Bijlage 4 Raadsvoorstel over het nakomen de regels van de Pw

Aan Gemeenteraad Van Sies Douwenga Datum 27 februari 2025

Bijlage advies aan college in kader van de beleidsregels nakomen van de regels van de Participatiewet 2025 Belangrijkste wijzigingen Maatwerk leveren en rekening houden met persoonlijke omstandigheden - er is meer contact met belanghebbenden tijdens de verschillende processtappen en beoordelingsmomenten; - de nadruk verschuift van ‘voorkomen onterecht uitkering verstrekken’ (repressief) naar ‘ondersteunen en begeleiden bij het nakomen van de regels’ (preventief); - er is een afwegingskader (weegschaal) gemaakt waarmee rekening kan worden gehouden met de oorzaken, gevolgen en situatie van de belanghebbende aan de ene kant en de bedoeling van de regels en het belang daarvan voor de gemeente aan de andere kant; - we houden rekening met het doenvermogen van belanghebbenden door met een realistische blik te bekijken wat we van de belanghebbende kunnen verwachten. Werken vanuit de bedoeling - van de belangrijkste regels is de bedoeling concreet uitgelegd en beschreven; - bij het indelen van de hoofdstukken is uitgegaan van de bedoeling daarvan; - met het afwegingskader is duidelijk hoe we bij terugvorderingen, boeteoplegging maar ook bij invordering werken vanuit de bedoeling.

Uitgaan van vertrouwen - we gaan ervan uit dat iemand een uitkering aanvraagt omdat diegene een uitkering nodig heeft om te kunnen leven, niet om misbruik van te maken; - de situatie is zoals de belanghebbende zegt dat die is, tenzij uit gegevens of andere feiten blijkt dat het niet zo is. Aansluiten bij huidige jurisprudentie en zoveel mogelijk bij voorgestelde wetgeving - De beleidsregels zijn in lijn gebracht met de huidige jurisprudentie. Op deze manier wordt de uitvoering geholpen de informatie niet langer overal te moeten opzoeken; - De beleidsregels zijn zoveel mogelijk in lijn gebracht met de voorgestelde wetgeving zoals de Participatiewet in balans. Voor belanghebbenden betekent dit gunstiger besluitvorming. Concrete veranderingen - Een periodiek heronderzoek Voor alle belanghebbenden komt er een periodiek heronderzoek. Dit betekent dat iedereen elk jaar minimaal 1 keer wordt uitgenodigd voor een gesprek om te kijken of alles nog klopt. Op dit moment vindt er alleen een heronderzoek plaats als daar een concrete aanwijzing voor is. Dit kan betekenen dat sommige belanghebbenden langere tijd niet worden gesproken.

-

Een vooronderzoek Voordat signalen worden onderzocht vindt er een vooronderzoek plaats. Hierbij wordt ook intern bekeken of er andere teams betrokken zijn en zo nodig een integraal overleg gehouden over de mogelijke gevolgen. Als de gevolgen niet in verhouding staan tot het onderzoek kunnen we beslissen geen verder onderzoek te verrichten. Voorbeelden hiervan zijn gezinnen die dreigen uit huis gezet te worden, personen met psychische en/of fysieke klachten, waarbij van tevoren kan worden aangegeven dat verder onderzoek de situatie alleen maar kan verslechteren. Op dit moment worden alle valide signalen onderzocht en na afronding van het onderzoek besproken met de specialist inkomen.

-

Mogelijkheden om (deels) af te zien Bij alle terugvorderingen (verplichte en niet-verplichte) wordt met het afwegingskader beoordeeld of er redenen zijn om (deels) af te zien. Dit betekent dat de terugvordering soms lager wordt of dat er soms helemaal niet wordt teruggevorderd. Dit geldt ook bij het opleggen van een maatregel. Op dit moment betekent dat bij schending van de inlichtingenplicht er in beginsel moet worden teruggevorderd. Als de (geüniformeerde) verplichtingen niet worden nagekomen, wordt er een maatregel opgelegd volgens de standaard percentages en duur uit de wet of verordening. Voor herziening van de uitkering is in de nieuwe beleidsregels opgenomen dat we de uitkering niet verder herzien dan 5 jaar. Dit verschilt met de huidige beleidsregels waarin niets is opgenomen over een termijn van herzien.

-

Inkeerbepaling Als er een maatregel is opgelegd, bekijken we na 1 maand altijd of de gemaakte fout is hersteld of de regel alsnog is nagekomen. De maatregel wordt dan stopgezet. Op dit moment kan de maatregel alleen op verzoek van de belanghebbende worden herzien.

-

Boetes Naast het opleggen van een boete, wordt het ook mogelijk om af te zien van een boete, een waarschuwing te geven of een voorwaardelijke boete op te leggen. Dit betekent dat we passend kunnen sanctioneren. De hoogte en het soort boete zijn afhankelijk van de situatie en omstandigheden van het geval. Het (nieuwe) uitgangspunt is daarbij dat er alleen een boete wordt opgelegd bij opzettelijk misbruik van de uitkering. In andere gevallen zal het meestal gaan om een voorwaardelijke boete of waarschuwing. Als de inlichtingenplicht is geschonden en er daardoor teveel uitkering is verstrekt, wordt er op dit moment in de meeste gevallen een boete van 50% van het benadelingsbedrag opgelegd. Bij verminderde verwijtbaarheid is dit 25%.

-

Terugbetalingsmogelijkheden Zodra er een besluit is genomen over het terugbetalen van bijstand, wordt er contact gezocht met de belanghebbende. De verschillende mogelijkheden (verrekenen met de uitkering, een betalingsregeling, vaststellen betalingscapaciteit) worden besproken. Elk redelijk aanbod tot een betalingsregeling waarmee alles binnen 60 maanden is terugbetaald, wordt geaccepteerd. Deze termijn is op dit moment 36 maanden. Door de verruiming naar 60 maanden kunnen belanghebbenden een voorstel tot een lager maandbedrag doen, waardoor

de afbetaling minder impact heeft op hun budget en daardoor beter is vol te houden. Dit kan ervoor zorgen dat er uiteindelijk meer wordt terugbetaald. -

Kwijtschelding Als een belanghebbende 3 jaar lang heeft afbetaald, gaan we met het afwegingskader beoordelen of er redenen zijn waardoor er niet (verder) hoeft te worden terugbetaald. Op dit moment worden niet-verplichte terugvorderingen na 3 jaar ambtshalve kwijtgescholden. Verplichte terugvorderingen worden volgens ons huidige beleid alleen kwijtgescholden indien er 10 jaar niet is afbetaald en er ook niet verwacht wordt dat er afbetaald gaat worden op de vordering. Met de nieuwe beleidsregels gaan we in alle situaties na 3 jaar een individuele beoordeling maken om wel of niet kwijt te schelden. Bij die boordeling houden we wel rekening met het verschil in wetgeving en de bedoeling van de verplichte en de niet-verplichte terugvordering.

-

Verhaal Bij het aanvragen van een uitkering gaan we onderzoeken of er mogelijkheden zijn om de kosten te verhalen op een wettelijke onderhoudsplichtige. Belanghebbenden worden waar mogelijk ondersteund in het opeisen en uitbetaald krijgen van alimentatie.