Bijlage 2a Eindrapportage Zicht op de Lelylijn - Concept Managementsamenvatting

Concept 22-08-2024

CONCEPT (95% versie)

Managementsamenvatting Eindrapportage Zicht op de Lelylijn Bronnen worden hier aangegeven met een letter en een referentielijst, later worden dit eindnoten met cijfers.

Introductie Eind 2022 hebben Rijk en regio gezamenlijk besloten tot een MIRT 1 en NOVEX 2 onderzoek naar de Lelylijn, een nieuwe en snelle spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen en Leeuwarden. Een spoorverbinding die Noordelijk Nederland (Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland) en de Randstad dichter bij elkaar brengt en de verschillen tussen regio’s kan verkleinen. Het onderzoek naar de Lelylijn richt zich op de nut- en noodzaak van de Lelylijn en welk ontwikkelperspectief de Lelylijn (Noordelijk) Nederland kan bieden. Dit gaat over de spoorverbinding zelf, de ruimtelijke ontwikkelingen en de impact op de brede welvaart in Nederland en Noordelijk Nederland in het bijzonder. De vraagstelling en aanpak sluiten aan bij de probleemanalyse uit het rapport Elke Regio Telt!, dat in 2023 tijdens de onderzoeksfase van het Lelylijn-project is opgeleverd.

“De aanleg van de Lelylijn wordt voortgezet”, Hoofdlijnenakkoord 2024-2028. Medio 2024 is de Lelylijn is opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord 2024-2028: “De aanleg van de Lelylijn wordt voortgezet, waarbij met de aanleg wordt gestart in Groningen indien dit uitvoeringstechnisch mogelijk is”. Het vorige kabinet heeft een bijdrage van € 3 miljard gereserveerd. Opgaven De ongelijkheid in Nederland is de afgelopen decennia toegenomen, waarbij de Noordelijke regio te maken heeft met een aantal ontwikkelingen die deze ongelijkheid nog groter maakt. Economie Noordelijk Nederland heeft een verspreide economische en ruimtelijke structuur. De stedelijkheid is relatief laag en economische kernen liggen op (te) grote afstand van elkaar, wat ervoor zorgt dat de potentie van Noordelijk Nederland onvoldoende wordt benut. Een goede verbinding met andere regio’s, steden en kleinere plaatsen is essentieel. Hierdoor kunnen meer economische kernen binnen de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen (wonen, werken, onderwijs, etc.) in Noordelijk Nederland en de Randstad vallen. Ook zijn er verschillen in het innovatievermogen in Nederland. Het innovatievermogen in Noordelijk Nederland ligt lager dan in de rest van Nederland.

Mogelijke oorzaken hiervan zijn een lager aanbod aan hoger onderwijs in vergelijking met de rest van Nederland, de beperkte omvang van investeringen in innovatie en beperkte bedrijvendynamiek. Een nieuwe treinverbinding kan nabijheid creëren. Door het verkleinen van de afstand kan Noordelijk Nederland beter worden aangesloten op het economische netwerk van de Randstad, wat ruimte biedt om te profiteren van elkaars kennisclusters.

1 MIRT = Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

2 NOVEX = Nationale omgevingsvisie extra, een programma waarin overheden samenwerken aan een

plan voor de ruimtelijke ordening van Nederland. De Lelylijn is een van de zestien speciale NOVEXgebieden, waar grote en complexe ruimtelijke uitdagingen zijn.

1

Concept 22-08-2024

Bereikbaarheid Het Nederlandse spoornetwerk heeft op dit moment maar één toegangspoort naar Noordelijk Nederland, de route via Zwolle - Meppel. De kwetsbaarheid op het traject Zwolle - Meppel is groot: als er vertraging of uitval is, bestaat er geen alternatief voor reizigers. Dat vraagt om een robuuster spoornetwerk. Een robuuster spoornetwerk draagt ook bij aan de bereikbaarheid in de regio. Een nieuwe treinverbinding geeft inwoners meer mogelijkheden om basisvoorzieningen te bereiken zoals werk, school, ziekenhuis of sportaccommodatie. Hierdoor wordt het risico op vervoersarmoede verkleind. Woningbouw Nederland, en dus ook Noordelijk Nederland, kent een tekort aan woningen. Het is een opgave om voldoende woningen te realiseren passend bij de toekomstige vraag. Alle regio’s moeten eraan bijdragen om dit mogelijk te maken. De ruimte in Nederland is immers schaars en de druk op de Randstad neemt alleen maar toe. Zoals het Voorontwerp Nota Ruimte aangeeft, moet nadrukkelijk worden gekeken naar woningbouw in de regio, waaronder Noordelijk Nederland. Om dit mogelijk te maken is een goede en duurzame ontsluiting van nieuwe woongebieden nodig. Brede welvaart Niet iedereen profiteert van de brede welvaart die de Nederlandse economie creëert.

In stedelijke gebieden zoals de Randstad is een groot aanbod van voorzieningen, terwijl in minder stedelijke gebieden deze voorzieningen dreigen te verdwijnen. Hierdoor ontstaan er grote verschillen in Nederland. Voor een betere spreiding van brede welvaart is een goede verbinding met andere regio’s, steden en kleinere plaatsen binnen Noordelijk Nederland essentieel. Duurzaamheid Tot slot heeft Nederland internationale afspraken gemaakt om klimaatverandering tegen te gaan. Het openbaar vervoer in Nederland, maar ook over de grens, speelt hierbij een grote rol. Met verschillende partijen wordt onderzocht hoe duurzaam (internationaal) reizen bevorderd kan worden. Het doel hiervan is het verbeteren van (internationale) treinverbindingen zodat de auto en het vliegtuig kunnen worden vervangen door de trein en bus.

In het MIRT- en NOVEX-onderzoek is onderzocht in welke mate de Lelylijn eraan bijdraagt deze uitdagingen het hoofd te bieden en hoe de kernkwaliteiten van Noordelijk Nederland dankzij de Lelylijn beter kunnen worden benut. Inbreng omgeving Als eerste stap is aan de bevolking van Nederland, in een uitgebreide online raadpleging, gevraagd wat zij belangrijk vinden voor de Lelylijn. Uit de reacties van ruim 11.000 inwoners uit heel Nederland blijkt dat zij waarde hechten aan een snelle spoorverbinding, die zorgt voor meer duurzaam vervoer, met een goede inpassing in de natuur, zodat meer banen binnen bereik komen en de economie sterker wordt. De projectdoelstellingen zijn vervolgens aangepast naar aanleiding van de resultaten van deze raadpleging. Projectdoelstellingen 1. De Lelylijn als backbone van de versterking van de economie van (Noordelijk) Nederland; 2. De Lelylijn als een snelle en rechtstreekse betrouwbare spoorverbinding tussen Noordelijk Nederland en de Randstad (Groningen/ Leeuwarden – Lelystad), waarbij de bereikbaarheid in de Noordelijke regio’s verbetert en een betere verbinding met Duitsland mogelijk wordt gemaakt; 3. De Lelylijn zorgt voor betere ontsluiting van huidige woningbouw en verwachte groei van de woningbouw die gepaard kan gaan met realisatie van de Lelylijn; 4.

De Lelylijn draagt bij aan het dichter bij elkaar brengen van regio’s in Nederland (en zorgt ook binnen de Noordelijke regio voor een betere bereikbaarheid); 5. De Lelylijn verbetert het aanbod van duurzaam vervoer en draagt daarmee bij aan de klimaatdoelen. Daarnaast zijn er twee randvoorwaarden meegegeven: Het project Lelylijn houdt rekening met een optimale natuur inpassing van de Lelylijn;

2

Concept 22-08-2024

Bij de aanleg van de Lelylijn moet voldoende rust en open ruimte worden behouden.

Invoegen: 3 metrokaartjes (1 per alternatief inclusief rijtijden, vervoerwaarden, raming)

Adviesraad Lelylijn Niet alleen inwoners zijn geraadpleegd, ook het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, zoals onderwijsinstellingen en natuurorganisaties, zijn betrokken bij de Lelylijn via de Adviesraad Lelylijn. In de Adviesraad hebben zij hun visie en advies kunnen geven over de uitkomsten van de verschillende onderzoeken over de Lelylijn. Ook buiten de Adviesraad om hebben een aantal van deze partijen kunnen deelnemen aan diverse werk- en expertsessies.

Invoegen: 3 metrokaartjes (1 per alternatief, met daarop uitdagingen voor zowel stedelijke- als natuurlijke inpassingen)

-

Tot slot zijn bestuurders en volksvertegenwoordigers regelmatig geïnformeerd en op deelproducten om inbreng gevraagd gedurende het onderzoek. Regionale overheden maken bovendien deel uit van de Stuurgroep Lelylijn en zijn ook onderdeel van de projectorganisatie. Onderzoek Lelylijn-alternatieven: de hoeken van het speelveld In het Onderzoek Lelylijn-alternatieven zijn drie, realistische en maakbare basisalternatieven voor de mogelijke routes van de Lelylijn onderzocht: 1. Het Afsluitdijkalternatief 2. Het Bundelingsalternatief langs de Rijkswegen A6/A7/A32 3. Het Zuidelijk alternatief Deze drie alternatieven zijn onderscheidend van elkaar en geven de reikwijdte van de verschillende oplossingen weer. Het Onderzoek Lelylijn-alternatieven wijst uit dat de reistijd fors verkort kan worden tussen Groningen en Leeuwarden en de Randstad. Ook binnen de regio verbeteren de reistijden aanzienlijk. Regionaal profiteren allereerst Emmeloord (Bundelingsalternatief en Zuidelijk alternatief) en Drachten (Bundelingsalternatief) door de komst van een station aan de Lelylijn. Daarnaast gaan Lelystad en Heerenveen er potentieel flink op vooruit. De rijtijden per trein zijn aanzienlijk lager dan de huidige bus reistijden tussen een aantal van deze plaatsen.

De vervoerwaardes bij de basisalternatieven tonen aan dat er 17.000 - 52.000 treinritten op de Lelylijn kunnen plaatsvinden, afhankelijk van route, stations en dienstregeling.

In de uitwerking van de drie basisalternatieven zijn een aantal plekken benoemd waar extra aandacht nodig is voor inpassing in landelijk of stedelijk gebied. Het gaat hier om gebieden waar de Lelylijn-alternatieven kruisen met natuurgebieden, zoals Van Oordt’s Mersken of andere complexe situaties, zoals stedelijke inpassing bij bijvoorbeeld Heerenveen, Leeuwarden en Groningen. Onderliggend OV Om maximaal van de toegevoegde waarde van de Lelylijn te kunnen profiteren, is het onderliggende openbaar vervoer (zoals busverbindingen) heel belangrijk. Gebieden die geen station hebben, moeten met goed openbaar vervoer op de Lelylijn worden aangehaakt. De rol van de regio is hierbij heel belangrijk. Ontwikkelperspectief Lelylijn Het Ontwikkelperspectief Lelylijn is een toekomstschets richting 2050, die gaat over de ruimte en kansen rondom de Lelylijn en welke keuzes daarin kunnen worden gemaakt. Het Ontwikkelperspectief Lelylijn gaat uit van de bundeling van de Lelylijn met de Rijkswegen A6/A7/A32 (het Bundelingsalternatief) met nieuwe stations in Emmeloord en Drachten, en eventueel een extra station in Heerenveen.

Het Bundelingsalternatief als werkhypothese De resultaten van het onderzoek Lelylijn-alternatieven laten zien dat het Bundelingsalternatief de meeste reizigers aantrekt, qua rijtijden een enorme verbetering laat zien, veel bijdraagt aan de verbetering van de bereikbaarheid binnen de regio en het beste aansluit bij de bestuurlijke opdracht, zoals vastgesteld op 7 december 2022: ‘’de partijen beogen een belangrijke stap te zetten in een nieuwe, rechtstreekse spoorverbinding tussen Lelystad, als poort naar de Randstad en Leeuwarden en Groningen als belangrijke bestemmingen in het noorden’’.

3

Concept 22-08-2024

De onderzoeksresultaten laten daarmee zien dat er veel argumenten zijn die de keuze voor het Bundelingsalternatief als werkhypothese ondersteunen. Ontwikkelperspectief: 4 pijlers Met het Ontwikkelperspectief wordt de sociale, economische en maatschappelijke meerwaarde van de Lelylijn in beeld gebracht. Dit met oog voor de grote en benodigde ruimtelijke keuzes en de opgaven die zijn geïdentificeerd op het gebied van economie, bereikbaarheid, woningbouw, brede welvaart en duurzaamheid. Het Ontwikkelperspectief Lelylijn is opgebouwd uit de volgende vier pijlers. Pijler 1. Positionering van Groningen en Leeuwarden Groningen en Leeuwarden zijn de banenmotors van Noordelijk Nederland. Een sterke economie begint hier. We investeren in een schaalsprong in Groningen en Leeuwarden om de economie aan te jagen. De ontwikkelambitie van Groningen is orde van grootte 30.000 – 40.000 banen en 40.000 – 50.000 woningen (t.o.v. heden). De ontwikkelambitie in Leeuwarden is orde van grootte 15.000 – 20.000 banen en 15.000 – 30.000 woningen (tov heden). Pijler 2. Drie zelfstandige Daily Urban Systems We onderscheiden een drietal Daily Urban Systems rondom de Lelylijn: NoordNederland, Regio Zwolle en de Metropoolregio Amsterdam. Dit zijn gebieden waarin de belangrijkste dagelijkse woon-werkverplaatsingen plaatsvinden.

Economische nabijheid binnen dit gebied is essentieel om lange afstand pendel te beperken. De Lelylijn moet daarom in voldoende frequentie de verschillende stedelijke kernen binnen die systemen verbinden. Heerenveen en Drachten zullen hun natuurlijke positie in het netwerk moeten innemen en dus groeien in omvang en stedelijkheid. Daarbij vormt Lelystad de verbinding tussen MRA en Noord-Nederland, om deze rol goed in te vullen zal zij ook moeten groeien in omvang. Emmeloord groeit in haar rol als centrumstad voor de Noordoostpolder en Urk. Pijler 3. Vitale kernen en vitaal platteland Sterke steden en vitaal platteland hebben elkaar nodig, daarom zijn bovenstaande pijlers noodzakelijk om het platteland vitaal te houden. Met stedelijke voorzieningen dichtbij (stedelijk netwerk) en meer hoogstedelijke

voorzieningen op middellange afstanden (Groningen, Leeuwarden en Lelystad) blijven de dorpskernen ook in de toekomst aantrekkelijke vestigingslocaties. Hiervoor is een dekkend OV-systeem nodig. Daarnaast vraagt dit om inzet op leefbaarheid en kwalitatieve ontwikkelingen naar lokale ondergrond, aard, schaal, opgave en identiteit. En met onderscheidende specialisatie op kwaliteiten zoals ‘genieten op het water’, wandel- en fietskwaliteit en streekproducten. Pijler 4. Een goed functionerend bodem-, water-, en natuursysteem Om in de toekomst in een veilige omgeving te leven, wonen en werken, moeten water en bodem sturend zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling. Hiermee bereiden we ons voor op de gevolgen van klimaatverandering, op perioden met te veel en te weinig water en andere weersextremen. Verder bouwen we voort op het cultuurlandschap en werken aan een toegankelijk landschap van wereldklasse. Daarin worden het UNESCO Werelderfgoed Schokland en de Nationale Wederopbouwgebieden Noordoostpolder en Haskerveenpolder gekoesterd. Zorgvuldige inpassing van de spoorlijn is een minimumeis; bij grotere passages (van natuurwaarden) is onderlinge versterking het uitgangspunt en nieuwe barrièrevorming wordt zoveel mogelijk voorkomen.

De essentie van het Ontwikkelperspectief Lelylijn Kort samengevat is dit het Ontwikkelperspectief Lelylijn: de verdere doorontwikkeling van het Stedelijk Netwerk in Noordelijk Nederland, de ontwikkeling van een vitaal en aantrekkelijk platteland, het versterken van de economische ruggengraat in het gebied met innovatieve economische clusters rondom de huidige en nieuwe stations, - met als uitgangspunt dat bij al deze ontwikkelingen water en bodem leidend zijn voor wat mogelijk is. Brede Welvaart Onderzoek Naast het NOVEX-Ontwikkelperspectief en het onderzoek naar de Lelylijnalternatieven is een onderzoek gedaan naar de effecten van de Lelylijn op de Brede Welvaart. Ook hierbij is uitgegaan van het Bundelingsalternatief. Brede 4

Concept 22-08-2024

welvaart kan op verschillende manieren worden gedefinieerd. Belangrijk is dat gekeken wordt naar verschillende indicatoren, verschillende doelgroepen en toekomstgerichtheid. We hebben dit zowel kwantitatief gedaan aan de hand van indicatoren die in cijfers zijn uit te drukken, als kwalitatief met focusgroepen van bewoners uit het Lelylijn gebied. In de focusgroepen konden bewoners zelf aangeven welke effecten zij verwachten van de Lelylijn, vooruitkijkend naar het jaar 2050. De volgende acht indicatoren zijn hiervoor gebruikt: wonen, milieu, welzijn, veiligheid, materiële welvaart, gezondheid, samenleving en vrije tijd en arbeid (zie afbeelding 1).

Lelylijn Internationaal Ook de internationale component van de Lelylijn is onderzocht. Allereerst is gekeken naar de verbinding Groningen - Bremen. Deze kan op verschillende manieren worden versneld. Het verwachte aantal reizigers is niet heel groot. Uit de analyse van reizigersaantallen blijkt dat er meer potentie is voor een internationale verbinding richting het zuiden, vanuit Groningen en de noordelijke provincies naar Antwerpen, Brussel en verder naar Frankrijk. De Lelylijn kan hier een bijdrage aan leveren door de snelle verbinding naar Amsterdam-Zuid en Schiphol. Samenvattend De verschillende onderzoeken hebben, zoals hiervoor benoemd, heel veel informatie opgeleverd over de effecten van de Lelylijn. Voor de doelstellingen van de Lelylijn betekent dit het volgende:

Afbeelding 1: De acht thema’s van brede welvaart (Sociaal Planbureau Groningen, 2020).

Uitkomsten De meest genoemde voordelen van de Lelylijn, zoals die zijn benoemd in de gesprekken met inwoners van verschillende plaatsen langs de Lelylijn, zijn meer keuzevrijheid, behoud van natuur, grotere kwaliteit van wonen, meer werkgelegenheid binnen bereik, verbeterde en duurzame bereikbaarheid en meer verkeersveiligheid. In de gesprekken is ook gevraagd naar mogelijke nadelen van de Lelylijn. Daarbij worden de volgende zaken genoemd: meer geluidsoverlast, zorgen over duurdere woningen, toename van criminaliteit en minder ruimte. Over het algemeen werden meer positieve dan negatieve effecten benoemd. Kwantitatief onderzoek van TNO/ VU wordt nader aangevuld.

Doelstelling 1: de Lelylijn als backbone van de versterking van de economie van (Noordelijk) Nederland. Opgave In Noordelijk Nederland profiteren economische kernen op dit moment onvoldoende van elkaars nabijheid en van de rest van Nederland. Dit remt het innovatievermogen in Noordelijk Nederland, vergeleken met andere delen van Nederland. Zo is er een minder groot aanbod aan hoger onderwijs en kent Noordelijk Nederland veel MKB-bedrijvigheid. Hierdoor wordt de potentie van Noordelijk Nederland onvoldoende benut, terwijl Noordelijk Nederland op verschillende terreinen een sterke kennispositie heeft opgebouwd. Bijdrage Lelylijn De Lelylijn zorgt voor een betere aansluiting op het economisch netwerk in Nederland. Dit leidt tot positieve agglomeratie-effecten en meer concentratie in de steden langs de Lelylijn. De Lelylijn kan een impuls zijn voor campusontwikkeling, waardoor bestaande economische clusters ook in de toekomst blijven groeien en profiteren. Kleinere kernen in de omgeving profiteren ook van meer economische bedrijvigheid in de steden. Meer banen, opleidingen en voorzieningen in de nabijheid dragen bij aan de welvaart en een betere benutting van het aanwezige arbeidspotentieel. Noordelijk Nederland profiteert hiervan, maar ook Nederland als geheel.

5

Concept 22-08-2024

Daarnaast zorgt de Lelylijn voor meer mogelijkheden voor uitwisseling, behoud en terugkeer van talent. Dit is een van de grote drivers voor economische groei en verdiencapaciteit in de toekomst. De regio is sterk in toekomstgerichte sectoren als water, gezondheid, circulariteit, maakindustrie, agrofood en landbouw. De verwachting is dat er in deze en andere sectoren, door de Lelylijn met bijbehorende gebiedsontwikkeling, ongeveer 27.500 extra banen bijkomen in de noordelijke regio (bovenop een autonome groei van ongeveer 62.000). Daarnaast draagt de Lelylijn bij aan het verbeteren van Noordelijk Nederland als vestigingsplaats, wat tot hogere economische groei leidt op de langere termijn. Tot slot zijn er door de Lelylijn meer kansen voor de vrijetijdseconomie en toerisme. Er is een breed palet aan kansen en mogelijkheden voor recreatie en de cultuur- en sportsector (evenementen, sportwedstrijden, musea, stedelijk aanbod, UNESCO locaties, etc.). Het gebruik van de trein voor recreatie neemt sinds een aantal jaar toeB. Dit is belangrijk voor alle regio’s langs de lijn en voor de vervoerder die hiermee juist in minder drukke uren extra reizigers kan vervoeren. Kortom, de Lelylijn zorgt voor meer economische diversiteit en toekomstbestendigheid in Noordelijk Nederland. Dit komt heel Nederland ten goede.

Doelstelling 2: de Lelylijn als een snelle en rechtstreekse betrouwbare spoorverbinding tussen Noordelijk Nederland en de Randstad (Groningen/ Leeuwarden – Lelystad), waarbij de bereikbaarheid in de Noordelijke regio’s verbetert en een betere verbinding met Duitsland mogelijk wordt gemaakt. Opgave Op dit moment is er maar één verbinding tussen Noord Nederland en de rest van het land: de spoorlijn tussen Zwolle en Meppel. De kwetsbaarheid van dit traject is groot, omdat er regelmatig vertraging en uitval plaatsvindtC en er geen alternatieve verbinding is. Reizigers haken hierdoor af. De reistijden per openbaar vervoer tussen Noordelijk Nederland en de Randstad zijn lang en de psychologische afstand is groot. Bijdrage Lelylijn

De Lelylijn vormt de tweede toegangspoort van en naar Noordelijk Nederland. De spoorverbinding zorgt voor fors minder reistijd, tot ruim 45 minuten korter, tussen de Randstad en Groningen/ Leeuwarden. Ook binnen de regio verbeteren de verbindingen en reistijden in belangrijke mate, bijvoorbeeld tussen Drachten - Groningen van 45 minuten naar 13 minuten. Plaatsen als Emmeloord (tot 4500 in/uitstappers) en Drachten (tot 6000 in/uitstappers) kunnen dankzij de Lelylijn onderdeel gaan uitmaken van het Nederlandse spoornetwerk en zich daarmee ontwikkelen als groeikernen, qua voorzieningen, wonen en bedrijvigheid en als regionale OV-hubs. Als perspectief voor de wat langere termijn kan met de Lelylijn de verbinding van de Randstad en de noordelijke regio naar Duitsland en mogelijk Scandinavië verbeteren. Daarnaast biedt een internationale verbinding van Groningen naar Antwerpen, Brussel en verder naar Frankrijk kansen, hier is op dit moment al vraag naar. Een internationale verbinding draagt bij aan het aantrekken van talent en het verbinden van universiteitssteden onderling. Doelstelling 3: de Lelylijn zorgt voor een betere ontsluiting van de huidige woningbouw en verwachte groei van de woningbouw die gepaard kan gaan met realisatie van de Lelylijn.

Opgave Een groeiende bevolking, kleinere huishoudens, langdurige bouwprocessen en gebrek aan bouwgrond maken dat Nederland kampt met een woningbouwopgave. Tot 2030 moeten er circa één miljoen extra woningen worden gebouwdD. Daarnaast kent Noordelijk Nederland een grotere (stedelijke) vernieuwingsopgave dan de rest van Nederland. Het aantal verouderde woningen en buurten is relatief groot. Bijdrage Lelylijn Door de verbinding die de Lelylijn creëert, kan Noordelijk Nederland een substantiële bijdrage van ongeveer 92.500 extra nieuwe woningen realiseren, bovenop de autonome groei van 66.000 woningen, om tegemoet te komen aan de nationale woningbouwopgave. Woningen die nodig zijn om jongeren te behouden, vergrijzing tegen te gaan en te voorkomen dat de woningmarkt ook in Noordelijk Nederland vastloopt. De meeste woningen zullen worden gerealiseerd in de grotere kernen, daar waar voorzieningen zijn en passend bij de ontwikkeling naar een sterk stedelijk netwerk. Het bouwen in hogere 6

Concept 22-08-2024

dichtheden en grotere volumes zorgt voor een kwaliteitsimpuls van de forse herstructureringsopgaven, die betrekking hebben op het renoveren en verduurzamen van woningen en woonwijken. Daarnaast is er ruimte voor woningbouw in de kleinere kernen in de nabijheid van de Lelylijn, passend bij de aard en schaal van deze plaatsen. Groei van de steden is ook goed voor het omliggende platteland A. Geconcentreerde groei geeft minder druk op de ‘groene ruimte’ en vergroot de kans dat voorzieningen in de nabijheid blijven. Noordelijk Nederland blijft aantrekkelijk, mits er sprake is van goede bereikbaarheid. Doelstelling 4: de Lelylijn draagt bij aan het dichter bij elkaar brengen van de regio's in Nederland. Opgave Regionale welvaartsverschillen nemen toe in Nederland. In en rondom economische kernen is een groot aanbod van werknemers, kennis en infrastructuur. Buiten economische kernen is dit aanbod minder. Voorzieningen dreigen steeds meer te verdwijnen waardoor sociaaleconomische tekorten en gezondheidsachterstanden ontstaan. Bijdrage Lelylijn De Lelylijn brengt regio's in Nederland dichter bij elkaar. De spoorlijn zorgt voor nabijheid van voorzieningen in Noordelijk Nederland en in de Randstad: wonen, werken, onderwijs, zorg en sociale contacten zijn voor meer mensen beter bereikbaar. Dit heeft een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid van mensen.

Daarnaast zorgt nabijheid van voorzieningen voor kansengelijkheid. De Lelylijn stelt mensen in staat deel te nemen in de samenleving. Dit heeft een positief effect op de kansengelijkheid tussen regio’s en de brede welvaart in Nederland. Doelstelling 5: de Lelylijn draagt bij aan het bevorderen van een duurzame vervoerswijze en kan daarmee een bijdrage leveren aan de klimaatdoelen. Opgave Mobiliteit is onmisbaar in onze samenleving en duurzame mobiliteit wordt hierbij steeds belangrijker. De Lelylijn is in het Nederlandse spoornetwerk de ontbrekende schakel, die plaatsen als Emmeloord en Drachten die geen station hebben, verbindt met de rest van Nederland. Binnen de Noordelijke

regio is de auto-afhankelijkheid tot op heden groot door het ontbreken van (voldoende kwalitatief) OV. Om iedereen de mogelijkheid te bieden een duurzame vervoerwijze te kiezen is het belangrijk om het spoorsysteem te blijven ontwikkelen voor toekomstige generaties. Voor internationale reizen is een opgave om meer met de trein te reizen en minder met het vliegtuig. De Lelylijn is recent opgenomen in het TEN-T netwerkE . Bijdrage De spoorlijn geeft inwoners een duurzame vervoerskeuze en creëert nabijheid van wonen, werken en andere voorzieningen zodat mensen geen grote afstanden hoeven af te leggen. De mobiliteitsbewegingen die wel gemaakt worden, kunnen via de Lelylijn en het onderliggend openbaar vervoer dat op elkaar wordt afgestemd. Een nieuwe spoorverbinding kan ervoor zorgen dat het onderliggende OV op peil blijft, doordat er meer reizigers komen in het openbaar vervoer als geheel. De druk op de weg kan afnemen waardoor mogelijk minder (uitbreiding van) wegcapaciteit nodig is. De Lelylijn kan bijdragen aan het terugdringen van de vervoersarmoede en vergroten van inclusiviteit (26% van de mensen heeft geen auto of rijbewijs) en de instandhouding van (bereikbaarheid van) voorzieningen in landelijke gebieden, door in de kleinere kernen een aansluiting met de bus op de Lelylijn te bieden.

Voor internationale reizen kan de Lelylijn een eerste bouwsteen zijn om in de toekomst een snelle treinverbinding richting Duitsland of België en verder mogelijk te maken. Conclusie en vervolg Waar staan we nu Gezien het belang van de Lelylijn voor een robuuste toekomst en goede bereikbaarheid voor (Noordelijk) Nederland is de Lelylijn, zoals eerder benoemd, opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord 2024-2028. Tijdlijn: “waar staan we in het project en hoe verder” 7

Concept 22-08-2024

Het Lelylijn-project bevindt zich in de onderzoeksfase van de MIRT-werkwijze. Het BO-MIRT zal uitwijzen of het project doorgaat naar de Verkenningsfase via de zogenoemde Startbeslissing of dat nog vervolgonderzoek nodig is.

Referentielijst A = Raad voor de leefomgeving en infrastructuur, Raad voor het Openbaar Bestuur, Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2023). Elke regio telt! Een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio’s. Den Haag. Digitale uitgave. B = treingebruik voor recreatie neemt laatste jaren toe BRON TOEVOEGEN C = vertraging Zwolle Meppel gemiddeld 4 uur per week BRON TOEVOEGEN D = ABF Research (2021). Vooruitzichten bevolking, huishoudens en woningmarkt. Prognose en scenario’s 2021 - 2035. Delft. Digitale uitgave. E = Sterk Noord Nederland (2023). Lelylijn definitief op de Europese spoorkaart. https://www.sterknoordnederland.nl/nieuws/lelylijn-definitief-op-europesespoorkaart

Afbeelding 2: De vier fasen van de MIRT-systematiek.

8