Bijlage 3 - Jaarverslag Hûs en Hiem 2025 incl. accountantsverklaring

Jaarverslag 2025 20 maart 2026

Gemeenschappelijke regeling

2

2

Jaarverslag 2025

Inhoud Pagina Jaarverslag Programma - Doelstelling en taken - Bestuursverslag 2025 Paragrafen - Onderhoud kapitaalgoederen - Bedrijfsvoering - Weerstandsvermogen - Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen - Verbonden partijen

5 6 18 18 18 20 21

Jaarrekening -

Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2025 Overzicht baten en lasten 2025 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Rechtmatigheid Toelichting op de balans per 31 december 2025 Toelichting op overzicht baten en lasten 2025

22 22 23 24 26 27 29

Overige gegevens - Controleverklaring

35

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

39 41 43

Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2025

3

4

Doelstelling en Taken Voor het opstellen van het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling. Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling ‘hûs en hiem’, adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925: Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. 1947: Provinciale Friese Schoonheidscommissie. 1980: Friese Schoonheidscommissie ‘HUS en HIEM’. De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d.

het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e. het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f. het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.

5

Bestuursverslag 2025 2025 was op meerdere fronten een bijzonder jaar. Niet alleen vierden we het 100-jarige jubileum van de adviescommissie, ook vond er een wisseling plaats van de secretaris-directeur en ligt er een mooi advies voor een nog bredere borging van de omgevingskwaliteit voor ons moaie Fryslân. Veel om op terug te kijken en een sterke basis voor de blik vooruit.

Jubileumjaar In 2025 vierden we een bijzondere mijlpaal: 100 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân. In 1925 werd de ’Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid van stad en land’ opgericht. Nu, een eeuw later, is de commissie nog steeds van belang. Inmiddels in een meer uitgebreide adviestaak waarbij gemeenten niet alleen op gebouwniveau advies kunnen vragen, maar op de bredere omgeving en steeds meer aan de voorkant van planvorming, zoals bij het vormen van kaders voor nieuwe ontwikkelingen. 100 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân is een feest waard. En dat is precies waar we in 2025 voor hebben gezorgd. Speciale zitting van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Op 6 oktober 2025, tijdens een feestelijke zitting in de Statenzaal van het Provinciehuis in Leeuwarden, stonden we stil bij een eeuw onafhankelijk advies over de schoonheid van Fryslân. In oktober 1925 vond ooit de eerste zitting plaats van de voorloper van de huidige Adviescommissie Omgevingskwaliteit. De speciale zitting werd voorgezeten door commissaris van de koning Arno Brok. We zijn hem zeer erkentelijk voor het leiden van de vergadering en het beschikbaar stellen van de Statenzaal op deze historische dag. Naast de huidige leden van de Adviescommissie waren ook oud-commissieleden en de leden van het Algemeen Bestuur van hûs en hiem aanwezig.

Commissievoorzitter Marc A. Visser riep in zijn toespraak op om het weer nadrukkelijker over schoonheid te hebben: ‘Wy sille praete oer skjintme’. Frank Reitsma, Marloes Eskens en Gertjan Timmer gaven toelichting op de illustraties van omgevingskwaliteit, die waren ingediend door commissieleden en bestuurders. Vervolgens werd onder leiding van Arno Brok gestemd over de mooiste Friese projecten op het gebied van architectuur, monumenten en landschap. De vijftien geselecteerde projecten werden tijdens het jubileumsymposium op 30 oktober voor het eerste vertoond. In 2026 gaan ze als reizende tentoonstelling langs de Friese gemeenten. Tijdens de bijeenkomst nam Meindert Schroor ons mee in een historische reflectie met zijn bijdrage ‘Van object naar omgeving’. Dit is ook de titel van de jubileumpublicatie waarvan Hein de Haan (voorzitter bestuur hûs en hiem) het eerste exemplaar overhandigde aan Arno Brok. Het was een historische middag vol ontmoetingen, verhalen en inspiratie op een unieke locatie. De speciale zitting werd afgesloten met een prachtige groepsfoto als herinnering aan een feestelijke bijeenkomst waarop verleden, heden en toekomst samenkwamen in het culturele hart van Fryslân.

6

Symposium in De Tiid Op 30 oktober 2025 vond in Cultuur Historisch Centrum De Tiid in Bolsward het symposium plaats ter viering van het 100-jarig jubileum van de Friese Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Voorafgaand aan het symposium werden diverse rondleidingen gegeven door het gebouw en de nabij gelegen Broerekerk. Hoofdthema van de lezingen was hoe de schoonheid van Fryslân behouden en versterkt kan worden onder het stelsel van de Omgevingswet. De gemeenschappelijke zorg voor een goede omgevingskwaliteit vereist nieuwe vormen van samenwerking tussen alle betrokken partijen. Mooie bijdragen van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, historicus Meindert Schroor en de door de Friese overheden benoemde verkenners Ingrid van de Vegte en Bas Schout. Zij presenteerden toekomstscenario’s en benadrukten de urgentie voor het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en deden aanbevelingen voor meer en betere samenwerking. Na deze inspirerende middag kunnen we op naar de volgende 100 jaar!

Communicatie Om zowel voor gemeenten als voor inwoners van de provincie Fryslân beter zichtbaar te maken wat hûs en hiem kan betekenen ten aanzien van de omgevingskwaliteit, is YFK in 2025 aangetrokken als marketing en communicatie adviseur. Aan het begin van het jaar is vooral ingezet op het helder vaststellen van de profilering van hûs en hiem en een daarop aansluitend communicatieplan. De tweede helft van het jaar heeft met name in het teken gestaan van communicatie en evenementorganisatie rond de jubileumactiviteiten. Daaromheen zijn onder meer diverse nieuwsbrieven verspreid en is een blogreeks opgebouwd over ‘meesters in de ambacht’.

7

Excursie Een keer per jaar organiseert hûs en hiem een excursie met de leden van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Ook enkele leden van het Dagelijks Bestuur namen deel. De eerste stop was bij het kunstwerk ‘Wachten op hoog water’ van Jan Ketelaar bij Holwerd. Vervolgens bezochten we het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) te Lauwersoog: een beleef- en onderzoekscentrum en het nieuwe thuis voor zeehondjes. We werden ook rondgeleid door de Waddenzee Experience. Hoogtepunt van de excursie was de bezichtiging van de Suvelfabryk in Lioessens, een project waarbij industrieel erfgoed is getransformeerd tot een recreatieverblijf met een uitzonderlijk hoge belevingswaarde. De deelnemers waren vol lof over de initiatiefnemers en over architect Marije Talsma van TWA. Zij nam als commissielid deel aan de excursie maar vertelde ook mooie verhalen over de totstandkoming van dit bijzondere project.

8

Fietstochten In verschillende gemeenten is in 2025 een fietstocht met de raadsleden georganiseerd. Een goed gebruik van hûs en hiem om met elkaar van gedachten te wisselen over de omgevingskwaliteit in de betreffende gemeente en hoe we daar gezamenlijk zorg voor dragen. In Smallingerland richtte de fietstocht zich dit jaar met name op het erfgoed binnen Drachten, waar de geschiedenis als industrieplaats nog altijd zichtbaar is in het straatbeeld. Met concrete voorbeelden in beeld komen waardevolle gesprekken op gang die de samenwerking aanscherpen tussen de gemeenteraad die beleid vaststelt en de adviescommissie die op basis van dat beleid adviseert. Ook op Ameland gaf de fietstocht aanleiding tot een sterke wisselwerking tussen raad en commissie.

9

Personeel Het jubileumjaar viel samen met het laatste jaar van Marc A. Visser als secretaris-directeur van hûs en hiem. Op 28 november namen collega’s, bestuursleden, gemeente ambtenaren en andere relaties afscheid op hoogte, in de panoramazaal van de iconische Achmeatoren. Naast mooie dankwoorden voor 14 jaar samenwerking, mocht Marc Visser ook de hûs en hiem prijs in ontvangst nemen uit handen van bestuursvoorzitter Hein de Haan. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het ‘oeuvre’ van een persoon gedurende een langere periode. Marc Visser verdient de hûs en hiem prijs omdat hij zich gedurende zijn hele loopbaan onvermoeibaar heeft ingezet voor de architectuur, de laatste jaren in het bijzonder voor de schoonheid van Fryslân. Alles bij elkaar vormt zijn werk een indrukwekkend oeuvre dat blijvende invloed heeft op onze leefomgeving, precies waar de hûs en hiem prijs voor is bedoeld.

Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over. Ir. Wiepkjen Kingma is als architect afgestudeerd aan de TU Eindhoven en werkte daarna onder meer bij diverse architectenbureaus in Rotterdam. Kingma heeft brede kennis en ervaring op het gebied van ontwerp en advisering. Zij werkte sinds januari 2019 al bij hûs en hiem als adviseur omgevingskwaliteit. Als aanvulling op het team vaste adviseurs bij hûs en hiem zijn Douwe Douma en Erik Vellinga aangesteld en benoemd als adviseurs omgevingskwaliteit. Daarnaast is er de reguliere wisseling geweest van leden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit van hûs en hiem. Deze externe leden worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna gedurende voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en als reserve-commissielid optreden. De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden en colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem.

Voor 2026 traden de volgende leden toe: Harm Tigchelaar (architect), Arnold Venema (architect), Jan van der Grift (landschap), Joris van Loenhout (stedenbouwkundige), Kurt Boomgaard (restauratiedeskundige) en Durkje van der Wal (architectuurhistorica).

10

TRKN Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van 7 regionale advies organisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. In 2024 vervulde hûs en hiem deze rol al en op verzoek van de andere organisaties is het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet. In 2025 was hûs en hiem bovendien gastheer van de TRKN teamdag, waarop de medewerkers van alle aangesloten organisaties samenkomen. Niet alleen om een kijkje te nemen in elkaars werkomgeving, ook om op informele wijze ervaringen uit te wisselen over het werk. Wij nodigden de TRKN-collega’s uit in Heeg. Samen stapten we op de fiets en aan boord van skûtsjes om het Friese landschap te beleven.

Verder werd in 2025 in TRKN-verband doorgewerkt aan de ontwikkeling van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit. De Bouwsteen is een model of format dat houvast moet bieden bij het opstellen van beleid voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet. Daarbij gaat het niet alleen om het uiterlijk van bouwwerken, maar juist om het geheel van cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit, landschapskwaliteit en de inrichting van de openbare ruimte. De kracht van de Bouwsteen zit in de structuur: het model laat zien hoe je gebiedsgericht kunt werken, hoe je ambities kunt vertalen naar werkbare beoordelingskaders, en hoe je beleidsregels en planregels logisch met elkaar kunt verbinden. De Bouwsteen sluit aan bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en is inzetbaar binnen het gehele instrumentarium van de wet.

11

Advies ‘Een moaier Fryslân voor en van iedereen’ Al 100 jaar advisering over Friese schoonheid, maar hoe zorgen we ook in de toekomst samen voor goede omgevingskwaliteit? De Omgevingswet stimuleert ons anno 2025 om nog breder naar de ruimtelijke kwaliteit te kijken. Samenwerking zal daarvoor de sleutel zijn. Een integrale aanpak waarbij alle partijen in een vroege fase van ontwikkelingen betrokken zijn. Provincie, gemeenten, experts en initiatiefnemers; samen zorgen we voor een moai Fryslân. Want omgevingskwaliteit is van en voor iedereen. In een gezamenlijke opdracht van hûs en hiem met de Provincie Fryslân, de Vereniging Friese Gemeenten (VFG) en De Friese Aanpak (DFA) is onderzocht hoe een kwaliteitscultuur in Fryslân verder ontwikkeld kan worden en hoe omgevingskwaliteit sterker kan worden geborgd én gestimuleerd. Het onderzoek heeft geleid tot een duidelijk advies: zorg voor een breed kennis- en adviescentrum in de provincie Fryslân. Het volledig advies is via de website van hûs en hiem in te zien. De aanbevelingen zijn een mooi startpunt voor een gezamenlijke visie en strategie voor de toekomst, waar de vier opdrachtgevers graag mee aan de slag gaan. Inmiddels zijn twee kwartiermakers aangesteld die samen met een kernteam verder gaan verkennen hoe dit er concreet uit kan komen te zien.

Een goede aftrap voor de volgende 100 jaar advisering over omgevingskwaliteit van Fryslân.

12

Personele bezetting In 2025 hebben zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering met ingang van januari 2026 van de directeur Marc Visser is per 1 november 2025 Wiepkjen Kingma als directeur hûs en hiem benoemd. Daarnaast zal een medewerker vanaf 1 januari 2026 zijn resterende verlofdagen inzetten en uiteindelijk medio 2026 met pensioen gaan. Om te anticiperen op deze wijzigingen zijn per 1 oktober Douwe Douma en per 1 december Erik Vellinga aangenomen als adviseurs omgevingskwaliteit. De bezetting van hûs en hiem is in 2025 uitgekomen op een gemiddelde van 9,87 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,85 in 2024 is toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlappingen eind 2025. Eind 2025 waren 13 medewerkers in dienst bij hûs en hiem (ten opzichte van 12 medewerkers ultimo 2024). Begin 2026 is de bezetting weer terug naar 12 medewerkers. Het ziekteverzuim over 2025 bedroeg 0,56%, berekend op basis van de totale gemiddelde ureninzet van de medewerkers. Productiecijfers 2025 In 2025 zijn in totaal 3.272 (eerste) adviesaanvragen behandeld. In 2024 zijn dat er 3.062 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2024 met 6,9% toegenomen.

Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is gestegen: 6.567 in 2025 ten opzichte van 6.265 in 2024, hetgeen een stijging van 4,8% betekent. In 2025 zijn daarmee gemiddeld 2,01 behandelingen per aanvraag nodig geweest. In de vergelijking met het gemiddelde van 2,05 in 2024 betekent dit een lichte daling. In 2025 was van de eerste aanvragen 38,1% vooroverleg (2024: 37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2025 was 31,9% vooroverleg (2024: 30,5%). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning blijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten. Productiecijfers Betreft:

2025

2024

Mutatie

Mutatie-%

(eerste) adviesaanvragen

3.272

3.062

210

6,9%

waarvan aantal vooroverleg

1.245

1.142

103

9,0%

vooroverleg /(1e) adviesaanvragen

38,1%

37,3%

0,8%

2,0%

aantal planbehandelingen

6.567

6.265

302

4,8%

waarvan aantal vooroverleg

2.096

1.911

185

9,7%

vooroverleg /aantal planbehandelingen

31,9%

30,5%

1,4%

4,6%

13

Opbrengsten reguliere advisering per gemeente Achtkarspelen Ameland Dantumadiel De Fryske Marren Harlingen Heerenveen Leeuwarden Noardeast-Fryslân Ooststellingwerf Opsterland Schiermonnikoog Smallingerland Súdwest-Fryslân Terschelling Vlieland Waadhoeke Weststellingwerf

2020 € 47.199 € 39.762 € 10.768 € 55.416 € 27.151 € 39.908 € 194.714 € 123.432 € 41.445 € 67.040 € 6.114 € 62.999 € 145.880 € 20.394 € 10.057 € 82.928 € 63.355

2021 € 49.578 € 44.828 € 10.126 € 78.975 € 36.304 € 39.596 € 218.416 € 126.244 € 54.898 € 65.236 € 8.642 € 105.975 € 196.698 € 30.139 € 15.257 € 107.607 € 68.149

2022 € 41.737 € 38.771 € 17.551 € 80.654 € 46.844 € 41.041 € 185.984 € 96.391 € 54.572 € 53.558 € 8.894 € 104.242 € 170.552 € 16.735 € 13.062 € 85.752 € 52.768

2023 € 52.708 € 41.988 € 7.277 € 85.814 € 38.947 € 48.160 € 142.553 € 99.945 € 47.760 € 72.247 € 9.702 € 99.007 € 206.039 € 20.854 € 14.252 € 93.667 € 68.823

2024 € 62.553 € 41.024 € 18.708 € 151.184 € 45.657 € 40.390 € 250.170 € 134.265 € 57.867 € 93.406 € 11.820 € 109.736 € 201.626 € 29.444 € 10.451 € 124.995 € 90.983

2025

€ 1.038.562

€ 1.256.668

€ 1.109.108

€ 1.149.743

€ 1.474.279

€ 41.079 € 50.699 € 14.924 € 242.993 € 48.394 € 74.381 € 247.515 € 124.205 € 79.836 € 81.148 € 10.105 € 130.875 € 183.069 € 20.326 € 21.942 € 112.490 € 81.997

€ 1.565.978

Inkomsten reguliere advisering per kwartaal + totale jaarinkomsten 1.800.000 1.565.978

1.600.000

1.445.319

1.400.000 1.252.740

1.200.000 1.048.259 1.000.000

1.021.630

800.000

844.047

801.941

1.122.803 1.090.395

1.044.260

987.319

812.493 772.210

666.766 600.000

400.000

200.000

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

1

2

3

4

tot

14

2021

2022

2023

2024

2025

Ontwikkeling eigen vermogen hûs en hiem 2001-2025 600.000 491.416

500.000

400.000

454.558 382.955

358.976

338.222

300.000

256.743

200.000

100.000 16.407

0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025

In 2025 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op € 478,60. In 2024 was dit nog € 472,02. De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2024 bedraagt 1,4%. De verklaring van de forse stijging vanaf het boekjaar 2024 ligt in de doorgevoerde tariefsverhoging.

Gemiddelde opbrengst per dossier per jaar vanaf 2020 t/m 2025 600,00 500,00

400,00 300,00

294,99

321,13

313,42

2021

2022

472,02

478,60

2024

2025

340,14

200,00 100,00

2020

2023

15

16

17

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Met ingang van 2018 is gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) is het te verwachten onderhoud aan het pand. De te verwachten piek in bedoelde uitgaven kan aldus worden gespreid over een aantal jaren. FINANCIERING Inzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille (art. 13 BBV), kan worden opgemerkt dat het ‘Treasurystatuut Hûs en Hiem’ dd 24-11-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens onderworpen aan de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de regeling (verplicht) Schatkistbankieren. BEDRIJFSVOERING Hûs en hiem heeft met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 de advisering sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit voor de deelnemende gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de deelnemende gemeenten aan voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning op het gebied van (gemeentelijke) monumentenzorg en de actualisering van beeldkwaliteitsplannen. Daarnaast verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader van second opinions en als secretariaat van architectuurprijsvragen. De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de deelnemende gemeenten.

De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een kostendekkende exploitatie, immers, hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de tarieven (op basis van CBSinflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds 1-1-2026 van kracht. Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten inzake het functioneren van de lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemaakt. Tevens vinden jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke gemeentelijke portefeuillehouders. Het aantal fte’s per 31 december 2025 bij hûs en hiem bedraagt 11,38 (gemiddeld over 2025: 9,87). Vanaf 1 januari 2026 is de stand van het aantal fte: 10,52. Voor de bezetting van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit beschikt hûs en hiem over een poule van circa 25 externe deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat beleid moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de begroting. Het vermogen om het beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de organisatie om niet-begrote kosten te dekken.

De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast het eigen vermogen uit het begrote resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het kantoorpand (Johan Willem Frisostraat 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de weerstands-capaciteit. Het pand is onbelast met hypotheek.

18

De WOZ-waarde is per 1-1-2024 vastgesteld op een bedrag van € 436.000 (dit was € 423.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) is, na een taxatie in 2025, gesteld op € 1.210.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand was uitgevoerd werd in 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte daarbij de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op een bedrag van circa € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2025 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2025 € 382.955. Van het resultaat over 2025 ad € 108.462 wordt voorgesteld om € 4.000 toe te voegen aan de ‘Bestemmingsreserve onderhoud pand’ en vervolgens € 15.000 te onttrekken aan de ‘Bestemmingsreserve onderhoud pand’ en het saldo van € 119.462 toe te voegen aan de algemene reserve. De onttrekking aan de bestemmingsreserve van € 15.000 is bedoeld om de uitgevoerde kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem) te dekken. In de jaarrekening 2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder “Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen”. De weerstandscapaciteit is bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is.

Immers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken. De meerjarenraming (2027 – 2029) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. De verwachting is dat in elk geval in zowel 2026 als in 2027 de rol van hûs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2025. Algemene reserve In 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risico’s die zijn verbonden aan de aard van de werkzaamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. In dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-1-2024 op € 436.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2025 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hûs en hiem in 2022 een geldlening van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar.

Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 264.000.

19

Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Activa en passiva / Resultaat voor bestemming Eigen vermogen (na resultaatbestemming)

2025 491.417

2024 382.955

2023 256.743

2022 338.222

2021 454.558

Balanstotaal (totaal vermogen)

903.178

808.403

709.680

821.521

590.941

Resultaat voor bestemming

108.462

126.212

81.479-

116.336-

104.369

Vlottende activa + Liquide middelen

557.971

439.264

320.170

473.419

529.761

Vaste passiva (langlopende schulden)

264.000

286.000

308.000

330.000

-

Vlottende passiva (kortlopende schulden)

147.761

139.448

144.937

153.299

136.383

Aanwezige stille reserve (o.b.v. de WOZ-waarde per 1/1) Weerstandsvermogen (o.b.v. eigen vermogen + stille reserves)

436.000 927.417

423.000 805.955

403.000 659.743

403.000 741.222

403.000 857.558

2025 54%

2024 47%

2023 36%

2022 41%

2021 77%

25%

39%

-27%

-29%

26%

3,78

3,15

2,21

3,09

3,88

16%

19%

25%

28%

n.v.t.

Financiële kengetallen Solvabiliteit: Eigen vermogen / totaal vermogen * 100%

Rentabiliteit van het eigen vermogen: Resultaat voor bestemming / gemiddeld eigen vermogen * 100%

Current ratio: (Vlottende activa + Liquide middelen)/ vlottende passiva

Netto schuldquote: Totaal geleende gelden / totale baten

Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt verwezen naar de cijfers van de jaarrekening van hûs en hiem.

20

VERBONDEN PARTIJEN Voor het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikelen verwijzen hiernaar. In deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in 2025 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid 1 van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34 lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald.

21

22

23

GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING

Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, worden sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode waarop uitbetaling plaatsvindt.

Balans Vaste Activa Materiële vaste activa met economisch nut Overige investeringen met economisch nut Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs. Slijtende investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming lineair afgeschreven in de verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen in jaren: Gronden en terreinen n.v.t. Bedrijfsgebouwen 15 Overige materiële vaste activa 3-10 Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid kan een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt statisch bepaald op basis van de geschatte inningskansen. Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

24

Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet. Langlopende schulden Langlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

25

Rechtmatigheid Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens bedraagt 2 % van de totale lasten exclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 30.325. De grondslag voor deze verantwoording is de Kadernota Rechtmatigheid 2025 van de Commissie BBV van oktober 2025. De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Het Dagelijks Bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Tegenover het totaal van € 17.227 aan hogere lasten staat een totaal aan hogere baten van € 121.689. De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2025 ten opzichte van de begroting 2025 betreffen: a. b. c. d.

Personeelskosten (overall) Huisvesting Organisatiekosten Communicatie en Jubileumkosten

Ad a. De per saldo licht hogere Overall Personeelskosten is een combinatie van factoren maar kan voor een deel worden toegewezen aan de vervroegde pensionering van de directeur M.A. Visser per 1 januari 2026. Ad b. De overschrijding bij Huisvesting over 2025 wordt veroorzaakt door de renovatie van de kelder (o.a. ventilatie en afdichting) ter waarde van € 15.000. Voor deze kosten was geen budget gereserveerd. Er wordt voorgesteld dit bedrag te onttrekken aan de bestemmingsreserve onderhoud, in lijn met de eerdere aankondiging in het jaarverslag van 2024. Ad c. De post Organisatiekosten sluit 2025 af met een overschrijding van € 5.127 bovenop het budget van € 43.000. De belangrijkste oorzaken zijn de kosten voor het organiseren van de landelijke TRKN-teamdag en een algemene stijging van de vaste lasten door indexatie (accountant en contributies). Daarnaast zijn de contributiekosten toegenomen door een nieuw abonnement bij WTA. Ad d. Zowel de post Communicatie als het budget voor het 100-jarig jubileum van hûs en hiem vertonen een overschrijding. Dit is deels te verklaren door de inzet van YFK, die naast de algemene profilering ook de communicatie rondom het jubileum verzorgde.

De jubileumkosten kwamen uit op een bedrag van € 27.214, waarbij de overschrijding van ruim € 2.200 met name werd veroorzaakt door extra videovastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.

26

TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste activa Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met economisch nut weer: 2025 2024 Boekwaarde per 1 januari € 369.139 € 389.510 Investering - 21.096 35.011 Afschrijvingen - 45.028 55.382 Desinvesteringen 0 0 Boekwaarde 31 december € 345.207 € 369.139 Staat van activa rekening hûs en hiem miv 2025 (lineaire afschrijving)

2025 jaar

om schrijving

grb rek

Om schrijving

looptijd

aanschaf

resterende jaren

percentage investering

boekw aarde

afschrijving

afschrijving

begin boekjaar boekjaar

boekw aarde einde boekjaar

€ 1.125,00 € 375,00 € 2.479,02 € 826,35 € 183,14 € 183,14 € 889,59 € 444,79 € 111,14 € 111,14 € 98,51 € 98,51 € 264.577,63 € 20.352,13 € 17.333,33 € 1.333,33 € 10.052,27 € 773,25 € 3.355,20 € 419,40 € 1.680,00 € 210,00 € 2.088,75 € 245,74 € 2.403,00 € 178,00 € 768,85 € 219,67 € 531,22 € 354,08 € 24.850,00 € 7.100,00 € 6.086,40 € 1.521,60 € 12.000,00 € 3.000,00 € 7.533,00 € 1.674,00 € 7.695,00 € 810,00 € 2.471,12 € 260,12 € 471,02 € 188,38 € 356,25 € 37,50 € 369.139,44 € 40.716,13

€ 750,00 € 1.652,67 € 0,00 € 444,79 € 0,00 € 0,00 € 244.225,50 € 16.000,00 € 9.279,02 € 2.935,80 € 1.470,00 € 1.843,01 € 2.225,00 € 549,18 € 177,15 € 17.750,00 € 4.564,80 € 9.000,00 € 5.859,00 € 6.885,00 € 2.211,00 € 282,63 € 318,75 € 328.423,31

boekw aarde

2017 2017 2020 2021 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2024 2024

cv ketel Remeha Huisvesting (markiezen) Asus VivoBook laptop Beeldschermen 27"(9x) Google Pixel 7 Samsung Galaxy S20 Verduurzaming pand Verduurzaming pand Verduurzaming pand - extra Archiefstelling Habéé Bureau's + tafels Habéé Vloerbedekking 2e etage Laadpaal Koffiemachine Mobiele telefoons (3x) Software Portal Software Portal - Innovatie Software Portal - instapfee-II Website - vernieuwde huisstijl Brandmeldinstallatie Inbraaksignaleringsinstallatie Mobiele telefoons (2x) Inventaris (stoel adm)

0001 0001 0003 0003 0004 0004 0001 0001 0001 0002 0002 0002 0001 0002 0004 0007 0007 0007 0007 0001 0001 0004 0002

Huisvesting Huisvesting Computerapparatuur Computerapparatuur Telecomapparatuur Telecomapparatuur Huisvesting Huisvesting Huisvesting Inventaris Inventaris Inventaris Huisvesting Inventaris Telecomapparatuur Software Software Software Software Huisvesting Huisvesting Telecomapparatuur Inventaris

10 10 5 5 3 3 15 15 15 10 10 10 15 5 3 5 5 5 5 10 10 3 10

2 2 0 1 0 0 12 12 12 7 7 7,5 12,5 2,5 0,5 2,5 3 4 4 9 9 2 9

10,00% 10,00% 20,00% 20,00% 33,33% 33,33% 6,67% 6,67% 6,67% 10,00% 10,00% 10,00% 6,67% 20,00% 33,33% 20,00% 20,00% 20,00% 20,00% 10,00% 10,00% 33,33% 10,00%

€ 3.750,00 € 8.263,46 € 915,70 € 2.223,97 € 400,00 € 354,55 € 305.281,88 € 20.000,00 € 11.598,77 € 4.194,00 € 2.100,00 € 2.457,35 € 2.670,00 € 1.098,35 € 1.062,34 € 35.500,00 € 7.608,00 € 15.000,00 € 8.370,00 € 8.100,00 € 2.601,18 € 565,21 € 375,00 € 529.086,40

2025 2025 2025

Software Portal - instapfee-III Software Portal - Innovatie Mobiele telefoons (2x)

0007 0007 0004

Software Software Telecomapparatuur

5 5 3

5 5 3

20,00% 20,00% 33,33%

€ 15.000,00 € 5.398,00 € 697,80 € 21.095,80 € 550.182,20

€ 0,00 € 0,00 € 0,00 € 0,00

€ 3.000,00 € 1.079,60 € 232,58 € 4.312,18

€ 12.000,00 € 4.318,40 € 465,22 € 16.783,62

€ 369.139,44 € 45.028,30

€ 345.206,93

Vlottende activa Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt € 309.629. Het saldo van de schatkistbankierenrekening bedraagt op 31 december € 0. De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van € 500.000. Schatkistbankieren Berekening benutting drempebedrag schatkistbankieren Begrotingsbedrag verslagjaar

€

Drempelbedrag 2% van begrotingsbedrag

€

30.060

Minimaal drempelbedrag

€

1.000.000

Kwartaal 1 Kwartaalcijfers op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden

€

1.503.000

Kwartaal 2

335.573

€

Kwartaal 3

349.503 € 407.225

Kwartaal 4 €

419.539

Ruimte onder het drempelbedrag € 664.427 € 650.497 € 592.775 € 580.461 * De regeling Schatkistbankieren is per 1-7-2021 gewijzigd: per die datum is de drempel voor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naar 2% van het begrotingstotaal met een minimum van € 1 miljoen. Het drempelbedrag is nooit lager dan € 1 miljoen, wat betekent dat een decentrale overheid altijd gemiddeld € 1 miljoen buiten de schatkist mag houden.

27

Verloop eigen vermogen Algemene reserve saldo per 1 januari resultaat voorgaand boekjaar saldo per 31 december

2025 € 241.743 - 123.212+ € 364.955

2024 € 326.222 - 84.479€ 241.743

Gerealiseerd resultaat saldo per 1 januari resultaat huidig jaar resultaat voorgaand jaar naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december

2025 € 123.212+ - 108.462+ - 123.2124.000- 15.000+ € 119.462+

2024 € 84.479- 126.212+ - 84.479+ 3.0000+ € 84.479-

Bestemmingsreserve saldo per 1 januari naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december

€ €

2025 18.000 4.000 15.000+ 7.000

2024 15.000 3.000 0 18.000

Resultaatverdeling resultaat voor bestemming naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve resultaat na bestemming

2025 € 108.462+ 4.000- 15.000+ € 119.462+

€ €

2024 € 126.212+ 3.0000 € 123.212+

Vaste passiva Om het pand aan de J.W. Frisostraat per 1 januari 2023 minimaal aan label C te laten voldoen heeft hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening afgesloten met BNG Bank N.V. voor een bedrag van € 330.000. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: € 154.000 Kortlopende deel van de geldlening zijnde < 5 jaar bedraagt: € 110.000 Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Bij het opstellen van de jaarrekening over 2025 is geen sprake van Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen.

28

TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit reguliere advisering aan gemeenten is in 2025 een bedrag van € 1.565.978 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van € 200.411 uit vooroverlegadvisering). In 2024 was dit nog € 1.478.113 (waarvan € 171.656 uit vooroverleg). De stijging van de adviesgelden kan, naast de stijging van het aantal plannen, voor een deel worden toegeschreven aan de per 1/1/2025 doorgevoerde tariefsverhoging. Daarnaast is uit Overige projecten en de organisatie van de Abe Bonnema Prijs aan baten een bedrag van in totaal € 58.711 geboekt (tegenover € 40.939 in 2024). In 2025 zijn aan (eerste) adviesaanvragen aangaande omgevingskwaliteit 2.929 (2024: 2.759) behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 343 (2024: 303) ontvangen. Dit is voor de eerste aanvragen ten opzichte van 2024 een stijging van 6,2% bij de adviesaanvragen m.b.t. omgevingskwaliteit en een stijging van 13,2% bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor omgevingskwaliteit betrof 5.895 en voor monumenten 672. Voor omgevingskwaliteit gerelateerde adviezen is in 2025 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,01 geweest en daarmee in lijn met voorgaand jaar (in 2024: 2.02). Voor monumenten was in 2025 het aantal behandelingen 1,96 per dossier, dit betreft een daling ten opzichte van 2024 (2,26).

Voor ‘second opinions’ is in 2025 aan verkopen een bedrag van € 3.562 geboekt (2024: € 3.834). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. Voor deelname aan Nije Pleats-sessies zijn in 2025 voor een bedrag van € 3.546 aan opbrengsten geboekt (2024: € 0). Verder is in 2025 weer de Abe Bonnema Architectuurprijs uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste kosten) kon in het boekjaar 2025 een bedrag ad € 9.590 worden geboekt. Overige projecten Verder zijn in 2025 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor de ondersteuning en advisering bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen, deelname aan Q-teams en deelname aan het Koepeloverleg Omgevingskwaliteit Afsluitdijk (KBO) geboekt voor een totaalbedrag van € 45.575 (2024: € 30.643). De stijging ligt vooral bij de extra commissies inzake de aanwijzing van monumenten binnen de gemeente Leeuwarden en Opsterland (€ 20.002). Personeelslasten Voor 2025 is vooral de nieuwe cao ingaand op 1 april 2025 en eindigend op 31 maart 2027 dus met een looptijd van twee jaar van toepassing. De cao kende voor 2025 een tweetal verhogingen, de eerste van 2% per 1 april en de tweede van 1,85% per 1 oktober 2025. Het aantal FTE’s bedraagt in 2025 gemiddeld 9,87 (waarvan 0,22 tijdelijk) ten opzichte van een gemiddelde van 9,85 in 2024 (waarvan 0,22 tijdelijk).

Deze hele lichte stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2025 met het oog op de pensionering van de directeur per 1 januari 2026 en van een medewerker medio 2026. De post Netto salarissen komt met € 614.790 in 2025 hoger uit dan in 2024 (€ 588.285). De post Loonheffingen is met € 373.161 in 2025 ook hoger dan in 2024 (€ 354.522). De post Pensioenen is in 2025 met € 190.836 lager dan in 2024 (€ 192.751).

29

De totale directe salarislast in 2025 is uitgekomen op € 1.171.443 en dat is € 35.885 hoger dan in 2024 (€ 1.135.558). De hogere salarislasten kunnen grotendeels worden toegeschreven aan de caoverhogingen en gedeeltelijk aan een tijdelijke overlapping in de bezetting i.v.m. de naderende pensionering van de directeur en van één van de adviseurs binnen hûs en hiem. De post Indirecte personeelskosten is in 2025 uitgekomen op € 27.303 en is daarmee licht hoger dan in 2024 (€ 24.240). Onder deze noemer vallen o.a. cursuskosten en kosten voor het uitbesteden van de salarisadministratie. De stijging in 2025 betreft vooral een éénmalige last voor het afscheid van M.A. Visser. De post Externe personeelskosten (presentievergoeding commissieleden en invalkrachten) is in 2025 uitgekomen op € 44.938 en is hoger dan vorig jaar (2024: € 41.924).

Directe personeelskosten Indirecte personeelskosten Externe personeelskosten Totaal

Rekening 2025

Begroting 2025

Rekening 2024

1.171.443 27.303 44.938

1.180.000 20.000 40.000

1.135.558 24.240 41.924

1.243.684

1.240.000

1.201.722

Wet WNT (Wet normering topinkomens) Het normenkader rondom de ‘Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Publieke en Semipublieke Sector (hierna: WNT) is bekrachtigd in het Besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000106049 en de Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 februari 2014, nr. 2014-0000 104920. De WNT is per 1 januari 2013 in werking getreden. Beloningen van bestuurders en overige topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, respectievelijk gemaximeerd te worden. Dit heeft geresulteerd in de wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT ingetrokken. De WNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd instrument waarmee normen en verplichtingen kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders en andere topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke regeling is verplicht om jaarlijks in de jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum.

Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen hebben wij gebruik gemaakt van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels toepassing WNT biedt inzake de volledige openbaarmaking van deze functionarissen. Op basis van de Beleidsregels toepassing WNT (inclusief de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 12 maart 2014, nr. 2014-0000142706 kunnen en hoeven wij niet volledig te voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen zoals voorgeschreven in artikel 4.2 lid 2c van de WNT (inclusief verwerking Aanpassingswet WNT). Voor 2025 geldt als maximumbedrag € 246.000,- inclusief belaste onkostenvergoedingen en pensioenbijdrage. 30

In 2025 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als bij tijdelijk personeel. De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Dit houdt in dat de directeur mét financiële gegevens en de leden van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem zónder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. In 2025 betreft dit alsdan de volgende personen:

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor dienstbetrekking?

Marc A. Visser directeur/secretaris 1-1-2025 / 31-12-2025 0,8 FTE Ja

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

€ 107.792 € 18.548 € 126.340 € 196.800 (80% van € 246.000)

Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op, die per 1 januari 2026 met pensioen gaat. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over.

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor dienstbetrekking?

Wiepkjen Kingma directeur/secretaris 1-11-2025 / 31-12-2025 0,94 FTE Ja

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

€ 16.833 € 2.037 € 18.870 € 38.700 (94% van € 246.000 voor 2 maanden)

31

In 2024 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A. Visser directeur/secretaris 1-1-2024 / 31-12-2024 0,8 FTE € 104.925 € 18.403 € 123.328

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging

Aan de hieronder vermelde functionarissen zijn in 2025 (evenals in 2024) geen vergoedingen betaald. Leden van het DB: • H. de Haan, E. de Groot (tot 25 september 2025), B. Dam, B. Koonstra (vanaf 27 juni 2025), L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), M. van Opzeeland (vanaf 28 november 2025), H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman Leden van het AB: • L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), E. van Esch ( vanaf 1 augustus 2025), Th. Faber, G. Wiersma (tot 28 april 2025), K. Wielstra (vanaf 28 april 2025), C. van Hes, E. de Groot (tot 25 september 2025), R. de Jong (vanaf 25 september 2025), R. Tromp, H. de Haan, B. Koonstra, J. Nijboer, M. van Opzeeland, J. Hagen, M. le Roy, B. Dam, D. Ruige, T. van Mourik (vanaf 28 april 2025), K. Arendz, H. Zonderland

32

Huisvestings-/Apparaatskosten Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten is in 2025 hoger uitgevallen dan begroot. De verklaring voor deze overschrijding ligt vooral binnen de post Huisvesting (zie hieronder). Huisvesting: De in 2025 onder Huisvesting geboekte kosten zijn per saldo € 13.552 hoger dan de begrote kosten, dit is de resultante van € 37.552 aan gemaakte kosten ten opzichte van € 24.000 qua begroting. De kanttekening is dat in deze cijfers een -niet begroot- bedrag van € 15.000 is meegenomen voor de kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem). Voorgesteld wordt om deze last te dekken vanuit de bestemmingsreserve onderhoud. In de jaarrekening 2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder “Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen”. Kantoorkosten: De post Kantoorkosten komt in 2025 € 4.202 lager uit dan de begroting (€ 58.798 ten opzichte van € 63.000). Binnen de Kantoorkosten zijn bij verschillende rubrieken onderschrijdingen waar te nemen, deels door het verder digitaliseren van kantoorprocessen in combinatie met kritisch blijven beoordelen van de uitgaven. Organisatiekosten: In 2025 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op € 48.127 ten opzichte van een begroting van € 43.000.

De post Organisatiekosten kende daarmee in 2025 een overschrijding van € 5.127 van de begrote kosten. Een deel van de verklaring ligt in de (hogere) kosten voor het organiseren van de landelijke TRKN-teamdag door hûs en hiem. Daarnaast zijn de hogere Contributies toe te schrijven aan het afsluiten van een abonnement bij WTA en vooral aan de indexatie van de contributiekosten. Indexatie is ook de verklaring voor de verhoogde accountantskosten. Diverse lasten Inkoop projecten Aan inkoopkosten voor Nije Pleats-sessies en de extra commissies inzake de aanwijzingen van monumenten is in 2025 een bedrag van € 9.956 geboekt. Deze post bestaat uit kosten van ingehuurde externe projectmedewerkers. Communicatiekosten Voor de communicatie en het profileren van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten is YFK ingehuurd. Aangezien YFK ook een rol heeft gespeeld in de communicatie m.b.t. het 100-jarig jubileum van hûs en hiem zijn de communicatiekosten hoger uitgevallen dan begroot. Jubileum 100-jaar hûs en hiem Voor het jubileumjaar van hûs en hiem was een bedrag begroot van € 25.000. Uiteindelijk zijn de kosten voor het jubileum uitgekomen op een bedrag van € 27.214.

De overschrijding kan met name worden toegeschreven aan de niet-begrote video-vastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.

33

De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten: Rekening 2025

Begroting 2025

Rekening 2024

Huisvesting Onderhoudskosten gebouw Onderhoudskosten tuin Schoonmaakkosten Gas en elektrisch Water Huisvuilkosten Overige huisvestingskosten Kelderrenovatie Totaal huisvesting

1.408 976 12.869 3.489 107 613 3.090 15.000 37.552

2.000 1.150 11.000 7.300 150 400 2.000 0 24.000

618 1.197 11.191 3.109 44 579 1.691 0 18.428

Kantoorkosten Kantoorartikelen Kantine Drukwerk Kosten website/jubileum Kosten beheer IT Overige kantoorkosten Totaal kantoorkosten

635 592 280 5.495 51.703 93 58.798

1.250 500 1.500 5.000 52.750 2.000 63.000

722 294 600 4.358 47.613 68 53.655

Organisatiekosten Verzekeringen Contributies Abonnementen/boeken Porti Telefonie Belastingen divers Accountantskosten Diverse organisatiekosten Totaal organisatiekosten

2.861 18.927 1.227 762 2.266 4.617 10.050 7.417 48.127

3.250 16.000 1.000 1.000 2.000 4.500 9.000 6.250 43.000

2.829 17.764 1.297 742 2.045 4.353 9.325 16.449 54.786

Totaal

144.477

130.000

126.870

Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling ‘hûs en hiem’. d.d. 26 juni 2026

H. Zonderland, vervangend voorzitter

W. Kingma, secretaris

34

Aan: het algemene bestuur van gemeenschappelijke regeling hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT A. Verklaring over de in jaarstukken opgenomen jaarrekening 2025 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2025 van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit te Leeuwarden gecontroleerd. Naar ons oordeel geeft de in de jaarstukken opgenomen jaarrekening een getrouw beeld van zowel de grootte en de samenstelling van de baten en lasten over 2025 alsmede van het vermogen van hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit op 31 december 2025 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De jaarrekening bestaat uit: 1. het overzicht van baten en lasten 2025; 2. de balans per 31 december 2025; 3. de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen, waaronder de rechtmatigheidsverantwoording van het dagelijks bestuur over de financiële rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties over 2025.

De basis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO), de door het algemeen bestuur op 29 november 2024 vastgestelde normenkader en het Controleprotocol Wet Normering Topinkomens (WNT) 2025 vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in de sectie 'Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening'. Wij zijn onafhankelijk van Hûs en hiem welstandsadvisering en monumentenzorg zoals vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Informatie ter ondersteuning van ons oordeel Wij hebben onze controlewerkzaamheden bepaald in het kader van de controle van de jaarrekening als geheel en bij het vormen van ons oordeel hierover. Onderstaande informatie ter ondersteuning van ons oordeel en onze bevindingen moeten in dat kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen of conclusies.

Bentacera Registeraccountants B.V. Postbus 129 9200 AC Drachten KvK 01100531

Materialiteit Op basis van onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de controle van de jaarrekening als geheel bepaald op € 30.000. De bij onze controle toegepaste goedkeuringstoleranties bedraagt 2% voor fouten en onzekerheden 2% van de totale lasten, exclusief toevoegingen aan reserves, zoals voorgeschreven in artikel 2 lid 1 Bado. Daarbij zijn voor de controle van de in de jaarrekening opgenomen WNT-informatie de materialiteitsvoorschriften gehanteerd zoals vastgelegd in het Controleprotocol WNT 2025. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn, zoals ook bedoeld in artikel 3 Bado. Wij zijn met het algemeen bestuur overeengekomen dat wij aan hen tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven € 1.000 rapporteren alsmede kleinere afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve of WNT-redenen relevant zijn. Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2025 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd.

Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is. B. Verklaring over de in het jaarverslag opgenomen andere informatie Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvat het jaarverslag andere informatie, die bestaat uit: - het jaarverslag, waaronder de programmaverantwoording en de paragrafen; - overzicht verschillenanalyse Incidenteel-Structureel. Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere informatie - met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat; - alle informatie bevat die op grond van BBV is vereist. Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of de andere informatie materiële afwijkingen bevat. Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in ingevolge artikel 213 lid 3 onder d van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie, waaronder het jaarverslag en overzicht verschillenanalyse Incidenteel-Structureel in overeenstemming met het BBV.

Pagina 2 van 4

C. Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening Verantwoordelijkheden van het bestuur voor de jaarrekening Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor het opmaken en getrouw weergeven van de jaarrekening in overeenstemming met het BBV. Het dagelijks bestuur is ook verantwoordelijk voor de financiële rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, waaronder de verordening van de hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit, en voor het getrouw toelichten van de financiële rechtmatigheid in de jaarrekening. In dit kader is het dagelijks bestuur verantwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die het bestuur noodzakelijk acht om het opmaken van de jaarrekening en de naleving van het normenkader voor financiële rechtmatigheid mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude. Bij het opmaken van de jaarrekening moet het dagelijks bestuur de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie onderbouwen en afwegen of de gemeenschappelijke regeling in staat is de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers op te vangen zonder tussenkomst van de toezichthouder.

Het dagelijks bestuur moet gebeurtenissen en omstandigheden waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan of de risico’s kunnen worden opgevangen toelichten in de jaarrekening. Het algemeen bestuur is verantwoordelijk voor het vaststellen van het normenkader voor de financiële rechtmatigheid en het uitoefenen van toezicht op het proces van financiële verslaggeving van de vennootschap. Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van een controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controle-informatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel. Onze controle is uitgevoerd met een hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle materiële fouten en fraude ontdekken. Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.