Bijlage achtergrondinformatie: Infographic en doelenboom uitvoeringsprogramma Gezondheid

Gezondheidsachterstand per buurt

Feiten

Samen scoren voor gezondheid! Uitvoeringsprgramma gezondheid 2021 - 2025

Accentwijken De grootste gezondheidsachterstanden zijn in de wijken Centrum, De Akkers, Midden, De Greiden en in de dorpen Jubbega en Akkrum.

Factoren die gezondheid beïnvloeden Persoonsgebonden Genetisch en/of verworven factoren. Bijvoorbeeld bloeddruk, serumcholesterol en overgewicht. Leefstijl Ook wel gedragsfactoren genoemd. Hier gaat het om gedrag dat een gunstige of ongunstige invloed kan hebben op gezondheid. Bijvoorbeeld lichaamsbeweging, roken en overmatig alcoholgebruik.

Ca. 50.000 inwoners

Omgevingsfactoren Zowel de fysieke als de sociale omgeving. Voorbeelden van fysieke factoren zijn geluid, straling en luchtverontreiniging. Zowel binnen als buiten. De sociale omgeving of milieu is het geheel van sociale, culturele, economische, religieuze factoren dat van invloed is op het menselijk gedrag.

Accentwijk

77%

9% 93%

77% van de volwassenen ervaart haar gezondheid als goed /zeer goed en 93% van de jeugd.

62

53

38

Sociaal economische status

63

Sociale omgeving: veiligheid en huiselijke relaties

47

Leefstijl: bewegen en gewicht

43

Sociale omgeving: eenzaamheid

50

Leefstijl: roken en alcoholgebruik

33

Zorggebruik: gebruik regelingen

62

Mentale gezondheid

66

Kwaliteit van leven

Het cijfer voor de gezondheidsrader geeft aan hoe de gemeente Heerenveen ‘scoort’ ten opzichte van andere gemeenten. Hoe hoger het cijfer des te gunstiger de score. Het landelijke gemiddelde per gemeente is 50.

Lichaamsfuncties ‘Ik voel me gezond en fit’ Mentaal welbevinden ‘Ik voel me vrolijk’

Kwaliteit van leven ‘Ik geniet van mijn leven’

Gezondheidscijfers gemeente Heerenveen Fysieke omgeving

De zes pijlers van positieve Gezondheid

Zingeving ‘Ik heb vertrouwen in mijn toekomst’

Ervaren gezondheid

Lichamelijke gezondheid

Een goede gezondheid en welzijn met gelijke kansen voor iedereen

Meedoen ‘Ik heb goed contact met andere mensen’ Dagelijks leven ‘Ik kan goed voor mezelf zorgen’

Negatieve gevolgen van een ongezonde leefstijl o.a: • Overgewicht • Diabetes en vermoeidheid • Verhoogde kans op kanker • Depressie en angststoornissen

• Hart- en vaatziekte en longproblemen • Slijtage van gewrichten en zwak spierstelsel

Versie 17 mei 2021

1/2 Actieplan ‘Samen naar een gezonder Heerenveen!’ 2021-2025 Missie

Concept

Doelstelling

Alle inwoners in onze gemeente gelijke kansen bieden op gezond leven, rekening houdend met persoonlijke omstandigheden en vaardigheden.

Positieve Gezondheid

is in 2025 gezonder • Heerenveen en gelukkiger benutten van gezondheids• Beter potentieel van inwoners in accentwijken (Zie Feiten pag. 1)

Ambitie Heerenveen is een gemeente waar inwoners gezond en vitaal ouder worden. We bieden inwoners volop mogelijkheden om op een positieve manier aan hun gezondheid te werken. De openbare ruimte in de wijken en dorpen is groener en aantrekkelijker geworden. Met inwoners en verenigingen is gewerkt aan de leefbaarheid van dorpen en wijken.

Strategie Actieplan Samen met inwoners en professionals is een actieplan opgesteld voor de komende vijf jaar. Het actieplan bevat initiatieven ter bevordering van gezond gedrag. Aanpak We pakken de vraagstukken vanuit een breed perspectief aan. Gezondheid wordt in alle beleidsdomeinen meegewogen. ‘Health in All Policies-benadering’. Om onze ambitie te realiseren maken we gebruik van het concept Positieve gezondheid. Dit zien we als overkoepelende kapstok voor het gehele gezondheidsbeleid. Extra aandacht voor • Kinderen, van de periode vlak voor de zwangerschap tot en met het 18e levensjaar. • Mensen met de grootste gezondheidsachterstand (zoals inwoners met een lage sociaaleconomische status). • Accentwijken, hier worden preventieve interventies worden met voorrang ingezet.

“Het vermogen van de mens om zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”

Speerpunten Voor de leesbaarheid is er per speerpunt 1 resultaat genoemd. In het uitvoeringsprogramma zijn er meer opgenomen. Gezonde leefstijl Roken

Alcohol

Voeding en bewegen

Het % rokers neemt af.

Het % drinkers neemt af.

Het % inwoners met overgewicht en obesitas neemt af of blijft gelijk.

In 2016 rookte 21% van de volwassenen en van de jeugd rookt 4% iedere dag en heeft 25% heeft ooit gerookt.

In 2016 voldeed 41% van de volwassenen aan de alcoholrichtlijn en 38% van de jeugd heeft ooit gedronken.

In 2016 had 50% van de volwassenen overgewicht en 13% had obesitas. In 2016 had 7% van de jeugd overgewicht en 4% had obesitas.

Gezonde leefomgeving

Psychosociale gezondheid

Gezondheid wordt een vast onderdeel van de belangenafweging in ruimtelijk beleid.

Het % inwoners met een risico op depressie en angststoornis neemt af.

In omgevingsplannen is aandacht voor het creëren van een beweegvriendelijke omgeving.

In 2016 had 39% van de volwassenen een matig/ hoog risico op angst/ depressie en 5% een hoog risico en van de jeugd had 8% te maken met matige en ernstige psychosociale problematiek.

Financiën Voor de uitvoering van de maatregelen uit het actieplan is in de periode 2021 t/m 2025 in totaal € 621.920.00 benodigd.

Monitoring en sturing Er volgt een tussenevaluatie in 2023 aan de hand van ervaringen van professionals en inwoners. In 2025 is de eindevaluatie van de doelstellingen d.m.v. GGD-cijfers. Versie 17 mei 2021

2/2 Actieplan ‘Samen naar een gezonder Heerenveen!’ 2021-2025 1.

Gezonde leefstijl

Speerpunten en maatregelen

1. 2.

2

Gezonde leefomgeving

3

Verstevigen samenwerking en faciliteren van netwerkoverleggen.

3.

Inzetten op communicatie en bewustwording.

Aanstellen aanjager gezondheid.

4.

Training en deskundigheidsbevordering.

5.

Uitzetten van nadere onderzoeksvraagstukken bij kennisinstituten.

6. Inzet van een buurtsportcoach in de rol van beweegmakelaar.

Mentaal welbevinden - Plan van aanpak steunpakket gericht op sociaal en mentaal welzijn. - Pilot welzijn op recept.

11. Stimuleren van gezonde buurten m.b.v. ‘Gezonde wijkaanpak en ‘blue zone’.

7. Stimuleren gezonde scholen, sportverenigingen en dorpshuizen.

12. Een aantal schoolomgevingen autoluw of autovrij maken.

Dementievriendelijke gemeente - Beschikbaar stellen van een subsidie aan het Odensehuis.

8. Rookvrij Heerenveen; Rookvrije Generatie.

Eenzaamheid - Actieplan eenzaamheid In 2020 is het Eenzaamheid 2020-2028 vastgesteld. Conform dit plan focussen we op jongeren en ouderen. We zetten in op drie speerpunten.

9. Kinder kookschool FIKKS borgen. 10. Stimuleren verbeteren van naleving alcoholgrens.

Weerbaarheid onder jongerenTraining en - Training en deskundigheidsbevordering. - Plan van aanpak steunpakket gericht op sociaal en mentaal welzijn. - Regenboogbeleid.

Planning 2021-2025 Korte termijn 2021 Lange termijn 2021-2025

Aanstellen aanjager

Verstevigen samenwerking

Psychosociale gezondheid

Inzet van een buurtsportcoach in de rol van beweegmakelaar Training en deskundigheidsbevordering (Start in 2021)

Pilot welzijn op recept

Inzetten op communicatie en bewustwording

Beschikbaar stellen van een subsidie aan het Odensehuis

Plan van aanpak steunpakket gericht op sociaal en mentaal welzijn

Stimuleren van gezonde buurten m.b.v. ‘Gezonde wijkaanpak en ‘blue zone’

Stimuleren gezonde scholen, sportverenigingen en dorpshuizen

Uitzetten van nadere onderzoeksvraagstukken

Kinder kookschool FIKKS borgen

Schoolomgevingen autoluw maken

Inzetten op Rookvrije Generatie

Stimuleren verbeteren van naleving alcoholgrens

www.heerenveen.nl/gezondheid | E gezondheid@heerenveen.nl | T 14 0513 Versie 17 mei 2021

Bijlage 1/3 Uitvoeringsprogramma

Doel

Resultaat

Maatregel

Gezonde leefstijl

Organisaties worden geïnformeerd en gefaciliteerd in het streven naar een rookvrije generatie.

2:

Aanstellen aanjager gezondheid

Professionals kunnen roken beter signaleren en bespreekbaar maken. Zij zijn voldoende op de hoogte van de mogelijkheden m.b.t. trainingen (bijvoorbeeld Voel je vrij!).

4:

Training en deskundigheidsbevordering

Het bieden van maatwerk en begeleiding bij nastreven van een gezonde leefstijl.

6:

Inzet van buurtsportcoaches in de rol van beweegmakelaar

Meer organisaties zijn aangesloten bij het initiatief ‘rookvrije generatie’.

8:

Rookvrij Heerenveen: Rookvrije Generatie

Jongeren beginnen minder snel met roken.

10: Stimuleren verbeteren van naleving leeftijdsgrens

De aanjager signaleert verbeterpunten en draagt samen met andere organisaties actief bij aan het vinden van oplossingen.

2:

Aanstellen aanjager gezondheid

Excessen worden voorkomen doordat zorgmedewerkers in staat zijn problematisch alcoholgebruik eerder signaleren en beter bespreekbaar maken.

4:

Training en deskundigheidsbevordering

Het bieden van maatwerk en begeleiding bij nastreven van een gezonde leefstijl.

6:

Inzet buurtsportcoaches in rol van beweegmakelaar

Het nuttigen van alcohol wordt minder vanzelfsprekend.

7:

Stimuleren gezonde scholen, sportverenigingen en dorpshuizen

Alcoholconsumptie onder minderjarigen daalt.

10: Stimuleren verbeteren naleving leeftijdsgrens

In omgevingsplannen is tijdig aandacht voor het creëren van een gezonde, groene leefomgeving. Hiermee wordt verbinding gelegd tussen het fysieke en het sociale beleidsdomein.

2:

Aanstellen aanjager gezondheid

Professionals zijn beter in staat een ongezonde leefstijl bespreekbaar te maken en zijn bekend met mogelijkheden om door te verwijzen naar bijvoorbeeld (gratis) trainingen en webinars.

4:

Training en deskundigheidsbevordering

Er is kennis over gezond voedselaanbod in de leefomgeving en hier kan in de toekomst passend op worden ingezet.

5:

Uitzetten nadere onderzoeksvraagstukken bij kennisinstituten

Het bieden van maatwerk en begeleiding bij nastreven van een gezonde leefstijl.

6:

Inzet buurtsportcoaches in rol van beweegmakelaar

In alle sportaccommodaties, scholen en dorpshuizen zijn gezonde producten aanwezig’

7:

Stimuleren gezonde scholen, sportverenigingen en dorpshuizen

Ruim 300 kinderen kunnen deelnemen aan 20 kookseries: Kinderen leren gezond en veilig koken.

9:

Kinderkookschool FIKKS borgen

School-thuis routes worden veiliger en nodigen uit tot bewegen.

12: Een aantal schoolomgevingen autoluw of autovrij maken

Roken

• Het percentage rokers neemt af onder alle leeftijdsgroepen • Bewustwording over (de gevolgen van) roken wordt vergroot • Rookvrij opgroeien is vanzelfsprekend

Gezonde leefstijl Alcohol

• Het percentage drinkers neemt af onder alle leeftijdsgroepen • Meer alcoholverstrekkers houden zich aan de wettelijke leeftijdsgrens

Gezonde leefstijl

Voeding en bewegen • Het percentage inwoners met overgewicht en obesitas neemt af of blijft gelijk onder alle leeftijdsgroepen • Gezond voedselaanbod is toegankelijker • Het percentage inwoners dat voldoet aan de Landelijke Beweegricht- lijnen 2017 stijgt onder alle doelgroepen

Meer scholen met de certificering ‘Gezonde School’ in gemeente Heerenveen.

Bijlage 2/3 Uitvoeringsprogramma

Doel

Resultaat

Maatregel

Psychosociale gezondheid

De aanjager signaleert knelpunten en heeft samen met andere organisaties een actieve rol in het oplossen van deze knelpunten.

2:

Aanstellen aanjager gezondheid

Taboe rondom psychosociale problemen wordt verminderd door middel van herkenning en bewustwording.

3:

Inzetten op communicatie en bewustwording

Bij deskundigheidsbevordering staat het uitwisselen van kennis en ervaringen met betrekking tot werken aan gezondheidsbevordering centraal. Professionals hebben meer vaardigheden om inwoners te begeleiden, bijvoorbeeld met de training positieve gezondheid of training GOED omgaan met dementie.

4:

Training en deskundigheidsbevordering

Er is kennis over maatwerk in dagbesteding en hier kan in de toekomst passend op worden ingezet.

5:

Uitzetten van nadere onderzoeksvragen

• Het aantal inwoners met een matig/hoog risico op angst/depressie neemt af • Het taboe rondom psychosociale problemen is verminderd • Weerbaarheid van inwoners neemt toe • Mensen met dementie op een prettige manier langer thuis wonen en kunnen mee blijven doen in de samenleving

Er is kennis over dementieondersteuning en casemanagers en hier kan in de toekomst passend op worden ingezet. Er is kennis over weerbaarheid, relationele en seksuele vorming op scholen en hier kan in de toekomst passend op worden ingezet. Het steunpakket is er op gericht om op kortere termijn deze negatieve gevolgen van de crisis zoveel mogelijk te dempen en structurele schade zoveel mogelijk te voorkomen.

13: Plan van aanpak steunpakket gericht op sociaal en mentaal welzijn

Inwoners met dementie kunnen zo lang mogelijk blijven meedoen in de eigen leefomgeving.

15: Beschikbaar stellen van een subsidie aan het Odensehuis

Mantelzorgers voelen zich ondersteund en houden de zorgtaken langer vol.

Leefomgeving • De leefomgeving draagt meer bij aan het stimuleren van een actieve en gezonde levensstijl

Er is kennis over gezond voedselaanbod in de leefomgeving en hier kan in de toekomst passend op worden ingezet.

5:

Uitzetten van nadere onderzoeksvragen

Een verkeersveilige en autoluwe schoolomgeving leidt er toe dat er meer kinderen (en ouders) lopend of fietsen naar school gaan.

12: Een aantal schoolomgevingen autoluw of autovrij maken

Bijlage 3/3 Uitvoeringsprogramma

Doel

Gezondheid breed • Er ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden voor positieve gezondheid en welbevinden en bestaande worden versterkt • Er wordt vanuit een integrale aanpak gewerkt • Er wordt gewerkt vanuit het denkkader van de blue zone en positieve gezondheid en aangesloten bij de Regiodeal Zuidoost Friesland • De Gezonde Wijkaanpak wordt in minimaal twee wijken toegepast

Resultaat

Maatregel

Op gemeenteniveau zijn periodiek verschillende netwerkoverleggen.

1:

Verstevigen samenwerking en faciliteren van netwerkoverleggen

2:

Aanstellen aanjager gezondheid

Interne, regionale en provinciale samenwerking wordt verstevigd. Er zijn lokale coalities gevormd waar gezondheid prioriteit heeft. De aanjager verbindt organisaties, initiatieven en ideeën en houdt hierbij een integrale aanpak aan. De aanjager is een verbindende factor tussen zorg en welzijn en publiek en privaat. Een gezonde leefstijl wordt gestimuleerd en een gezonde leefomgeving wordt gefaciliteerd. De Gezonde Wijk aanpak is effectief gebleken en succesverhalen worden gedeeld. Pilot welzijn op recept is geëvalueerd, aangescherpt en uitgebreid.

11: Stimuleren van gezonde buurten m.b.v. ‘Gezonde wijkaanpak’ en ‘blue zone’ 14: Pilot welzijn op recept

Samenwerking zorg en welzijn is versterkt en een integrale aanpak van gezondheidsachterstanden wordt gestimuleerd. Inwoners die meedoen aan de pilot welzijn op recept ervaren een toename in eigen kracht, zelfvertrouwen, zelfredzaamheid en ervaren een betere gezondheid.

Versie 22 april 2021