Bijlage 3 Uitvoeringsplan klimaatadaptatie bebouwd gebied - gemeente Heerenveen

Uitvoeringsplan klimaatadaptatie bebouwd gebied 2025-2029 Gemeente Heerenveen

2/31

Inhoudsopgave

1

Uitvoeringsplan klimaatadaptatie ....................................................................................................................................................... 5 1.1 Werken aan een klimaatadaptief Heerenveen ....................................................................................................................... 5 1.2 Doel en aanleiding ................................................................................................................................................................. 5 1.3 Klimaatadaptief worden betekent… ....................................................................................................................................... 5 1.4 Wat zijn de uitdagingen en welke kansen levert het op? ....................................................................................................... 6 1.5 Wat staat er in het uitvoeringsplan? ....................................................................................................................................... 6

2

Wat brengt de toekomst? ................................................................................................................................................................... 7 2.1 Analyse van huidige situatie .................................................................................................................................................. 7 2.1.1 Wateroverlast ......................................................................................................................................................... 7 2.1.2 Hittestress .............................................................................................................................................................. 8 2.1.3 Droogte .................................................................................................................................................................. 9 2.1.4 Gevolgbeperking Overstromingen ....................................................................................................................... 10 2.2 Klimaatscenario’s 2023 ........................................................................................................................................................ 13

3

Heerenveen klimaatbestendig maken .............................................................................................................................................. 14 3.1.1 Wateroverlast ....................................................................................................................................................... 14 3.1.2 Hitte...................................................................................................................................................................... 14 3.1.3 Droogte ................................................................................................................................................................ 14 3.2 Overzicht werkzaamheden, onderzoeken en projecten ....................................................................................................... 15 3.2.1 Werkzaamheden .................................................................................................................................................. 15 3.2.2 Onderzoeken ....................................................................................................................................................... 15 3.2.3 Projecten ..............................................................................................................................................................

15 3.2.4 Groenblauwe structuren voor samenhang in het oplossen van de knelpunten .................................................. 19 3.2.5 Bewoners en bedrijven spelen een grote rol ....................................................................................................... 19

4

Kosten en organisatie ....................................................................................................................................................................... 22 4.1 Kosten .................................................................................................................................................................................. 22 4.2 Organisatie ........................................................................................................................................................................... 22

Bijlage ......................................................................................................................................................................................................... 23

3/31

Aanpak per gebied ........................................................................................................................................................................... 23

4/31

1

Uitvoeringsplan klimaatadaptatie

1.1 Werken aan een klimaatadaptief Heerenveen De gemeente Heerenveen heeft besloten dat ze in 2050 klimaatadaptief wil zijn. Dit vraagt om een verandering in de leefomgeving: bestaande knelpunten moeten worden opgelost, bij alle aanpassingen moet klimaatadaptatie worden meegenomen. Ook vraagt het om een andere houding ten opzichte van weersextremen. Ook als Heerenveen klimaatadaptief is, zal het namelijk nog wel zo zijn dat weersextremen te merken zijn. Zo zullen warme dagen altijd zorgen voor hete locaties en zal hevige neerslag leiden tot water dat ergens blijft staan. Klimaatadaptatie kent dan ook zijn grenzen in het treffen van maatregelen en zal ook altijd vragen om acceptatie en daarmee het accepteren van een bepaalde mate of duur van overlast. Klimaatadaptatie betekent ook dat iedereen zich bewust is van het risico op extreme weerssituaties en hiermee om kan gaan. Klimaatadaptatie is hiermee een opgave voor de gemeente, maar ook voor iedereen die binnen de gemeentegrens woont, werkt en verblijft. Iedereen kan een bijdrage leveren aan een klimaatadaptieve inrichting van de leefomgeving, iedereen moet zich bewust zijn verantwoordelijkheid en mogelijkheid om Heerenveen meer klimaatadaptief te maken.

samengebracht in een beleidsdocument. Het sluit qua doelen, budget en maatregelen aan op het Watertakenplan 2025-2029. Het beleidsplan heeft geen looptijd en blijft geldig tot een nieuw beleidsplan wordt vastgesteld. Wel is er een uitvoeringsplan aan verbonden met een bepaalde looptijd. Vanaf 2025 hanteren we dit Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2025-2029. Het uitvoeringsplan beperkt zich qua scope tot het bestaande bebouwde gebied. Dit is namelijk de plek waar wij als gemeente het gemakkelijkst aanpassingen kunnen doen. We hebben kaders vastgelegd voor klimaatadaptatie, deze gelden in principe voor de hele gemeente. De eisen voor uitbreidingsgebieden worden integraal uitgewerkt in het project ‘Routekaarten, duurzaamheidsaanpak in projecten’.

1.3 Klimaatadaptief worden betekent… Klimaatverandering zorgt voor andere weersomstandigheden. Vooral het vaker voorkomende extreme weer kan problemen geven. Hier werd tot nu toe weinig rekening mee gehouden bij de aanleg van woningen, bedrijven en de leefomgeving. Daarom ontstaan er knelpunten.

1.2 Doel en aanleiding In verschillende plannen is de afgelopen jaren al aandacht gegeven aan klimaatadaptatie. Met het Beleidsplan Klimaatadaptatie is dit

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

5/31

Bestaand bebouwd gebied klimaatadaptief maken Voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen hebben we deze knelpunten inzichtelijk gemaakt met stresstesten. In dit uitvoeringsprogramma gaan we in op hoe we deze knelpunten in de bestaande omgeving kunnen oplossen en welke knelpunten we de komende jaren als eerste oppakken. Gedragsaanpassing, voorbereiden en omgaan met calamiteiten Het gaat niet alleen om bouwkundige aanpassingen. Bij extreem weer moet het gedrag worden aangepast op de weersomstandigheden, bijvoorbeeld door rustiger aan te doen tijdens een hittegolf. Ook is het belangrijk om voor te bereiden op wat er gebeurt tijdens extreem weer, bijvoorbeeld door wegen op tijd af te zetten. En er is een calamiteitenorganisatie nodig die tijdens extreem weer op kan treden als dat nodig is.

1.4 Wat zijn de uitdagingen en welke kansen levert het op? Klimaatadaptatie vraagt om een andere inrichting en een ander gebruik van de leefomgeving. Die leefomgeving staat al onder druk, omdat dezelfde ruimte nodig is voor recreatie, woningen, mobiliteit de energietransitie en nog veel andere ontwikkelingen. Het is een grote uitdaging om voldoende ruimte te vinden voor klimaatadaptatie.

andere wensen. Het is dus een uitdaging om een heel gebied – openbaar en particulier – klimaatadaptief te maken. Met het klimaatadaptief maken van Heerenveen is het mogelijk om allerlei wenselijke aanpassingen meteen mee te nemen. Meer groen, meer ruimte voor recreatie of een andere invulling van de mobiliteit, er kan van alles worden gecombineerd om te komen tot een toekomstbestendige inrichting. Klimaatadaptatieve maatregelen komen vaak uit op meer groen, minder verharding en/of meer multifunctionele ruimte, dit is allemaal goed te combineren met andere wensen.

1.5 Wat staat er in het uitvoeringsplan? In het beleidsplan klimaatadaptatie hebben we de belangrijkste keuzes voor het klimaatadaptief maken van Heerenveen gemaakt. Soms hebben we wel een nadere, meer technische, uitwerking nodig om het in de praktijk te brengen. Dat beschrijven we in hoofdstuk 2. Hiermee geven we aan wat we aan veranderingen verwachten. Dit geeft de basis voor de plannen en projecten die we in hoofdstuk 3 beschrijven. Deze plannen en projecten vragen om onze inzet en geven kosten, daarvan geven we een overzicht in hoofdstuk 4.

Het vraagt om veranderingen in de openbare ruimte en op particulier terrein. Bij extreem weer maakt het niet uit of je in de openbare ruimte staat of op een particulier terrein, overal merk je de effecten. Maar door het andere eigendom is het lastig om een gezamenlijk plan te maken: er zijn andere belangen, andere planningen en

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

6/31

2

Wat brengt de toekomst?

2.1 Analyse van huidige situatie Voor de thema’s wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen hebben we eerdere studies gebruikt om te analyseren. In onderstaand overzicht zijn de studies beschreven waar wij een verdiepingsslag op hebben uitgevoerd om tot knelpunten te komen.

2.1.1

Wateroverlast

De kaart in Figuur 1 toont de maximale waterdiepte die op het maaiveld kan optreden bij een extreme bui van 60 mm neerslag in één uur. Deze buien vallen lokaal en komen in het huidige klimaat gemiddeld eens per 100 jaar voor op een bepaalde locatie. Door klimaatverandering zal deze kans echter toenemen. Het kaartmateriaal is afkomstig uit de Friese Klimaatatlas en de analyse is uitgevoerd door de Geodienst van de Rijksuniversiteit Groningen. Voor deze kaart is er gebruikt gemaakt van het WOLK (WaterOverlastLandschapsKaart) model. Hierbij is geen rekening gehouden met infiltratie op onverhard terrein. Daarnaast is ervan uitgegaan dat de riolering 20 mm kan verwerken en daarna vol staat. Het hoogtemodel is gebaseerd op basis van de AHN 2 (ingemeten tussen 2007 en 2012). Voor gebieden die na de inmeetdatum zijn ontwikkeld of waar aanpassingen in het gebied hebben plaatsgevonden, heeft de kaart daarmee weinig waarde.

Figuur 1 – Knelpunten wateroverlast 2018

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

7/31

2.1.2

Hittestress

Een hoge gevoelstemperatuur kan bij mensen gezondheidsklachten veroorzaken. Bij hoge temperaturen kunnen mensen oververhitting, hitte-uitputting ervaren of een hitteberoerte krijgen. Bij gevoelstemperaturen van 41 graden of hoger is de kans op gezondheidsklachten door hitte groot. De hittekaart gevoelstemperatuur in Figuur 2 laat de lokale gevoelstemperatuur zien op een extreem hete zomermiddag. Op sommige plekken, vooral in de bebouwde kom van de grote(re) kernen, kan de gevoelstemperatuur hoog oplopen. Deze kaart kan helpen om de buitenruimte verkoelend in te richten op die locaties waar dit nodig is. Het kaartmateriaal is afkomstig van de Klimaateffectatlas. De kaart toont de verwachte gemiddelde gevoelstemperatuur in 2050 in ºC voor het tijdvak van 12:00-18:00 lokale tijd voor een hete zomerdag. De gevoelstemperatuur geeft aan welke temperatuur een persoon ervaart. Als de gemeten luchttemperatuur bijvoorbeeld 30 ºC is, kan het in de volle zon en uit de wind voelen als 40 ºC. Die temperatuur noemen we ook wel de fysiologisch equivalente temperatuur of PET. Hittestress in de openbare ruimte kan het beste worden beperkt door meer schaduw en meer verdamping te realiseren. Vooral door het vergroenen van de openbare ruimte is dit te bereiken, maar het kan bijvoorbeeld ook met schaduwdoeken.

Figuur 2 – Knelpunten hittestress (2018)

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

8/31

2.1.3

Droogte

Te lage grondwaterstanden vormen voor veel functies een bedreiging. Voor natuur bestaat het risico op onomkeerbare schade, waarbij nattere doelsoorten (een biologische soort die waarvan behoud, herstel of terugkeer als doelstelling in beleid is benoemd) verdwijnen en drogere doelsoorten het gebied niet kunnen bereiken. In bebouwd gebied is er verschil in droogtegevoeligheid tussen boom- en plantsoorten. Er kan droogteschade voor de landbouw ontstaan en de kans op natuurbranden neemt toe. Ook kunnen houten paalfunderingen gaan rotten als (delen ervan) langdurig/frequent droog komen te staan, hierdoor verliezen ze hun sterkte en kunnen panden verzakken. Panden gefundeerd op staal zijn minder gevoelig voor een dalende grondwaterstand. Ook hier kunnen echter scheuren in panden ontstaan door zettingsverschillen in de bodem als gevolg van een dalende grondwaterstand. Het kaartmateriaal in Figuur 3 – Knelpunten droogte is afkomstig van de Klimaateffectatlas. De kaart hierna toont de verandering van de gemiddeld laagstegrondwaterstand (GLG) in beeld gebracht voor scenario 2050 Hoog2. De berekeningen zijn gedaan met het Nationaal Water Model in combinatie met de KNMI’14 klimaatscenario’s. De landelijke GLG-kaart geeft geen nauwkeurige voorspelling van stedelijk grondwater. De stand van het grondwater kan lokaal erg verschillen.

Er is nog veel onbekend over de effecten van droogte en hoe de grondwaterstanden zich ontwikkelen. De eerste stap om hier meer inzicht in te krijgen is om een grondwatermeetnet aan te leggen. Hiermee kunnen de grondwaterstanden worden gemonitord. Als onderdeel van het Watertakenplan 2021-2024 is hiertoe in 2023 een grondwatermeetnet aangelegd in de gemeente, wat op termijn meer inzicht moet gaan opleveren over de grondwaterstanden en de wisselingen hierin.

Figuur 3 – Knelpunten droogte (2018)

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

9/31

2.1.4

Gevolgbeperking Overstromingen

Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en neemt de neerslag (vooral in de winter) toe. De huidige scenario’s voor het Deltaprogramma gaan voor Nederland uit van een zeespiegelstijging tussen 0,35 meter en 1 meter tot 2100. Nieuwe berekeningen van het KNMI (april 2017) wijzen er echter op dat de zeespiegel tot wel 2 meter kan stijgen. Het gebruikte kaartmateriaal is afkomstig van de Friese Klimaatatlas. De kaart rechts toont hoe hoog het water kan komen door overstroming vanuit de zee/IJsselmeer (Figuur 4 - overstroming IJsselmeer of vanuit de Friese boezem (Figuur 5 - Overstroming Friese Boezem). De Friese boezem is het aaneengesloten open stelsel van meren, kanalen en kleinere vaarten in Friesland. De kaart laat zien waar dit kán gebeuren en hoe hoog het water dan maximaal kán komen als de dijken bezwijken (afhankelijk van de normering van de waterkeringen). Delen van gemeente Heerenveen hebben zowel een risico op overstromingen vanuit de zee/IJsselmeer als vanuit de Friese boezem. Een overstroming vanuit de Friese boezem zorgt voor lagere overstromingsdiepten dan een overstroming vanuit zee of IJsselmeer, maar heeft een hogere kans op optreden. Bij een overstroming vanuit de Friese boezemwateren overstromen vooral de gebieden in het noorden, westen en zuiden van de gemeente.

In het landelijk gebied kunnen hier vele panden door worden getroffen, dit geldt ook voor enkele panden aan de rand van het stedelijk gebied. Bij een overstroming vanuit de zee en IJsselmeer worden vooral gebieden aan de westkant van de gemeente getroffen. De spoorlijn en de A32 vormen een barrière die het water tegenhouden. Akkrum en het bedrijventerrein in de noordwesthoek van de A7-A32 worden getroffen.

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

10/31

Figuur 4 - overstroming IJsselmeer

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

11/31

Figuur 5 - Overstroming Friese Boezem

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

12/31

2.2 Klimaatscenario’s 2023 Voor de stresstesten die gebruikt zijn voor het uitvoeringsplan zijn nog de klimaatscenario’s uit 2014 gebruikt. Ondertussen zijn er nieuwe klimaatscenario’s verschenen. De scenario’s zijn in 2023 verschenen. De klimaatscenario’s uit 2023 bestaan uit vier scenario’s gebaseerd op de hoeveelheid CO2 uitstoot. Hieronder zijn de verschillen tussen de klimaatscenario’s beschreven. Met betrekking tot temperatuur wordt het in elke voorspelling van de scenario’s uit 2023 warmer dan uit de voorspellingen die gedaan waren in 2014. Met name in de zomer is het verschil groter, dit laat het belang van een goed hitteplan zien. Voor de neerslag laten de scenario’s zien dat het jaarlijks ongeveer hetzelfde is als voorspeld in 2014. Het grote verschil tussen de scenario’s uit 2014 en 2023 is dat er bij de scenario’s grotere verschillen zitten tussen de hoeveelheid neerslag in de zomer en de winter. Dat betekent dat er volgens de voorspellingen uit 2023 grotere extremen gaan plaatsvinden, met meer neerslag in de winter en minder neerslag in de zomer. Met betrekking tot droogte laten de scenario’s uit 2023 zien dat er in de zomer een groter neerslagtekort ontstaat dan voorspeld in 2014.

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

13/31

3

Heerenveen klimaatbestendig maken 3.1.2 3.1.1

Wateroverlast

In alle werkzaamheden wordt gekeken naar een goede omgang met water. Als er een knelpunt is krijgt het gebied extra aandacht. Door de gewenste inrichting op te nemen in het Handboek Openbare Ruimte wordt geborgd dat het bij alle projecten wordt meegenomen.

Aanpak Daarnaast worden er projecten opgestart om de knelpunten aan te pakken. Vaak zijn dit ‘lastige’ locaties, bijvoorbeeld doordat het dichtbebouwd is of de ondergrond slecht water doorlaat. Alle knelpunten worden daarom als individueel project opgepakt. Om hemelwater af te kunnen voeren is het belangrijk dat het regionale watersysteem voldoende capaciteit heeft. Het Wetterskip is verantwoordelijk voor dit regionale watersysteem. Hierbij hebben zij de lastige opgave om regionaal voldoende water vast te houden voor droge perioden, terwijl er ook ruimte moet zijn om water te bergen en af te voeren bij een periode van hevige neerslag. De afweging die zij maken kan er soms voor zorgen dat in het stedelijk gebied een grotere of kleinere opgave is om wateroverlast tegen te gaan. Door dit samen met het Wetterskip te onderzoeken kunnen hierin betere afwegingen worden gemaakt. Hieruit kunnen maatregelen voortkomen die helpen om de geïdentificeerde knelpunten aan te pakken. Deze kunnen uit de benoemde budgetten worden gefinancierd.

Hitte

Hittestress in de openbare ruimte kan het beste worden beperkt door meer schaduw en meer verdamping. Vooral door het vergroenen van de openbare ruimte is dit te bereiken, maar het kan bijvoorbeeld ook met schaduwdoeken. Naast het planten van bomen zijn er andere maatregelen die helpen om de gevoelstemperatuur te verlagen. Structureel kunnen lichtere kleuren wegdek worden toegepast, waardoor minder warmte wordt opgenomen en uitgestraald. Wanneer wegen aan vervanging toe zijn op locaties waar hittestress plaatsvindt, kan een licht wegdek worden toegepast. Ook kunnen tijdelijke maatregelen getroffen worden om hittestress tegen te gaan. Bijvoorbeeld het plaatsen van doeken voor schaduw.

Aanpak De komende jaren wordt onder andere Heerenveen centrum aangepakt en vergroend. Verder is er incidenteel budget van € 100.000 beschikbaar voor hittemaatregelen. Er is nog geen structureel budget voor het aanpakken van verdere knelpunten voor hittestress.

3.1.3

Droogte

Er is nog veel onbekend over de effecten van droogte en hoe de grondwaterstanden zich ontwikkelen. De eerste stap om hier meer inzicht in te krijgen is om een grondwatermeetnet aan te leggen. Hiermee kunnen de grondwaterstanden worden gemonitord. Dit meetnet is in 2023 in de gemeente Heerenveen aangelegd.

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

14/31

Aanpak Om maatregelen te kunnen bepalen is meer inzicht in de grondwaterstanden nodig, Ook helpt het als de gevolgen van fluctuerende grondwaterstanden beter in beeld zijn, bijvoorbeeld door funderingsonderzoek.

3.2 Overzicht werkzaamheden, onderzoeken en projecten 3.2.1

Werkzaamheden

Meerdere afdelingen en personen moeten samenwerken om de opgave voor klimaatadaptatie uit te voeren. Vanuit onder meer water, groen en ruimtelijke ordening moet samen worden gewerkt aan de projecten. Met de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie is een start gemaakt om de benodigde projecten op te zetten, maar projecten moeten in samenwerking worden opgezet.

3.2.2

Onderzoeken

De huidige stresstesten komen uit 2018. Volgens het Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie moeten de stresstesten één keer in de 6 jaar worden uitgevoerd. Dit betekent dat in de komende jaren nieuwe stresstesten moeten uitgevoerd. Dit kan in een samenwerkingsverband gebeuren, net zoals bij de vorige uitvoering van de stresstesten.

calamiteitenplan moet zich richten op het informeren van inwoners, zodat zij weten wat ze moeten doen bij extreme weersomstandigheden.

3.2.3

Projecten

Er zit een grote opgave in de aanpak van knelpunten, daarom pakken we deze gefaseerd aan. In de eerste periode (2025-2030) werken we aan de knelpunten die prioriteit krijgen, omdat:  deze locaties duidelijk niet voldoen en daarom snel moeten worden aangepakt;  deze locaties in de omgeving liggen van al geplande werkzaamheden. In de tweede periode (termijn 2030-2050):  Locaties die beter kunnen, worden op termijn klimaatadaptief gemaakt. Wateroverlast In alle werkzaamheden wordt gekeken naar een goede omgang met water. De volgende werkzaamheden staan gepland voor de komende periode met aandacht voor wateroverlast en klimaatadaptatie.

Daarnaast is het van belang dat er een goed calamiteitenplan is voor het omgaan met extreme weersituaties. Zolang er niet genoeg maatregelen worden genomen, moet de calamiteitenorganisatie paraat zijn. Hoe meer de openbare ruimte klimaatadaptief is, hoe minder vaak deze organisaties hoeven in te grijpen. Het

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

15/31

Tabel 1 - Werkzaamheden beheerplan wateroverlast Straat

Maatregel

Jaar

Kosten project Meters Opmerkingen

Kattebos

Bovengronds, aanleggen wadi, versmallen 2025 straatprofiel, uitbreiden bestaand groen

€ 125.000

230

Budget is bestemd voor vergroenen (parkeerpleintjes) en wadi(s); vergroten berging bovengronds

Hiddingastraat

Ondergronds, aanleggen HWA

2025

€ 100.000

989

Budget voor aanvullende (bovengrondse) maatregelen bovenop vervanging + afkoppelen

Hiddingastraat

Ondergronds, aanleggen HWA

2025

€ 50.000

989

Budget voor aanvullende maatregelen (ondergronds) bovenop vervanging + afkoppelen

centrumplan fase 1 (Gashoudersplein/Dracht/Sieversstraat)

Ondergronds en bovengronds, aanleg HWA, vergroenen

2025

€ 45.000

411

Er is in 2024 al een budget voor klimaatadaptatie 'overgemaakt' naar het project Centrum. Dit is enkel voor de uitbreiding van de HWA die eerder nog niet was voorzien.

centrumplan fase 2 (Gashoudersplein/Dracht/Sieversstraat)

Ondergronds en bovengronds, aanleg HWA, vergroenen

2026

€ 70.000

Er is in 2024 al een budget voor klimaatadaptatie 'overgemaakt' 1417 naar het project Centrum. Dit budget is enkel voor de uitbreiding van de HWA die eerder nog niet was voorzien.

€ 120.000

Er is in 2024 al een budget voor klimaatadaptatie 'overgemaakt' naar het project Centrum. Dit budget is bedoeld voor omgeving 1417 Oostzijde en evt. aanvullende maatregelen bovengronds (bij nadere uitwerking centrumplan tot DO)

Ondergronds en bovengronds, aanleg centrumplan fase 2 (Gashoudersplein/Dracht/Sieversstraat) HWA, vergroenen

2026

Oudeschoot, Marktweg

2028/2029 € 330.000

Ondergronds, aanleg HWA

HWA stelsel in Wilhelminalaan gebruiken, bovengrondse maatregelen treffen om hier 2027 op af te wateren Bovengrondse maatregelen, aanleg wadi, 2027 wegoppervlak hierop laten afwateren

Brouwerslaan - Wilhelminalaan Thorbeckestraat

Bovengrondse maatregelen, aanleg wadi, wegoppervlak hierop laten afwateren HWA aanleg

Ereprijs en omgeving Koornbeursweg (fase 1,2 en 4)

2017 Inclusief Wolvegaasterweg, deels in 2028, deels in 2029

€ 85.000

470

€ 60.000

284

2027

€ 110.000

260

2029 2030

€ 350.000 p.m.

670

Budget voor klimaatadaptatie bij andere projecten (groen, grijs en onmtwikkelingen), bovengronds

€ 100.000

Budget voor klimaatadaptatie bij andere projecten (groen, grijs en ontwikkelingen), ondergronds

€ 50.000

Deels bovengronds/deels ondergronds Meenemen in nieuwe Watertakenplan

Behalve in 2028/2029 -> groot project betreft ondergrondse maatregelen

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

16/31

Aanpak We gaan projecten opstarten om de knelpunten aan te pakken. Vaak zijn dit ‘lastige’ locaties, bijvoorbeeld doordat het dichtbebouwd is of de ondergrond slecht water doorlaat. Alle knelpunten worden daarom als individueel project opgepakt.

De werkzaamheden uit het beheerplan kunnen ook mogelijkheden geven om de hittestress aan te pakken. In Tabel 2 staan welke geplande en voorgestelde werkzaamheden overlappen met de knelpunten voor hittestress.

Voor de vervanging van onze riolering hebben we een beheerplan opgesteld. Dit plan beschrijft de gebieden die binnenkort worden aangepakt in termen van rioleringswerkzaamheden. Om de koppelkansen te benutten, vergelijken we de knelpunten voor wateroverlast met de gebieden die in het beheerplan zijn opgenomen. Bij de geplande werkzaamheden is er een overlap van 30% met de knelpunten voor wateroverlast. Dit zijn ook de knelpunten waar prioriteit aan wordt gegeven en waarvan de uitvoering wordt geadviseerd tussen 2025 en 2030. Daarnaast wordt ook de straat Kattebos in Woonwijk Noord aangepakt, aangezien er veel wateroverlast wordt gemeld in de Greiden. De voorgestelde en geplande werkzaamheden en overlap met de knelpunten staan in tabel 1. De voorgestelde rioolvervanging en relining hebben echter minder overlap met de geïdentificeerde knelpunten, namelijk ongeveer 25%.

Hittestress Hittestress in de openbare ruimte kan het beste worden beperkt door meer schaduw en meer verdamping. Vooral door het vergroenen van de openbare ruimte is dit te bereiken, maar het kan bijvoorbeeld ook met schaduwdoeken. Aanpak Er worden projecten opgestart om de knelpunten aan te pakken. Vaak zijn dit ‘lastige’ locaties, bijvoorbeeld doordat er veel verharding is. Alle knelpunten worden daarom als individueel project opgepakt. Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

17/31

Tabel 2 - Knelpunten en werkzaamheden beheerplan Hittestress

Knelpunt Deelgebied

Prioritering

1 Centrum 2 Centrum 3 Woonwijk noord 4 Woonwijk noord 5 Woonwijk noord 6 Woonwijk noord 7 Woonwijk noord 8 Woonwijk oost 9 Woonwijk zuid 10 Woonwijk zuid 11 Dorpen buitengebied 12 Dorpen buitengebied 13 Dorpen buitengebied 14 Dorpen buitengebied

Werkzaamheden beheerplan Voorgesteld Gepland

Burgemeester Kuperusplein, van 2023 - 2030 Kleffenslaan, Nieuwstraat 2023 - 2030 Van Oenemastraat 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 Kattebos 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050 2030 - 2050

Totaal

Hiddingastraat & Koornbeusweg

Kattebos

Oppervlakte Potentiele maatregelen- ruimte voor gebied (m2) bomen (m2)

Aantal bomen toevegen

Kosten maatregel (€)

Jaar

2025 - 2029 2025 - 2026

2025

453.544 437.805 138.119 258.935 177.025 135.278 670.784 66.396 287.182 69.823 37.562 39.878 101.793 135.159

87.702 84.278 25.978 42.479 32.578 33.594 147.656 16.057 67.310 8.805 8.523 8.755 13.327 28.475

251 € 241 € 74 € 121 € 93 € 96 € 422 € 46 € 192 € 25 € 24 € 25 € 38 € 81 €

2.440.192 2.344.935 722.814 1.181.930 906.430 934.706 4.108.359 446.778 1.872.826 244.987 237.129 243.593 370.819 792.285

€

16.847.784

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

18/31

Droogte Er is nog veel onbekend over de effecten van droogte en hoe de grondwaterstanden zich ontwikkelen. Aan de hand van ons aangelegde grondwatermeetnet proberen we hier de komende jaren meer inzicht over te krijgen. Aanpak

De kaarten op onderstaande pagina tonen de knelpuntenlocaties (linker kaart) en een voorstel voor een blauwgroene structuur die zoveel mogelijk knelpunten verbindt (rechterkaart). Aanpak

Om maatregelen te kunnen bepalen is meer inzicht in de grondwaterstanden nodig, ook helpt het als de gevolgen van fluctuerende grondwaterstanden beter in beeld zijn, bijvoorbeeld door funderingsonderzoek. Er is daarom een budget opgenomen om de komende jaren onderzoek te doen naar grondwaterstanden, gevolgen van droogte en mogelijke maatregelen om droogte tegen te gaan (onderbouwing van het budget is te vinden in de bijlage).

3.2.4

netwerk. Dit netwerk biedt ook kansen voor het vergroten van de biodiversiteit en recreatie.

Groenblauwe structuren voor samenhang in het oplossen van de knelpunten

De maatregelen om de knelpunten voor de thema’s wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingen op te lossen vragen om ruimte. Ruimte voor waterberging, schaduw, verkoeling en aanpassingen om waterveiligheid te vergroten. De knelpunten in Heerenveen voor de vier thema’s overlappen op meerdere locaties, het is daarom logisch om te kijken waar mogelijkheden zijn om maatregelen te treffen die meerdere knelpunten oplossen. Een robuuste groenblauwe structuur in het stedelijk gebied biedt ruimte om maatregelen te treffen die de gevolgen van extreme weersomstandigheden beperken. Door bij het aanpakken van de kwetsbare plekken in het stedelijk gebied aandacht te hebben voor de mogelijkheden om de ruimte voor waterberging en verkoeling te verbinden met de bestaande groenstructuur, ontstaat een robuust

Bij alle werkzaamheden wordt de voorkeur gegeven aan maatregelen die passen in de groenblauwe structuren. Zo wordt klimaatadaptatie gebruikt om de leefomgeving te verbeteren en de biodiversiteit te versterken. Ook zorgt het ervoor dat er robuuste structuren ontstaan die op lange termijn blijven functioneren. N.B. De groenblauwe structuren worden verder uitgewerkt in een groenstructuurplan (2024).

3.2.5

Bewoners en bedrijven spelen een grote rol

Het onderzoek naar knelpunten richt zich op de openbare ruimte, maar er is bekend dat er ook knelpunten zijn in de particuliere ruimte. Bewoners en bedrijven spelen ook een (belangrijke) rol in het aanpakken van de openbare ruimte. Enerzijds omdat zij als gebruiker veel weten van de overlast en kunnen aangeven welke maatregelen goed zouden kunnen werken. Anderzijds zijn/worden zij betrokken bij de totstandkoming van de noodzakelijke maatregelen in hun directe woonomgeving. Bewoners en bedrijven kunnen uiteraard ook hun eigen particulier terrein klimaatadaptief inrichten, zodat ze zelf minder overlast ervaren en de kans op overlast in de openbare ruimte ook kleiner wordt. Aanpak Met een stimuleringstraject willen we bewoners en bedrijven meekrijgen om ook aanpassingen op eigen terrein te realiseren. Dit

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

19/31

kan bijvoorbeeld wanneer we in de openbare ruimte aan de slag gaan. Dan betrekken we omwonenden bij het ontwerp en stimuleren en adviseren we hen om ook maatregelen op eigen terrein te nemen. Ook proberen we de bewoner te stimuleren door het aanbieden van verschillende subsidies. Door het aanbieden van subsidies geven we een financiële prikkel voor mensen om hun eigen terrein op een klimaatadaptieve manier in te richten. Op dit moment bieden we al een subsidie aan ‘Groener (be)loont’. Deze subsidie geldt voor verschillende maatregelen, zoals het aanleggen van een groen dak, aanleg van regenwatergebruik-installatie, verharding vervangen door groen of waterdoorlatende verharding, afkoppelen regenpijp van het riool, of het aansluiten van een regenton, regenwater opvang- of infiltratiemodule.

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

20/31

Figuur 6 - Knelpuntenlocaties en een voorstel voor een blauwgroene structuur

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

21/31

4

Kosten en organisatie

4.1 Kosten Voor de periode 2025-2029 koppelen we klimaatadaptieve maatregelen aan de projecten die al gepland staan voor deze periode. We ramen per project extra kosten in, afhankelijk van de werkzaamheden die nodig zijn om de projectlocatie klimaatadaptief te maken. We reserveren jaarlijks een bedrag voor bovengrondse maatregelen en voor ondergrondse maatregelen. Hiermee kunnen we onvoorziene projecten ook klimaatadaptief maken, of dit geld kan worden gebruikt om knelpunten aan te pakken die niet verbonden zijn aan een van de geplande projecten.

Voor wat betreft hittestress wordt de komende jaren onder andere Heerenveen centrum aangepakt en vergroend. Verder is er in 2025 een incidenteel budget van € 100.000 beschikbaar voor hittemaatregelen. Er is nog geen structureel budget voor het aanpakken van verdere knelpunten voor hittestress.

4.2 Organisatie Wat betreft organisatorische kosten hanteren we de onderstaande tabel. Organisatorische kosten Onderzoek

Tijdens de planperiode zullen we ons vooral focussen op het vergroenen van de omgeving en het vergroten van de waterberging.

Jaar

Klimaatadaptatie bovengronds

Klimaatadaptatie ondergronds

Klimaatadaptatie totaal

2025

€ 325.000

€ 145.000

€ 470.000

2026

€ 220.000

€ 120.000

€ 340.000

2027

€ 355.000

€ 50.000

€ 405.000

2028

€ 100.000

€ 165.000

€ 265.000

2029

€ 275.000

€ 340.000

€ 615.000

Kosten

Stresstesten

€ 40.000

Uitvoeringsprogramma

€ 25.000

Calamiteitenplan voor extreme weersomstandigheden

€ 15.000

Eisen t.a.v. nieuwbouw/nieuwe ontwikkelingen (w.o. functieverandering)

€ 10.000

Subsidies

€ 60.000

Personeel (50% toerekening op riolering)

€ 48.000

totaal

Eenmalige kosten: € 90.000

Jaarlijks: € 108.000

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

22/31

Bijlage Aanpak per gebied Met de knelpunten die bekend zijn en de voorkeursmaatregelen die berekend zijn, is het mogelijk om een aanpak per wijk te bepalen. Heerenveen is voor deze studie daarom opgedeeld in zeven gebieden, te zien op onderstaande kaart (Figuur 7 - Indeling gebieden).

verdeling oppervlak per deelgebied 100% 80% 60% 40% 20% 0%

Particulier verhard (%) Openbaar verhard (%) Openbaar water (%)

Particulier onverhard (%) Openbaar onverhard (%) Agrarisch gebied (%)

Figuur 8 - Kenmerken per gebied

Figuur 7 - Indeling gebieden De gebieden verschillen in aanlegjaar, grootte, kenmerken (zoals hoeveelheden verharding en groen). Onderstaande grafiek geeft een eerste indruk van de kenmerken per wijk/gebied (Figuur 8 - Kenmerken per gebied).

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

23/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

24/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

25/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

26/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

27/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

28/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

29/31

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

30/31

Together with our clients and the collective knowledge of our 22,000 architects, engineers and other specialists, we cocreate solutions that address urbanisation, capture the power of digitalisation, and make our societies more sustainable. Sweco – Transforming society together

Sweco | 2025-2029 Gemeente Heerenveen Projectnummer 51022129 Datum 15-04-2024

Versie D1

Documentreferentie NL24-648800269-101983

31/31