, een
duurzaamheid doelstellingen.
Heerenveen Oost Stadiongebied en een boekhoudkundige
generieke factor van 1,2 (omdat niet alle risico’s in beeld zijn). Wij
verplichtingen en lopende contracten moet verbeterd worden.
De gemeente heeft een continuïteitsplan opgesteld in lijn met
stelselwijziging waarbij kosten voor de aanleg van nieuwe
adviseren om wel nadrukkelijk te blijven kijken naar specifieke
Ook adviseren wij de analyse en monitoring op incidentele baten &
de VNG-handreiking maatschappelijke weerbaarheid. Proceseigenaren zijn
riolering worden toegerekend aan de grondexploitaties.
risico’s, zodat de beheersing hiervan gericht plaats kan vinden.
lasten aan te scherpen en hier gericht acties op te zetten
In het sociaal domein liggen de lasten in lijn met de begroting. De
• De begroting is tot en met 2027 sluitend, onder andere als gevolg
• Per 1 januari 2026 is de gemeente overgestapt naar een nieuw
•
•
De geconstateerde
• De financiële positie is per eind
• Risico’s en onzekerheden bij
naleving is ook verbeterd t.o.v. vorig jaar. Wel vragen wij aandacht voor contract- en leveranciersbeheer. • Het huidige inzicht in de
Ongecorrigeerde verschillen 2025
Bedrag in € miljoen
Onzekerheden prestatielevering social domein
€0,9
Toelichting niet uit de balans blijkende verplichting is niet volledig
€P.M.
Stelselwijziging riool in de voorraden
€1,7
alle pijlers, concretisering en projectmatige borging zijn
gemeente heeft acties ingezet om de onzekerheden te verlagen (en
van voorgestelde ombuigingen. Vanaf 2028 worden tekorten
financieel systeem. Wij hebben de dataconversie gecontroleerd in het
WGA voorziening niet gevormd
€0,7
noodzakelijk om de weerbaarheid van de organisatie en de samenleving
deze zijn lager dan vorig jaar). We vragen met name aandacht voor
verwacht, waardoor verdere acties nodig blijven (mede afhankelijk van
kader van de jaarrekeningcontrole en daaruit volgen geen (resterende)
daadwerkelijk te versterken.
structurele borging in het primaire proces.
eventuele extra bijdragen Rijk).
bevindingen.
PwC
benaderd en ook in de directie is hier volop aandacht voor. Verbreding naar
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
•
4
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Onze conclusies Dit gedeelte geeft een toelichting op de accountantsverklaring en de conclusies met betrekking tot de jaarrekening en de overige informatie in uw jaarverslag.
PwC PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
5
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Onze conclusies
Onze conclusies
Onze conclusies Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld
Verslaggevingsvereisten zijn juist toegepast
We hebben onze controle van de jaarrekening van Gemeente Heerenveen vrijwel afgerond en zijn voornemens een goedkeurende
Het college heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het BBV en de bepalingen van en krachtens de Wet normering
accountantsverklaring af te geven. Dit alles onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad op 11 juni
topinkomens (WNT). Wij vinden de door het college bij het opstellen van de jaarrekening van 2025 toegepaste waarderings-
2026. Wij hebben geen (niet-gecorrigeerde) controlebevindingen in de WNT-verantwoording 2025.
grondslagen geschikt. Tevens voldoet de toelichting in de rechtmatigheidsverantwoording aan de bepalingen van de
Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Kadernota Rechtmatigheid.
Speerpunten Een aantal fouten en onzekerheden getrouwheid geconstateerd
Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Tijdens onze controle hebben we een aantal gecorrigeerde en nietgecorrigeerde afwijkingen geïdentificeerd boven onze
De jaarrekening en het jaarverslag zijn consistent met elkaar
rapportagedrempel van 5% van de materialiteit (€250.000), bestaande uit een gecorrigeerde afwijkingen en vier ongecorrigeerde
verenigbaar Als controlerend accountants hebben wij de verantwoordelijkheid
afwijkingen. De ongecorrigeerde afwijkingen zien toe op onzekerheden in het sociaal domein, toelichtingen omtrent de niet
om in onze controleverklaring te rapporteren over de overige informatie in het jaarverslag. Onze conclusie is dat het jaarverslag
uit de balans blijkende verplichtingen, een niet verwerkte stelselwijziging in de grondexploitaties en het niet treffen van een
verenigbaar is met de jaarrekening. Wel hebben wij een aantal aanbevelingen om de kwaliteit en de leesbaarheid van het
voorziening voor WGA premies nu Heerenveen per 1 januari2025 eigen risicodrager is. Het totaal aan niet-gecorrigeerde afwijkingen is
jaarverslag te verbeteren.
€3,3 miljoen + P.M.
Rechtmatigheid specifieke uitkeringen (SiSa)
Na afronding van onze controle hebben we de materialiteit opnieuw beoordeeld. De cumulatieve financiële impact van de nietgecorrigeerde afwijkingen ligt onder onze algehele materialiteit van €5,0 miljoen en heeft daarom geen invloed op onze controleverklaring. Hoewel de afwijkingen niet materieel zijn, raden we u aan om alle gerapporteerde niet-gecorrigeerde afwijkingen aan te passen om de nauwkeurigheid van de jaarrekening te verbeteren.
Er zijn geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen tijdens de controle.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
Wij hebben in onze controleverklaring ook een goedkeurend oordeel verstrekt over de baten en lasten als mede de balansmutaties met betrekking tot de specifieke uitkeringen.
Geen wijzigingen in ons controleplan Ten opzichte van ons controleplan zijn er geen wijzigingen in de controleaanpak. Ook is onze risico-inschatting ongewijzigd gebleven, waarbij geen nieuwe (significante) risico’s zijn geconstateerd.
6
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Gecorrigeerde afwijkingen
Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie
De volgende afwijkingen en aanpassingen van de toelichtingen zijn gecorrigeerd door het college en zijn daarom opgenomen in de jaarrekening.
Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties
#
Bijlagen
Beschrijving
Post in jaarrekening
Baten en lasten
Bijlagen
Balans Debet
1
Verliesvoorzieningen in de grondexploitaties overschrijden de gerealiseerde kosten & opbrengsten wat resulteert in een negatieve boekwaarde. Deze dient conform het BBV onder de voorzieningen in de balans te worden gepresenteerd.
Grondexploitaties Aan Voorzieningen
Totaal
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
-
-
Credit
€2.100.000 €2.100.000
0
0
2.100.000
2.100.000
7
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Rechtmatigheid
Rechtmatigheid
Niet-gecorrigeerde afwijkingen zijn niet materieel
Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie
De volgende afwijkingen/onzekerheden en toelichtingen zijn niet gecorrigeerd in de jaarrekening. Het college heeft geconcludeerd dat de (kwalitatieve en kwantitatieve) impact van deze verschillen niet materieel is. We zijn het eens met deze conclusie.
Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties
#
Beschrijving
Post in jaarrekening
1
Gedeclareerde zorgkosten Jeugd/ Wmo zijn niet onderbouwd met productieverantwoordingen
ZIN – Jeugd/ Wmo
2
Toelichtingen in de niet uit de balans blijkende verplichtingen zijn niet volledig
Niet uit de balans blijkende verplichtingen
3
Stelselwijziging is niet verwerkt in de jaarrekening ten aanzien van de kosten voor riool die in 2025 in de grondexploitatie zijn verwerkt. Bij een stelselwijziging moet de beginbalans aangepast worden. Dit is niet als zodanig verwerkt. Nu zijn de extra kosten voor aanleg van riool ten laste van het resultaat in 2025 gebracht
Beginstand 1-1 - Stelselwijziging: Eigen vermogen Voorraden (BIE)
Onzekerheden
Fouten
Totaal
€925.000
-
€925.000
P.M.
P.M.
Bijlagen
Bijlagen
€1.331.000 (€1.331.000)
Lastenneming in 2025: Kosten riool Voorraden (BIE)
€365.000 (€365.000)
Eindstand 31-12 - Terugdraaien: Voorraden (BIE) Eigen vermogen 4
Het eigen risico voor de WGA premies, om (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid te financieren is niet als voorziening opgenomen.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
€1.696.000 (€1.696.000)
Kosten premies salarissen Voorzieningen Totaal
€1.696.000
€925.000
€686.000 (€686.000)
€686.000
€2.382.000 + P.M.
€3.307.000 + PM
8
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Rechtmatigheid
Onze conclusies
Onze conclusies Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Toelichting rechtmatigheid van het college voldoet aan de vereisten
Financiële positie
Financiële positie
Het college legt verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en
Speerpunten
balansmutaties via de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Als uw accountant hebben wij de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording
Speerpunten
Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
meegewogen in ons oordeel over de jaarrekening als geheel (indirect oordeel over de rechtmatigheid).
Onrechtmatigheden (in €) € 12.000.000
Bijlagen Het college heeft onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens van €5,0 miljoen
€ 10.000.000
geconstateerd, namelijk voor in totaal €10,4 miljoen. Een nadere toelichting op de afwijkingen boven de rapportagegrens is opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en in de paragraaf Bedrijfsvoering van uw jaarstukken. De onrechtmatigheden worden veroorzaakt door niet-naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen ad. €5 miljoen (2024: €13 miljoen), lastenoverschrijdingen in de thema’s ad. €5,4 miljoen (2024: €4,3 miljoen) en overschrijdingen van
€ 8.000.000
€ 4.640.000
€ 6.000.000
investeringskredieten ad. €0,3 miljoen (2024: €1,6 miljoen). Van deze overschrijdingen is €4,6 miljoen acceptabel omdat deze voldoen aan de criteria zoals uw raad heeft vastgelegd in de financiële verordening. Ten opzichte van voorgaand jaar zijn de onrechtmatigheden rondom EUaanbestedingen gedaald, onder andere als gevolg van herstelacties die door de gemeente gedurende het jaar zijn uitgevoerd. Dit betreft bijvoorbeeld de toenemende aandacht voor de manier van aanbesteden bij de inhuur van personeel. Daarnaast zag een groot
deel toe op de uitgaven ten aanzien van de opvang van Oekraïners waar de gemeente gedurende 2025 herstelacties heeft uitgevoerd door middel van een openbare aankondiging via TenderNed. Deze onrechtmatigheden over het eerste half jaar van 2025 zijn reeds in 2024 verantwoord en toen ook als onrechtmatigheid aangemerkt. Hiermee telt dit bedrag niet meer mee in de onrechtmatigheden 2025. PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
€ 4.000.000 € 5.787.000
€ 4.640.000
€ 2.000.000
€ 732.000
€0 Totaal afwijkingen ◼ = Onacceptabele onrechtmatigheden ◼ = Acceptabele onrechtmatigheden
waarvan begrotingscriterium = Verantwoordingsgrens 2025
9
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Uitkomsten controle 2025 In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen, waaronder de bedrijfsvoering.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
10
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein (1/2) Risico’s stijgen – realisatie programmering loopt voor op schema
Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein
Er is een negatief resultaat op de grondexploitaties, het risicoprofiel is gestegen Er is over 2025 een negatief resultaat op de grondexploitaties behaald van €1 miljoen, wat overeenkomt met het begrote resultaat. Dit resultaat wordt met name veroorzaakt
Gerealiseerd van doel woningbouw
140%
Gerealiseerd van doel bedrijventerreinen
163%
Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten
door de herziening per jaareinde van de grondexploitatie Heerenveen Oost Stadiongebied. In de herziening is het project uitgebreid met de Noordplot. Daarnaast is er sprake van een programmaverschuiving van koopwoningen naar meer sociale huurwoningen. Tot slot wordt er extra openbaar gebied en een parkeervoorziening gerealiseerd. Dit leidt tezamen tot een fors lager verwacht resultaat (€6.8 miljoen negatief) op dit project. Voor dit bedrag is een aanvullende verliesvoorziening getroffen. Daar tegenover staat dat er bij de projecten Skoatterwâld fase 3 en IBF II een groot aantal kavels is verkocht, waardoor tevens voor €2 miljoen tussentijdse winst is genomen. Tezamen zorgt dit voor een beperkt negatief resultaat in 2025. Uit onze controle zijn geen materiële bevindingen gebleken in de waardering van de grondexploitaties.
Hoge realisatie woningbouw en bedrijventerreinen, stikstof en netcongestie blijven risico’s Ten opzichte van de prognose is in 2025 140% van de levering van gronden voor
woningbouw gerealiseerd. Dit betreffen hoofdzakelijk verkopen bij het project Skoatterwâld fase 3. In totaal zijn er 119 woningbouwkavels verkocht, waarvan 107 in
Overige observaties
Overige observaties
Het benodigde weerstandsvermogen voor de grondexploitaties is €7,2 miljoen (2024:
Bijlagen
€3,5 miljoen). De stijging wordt niet veroorzaakt door specifiek projectgerelateerde risico’s, maar door de impact van de herziening van grondexploitatie Heerenveen Oost
Bijlagen
Stadiongebied en de algemene factor voor de zwarte zwanen die zwaarder weegt op een hoger risiconiveau. We adviseren om risico’s meer op projectniveau in te schatten, in plaats van het gebruikmaken van een generieke opslag. Dit kan ook helpen in de financiële beheersbaarheid van de specifieke grondexploitaties. Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties 15
2025
2024
Skoatterwâld. Voor bedrijventerreinen is er met 163% ook sprake van een hoge realisatie ten opzichte van de prognose. Dit betreffen uitsluitend verkopen bij het project IBF II. Er is sprake van geopolitieke onrust, welke zorgt voor stijgende prijzen en terughoudendheid in de markt. Daarnaast is het stroomnet overvol en vanaf 1 juli 2026 is ook de verwachting dat huishoudens problemen zullen ondervinden met nieuwe aansluitingen. Dit raakt gemeente Heerenveen ook. De gemeente voert gesprekken met de netbeheerder om concreet de impact op de grondexploitaties in kaart te brengen en verwerkt dit in de programmering, wij hebben dit bijvoorbeeld
10
beoordeeld voor het nieuwe project Hepkema’s park. Daarnaast denkt Heerenveen na over alternatieve (tijdelijke) oplossingen, zoals kleinschalige zonnebatterijen, voor
5
het geval dat geen aansluiting kan plaatsvinden. Voor bedrijventerreinen wordt middels selectieprocedures geïnventariseerd wat het energieverbruik is van de koper
0
en wat de impact hiervan is op de capaciteit. Op basis van onze werkzaamheden en gesprekken hebben wij geen indicatie dat er in de waardering onvoldoende rekening
Prognose resultaat (positieve grondexploitaties)
PwC
Risico's (cf. paragraaf weerstandvermogen)
Verliesvoorziening (negatieve grondexploitaties)
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
wordt gehouden met de impact van netcongestie. 11
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein (2/2)
Onze conclusies Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële waardering van de
grondexploitaties stelt de gemeente Heerenveen exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze
Overige onderwerpen
schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. De gehanteerde uitgangspunten worden onderbouwd met extern beschikbare
Wet DBA
marktinformatie.
Overige onderwerpen
Wet DBA
Beoordeling
De gehanteerde rekenrente
Uitkomsten controle
Ruimtelijk domein
Parameter
Uitgangspunten komen gedegen tot stand
Onze conclusies
2025
2024
⬤
⬤
Door een wijziging in de notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken van commissie BBV dienen in 2025 alle gemeenten de omslagrente (ROP) (gewogen gemiddelde werkelijke externe rentelasten t.o.v. de boekwaarde van de activa) te gebruiken voor de toerekening aan de grondexploitaties. De ROP van 1% wordt juist toegepast. ⬤
Kostenstijgingen
⬤
De ingerekende kostenstijging is met 3,67% voor uitvoeringskosten en 4% voor plankosten evenwichtig en ligt in lijn met de landelijke ontwikkelingen. Geopolitieke ontwikkelingen hebben mogelijk impact op de kosten van grond- weg en waterwerken. We adviseren dit goed te monitoren en hier in de toekomstige uitgangspunten rekening mee te houden.
Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
in lijn met landelijke ontwikkelingen. Vergeleken met landelijke trends zien wij dat ten aanzien van de opbrengsten, gemeente Heerenveen binnen de bandbreedte
Bijlagen
van marktprijsontwikkelingen met 6.5% aan de hoge kant zit qua grondprijzen voor vrije sector woningbouw en met 1% aan de lage kant bij grondprijzen voor
Overige observaties
⬤
Opbrengstenstijging Wij hebben de gehanteerde parameters beoordeeld en concluderen dat deze grotendeels evenwichtig zijn. De parameters zijn gedegen onderbouwd en liggen
Bijlagen
bedrijventerreinen. Heerenveen geeft aan dat dit het gevolg is van de specifieke vraag in de regio en heeft dit onderbouwd aan de hand van onder meer woningbehoefteonderzoek. We hebben kennisgenomen van de onderzoeken en kunnen ons vinden in de gemaakte keuzes. Wij concluderen dat de gehanteerde uitgangspunten voldoende gebalanceerd en gedegen zijn om de waardering van de grondexploitaties te bepalen. Tot slot heeft er in 2025 een stelselwijziging plaatsgevonden waarbij de kosten voor de aanleg van riool worden opgenomen in de grondexploitatie, daar waar dit eerder via de tariefegalisatievoorziening werd verwerkt. Hierdoor zijn de kosten in de grondexploitatie met circa €1,7 miljoen toegenomen. Dit is een stelselwijziging die niet als zodanig in de jaarrekening is verwerkt. Zie ook pagina.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
⬤
Heerenveen maakt onderscheid in de parameter opbrengstenstijging tussen woningbouwlocaties, bedrijventerreinen en kantoren. We concluderen dat deze parameters op basis van externe informatie binnen de bandbreedtes van de marktprijsontwikkelingen zijn ingeschat. Voor vrije sector woningbouw zit Heerenveen aan de bovenkant van de bandbreedte, voor bedrijventerreinen aan de onderkant. Overige categorieën vallen in het midden van de bandbreedte. Wij vinden dit evenwichtig. Gehanteerde programmering en fasering
⬤/⧫
⬤
Heerenveen stelt jaarlijks een programmering op voor de verwachte realisatie van woningbouwlocaties, kavels voor kantoren en voor bedrijventerreinen. In 2025 is er sprake van een fors hogere realisatie bij Skoatterwâld 3 en IBF II ten opzichte van deze programmering. We hebben de programmering en fasering voor de komende periode beoordeeld en zien dat er minder realisatie wordt verwacht dan in de afgelopen jaren is gerealiseerd. Wij achten op basis van deze hogere realisatie in de afgelopen jaren de fasering daarom voorzichtig. ⬤
Verkoopprijzen
⬤
Bij verkopen is het uitgangspunt dat de vastgestelde grondprijzen uit de nota grondprijzen zoals vastgesteld door het college worden aangehouden. Waar maatwerk wordt toegepast gebruikt Heerenveen onafhankelijke taxateurs. Wij achten deze methode evenwichtig. ◼ Controleverschil
Optimistisch
⬤ Evenwichtig
⧫ Voorzichtig
12
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Sociaal domein (1/2) Balans zoeken om grip te krijgen op het sociaal domein
Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
De lasten in het sociaal domein blijven fors
De ontwikkeling van de lasten in het sociaal domein van de afgelopen drie jaren is in de grafiek hiernaast opgenomen. Het aantal cliënten in het onderdeel Jeugd lijkt te stabiliseren, maar de complexiteit van de casuïstiek blijft toenemen. Binnen Wmo is er juist sprake van een blijvende toename van cliënten, maar is beschikbaarheid van de juiste ondersteuning een grote uitdaging. Gemeente Heerenveen heeft met het programma ‘gezond welzijn vernieuwen’ een initiatief ingezet om de toenemende
Ontwikkeling zorglasten (in € mln.) € 70
lasten om te buigen, dit ziet toe op een meer lokale aanpak met een sterkere focus op preventie in plaats van zorg achteraf. Wij adviseren om samen met zorgaanbieders en
€ 60
gemeenten in de regio expliciete en haalbare afspraken te maken over kostenbeheersing en het beoogde kwaliteitsniveau. Ook kan daarin kritisch worden
€ 50
gekeken naar toegang tot zorg, waar de gemeente al mee bezig is. Effecten van de genomen maatregelen en versoberingen moeten structureel gemonitord worden
€ 40
zodat tijdig kan worden bijgestuurd, zowel financieel als kwalitatief.
€ 30
Voorspelbaarheid van de lasten in het sociaal domein lijkt verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar
€ 20
Ten opzichte van de primitieve en gewijzigde begroting is in de realisatie van de lasten gedurende het jaar een beperkte afwijking zichtbaar. Het voorspellend
€ 10
vermogen lijkt daarmee verbeterd te zijn. Ook heeft de gemeente Heerenveen gedurende 2025 ingezet op maatregelen om de lasten te verlagen ten aanzien van Wmo en Jeugd, door onder andere kritisch te kijken naar de inkoop van specialistische zorg en indicaties meer door te verwijzen naar bestaande,
€Jeugd
Wmo 2025
2024
Sociale uitkeringen 2023
voorliggende voorzieningen. In de themarekening is zichtbaar dat de lasten lager zijn uitgevallen dan begroot. Wij bevelen aan om als gemeente kritisch te kijken naar of dit het gevolg is van genomen maatregelen in het jaar of capaciteitstekorten bij zorgaanbieders. In de themarekening ontbreekt dit inzicht.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
13
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Sociaal domein (2/2) De onzekerheden in het sociaal domein wegen zwaarder mee in het oordeel van de accountant
Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties
Gemeente heeft zelf werkzaamheden verricht om de onzekerheden in het sociaal domein te verlagen Als gevolg van de wijzigingen in de materialiteit wegen onzekerheden in het sociaal
domein zwaarder mee in het oordeel van de accountant. Voor zowel fouten als onzekerheden is een totaal van 2% voorgeschreven, voor de jaarrekening als geheel. Binnen de gemeente Heerenveen werd in voorgaande jaren voor de prestatielevering volledig gesteund op van zorgleveranciers te ontvangen productieverantwoordingen (inclusief controleverklaring). In 2024 bedroegen de onzekerheden in het sociaal domein €3,7 miljoen. Door de gemeente is daarom een set aan interne beheersingsmaatregelen gedefinieerd om de prestatielevering van zorg in natura zelfstandig vast te stellen. De gemeente heeft de volgende maatregelen genomen:
Getrouwheid
2025 (x €1.000)
2024 (x €1.000)
Fout
Fout
Onzeker
Onzeker
Jeugdzorg ZiN
-
925
-
2.652
Wmo ZiN
-
-
-
1.043
Totaal
-
925
-
3.695
Tabel 1: Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein
Het aantal zorgfraudes in het land het neemt toe
Ondanks de verhoging in het regelgevend kader dat zorgaanbieders vanaf dit boekjaar met een omzet meer dan €200 duizend verplicht zijn om
In de afgelopen jaren is zichtbaar dat het aantal zorgfraudes in het land toeneemt en dat dit bij gemeenten op de radar komt als gevolg van (interne en externe)
productieverantwoordingen met controleverklaring aan te leveren, heeft de gemeente Heerenveen vastgehouden aan de grens van €125 duizend in lijn met
onderzoeken, meldingen door inwoners of cliënten en indicaties als er bij andere gemeenten in de regio dergelijke gevallen zijn geconstateerd.
•
voorgaand jaar. Aanvullende uitvraag op basis van een deelwaarneming bij zorgaanbieders beneden
Bij gemeente Heerenveen hebben we navraag gedaan of er indicaties zijn van
•
bovengenoemde grens om aan te tonen dat de betreffende zorg is geleverd. Uitbreiding van de (verbijzonderde) interne controles waarbij specifiek(er) wordt
zorgfraude en of hier intern ook actief onderzoek naar wordt gedaan. Onderzoek wordt bij Wmo voornamelijk signaal gestuurd gedaan, bij Jeugd zijn geen specifieke
•
gekeken naar elementen van prestatielevering. Specifiek aandacht voor cliënttevredenheidsonderzoeken en klachtenregistraties in
onderzoeken gedaan naar zorgfraude. Er zijn op dit moment geen indicaties bekend van zorgfraude. Wij bevelen aan om de landelijke signalen serieus te nemen en hier,
accountmanager-gesprekken.
ofwel individueel als gemeente of gezamenlijk met anderen in de regio, specifiek acties voor uit te zetten om dit inzicht te krijgen. De gemeente moet hier prioriteit aan
•
Bijlagen
Bijlagen
Wij hebben vastgesteld dat de set aan beheersingsmaatregelen toereikend is om de onzekerheden te adresseren. De omvang van de onzekerheden, op basis van enkel de
geven.
productieverantwoordingen, bedraagt in 2025 €4,8 miljoen. Door de uitgevoerde werkzaamheden van de gemeente zijn de onzekerheden teruggebracht naar €0,9 miljoen. PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
14
Schatting Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies
Belangrijke schattingen
Afschrijvingen materiële vaste activa
Bedrag in miljoenen 2025
2024
2025
2024
€6
€6
⬤
⬤
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. Wij hebben werkzaamheden uitgevoerd om vast te stellen dat de gehanteerde afschrijvingstermijnen aansluiten bij uw financiële verordening. Hieruit komen geen bijzonderheden. De gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn gebruikelijk in de sector.
Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein
Belangrijke schattingen van het college bij het opstellen van de jaarrekening
Belangrijke schattingen
Uitkomst
Waardering vastgoed
€73
€71
⬤
⬤
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben. Vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. Enkel de parkeergarage Geert Willigen kent de classificatie van bedrijfseconomische functie. We hebben vastgesteld dat de boekwaarde van dit actief lager ligt dan de WOZ-waarde. Op basis hiervan concluderen wij dat er geen waarderingsrisico is. Deze schatting beoordelen we daarom als evenwichtig.
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Waardering grondexploitaties
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Bij het opstellen van de jaarrekening gebruikt en openbaart het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en veronderstellingen. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en veronderstellingen die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en gebalanceerde overwegingen. Een samenvatting van onze evaluatie staat in de tabel hiernaast, inclusief een verdere toelichting.
€9
€15
⬤
⬤⧫
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de waardering van de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven. Voor de uitgangspunten worden bestaande contracten gebruikt en waar onzekerheid bestaat wordt extern advies ingewonnen ter onderbouwing van de te hanteren parameters. Er wordt rekening gehouden met de verschillende categorieën van woningbouw, waardoor de programmering aansluit bij de Woonvisie. Waardering financiële vaste activa
€13
€13
/⬤
⬤
Wij hebben de waardering van de financiële vaste activa gecontroleerd. Het risico op een mogelijke waardevermindering op de deelnemingen hebben we hierbij meegewogen. De balanswaarde per jaareinde ziet voornamelijk toe op de deelneming in Sportstad Heerenveen B.V. Deze is gebaseerd op de verkrijgingsprijs, er is op dit moment geen indicatie op basis van de financiële positie van de deelneming dat een voorziening gevormd moet worden voor een duurzame waardevermindering. Het risicoprofiel neemt wel toe. Zie ook pagina.
Voorzieningen – Tariefegalisatievoorzieningen
€15
€15
⧫
N.v.t.
Het resultaat van afval en riool wordt jaarlijks toegevoegd of onttrokken aan de voorziening. Dit jaar is opnieuw een dotatie geweest als gevolg van een positief resultaat. Wij merken op dat de omvang van de rioolvoorziening relatief hoog is (€14,8 miljoen). Dit is tegenstrijdig aan het voornemen om de voorziening in de nabije toekomst af te bouwen. De onttrekkingen blijven achter.
Waardering en indexatie van de APPA-voorziening
€5
€4
⬤
⬤
In 2025 is een aanvullende dotatie gedaan aan de voorziening voor wethouderspensioenen om de voorziening toereikend te maken voor het nieuwe pensioenstelsel welke van kracht wordt per 1 januari 2028, waarbij de verplichting wordt overgedragen aan het ABP. De stand van de huidige voorziening is gebaseerd op het resultaat van het onderzoek voor decentrale overheden dat is gedaan door Montea. Dit is in lijn met het BBV. Wij beoordelen deze schatting daarom als evenwichtig. Onderhoudsvoorzieningen ◼ Controleverschil
Optimistisch
⚫ Evenwichtig
⧫ Voorzichtig
PwC
€10
€10
⧫
⧫
Wij merken op dat de onttrekkingen aan de onderhoudsvoorzieningen achter lopen ten opzichte van de planning (o.a. door de uitdagingen rondom capaciteit en schaarste). Dit is reeds geconstateerd tijdens de jaarrekeningcontrole van voorgaand jaar. Nieuwe beheerplannen zijn onderhanden en wij adviseren daarom om aandacht te besteden aan een realistische planning van het uit te voeren onderhoud. Wij merken deze schatting aan als voorzichtig. Wij hebben vastgesteld dat onderhoud van het gemeentehuis niet langer is opgenomen in de voorziening vanwege de nieuwbouwplannen.
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Fraude
Onze conclusies
De werkzaamheden bij de accountantscontrole en ontwikkelingen op het gebied van fraude
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein
Onze werkzaamheden ten aanzien van fraude
Ook identificeren wij dat binnen de gemeente Heerenveen beperkt gericht
Voor de jaarrekeningcontrole zijn de volgende frauderisico’s geïdentificeerd: • Het risico op het doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het
onderzoek wordt gedaan naar zorgfraude, terwijl dit landelijk veel terugkomt. Het is belangrijk dat de frauderisicoanalyse (het fraude beheersplan) en het
Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude
• •
Overige onderwerpen
Overige onderwerpen
college c.q. de directie; Het risico van niet-zakelijke transacties bij grondverkopen;
respons plan worden uitgewerkt en periodiek worden besproken door de directie en het college.
Het risico dat inkoopcontracten worden gegund aan bevriende partijen, dan wel dat er sprake is van omkoping om een contract te verkrijgen.
De impact van AI op fraude
Wet DBA
Wet DBA
Hierop hebben wij ten minste de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
AI vergroot het risico op fraude doordat het fraudezaken realistischer en overtuigender maakt. Denk hierbij aan geavanceerde methoden zoals ‘deepfakes’
Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
• •
Beoordelen van de opzet en implementatie van interne beheersmaatregelen; Op basis van risico- en data-analyse controles uitvoeren op gemaakte
en realistische identiteitsvervalsingen bij phishing-aanvallen. Hierdoor verandert en neemt ook het cybersecurityrisico toe. Daarnaast neemt ook het interne
•
boekingen in de administratie; Specifieke controlewerkzaamheden uitvoeren ten aanzien van de belangrijke
frauderisico toe. AI maakt het eenvoudiger om informatie te manipuleren, bijvoorbeeld door documenten, managementinformatie of betaalgegevens aan te
•
schattingen; Gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitvoeren om de marktconformiteit
passen. Dit vraagt van gemeenten om een herziening van de risicoanalyses en waar nodig aanvullende maatregelen, zoals bewustwording rondom AI-gedreven
•
van grondverkopen inclusief prestatielevering ervan vast te stellen; Controlewerkzaamheden uitvoeren op de naleving van
aanvallen en vooral strikte naleving van de interne procedures. Wij wijzen met name op de volgende aandachtspunten:
aanbestedingsrichtlijnen, rechtmatige vertegenwoordiging namens de gemeente en voldoende functiescheiding in het proces, gunning op basis van
•
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
gunningscriteria, beoordeling van de levering van de prestaties, beheersing van meerwerk en het evalueren van de uitkomsten van de door de organisatie opgestelde spendanalyse;
manipuleren. Dit vergroot het risico op onrechtmatige betalingen of ongeautoriseerde wijzigingen. •
Daarnaast hebben wij de frauderisicoanalyse van Heerenveen doorgenomen en vergeleken met onze eigen risicoanalyse. De werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude, vermoedens van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving. Wel wijzen wij op onze eerdere aanbevelingen zoals gerapporteerd in de boardletter om het proces omtrent het identificeren, signaleren en opvolgen van fraudes formeler in te richten. PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
Leveranciersbeheer en -wijzigingen: AI kan worden ingezet om overtuigende, maar frauduleuze leveranciersprofielen te creëren of leveranciersgegevens te
Elektronische geldtransfers: AI-gedreven aanvallen kunnen phishingcampagnes of social engineering automatiseren waarmee medewerkers worden misleid om frauduleuze betalingen goed te keuren of valse betaalinstructies te volgen die legitimiteit uitstralen.
•
Intrusion preventie en detectie: AI stelt aanvallers in staat traditionele beveiligingsmaatregelen te omzeilen door zich aan te passen aan detectiemethoden. Dit leidt tot geavanceerdere ransomware-aanvallen en het opschalen van geautomatiseerde inbraakpogingen.
Zie ook de volgende publicatie: Hoe generatieve AI fraude aanwakkert
16
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies
Overige onderwerpen
Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein
Sociaal domein
Financiële onzekerheid bij verbonden partijen neemt toe
Migratie financiële administratie en salarisadministratie
De financiële onzekerheden bij verbonden partijen nemen toe. Bij Sportstad, waarbij de deelneming gewaardeerd is tegen €11,9
voltooid Vanaf 1 januari 2026 heeft gemeente Heerenveen zowel de
miljoen op de balans, is sprake van exploitatietekorten bij het zwembad waar door de raad is besloten om de komende jaren
financiële administratie als de salarisadministratie gemigreerd. De migraties zijn door uw VIC-functie gecontroleerd en daarna
een subsidie te verlenen om de tekorten te dekken. Ook is bij Sportstad sprake van onzekerheid in toekomstige opbrengsten
hebben wij hierop controlewerkzaamheden verricht. Uit de controle van de VIC-functie ten aanzien van de migratie naar
als gevolg van aflopende huurcontracten. Bij het sociale werkbedrijf Caparis is sprake van bestuurlijke wisselingen en de
Unit4 ERPx (financiële administratie) kwamen enkele bevindingen (met name in het navolgbaar documenteren van de
afgelopen jaren van negatieve resultaten. De toereikendheid van de gemeentelijke bijdragen wordt beoordeeld. Wij adviseren de
migratie) waarvan we hebben kunnen vaststellen dat deze inmiddels juist zijn verwerkt.
gemeente om het monitoren van deze partijen prioriteit te geven en de raad ook actief te informeren. Ook is het van belang
Wij hebben nog geen aandacht besteed aan het inrichten van
om in kaart te brengen welke financiële risico’s de gemeente hierbij loopt en welke afspraken zijn gemaakt voor eventuele
rechten en rollen in de nieuwe systemen, dit is onderdeel van onze procedures rondom de interne beheersing ten behoeve van
financiële ondersteuning. Dit sluit aan op de uitgangspunten in de Nota samenwerken welke is geactualiseerd in 2025.
de jaarrekeningcontrole 2026 en daarom zullen we daar in de boardletter nader op terugkomen.
Controleproces op naleving aanbestedingsregels verbeterd
Inzicht in de verplichtingenadministratie moet verbeterd
Belangrijke schattingen
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
Wet DBA Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties
De gemeente heeft het afgelopen jaar belangrijke stappen gezet in het verbeteren van het controleproces op de naleving van
Bijlagen
Bijlagen
Europese aanbestedingsregels. De onrechtmatigheden zijn gedaald t.o.v. voorgaand jaar. Het aantal leveranciers waarbij sprake is van een onrechtmatigheid is toegenomen, maar de omvang hiervan is lager. De gemeente heeft stappen gezet om het proces te verbeteren. Er is een extern onderzoek uitgevoerd naar dit proces, het inkoopbeleid is geactualiseerd en er is functiescheiding aangebracht in de achteraf controles die worden uitgevoerd (dit jaar door de VIC). Het controleproces is soepeler verlopen dankzij betere onderbouwing en aanlevering van dossiers. De organisatie heeft de juiste koers ingezet. Het terugdringen van onrechtmatigheden blijft een meerjarig traject, waarbij aandacht moet bestaan voor de inrichting van het contract- en leveranciersbeheer (o.a. contractenregister). PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
worden Ondanks de verbeteringen in het inkoopproces, waardoor de controle van aanbestedingen soepeler is verlopen, zien we nog belangrijke aandachtspunten met betrekking tot bestaande en toekomstige verplichtingen. Binnen de gemeente dient het inzicht hierin verbeterd te worden. Dit heeft effect op onder andere de volledigheid van toelichtingen in de jaarrekening (o.a. niet uit de balans blijkende verplichtingen), maar ook op het voorspellend vermogen van de gemeente. Omdat inkopen bij de gemeente decentraal plaatsvinden, is het van belang om op een centrale manier zorg te dragen dat verplichtingen inzichtelijk worden gemaakt. Het opzetten van een verplichtingenadministratie en contractenregister is hierbij een belangrijke basis. Wij adviseren de gemeente om hier actie op te ondernemen. 17
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Wet DBA
Onze conclusies
Onderzoeken door de Belastingdienst op de naleving van
Plaatje
de Wet DBA leiden landelijk mogelijk tot naheffingen De Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) regelt hoe wordt vastgesteld of werkzaamheden door een zelfstandige worden verricht of feitelijk sprake zijn van een
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
dienstverband. Opdrachtgever en opdrachtnemer zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de juiste kwalificatie van de
Ruimtelijk domein
Ruimtelijk domein
arbeidsrelatie. Bij de beoordeling kijkt de Belastingdienst niet alleen naar het contract, maar vooral naar de feitelijke
Sociaal domein
Sociaal domein Belangrijke schattingen
uitvoering van het werk. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst hierop actief, met als mogelijk gevolg correcties
Belangrijke schattingen Risico op fraude
Risico op fraude Overige onderwerpen
Overige onderwerpen Wet DBA
Wet DBA Financiële positie
Belastingdienst voert actief onderzoeken uit op de naleving van de Wet DBA
in loonheffingen en premies bij vastgestelde schijnzelfstandigheid. Bij verschillende publieke instellingen worden door de Belastingdienst inmiddels onderzoeken uitgevoerd om de naleving van de Wet DBA te controleren.
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Plaatje
Overige observaties
Implicaties voor de gemeente Heerenveen
Bij de gemeente Heerenveen is door de afdeling HR onderzoek gedaan naar de gevolgen van de Wet DBA. Door de organisatie
Bijlagen
Bijlagen
zijn gedurende het jaar verschillende verbetermaatregelen doorgevoerd om het bewustzijn rondom schijnzelfstandigheid en inhuur te vergroten, ook worden inhuurcontracten nu centraal opgesteld en getoetst, waarbij een controle wordt gedaan op de naleving van de Wet DBA. Wij bevelen aan om kritisch te blijven op (nieuwe) inhuur van personeel en signalen van de Belastingdienst te monitoren, inclusief de eventuele financiële impact van mogelijke naheffingen. Gezien de omvang van inhuur bij de gemeente Heerenveen kan niet-naleving significante gevolgen hebben. De gemeente ziet op dit moment geen grote risico’s op boetes en naheffingen.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
18
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Financiële positie In dit gedeelte geven we een analyse van de financiële positie van uw gemeente
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
19
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Financiële positie (1/2) Financiële positie van Heerenveen licht verbeterd en eind 2025 op goed niveau Wij hebben uw financiële positie onder elkaar gezet aan de hand van zes kengetallen in de tabel hiernaast. Tevens hebben wij de landelijke gemiddelden hierin opgenomen.
Financiële positie
Financiële positie
Wij zien over het algemeen dat de kengetallen van gemeente Heerenveen zich licht
Speerpunten
positief hebben ontwikkeld ten opzichte van voorgaand jaar. De structurele exploitatieruimte is gestegen met 2,3% en ligt ruim boven het landelijk gemiddelde. Het
Speerpunten
Kengetallen
Overige observaties
Overige observaties
kengetal grondexploitaties (boekwaarde/totale baten) ontwikkelt zich van 7,5% naar – minus 1,6%. Dit betekent dat de gemeentelijke inkomsten minder afhankelijk zijn
Bijlagen
geworden van de terugverdiencapaciteit van de grondexploitaties, dit is een verbetering. De solvabiliteit is licht gedaald, maar ligt hoger dan de door de raad vastgestelde
Bijlagen
streefwaarde van 20%. De nettoschuldquote is verbeterd, maar blijft lager dan het landelijke gemiddelde. Dit geeft de mate weer waarin de gemeente wendbaar is en in staat is bijvoorbeeld renteschommelingen op te vangen. In de begroting voor de komende jaren wordt een verslechtering van de kengetallen verwacht, aangezien sprake is van een groot aantal (investerings)projecten waardoor de financieringsbehoefte groeit. Dit past enerzijds bij de ambities van de gemeente Heerenveen, maar anderzijds wordt verwacht dat de bandbreedtes worden overschreden. Strakke monitoring van de financiële positie en duiding van de kengetallen is van belang, net als een transparante informatievoorziening hierover richting de raad. De begroting 2026 laat tot en met 2027 nog een positief resultaat zien, dit is het gevolg van ombuigingen die aan de raad zijn voorgelegd. Vanaf 2028 is de verwachting dat er structurele tekorten ontstaan. Voor dit begrotingsjaar en verder is gemeente Heerenveen nog in afwachting van het Rijk, voordat keuzes hierin worden gemaakt. Wel is afgelopen jaren een voorbereiding getroffen voor eventuele verdere ombuigingen. De gemeente heeft daarnaast de horizon van het project ‘Gezonde financiële positie’ verlengd naar 12
Gemeente Heerenveen
Landelijk**
2025
2024
2025*
2024
Solvabiliteit
30,0%
30,4%
34,7%
35,2%
Grondexploitaties
-1,6%
7,5%
5,2%
7,4%
Structurele exploitatieruimte
5,9%
3,6%
0,7%
2,0%
Nettoschuldquote
26,5%
35,5%
63,3%
56,5%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
26,2%
35,2%
58,0%
51,4%
Belastingcapaciteit
86,7%
88,0%
100,1%
101%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* Op basis van de begroting 2026. ** Bron: https://findo.nl/jive
Tegelijkertijd brengt het ontbreken van structurele dekking vanaf 2028, in combinatie met uitvoeringscapaciteit, lopende projecten en afhankelijkheid van het Rijk (o.a. rondom jeugdzorg), een risico op middellange termijn met zich mee. Structurele keuzes, prioritering en verdere concretisering van ombuigingen blijven noodzakelijk om de financiële houdbaarheid te borgen.
jaar in plaats van 10 jaar. Op korte termijn is de financiële positie beheersbaar en onderbouwd door gedegen beleidskeuzes.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
20
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen
Financiële positie (2/2)
Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten
Het weerstandsvermogen is verder gedaald
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
De weerstandsratio is gedaald van 2,9 in 2024 naar 1,9 in 2025. De oorzaken van deze daling liggen in de toename van risico’s en onttrekkingen uit de algemene reserve. Dit wordt verklaard door de geopolitieke situatie en mogelijke gevolgen voor inflatie en veiligheid. Daarnaast is er binnen de organisatie sprake van een
2025
€ 49.300
€ 25.600
Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
toename van projecten, terwijl er sprake is van beperkte capaciteit en beperkte middelen. Van de €25,6 miljoen aan geïdentificeerde risico’s ziet €7,2 miljoen
2024
euro toe op de grondexploitaties. De voornaamste risico’s zijn het hoger uitvallen van kosten voor het programma centrum, garantstelling op leningen, digitale
2023
dreiging en nieuw geïdentificeerde risico’s ten aanzien van verbonden partijen. De beschikbare weerstandscapaciteit is ook gedaald ten opzichte van 2024 door
€ 60.700
€ 20.900 € 50.200
€ 13.800 Weerstandscapaciteit (x €1.000)
de afname van de algemene reserves.
Risico's (x €1.000)
In 2025 is een negatief resultaat behaald van €0,6 miljoen vóór reservemutaties. Per saldo is €14,3 miljoen onttrokken uit de reserves waardoor er een positief resultaat van €13,7 miljoen overblijft na reservemutaties. Ten opzichte van de gewijzigde begroting wijkt dit €4,3 miljoen af. Het voorspellend vermogen is belangrijk voor gemeente Heerenveen vanwege de financieel onzekere situatie in de komende jaren. Wij hebben het voorspellend vermogen beoordeeld op basis van de ratio gerealiseerde lasten versus initieel begrote lasten en bijgestelde lasten. Wij zien dat het verschil tussen de werkelijke lasten en de bijgestelde begrote lasten in de afgelopen twee jaren beperkt is. Dit is
daarmee een signaal dat het voorspellend vermogen verbetert. De lasten in de primitieve begroting wijken met bijna 10% af van de werkelijk gerealiseerde lasten. Dit zit vooral op de thema’s Economische Leefomgeving en Mensen, middelen en bestuur. Het is belangrijk te duiden waar deze verschillen vandaan komen richting de begroting 2027.
Voorspellend vermogen van gemeente Heerenveen 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% -6% -8% 2021
2022
2023
2024
2025
% verschil gerealiseerde lasten / oorspronkelijk begrote lasten % verschil gerealiseerde lasten / bijgesteld begrote lasten PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
21
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
3
Speerpunten In dit gedeelte rapporteren wij onze bevindingen bij de specifieke speerpunten die u ons hebt meegegeven.
PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
https://www.arrivatouring.nl
22
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Speerpunt 1 Waar staat de gemeente op het gebied van duurzaamheidsverantwoording?
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle
Heerenveen heeft een centrale aanpak op het gebied van duurzaamheid
Een integrale samenwerking is noodzakelijk om verder te komen
Bij gemeente Heerenveen is er sprake van een centraal opgestelde duurzaamheidsagenda. Vanuit drie programma’s – energietransitie, circulariteit en
De medewerkers die betrokken zijn bij de duurzaamheidsinitiatieven geven aan dat de integratie van de duurzaamheidsagenda in de P&C-cyclus beperkt is. Er wordt momenteel
biodiversiteit & klimaatadaptatie – vormt de ‘routekaart duurzaamheid’ de strategie voor de gemeente. De initiatieven worden door de programmaleiders aangejaagd en
ervaren dat het P&C proces voornamelijk gericht is op financiën. Vanuit de duurzaamheidsprogramma’s bestaat de wens om hierin meer naar voren te treden. Wij
de resultaten worden door hen verzameld, waarop vervolgens reflectie en bijsturing plaatsvindt. Op deze manier worden initiatieven in een breder kader geplaatst en
zien dat in de huidige P&C-documenten beperkt wordt gereflecteerd op de realisatie van duurzaamheidsopgaven in de gemeente. Vanuit wet- en regelgeving zijn de
gekoppeld aan doelstellingen. De initiatieven die worden ondernomen richten zich zowel op de inwoners, ondernemers als de ambtelijke organisatie zelf. Het college van
verplichtingen ten aanzien hiervan beperkt. Door de gemeente wordt momenteel actief gewerkt aan een evaluatie van de P&C-cyclus en het herzien daarvan. Onderdeel daarvan
burgemeesters en wethouders is betrokken bij het proces van het stellen van doelen en het uitvoeren van initiatieven.
is het terug laten komen van een paragraaf duurzaamheid. Wij zien dit als een positieve stap en onderstrepen dat het verder integreren hiervan kan helpen om de voortgang te
Er vinden bijvoorbeeld initiatieven plaats op het gebied van energietransitie in de
concretiseren. Informatieverstrekking hiervan aan de raad beperkt zich momenteel tot de jaarmonitor, maar daar wordt de voortgang beperkt meetbaar gemaakt.
vorm van energie-coaching, isolatiemaatregelen en duurzaam opgewekte energie. Daarnaast wordt zowel de hoeveelheid duurzaam opgewekte energie in kilowattuur
De gemeenteraad heeft ingestemd met de doelen en inspanningen van Heerenveen op
als de CO2-uitstoot van de gemeente gemonitord. Aan de hand van deze informatie kan de gemeente keuzes maken voor vervolgstappen en de realisatie ten opzichte van
het gebied van duurzaamheid. Als de gemeente dit verder wil brengen is het van belang om het onderwerp duurzaamheid nadrukkelijker een plek te geven in de dialoog tussen
de doelstellingen in kaart brengen.
het college en de raad. Wij adviseren om, indien die ambities er zijn, deze dialoog te versterken en ook specifiek aandacht te hebben voor de meetbaarheid van zowel de
Ieder jaar wordt er vanuit de drie programma’s een monitor duurzaamheid opgesteld. Hierin wordt verantwoord welke belangrijkste initiatieven er hebben plaatsgevonden
doelstellingen alsmede de voortgang om de informatiewaarde te vergroten.
Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
in het afgelopen jaar en hoe Heerenveen op weg is richting de doelstellingen uit de routekaart. Daarnaast wordt de voortgang bewaakt door de programmaleiders middels een dashboard. Met de raad wordt periodiek een monitor gedeeld waar wordt gerapporteerd over duurzaamheid. In de jaarmonitor wordt voornamelijk een reflectie gegeven op de uitgevoerde initiatieven met praktische voorbeelden. Het effect ervan wordt echter beperkt meetbaar gemaakt. Ook is niet zichtbaar in de jaarmonitor wat concreet de voortgang is van de initiatieven ten opzichte van de gedefinieerde doelstellingen van de gemeente. Wij bevelen aan om dit meer te integreren. PwC
Gemeente Heerenveen | Accountantsverslag | 29 mei 2026
23
Openingsbrief
Openingsbrief Onze kernboodschappen
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze conclusies Uitkomsten controle
Uitkomsten controle Financiële positie
Financiële positie Speerpunten
Speerpunten Overige observaties
Overige observaties Bijlagen
Bijlagen
Speerpunt 2 Hoe ver staat de gemeente Heerenveen in de voortgang van de maatregelen van de door de VNG uitgegeven handreiking weerbaarheid? De door de VNG uitgegeven handreiking weerbaarheid
Een voorbeeld hiervan is dat er in het plan staat dat eerst gezorgd moet worden voor de
Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en het risico op langdurige stroomuitval onderstrepen de noodzaak om de
eigen veiligheid en daarna het crisisbeheerteam moet worden geactiveerd. Er staat echter niet vermeld hoe dat moet gebeuren. Het continuïteitsplan is daarmee nog niet
maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht integraal te versterken. De VNGhandreiking maatschappelijke weerbaarheid biedt gemeenten een praktisch
volledig en bevat voornamelijk actiepunten die nog in werking gezet moeten worden. Wij adviseren dit prioriteit te geven, te kijken hoe kan worden samengewerkt
raamwerk om zich beter voor te bereiden op crises en verstoringen van vitale voorzieningen. De handreiking benoemt zes pijlers: continuïteit van de
met andere gemeenten en een projectagenda op te stellen waarin mijlpalen zijn opgenomen over wanneer dit (gefaseerd) afgerond kan worden.
organisatie, crisisorganisatie, vitale voorzieningen, sociaal weefsel, zelfredzaamheid van inwoners en bedrijven, en de samenleving als geheel. Omdat
Het continuïteitsplan is nog niet vastgesteld door het college, vanuit de directie wordt
de gevolgen van crises uiteindelijk lokaal voelbaar zijn en gemeenten hierin een sleutelrol hebben – zowel in preventie, crisisbeheersing als herstel – is inzicht in