F16. Presentatie sociaal domein (8 mei 2026)

Het Sociaal Domein: Jeugd, Wmo, Participatiewet, Asiel & Migratie Ús Mienskip

Sociaal domein Aantal inwoners

Wij zijn van Mens en Maatschappij

Hier een subtitel

Sociaal domein

Piramide inzet sociaal domein ideale situatie

Geïndiceerde voorzieningen

Laagdrempelige ondersteuning

Burgerkracht en zelfredzame samenleving

Sociaal domein

De realiteit : Totale uitgaven Wmo, Jeugd en Participatie: 100 miljoen per jaar 14 miljoen

Hier 48438 miljoen 48 miljoen

Sociaal domein Gebruik voorzieningen

Jeugdhulp. Van de 13.204 jeugdigen krijgt 1.031 (7,8%) jeugdhulp. Bijstand. Aantal inwoners: 2,5%

Hier een subtitel

Aantal personen inclusief bijstandspartners

Wmo. Aantal cliënten: 7,5%

De duur van het aantal personen met bijstand : Totaal 1.390 waarvan de helft zeer langdurig werkloos Financiering via rijksbijdrage BUIG (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen) Afgelopen 5 jaar een tekort van 2 miljoen op de BUIG ondanks daling en stabilisatie uitkeringen.

GR Sociale Werkvoorziening Fryslân en Caparis: GR begroting 2026 omvat 43 miljoen aan loonkosten SW-ers.

1.000 fte SW. Heerenveen 200 fte SW verdeeld over verschillende locaties van Caparis, vooral bij Foodpack. Daarnaast werken er 30 BW, 15 BAB en nemen we gemiddeld 50 reintegratietrajecten af. 8 miljoen per jaar en financieren 4 maanden vooruit (risico van ruim 2 miljoen). Begroting 2026 Caparis nog geen goedkeuring

Meerjarenperspectief en liquiditeit is zeer zorgwekkend.

De Participatiewet en Wet Sociale Werkvoorziening :

“We moeten onszelf en de toegang naar werk en participatie opnieuw uitvinden”.

Leafdefol, sûn, feilich en kânsryk opgroeie yn gemeente It Hearrenfean

VN-kinderrechtenverdrag: • bescherming; • ontwikkeling en voorzieningen; • armoedebestrijding; • participatie; • belang van het kind.

Jeugdwet: • zorgplicht; • toegang tot hulp; • preventie;

• inkopen van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering; • opstellen van lokaal beleidsplan.

Hervormingsagenda jeugd: • preventie en vroegsignalering; • juiste hulp op de juiste plek; • financiële houdbaarheid; • versterken van de regio; • sturing op kwaliteit.

Kader Wet op het primair onderwijs en Wet op het voortgezet onderwijs: Sociaal Domein Fryslân: • onderwijshuisvesting; • beleidsvoorbereiding; • openbaar onderwijs; • inkoop jeugdhulp; • onderwijsachterstandenbeleid; • veilig Thuis. • leerplicht en toezicht. Een verder nog: Wet kinderopvang: • AZWA; • peuteropvang en VVE; • GALA; • GGD- inspecties; • FRIZA; • handhaving; • toekomstscenario kind- en • landelijk register kinderopvang. gezinsbescherming; Wet op publieke gezondheid • reikwijdte jeugdhulp (jeugd): • Convenant stevige lokale teams. • periodieke onderzoeken; Lokaal: • vroegtijdige opsporing; • visie op opvoeden en opgroeien; • rijksvaccinatieprogramma; • uitvoeringsplan opvoeden en • prenatale voorlichting; opgroeien; • opvoedondersteuning; • Heerenveense visie op brede • gezondheidsbevordering; gezondheid en mienskip. • toeleiding naar zorg.

Praatplaat

Hier een subtitel

Nieuwe inkoop jeugd, per 2028 Leidende principes: 1. De Friese gemeenten voeren de regie over de ondersteuning aan jeugdigen. 2. De Friese gemeenten helpen hun jeugdigen lokaal, tenzij... 3. Bij iedere ondersteuningsvraag wordt een brede analyse gemaakt van de context van de jeugdige, inclusief Wmo, participatie en schuldhulpverlening en onderwijs. 4. De lokale sociale en pedagogische basis en het eigen netwerk van de jeugdige worden altijd benut. Onderwijs is de beste jeugdhulp. 5. Specialistische jeugdhulp wordt ingezet wanneer de mogelijkheden binnen de sociale en pedagogische basis en eigen netwerk van de jeugdige niet toereikend zijn. 6. Ondersteuning wordt contextgericht georganiseerd rondom de jeugdige. Wat betekent de nieuwe inkoop voor de gemeente:Hie Werken aan lokale samenleving en domeinoverstijgend organiseren: • het verstevigen van de sociale basis: sport, cultuur, welzijn, kerk etc.; • het verstevigen van de lokale teams domeinoverstijgend: met deskundigheid vanuit de Jeugdwet, WMO, Participatiewet en schuldhulpverlening; • vraagt om breed commitment en naar verwachting financiële middelen en capaciteit.

Ambulant lokaal, tenzij, • gemeenten organiseren op termijn zoveel mogelijk ambulante hulp lokaal. Dat houdt in: diagnostiek, ambulante begeleiding en ambulante behandeling. een subtitel

Instroom jeugdhulp •

Factoren van invloed

•

Individuele factoren: mentale gezondheidsproblemen, leeftijd en ontwikkelingsniveau

•

Gezins- en omgevingsfactoren: veiligheid en gezondheid en sociaal- economische status

•

Beleidsmatige factoren: landelijk- en gemeentelijk beleid en preventieve maatregelen

•

Landelijke ontwikkelingen: afbouw gesloten jeugdhulp en meer jongeren zonder opleiding

•

Financiën: afspraken tussen Rijk en VNG en bezuinigingen

•

Maatschappelijke ontwikkelingen: medicalisering van gedrag, prestatiedruk en digitalisering

•

Wet- en regelgeving: zorgplicht, open-einde regeling en externe verwijzingen

Inzetten op preventie en de pedagogische basis: • versterken leefomgeving; • lichte ondersteuning; • vroegsignalering. Landelijke afspraken: • normaliseren, niet elk opvoedprobleem behoeft professionele hulp; • strakkere afbakening.

Afbouw van residentiele en gesloten zorg: • kleinschaligheid; • ambulante alternatieven.

Domeinoverstijgende aanpak: • gezinsgerichte aanpak; • preventie ((ook)gericht op ouders); • stressreductie op het gebied van financiën; • kansengelijkheid; toegankelijkheid van bijvoorbeeld sport, cultuur; • huisvesting; • koppeling aanpak huiselijk geweld en jeugdhulp.

Invloed gemeente op jeugdhulpgebruik

Inzicht in kostenontwikkeling

Wij kijken actief naar uitgaven en naar:

de effectiviteit van interventies; de doelmatigheid van inkoop en samenwerking; de impact op het welzijn van jeugdigen en gezinnen; de invloed van externe verwijzers; de werking van de open-einde regeling; toepassing van de lokale verordening jeugdhulp.

‘Tegearre mei in útstutsen hân – mei inoar fierder’

Onderwerpen Asiel en Migratie • Huisvesting statushouders • Opvang Oekraïners • Asiel / spreidingswet • Asiel-amv’s • ISK taalschool Heerenveen

Huisvesting statushouders

Nieuwe inwoners door taakstelling Jaar Helft Landelijk Heerenveen Jaartotaal Totaal incl. achter- Eindsaldo Totaal stand/voorstand 2026 1e

15.000

43

15.000

43

13.000

38

2024 1e

18.750

54

2e

17.000

49

2023 1e

21.200

62

2e

17.600

51

2022 1e

10.000

29

2e

13.500

39

2021 1e

13.500

39

2e

11.000

Hier2020 een 1e subtitel 5.620

32

2e

6.500

19

2019 1e

6.012

18

2e

5.997

18

gehuisvest

2e 2025 1e

81

119

-19

100

103

119

-38

81

113

97

-16

81

68

82

16

98

71

79

-14

65

35

37

-8

29

36

?

-2

34

16

Huisvesting statushouders

Ontwikkelingen

Taakstelling: van trede 2 naar trede 1 interventieladder

Deelname doorstroomlocatie Beetsterzwaag

Opvang 24 amv’s met status – inzet op vervolghuisvesting via woningdelen

Hier een subtitel Haalbaarheidsonderzoek flexwoningen en doorstroomlocaties voor met name grote gezinnen

Doorstroomlocatie ‘Ikenhiem’ Beetsterzwaag

Opvang Oekraïners (GOO)

Stand van zaken: toekomst Opvang? Gemeentelijke opvang Oekraïense Ontheemden (GOO) • Inspanningsverplichting gemeente Heerenveen: opvang 339 Oekraïense vluchtelingen. • Huidige opvang 314 Oekraïense vluchtelingen in Hajé-hotel te Heerenveen. • Landelijk een groot tekort aan opvangplaatsen. • Collegebesluit oktober 2025: realisatie van 100 extra opvangplaatsen voor Oekraïense vluchtelingen in de gemeente. Temporiseren door onduidelijkheid kabinetsbeleid. • Grondslag opvang en bescherming: Nu (vooralsnog t/m 4 maart 2027) Richtlijn Tijdelijke Bescherming . Straks: verlengen richtlijn of transitie naar verblijf 3 jaar met rechten en plichten o.a. gemeentelijke huisvesting. • Kinderen gaan naar Taalschool ISK of regulier onderwijs. • Circa 70% van de volwassen Oekraïners werkt. Hier•een subtitel Werkende Oekraïners betalen een eigen bijdrage voor de opvang (en catering).

Asiel / spreidingswet

Stand van zaken/ontwikkelingen

Huidige Verdeelbesluit 2024 Spreidingswet: geen voor Heerenveen

Nieuw Verdeelbesluit 2026 voor tweede cyclus Spreidingswet 2027 en 2028

Prognose Ministerie: tekort aan asielopvangplekken in Fryslân.

De Friese gemeenten zoeken in provinciaal verband naar verdeling van het tekort aan asielopvangplaatsen.

Hier een subtitel

Indicatieve capaciteitsraming Heerenveen: 251 asielplekken (inclusief AMV*)

*AMV= Alleenstaande minderjarige vreemdelingen

Heerenveen is 1 van de 5 Friese gemeenten zonder AZC.

Overeen te komen Friese verdeling wettelijke plicht eind december 2026.

WMO, Gezondheid en Sport

Stand van zaken/ontwikkelingen WMO is een open einde-regeling met beperkte gemeentelijke sturingsmogelijkheden.

Krapte op de zorg- en welzijnsarbeidsmarkt.

Hier een subtitel

Toegankelijkheid vs. betaalbaarheid. • Balans tussen maatwerk en uniformiteit. • Langer zelfstandig thuis wonen vraagt meer ondersteuning.

Toenemende complexiteit van zorgvragen. Zwaardere zorgvraag bij instroom

We kopen sober en eenvoudig in. Indiceren strak aan de voorkant en zetten in op het voorliggend veld.

Grote externe drukfactoren: demografische ontwikkeling (vergrijzing) en toenemende druk mantelzorg.

Structurele financiële spanning in het sociaal domein.

Ombuigingen “programma gezond welzijn vernieuwen”. 1,9 miljoen voor 2026 en 2,6 miljoen voor 2027. Scherpe keuzes nodig.

WMO, gezondheid en sport

Gezondheid & preventie Van zorg naar gezondheid – Wat betekent dat concreet? Gezondheid wordt steeds meer gezien als: • Mentale gezondheid • Sociale verbondenheid • Gezonde leefomgeving •Gemeentelijke rol is vooral: • Faciliterend • Verbinden (zorg, onderwijs, sport, welzijn) Hier een subtitel • Regisseren op preventie

Preventie vraagt een lange adem (geen keuze maken is óók een keuze)

WMO, gezondheid en sport

Sport als middel Niet alleen accommodaties, maar ook maatschappelijke waarde Sport: • Draagt bij aan gezondheid en preventie • Versterkt sociale cohesie • Bereikt groepen die zorg en welzijn lastig bereiken Ontwikkelingen: • Druk op sportverenigingen (vrijwilligers, vergrijzing). • Verouderde accommodaties vs. verduurzaming. • Toenemende Hier een subtitelvraag naar inclusieve sport (laag inkomen, beperkingen)

• Ontwikkelen plan van aanpak met organisaties als uitwerking van het nieuwe sportbeleid.