Bijlage 1 - Themarekening 2025 inclusief getekende controleverklaring
Tekst van het document
De samenwerking rondom het betaald voetbal bleef stevig, onder andere door de persoonsgerichte aanpak (PGA-voetbal) en aanvullende maatregelen voor stadionveiligheid. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Ondermijning en toezicht • Bewustwording ondermijning is verder versterkt. We informeerden collega’s binnen de organisatie en betrokken hen bij het onderwerp via interne meldstructuren, bewustwording en deelname aan regionale overleggen. Hierdoor staat ondermijning organisatorisch beter op de kaart. • We voerden integrale controles uit, samen met politie en andere partners. Denk aan controles bij horeca, kapperszaken en in het onderwijs (kluisjescontroles). Daarbij signaleerden we risico’s die we hebben aangepakt. Veilige leefomgeving • Het uitgaansgebied is veiliger geworden met de invoering van de Collectieve Horecaontzegging (CHO). Het horecaconvenant uit 2024 vormt hierbij de basis voor samenwerking tussen horeca, politie en gemeente. Radicalisering en maatschappelijke onrust • We versterkten de aanpak van radicalisering met een casus- en weegtafel, trainingen voor medewerkers en de inzet van aandachtsfunctionarissen. • Tegelijk vroegen onverwachte maatschappelijke spanningen om extra inzet.
32
Bestuurlijke aanpak en samenwerking • We zetten bestuurlijke instrumenten gericht in, zoals sluitingen op basis van de Opiumwet en gebiedsverboden via de Gemeentewet. • De samenwerking rond betaald voetbal is verder geprofessionaliseerd. We versterkten de persoonsgerichte aanpak (PGA-voetbal), pakten overlast door supporters aan in samenwerking met de politie en het OM en we werkten aan een veilig en beheersbaar voetbalgebied.
Gemeentelijk Sportcentrum en IJshockeyhal Wat wilden we bereiken? In 2025 besluit de gemeenteraad over de strategische en structurele keuzes voor de toekomst van het gemeentelijk sportcentrum en de ijshockeyhal. Wat hebben we bereikt? Zwembad Sportstad Op 17 april 2025 besloot de gemeenteraad om voor een periode van 15 jaar, afgerond € 1 miljoen (prijspeil 2024) per jaar beschikbaar te stellen aan Sportstad, als bijdrage voor het zwembad in het gemeentelijk sportcentrum. Hiermee borgen we het voortbestaan van het zwembad. De verder uitwerking van de afspraken rond de middelen is complex. Hier werken we nog aan. IJshockeyhal De gemeenteraad is geïnformeerd over de stand van zaken rond de ijshockeyhal. Bouwkundig is deze geborgd tot medio 2028 met daarna een jaarlijkse verlenging tot maximaal medio 2030. Dit hangt samen met de mogelijke Olympische Winterspelen in het eerste kwartaal van 2030. De bijbehorende risico’s zijn in beeld gebracht. Vervolg en besluitvorming
De nieuwe gemeenteraad krijgt een voorstel over de toekomst van de ijshockeyhal. Daarbij nemen we ook de ontwikkelingen rond de Olympische Spelen en het algemeen voorbereidingscentrum voor de Winterspelen mee. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 • Voor zowel het zwembad als voor de ijshockeyhal zijn externe onderzoeken uitgevoerd naar de totale eigendomskosten. Op basis daarvan is bepaald welke middelen nodig zijn om continuïteit te waarborgen. • De gemeenteraad nam in 2025 een besluit over het zwembad en is geïnformeerd over de ijshockeyhal, inclusief de bijbehorende risico's.
Cultuur Wat wilden we bereiken? We versterken de slagkracht van de culturele sector door vraaggericht samen te werken en het culturele aanbod zichtbaar te maken, onder andere met de inzet van Feanomenaal. We verbreden de doelgroepen die participeren in cultuur, met onder andere de inzet van het Jeugdfonds en de GALA-activiteiten.
33
Wat hebben we bereikt? Cultuurhuis Heerenveense School In juni 2025 besloot de raad om krediet beschikbaar te stellen voor een cultuurhuis in en rond de Heerenveense School. De Rinkelbom maakt plaats voor woningbouw, waardoor ruimte ontstaat voor een nieuwe, levendige plek voor cultuur, creativiteit en ontmoeting. In en rond de Heerenveense School gaan Museum Heerenveen, Ateliers Majeur en andere organisaties samen activiteiten organiseren voor jong en oud. Vervolg en afspraken Zodra de samenwerkingsovereenkomst Cultuurhuis is overeengekomen - inclusief de positie van Stichting Historie - komen we hierop terug bij de raad. Cultuurkwartier in het centrum In december 2025 besloot de raad daarnaast om op de huidige ABC-locatie een nieuw gemeentehuis te bouwen, geïntegreerd met de bibliotheek. Samen met het cultuurhuis wordt hiermee de wens voor een cultuurkwartier in het hart van Heerenveen werkelijkheid. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Cultuurontwikkeling en voorzieningen • We werkten verder aan de realisatie van het Cultuurhuis. De gemeente voerde regie en organiseerde samen met een onafhankelijke projectleider het vervolg. Met alle betrokken partijen, waaronder de nieuwe directeuren van Museum Heerenveen en Ateliers Majeur, werkten we aan een gezamenlijk Programma van Eisen.
• Museum Belvedère trok veel publiek met de tentoonstelling Jan Mankes – uiting geven aan geestelijk leven. Met ruim 56.000 bezoekers was dit de best bezochte tentoonstelling ooit. De expositie, in samenwerking met Museum Arnhem, richtte zich op de Friese jaren van Mankes en werd vanwege de grote belangstelling met twee maanden verlengd. Dit succes onderstreept de culturele betekenis van het museum voor de regio en daarbuiten. Activiteiten en evenementen • Het Posthuis Theater won de titel Theater van het jaar en bracht opnieuw een eigen productie op de planken. Ook het Sinterklaashotel was weer een bijzonder groot succes. • In 2025 stond onze gemeente uitgebreid stil bij 80 jaar vrijheid, met een breed programma rond herdenken, bezinnen en vieren. Samen met scholen, musea, historische verenigingen en culturele partners organiseerden we in alle dorpen activiteiten, van tentoonstellingen en theaterwandelingen tot lezingen, herdenkingen en filmvertoningen. • De lichtwandeling Winterljocht in januari trok veel belangstelling en werd door honderden bezoekers gelopen. Ondersteuning en toegankelijkheid • We verstrekken binnen het sociaal domein jaarlijks zo'n € 9 miljoen aan subsidies voor sociaal-culturele activiteiten en buurtinitiatieven.
Daarmee ondersteunden we in 2025 onder andere amateurkunst, de Fryske taal en cultuur, evenementen zoals het Heerenveens UitFestival en het Oranjewoud Festival en partners zoals Museum Belvédère, Ateliers Majeur en Bibliotheken Mar en Fean.
34
•
We kenden 257 aanvragen toe via het Jeugdfonds Sport en Cultuur en 390 via het Volwassenfonds.
Opvoeden en opgroeien Wat wilden we bereiken? We staan samen voor de uitdaging om te voorkomen dat kinderen en jongeren vastlopen. Steeds meer kinderen en jongeren maken gebruik van een vorm van jeugdhulp. De druk op dit systeem wordt mede gevoed door culturele en maatschappelijke ontwikkelingen: een toenemend geloof in de maakbaarheid van het eigen geluk, een afnemende tolerantie voor afwijkend gedrag, een toenemende prestatiedruk (versterkt door de komst van sociale media) en het ‘ontschuldigende’ of verklarende effect van een diagnose voor het kind en zijn of haar ouders. Alleen een cultuuromslag bij alle actoren kan dit tij keren. Dit is het moment om als gemeente - binnen de wettelijke en financiële kaders - een koers te bepalen voor de aankomende jaren. Hoe willen we dat onze jeugdigen opgroeien? Wat vinden we belangrijk? Hoe kunnen wij hieraan bijdragen? Wat is een ieders rol en welke focus heeft de gemeente Heerenveen? Er ligt een opgave voor ons als samenleving als geheel om de omstandigheden waarin kinderen en jeugdigen opgroeien te verbeteren. Voor een brede aanpak is een goede verbinding met andere beleidsthema’s essentieel. Daarom hebben we ervoor gekozen om programmatisch met elkaar te werken vanuit het programma sociale transitie (in het hoofdlijnenakkoord omschreven als Meedoen aan de samenleving). We starten deze transitie met de jeugd en hun gezinnen.
De verdere uitwerking hiervan is opgenomen in het hoofdstuk programma's (Meedoen aan de Samenleving). Hier is ook de verantwoording over dit thema opgenomen.
Asielzoekerscentrum Wat wilden we bereiken? In 2025 staat de besluitvorming over de invulling van de asielopvang op de agenda.Het proces tot realisatie start in het begrotingsjaar en gaat gepaard met passende participatieprocessen waarbij inwoners kunnen meedenken over de diverse aspecten van de kleinschalige azc’s. Het doel is om vluchtelingen gastvrij op te vangen en passende ondersteuning te bieden als het gaat om zorg en onderwijs. Ook moeten zij gebruik kunnen maken van onze voorzieningen op gebied van welzijn, gezondheid, sport en cultuur. Wat hebben we bereikt? Op 31 januari 2025 is door de raad besloten om geen opvang voor vluchtelingen te realiseren op de locaties Heerenveen Noordoost en Skoatterwâld Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 • De raad heeft een besluit genomen
Opvang Oekraïners en statushouders Wat wilden we bereiken? Gemeenten hebben van het Ministerie van Justitie en Veiligheid een inspanningsverplichting opgelegd gekregen voor de huisvesting van Oekraïners. Voor de huisvesting van statushouders en Oekraïners zijn voorstellen in voorbereiding.
35
Wat hebben we bereikt? Opvang van Oekraïense vluchtelingen De gemeente Heerenveen biedt in het (voormalige) Hajé-hotel 314 gemeentelijke opvangplaatsen voor Oekraïense vluchtelingen en hun huisdieren. Daarnaast heeft de gemeente Heerenveen op deze locatie circa 70 noodbedden beschikbaar voor de zogenaamde RCVS/HUB. Regionale rol en samenwerking Vanuit de functie van Regionale Coördinatie voor Vluchtelingenspreiding (RCVS) draagt de gemeente Heerenveen zorg voor de eerste opvang en spreiding van Oekraïense vluchtelingen over Fryslân (en daarbuiten). Deze belangrijke taak voert de gemeente Heerenveen uit namens het Samenwerkingsverband Fryslân Oekraïne. Hiervan maken alle Friese gemeenten deel uit. De gemeente Heerenveen is hierbij operationeel verantwoordelijk en penvoerder. Kwaliteit en druk op de opvang Zowel de gemeentelijke opvang als de noodopvang (RCVS/HUB) in Heerenveen staan landelijk bekend als kwalitatief goed, leefbaar en humaan. Dat blijkt ook uit de grote belangstelling van Oekraïners om in Heerenveen opgevangen te worden en de relatief hoge instroom in de RCVS/HUB, vergeleken met andere provincies. Tegelijk zorgt deze instroom voor druk: eind 2025 moest de RCVS/HUB tijdelijk sluiten omdat alle bedden bezet waren en doorstroom naar andere locaties onvoldoende mogelijk was.
Huisvestingsstrategie We stelden een huisvestingsstrategie vast voor (Oekraïne)migratie en asiel. Hierin zijn doelen opgenomen over extra opvang voor vluchtelingen uit Oekraïne, doorstroomlocaties en opvang voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Opvang en leefbaarheid • We zorgden ervoor dat de kwaliteit van de gemeentelijke opvanglocatie op peil bleef. • We verbeterden de leefbaarheid van de opvanglocatie door het aantal vierkante meters per bewoner uit te breiden, inclusief de benodigde vergunningen. • We voerden structureel bewonersgesprekken om actief te horen hoe het met Oekraïense bewoners gaat. • Woonbegeleiders bleven een vaste en toegankelijke vraagbaak op locatie. • We hebben de taakstelling voor het plaatsen van statushouders gehaald, hierdoor zijn 81 mensen in ons gemeente gehuisvest. Verbinding met de omgeving • In Heerenveen-Noord organiseerden we meerdere open dagen en ontmoetingen tussen bewoners en Oekraïense vluchtelingen. Deze bijeenkomsten werden door zowel bewoners als vluchtelingen als waardevol ervaren en droegen bij aan onderling begrip. Samenwerking met partners • We werkten continu samen met partners zoals onderwijs, zorgorganisaties en politie om de opvang goed te laten verlopen.
36
Wat heeft het gekost
Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten 1.1
Crisisbeheersing en brandweer
-4.139
-4.139
-4.090
49
1.2
Openbare orde en veiligheid
-1.143
-1.246
-1.206
40
2.2
Parkeren
-
-
-
-
2.3
Recreatieve havens
-27
-23
-10
13
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-95
-98
-85
13
3.4
Economische promotie
-615
-602
-568
34
4.2
Onderwijshuisvesting
-278
-328
-340
-12
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
-1.441
-2.034
-1.006
1.028
5.1
Sportbeleid en activering
-1.021
-1.128
-1.100
28
5.2
Sportaccommodaties
-3.323
-3.459
-3.350
109
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
-3.034
-3.359
-3.592
-234
5.4
Musea
-573
-573
-484
89
5.5
Cultureel erfgoed
-66
-65
-61
5
5.6
Media
-1.247
-1.843
-1.838
5
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-826
-1.022
-818
205
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-4.145
-5.773
-5.074
698
6.21
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
-1.426
-1.423
-1.423
-
6.22
Toegang en eerstelijnsvoorziening Jeugd
-2.328
-2.824
-2.824
-
6.60
Hulpmiddelen en diensten (WMO)
-2.799
-2.746
-2.523
223
6.711
Huishoudelijke hulp (WMO)
-8.086
-7.667
-7.212
455
6.712
Begeleiding (WMO)
-6.273
-5.072
-4.694
377
6.713
Dagbesteding (WMO)
-2.688
-2.327
-1.856
470
6.751
Jeugdhulp ambulant lokaal
-414
-948
-1.017
-69
6.752
Jeugdhulp ambulant regionaal
-12.614
-13.877
-15.084
-1.207
6.753
Jeugdhulp ambulant landelijk
-257
-157
-157
-
6.761
Jeugdhulp met verblijf lokaal
-357
-1.557
-2.366
-809
6.762
Jeugdhulp met verblijf regionaal
-3.821
-4.582
-4.412
170
6.763
Jeugdhulp met verblijf landelijk
-257
-157
-157
-
6.791
PGB Wmo
-1.095
-944
-726
218
6.792
PGB Jeugd
-654
-654
-553
101
6.811
Beschermd wonen (WMO)
-307
-196
-199
-3
6.812
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
-75
-175
-66
109
6.821
Jeugdbescherming
-2.257
-2.277
-2.069
208
6.822
Jeugdreclassering
-411
-410
-437
-27
37
6.91
Coordinatie en beleid Wmo
-574
-573
-573
-
6.92
Coordinatie en beleid Jeugd
-574
-573
-573
-
7.1
Volksgezondheid
-2.687
-2.687
-2.693
-6
8.1
Ruimte en leefomgeving
-771
-562
-528
34
8.3
Wonen en bouwen
-217
-281
-234
47
-72.916
-78.361
-75.998
2.363
-
75
46
-29
Totaal Lasten Baten 1.1
Crisisbeheersing en brandweer
2.2
Parkeren
19
19
25
6
2.3
Recreatieve havens
16
16
20
4
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
85
85
133
47
3.4
Economische promotie
271
399
377
-22
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
811
1.404
1.002
-402
5.1
Sportbeleid en activering
73
15
15
-
5.2
Sportaccommodaties
186
454
676
222
5.3
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
656
1.032
1.046
14
5.6
Media
-
284
284
-
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-
240
164
-76
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-
1.320
1.576
256
6.60
Hulpmiddelen en diensten (WMO)
-
-
2
2
6.711
Huishoudelijke hulp (WMO)
534
460
558
98
6.712
Begeleiding (WMO)
11
11
-
-11
6.811
Beschermd wonen (WMO)
158
503
1.035
532
8.1
Ruimte en leefomgeving
34
119
124
5
2.856
6.436
7.081
644
-70.060
-71.925
-68.917
3.007
-1.560
-1.506
54
438
2.279
2.251
-28
-69.622
-71.206
-68.173
3.034
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
Toelichting afwijkingen 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken (lagere lasten € 1.028.000, lagere baten € 402.000) De lasten voor het peuterbeleid zijn € 1.028.000 lager uitgevallen dan begroot. Dit komt doordat er terughoudend is omgegaan met uitgaven in afwachting van het Uitvoeringsplan Jeugd. Dit plan is eind 2025 door het college vastgesteld en zal in 2026 tot bestedingen leiden.
38
De baten zijn € 402.000 lager dan verwacht. Dit komt doordat de SPUK voor onderwijsachterstanden niet volledig is aangewend in 2025. Deze middelen kunnen in 2026 worden besteed. 5.2 Sportaccomodaties (lagere lasten € 109.000, hogere baten € 222.000) De lagere lasten ten opzichte van de begroting worden met name veroorzaakt door dagelijks onderhoud van gebouwen. De hogere baten worden veroorzaakt door een hogere specifieke uitkering (SPUK) Sportstimulering van € 155.000. Daarnaast zijn de huuropbrengsten van de sportaccommodaties hoger dan begroot € 48.000. 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie (hogere lasten € 234.000) Het Posthuis Theater noteerde dit jaar een recordaantal bezoekers. De hogere bezettingsgraad vergde meer personele inzet voor publieksbegeleiding en facilitaire ondersteuning. Hierdoor zijn de bedrijfsvoeringskosten toegenomen, vooral de personele kosten. Inhuurtarieven moeten de CAO van de gemeente volgen. Onze inkomsten voor het Posthuis stijgen niet navenant. 5.4 Musea (lagere lasten € 89.000) Door een nieuw huurcontract voor het museum Heerenveen zijn de huurlasten € 89.000 lager uitgevallen dan begroot. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (lagere lasten € 205.000, lagere baten € 76.000) Bij de Regiodeal stonden nog 2 onderwerpen open, Regiofonds en DOM's (dorpsontwikkelingsmethodiek).
Het Regiofonds is afgerond en valt een budget voor toegerekende interne uren als voordeel van per saldo € 35.000 vrij. Vier van de zes DOM's zijn nog niet afgerond en lopen nog een jaar door. Dit levert aan baten en lasten een vrijval op van € 65.000. Daarnaast is de realisatie van diverse budgetten lager uitgekomen dan begroot. Het gaat onder meer om beheer & onderhoud van beeldende kunstobjecten (€ 30.000), waar werkzaamheden deels zijn uitgesteld naar volgend jaar, en wijk- en dorpsbudgetten (€ 26.000), door een lager aantal subsidieaanvragen en minder communicatieactiviteiten dan vooraf geraamd. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie (lagere lasten € 698.000, hogere baten € 256.000) Vanuit deze budgetten worden subsidies verstrekt gericht op de sociale basis, gemeenschapszin en preventieve interventies. Een deel van het budget is gereserveerd voor Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). De lasten in 2025 zijn € 100.000 lager dan begroot, omdat OKO in september 2025 is gestart. De lasten van het WMO-voorliggend veld zijn € 310.000 lager. Het budget voor het ziekenhuis was bedoeld om de toekomst van de ziekenhuiszorg voor onze inwoners te waarborgen, nadat Frisius MC voornemens was het ziekenhuis in Heerenveen te sluiten en in Joure een nieuw ziekenhuis te bouwen. Omdat St.
Antonius vorig jaar het fusievoornemen en daarmee het plan voor een nieuw ziekenhuis heeft gestaakt, zijn geen verdere bestedingen gedaan, wat resulteert in € 55.000 lagere lasten.
39
Het budget voor huur gebouwen en gronden is te hoog geraamd, wat resulteert in een voordeel van € 81.000,-. Door terughoudend om te gaan met het invullen van vacatures, dekking uit projectbudgetten en voordelen op bedrijfsvoeringskosten is er een voordeel op de uitvoeringskosten van de SDF van € 108.000. Als gevolg van een aantal afrekeningen van het SDF is er per saldo een voordeel op de baten van € 256.000. Dit betreft afrekeningen Middelen Hoofdlijnenakkoord. 6.60, 6.60, 6.711 tm 6.713 WMO specialistische zorg en 6.791 PGB (lagere lasten € 1.743.000, hogere baten € 89.000) 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) (lagere lasten € 223.000) 6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) lagere lasten € 455.000, hogere baten € 98.000) 6.71B Begeleiding (WMO) (lagere lasten € 377.000) 6.71C Dagbesteding (WMO lagere lasten € 470.000) 6.791 PGB WMO (WMO lagere lasten € 218.000) In 2025 zijn we verdergegaan op de in 2024 ingezette lijn richting de taakstelling vanaf 2026. Met onder andere het versoberen van de indicaties, administratief-arm inkopen en het voorkomen en/of uitstellen van indicaties door te verwijzen naar voorliggende voorzieningen en hierin te investeren onder de kapstok van het programma gezond welzijn vernieuwen. We lossen meer op in de wijk/dorp en voorkomen of stellen professionele zorg daar waar het kan uit en bieden een (goedkoper) alternatief.
We hebben geïnvesteerd in voorliggende voorzieningen zoals o.a. meedoenlocaties en welzijn op recept. Samen met het versoberen van de indicaties en de nieuwe inkoop zorgt dit ervoor dat de lasten voor de individuele voorzieningen afneemt. Hogere baten zijn hoofdzakelijk ontstaan door hogere bijdragen van cliënten die wij via het CAK ontvangen. 6.751 tm 6.763 Jeugd Specialistische zorg en 6.792 PGB (hogere lasten € 1.814.000) 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal (hogere lasten € 69.000) 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal (hogere lasten € 1.207.000) 6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal (hogere lasten € 809.000) 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal (lagere lasten € 170.000) 6.792 PGB Jeugd (lagere lasten € 101.000) In de najaarsnota 2025 is er € 3,6 miljoen bijgeraamd. Ondanks deze bijraming is er een overschrijding van € 1,8 miljoen. Dit wordt grotendeels (€ 1,1 miljoen) veroorzaakt, doordat per abuis een te lage stelpost is geboekt in de jaarrekening 2024. Het resterende bedrag betreft afrekeningen vanuit voorgaande jaren. In 2025 zien we een toename in de complexiteit van jeugdhulpvragen. Hoewel het aantal jeugdigen in zorg stabiel blijft, vraagt de zwaardere casuïstiek om intensievere ondersteuning, met name binnen de jeugdhulp met verblijf en de specialistische ambulante hulp. De lasten van PGB zijn licht gedaald.
PGB wordt vooral nog ingezet wanneer het reguliere zorgaanbod onvoldoende aansluit, bijvoorbeeld bij somatische problematiek.
40
6.811 Beschermd wonen (WMO) (hogere baten € 532.000) De voorlopige afrekening 2025 van SDF voor Beschermd wonen is € 532.000 voordeliger dan verwacht. De hervormingen beschermd wonen (woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel) zijn wederom uitgesteld. Hierdoor blijven de cijfers gebaseerd op het historische verdeel model dat voor Heerenveen positief uitpakt. 6.812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) (lagere lasten € 109.000) De voorlopige afrekening 2025 van de SDF voor maatschappelijke- en vrouwenopvang is €109.000 lager dan verwacht. De subsidies voor 2024 zijn door de SDF lager vastgesteld dan verwacht door onderproductie bij de instellingen binnen de maatschappelijke opvang. 6.821 Jeugdbescherming (lagere lasten € 208.000) Er is sprake van een (forse) daling in de werkelijke aantallen ten opzichte van de begrote aantallen. Hierdoor is de realisatie lager dan de prognose.
41
Economische Leefomgeving
42
Duurzame economische ontwikkeling Wat wilden we bereiken? We willen ondernemers een aantrekkelijk ondernemersklimaat en vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. Het is hierbij van groot belang dat ondernemers ook zelf de samenwerking zoeken, met ons en met elkaar. We willen dat iedereen kan bijdragen aan de circulaire economie. Bij de keuzes die we maken, verliezen we de balans tussen mens, leefomgeving en economie niet uit het oog. Want het doel is een economisch gezonde toekomst, waarin een kansrijk leven mogelijk is voor iedereen. We willen sterker denken en werken vanuit onze kernwaarden en nemen hier belangrijke partners in onze gemeenschap in mee. Zo versterken we onze merkidentiteit en positionering. We hebben deze ambitie uitgewerkt in de volgende speerpunten: • Verduurzaming en energietransitie bij bedrijven en op bedrijventerreinen; • Versnellen van de circulaire economie; • Slimme groei in recreatie en toerisme; • Meer samenhang in - en regie op - regiomarketing en profilering; • De versterking van het (boven)regionale vestigings- en ondernemersklimaat; • Het optimaliseren van onze dienstverlening aan ondernemers. Wat hebben we bereikt? Transities en samenwerking met ondernemers In het contact met onze ondernemers besteden we veel aandacht aan de transities energie en circulair.
We stimuleren onze bedrijven om meer bij te dragen aan deze transities, zodat de werkgelegenheid toekomstbestendig blijft. Daarbij benutten we de kracht van samenwerking met de F4-gemeenten, de provincie en het InnovatiePact Fryslân. Zo zetten we capaciteit en middelen slimmer en effectiever in. Ondernemers krijgen via deze samenwerking toegang tot voorzieningen en diensten die vanuit de provincie en de F4 worden bekostigd, zoals Ynbusiness, het International Welcome Centre, Founded In the North, KnOOppunt. Voor de komende jaren is nog wel een (financiële) impuls nodig. Innovatiekracht van Heerenveen Uit onderzoek van de Innovatiespotter (2025) blijkt dat Heerenveen relatief veel innovatieve bedrijven heeft. Hightech is ons dominante innovatiethema. Met een innovatiescore van 1,98 staat Heerenveen op de achtste plek van Nederland, na onder andere Wageningen (1), Delft (2), Hengelo (6) en Eindhoven (7). Opvallend is dat er geen andere noordelijke gemeenten in deze lijst staan. In absolute aantallen voeren vooral grote steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven de lijst aan. In Noord-Nederland staat, naast Heerenveen, alleen Groningen in de top 10. Lokale samenwerking en bedrijventerreinen We hebben onze ondernemersverenigingen actief betrokken bij onze ambities en ontwikkelingen op het gebied van duurzame economische ontwikkeling.
Zij leveren hier een waardevolle bijdrage aan. De parkmanager en centrummanager spelen hierbij een belangrijke rol. Het verder professionaliseren van deze samenwerking blijft een belangrijk aandachtspunt. Ook via ons selectie- en uitgiftebeleid van kavels op IBF, Haskerveen en in de toekomst Klaverpark sturen we op duurzame ontwikkeling.
43
Recreatie en toerisme We hebben ons recreatief-toeristische voorzieningenniveau verder verbeterd. Heerenveen, Akkrum en Aldeboarn zijn op de kaart gezet als aantrekkelijke water(sport)kernen. In diverse gebiedsgerichte en ontwikkelprojecten is meer aandacht gekomen voor het belang van recreatie en toerisme en de bijdrage daarvan aan de brede welvaart. Met de ontwikkeling en vaststelling van een gezamenlijke toekomstvisie voor de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Marrekrite kan deze organisatie doorgroeien tot een volwaardig routebureau dat de recreatieve en toeristische potentie van ons gebied verder versterkt. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Verduurzaming en energietransitie bij bedrijven en op bedrijventerreinen • Op IBF verkennen we de mogelijkheden om een toekomstbestendig energiesysteem te ontwikkelen. • Zie verder de beschrijving bij het programma Energie van morgen. Versnellen circulaire economie • Zie de beschrijving bij het programma Circulaire samenleving. Slimme groei in recreatie en toerisme • We maakten een plan van aanpak voor de ontwikkeling van een uitvoeringsagenda gastvrijheidseconomie. In 2026 stellen we deze vast en bieden we u deze ter kennisneming aan. • We zijn eind 2025 gestart met het interne besluitvormingsproces rondom de gewijzigde gemeenschappelijke regeling voor de Marrekrite.
Deze nieuwe regeling borgt de wet democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen en regelt de taak van het routebureau. Meer samenhang in regiomarketing en profilering • We ontwikkelden samen met een grote groep stakeholders een merkverhaal. We werken als vervolg hierop aan een merkuiterlijk, zodat het verhaal tot leven komt. • We onderzochten de interne of externe borging van het merkverhaal en de eventuele rol van Heerenveen 'n Gouden Plak hierin. Dit krijgt in 2026 een vervolg. • Er is structureel budget beschikbaar voor het evenementenbureau. Hiermee hebben we ook in 2025 weer evenementen-organisatoren ontzorgd en Heerenveen met beeldbepalende evenementen beter op de kaart gezet. De versterking van het (boven)regionale vestigings- en ondernemersklimaat • We zijn samen met de provincie en andere gemeenten (F4 en regio) bezig geweest met het herijken van de bedrijventerreinprogrammering. Hierin was ook aandacht voor ruimte voor circulariteit, watergebonden economie, grootschalige kavels en het beter benutten van bestaande bedrijventerreinen. • Binnen het kader van de F4 en het Fries Stedelijk Netwerk zijn we gestart met het ontwikkelen van een economische strategie. • Daarnaast bouwden we met elkaar aan de ontwikkeling van een Economic Board Fryslân. Onderwijs, ondernemers en overheden werken hierin samen om ons innovatieve ecosysteem verder te versterken.
Hieronder vallen projecten zoals Merkidentiteit Friesland (Zelf, Samen, Doen), Yn Business (gespecialiseerd accountmanagement), Founded in The North (start-ups en scale-ups), het IWCN
44
• •
(International Welcome Centre North), het havennetwerk, Friesland Convention Partners en Vestigen in Friesland. We werkten aan het selectie- en uitgiftebeleid voor Klaverpark. We brachten de economische impact van het ziekenhuis in beeld.
Optimaliseren van onze dienstverlening aan ondernemers • We evalueerden het Heerenveen Ondernemers Fonds dat in 2025 tien jaar bestond. De aanbevelingen en wat die betekenen voor het fonds, de ondernemersverenigingen en diverse initiatieven, werken we in 2026 verder uit. • We faciliteerden de Big 10, een groep grote betrokken ondernemers die met elkaar van meerwaarde zijn voor de Heerenveense economie.
Bestaanszekerheid: Participatiewet in balans 2025 Wat wilden we bereiken? Er ligt een wetsvoorstel om de Participatiewet te veranderen: de Participatiewet in balans. Dit is opgebouwd uit drie sporen. Het eerste spoor bevat 23 wetswijzigingen. Het tweede spoor gaat over een meer fundamentele herziening waarbij de wet opnieuw wordt opgebouwd met doelen en instrumenten. En het derde spoor gaat over het versterken van vakkundigheid bij de uitvoering van gemeenten. Het eerste spoor betreft wijzigingen die onder andere gaan over: • de verruiming van de bijverdien-grenzen; • de vrijlating van een bepaald bedrag aan giften; • het kunnen verstrekken van bijstand met terugwerkende kracht; • de introductie van een bufferbudget; • meer mogelijkheden voor categoriale bijzondere bijstand; • dat het samenwonen van ongehuwden om mantelzorg te verrichten geen gevolgen meer heeft voor de uitkering; • het bieden van maatwerk voor gehuwden/alleenstaande ouders met een nietrechthebbende partner. We focussen ons eerst op dit eerste spoor en zorgen ervoor dat ons beleid en de uitvoering hiervan gereed zijn. Wat hebben we bereikt? Participatiewet in balans De Participatiewet in Balans wordt vanaf 2026 gefaseerd ingevoerd.
Deze wet bestaat uit drie samenhangende onderdelen: een reeks wetsaanpassingen, een fundamentele herziening van de Participatiewet en versterking van de vakbekwaamheid van professionals in de uitvoering. Met deze veranderingen ontstaat meer ruimte voor het doen- en denkvermogen van inwoners en voor de bijstand als sociaal vangnet. De focus verschuift van ‘werk boven uitkering’ naar een betere balans, met meer aandacht voor bestaanszekerheid. Voorbereiding en aanpassing beleid In 2025 zijn de voorbereidingen getroffen om onze verordeningen en beleidsregels hierop aan te passen. Deze worden opnieuw beoordeeld en waar nodig herzien. De voorstellen hiervoor worden aan de nieuwe raad voorgelegd.
45
Handhaving met meer maatwerk De verordening Handhaving in Balans is aangepast, zodat deze beter aansluit bij de praktijk. De nieuwe verordening biedt duidelijke en werkbare kaders voor maatwerk, met meer nadruk op preventie, vertrouwen en de menselijke maat. Daarmee sluit de aanpak beter aan bij de behoeften en omstandigheden van inwoners. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Bijstand en participatie • We besteedden ruim € 24 miljoen aan bijstand en loonkostensubsidie. • We verstrekten 1.222 uitkeringen in 2025, ten opzichte van 1.210 een jaar eerder. • We begeleidden 304 mensen vanuit de bijstand naar werk of studie. • We hielpen 160 mensen aan het werk met een loonkostensubsidie. • We boden 246 inwoners werk bij Caparis. • We verstrekten 33 studietoeslagen. • We betaalden € 380.000 aan inkomenstoeslagen uit. Toegang en ondersteuning • Jongeren tot en met 27 jaar maakten gratis gebruik van de bibliotheek. • We realiseerden de overgang naar de Heerenveen Zorgt Regeling (HZR), een zorgverzekering op maat. Het gebruik groeide van 500 naar 1.200 inwoners. • Inwoners met een uitkering konden vanaf oktober 2025 hun zaken digitaal regelen via het inwonersportaal 'Mijn Inkomen'. Schulddienstverlening • We ondersteunden gedurende het jaar circa 440 inwoners met schulddienstverlening.
• Voor vroegsignalering ontvingen we gedurende het jaar circa 2.000 meldingen Inburgering • In totaal waren er 307 inburgeraars. • We startten 18 nieuwe Z-routes (gericht op zelfredzaamheid op A1 taalniveau). • We startten 34 B1-routes (gericht op spreken en schrijven in begrijpelijk Nederlands).
Hervorming infrastructuur arbeidsmarkt Wat wilden we bereiken? In de 35 arbeidsmarktregio’s werken publieke en private organisaties samen om mensen te begeleiden naar passend werk of (arbeidsmarktgerichte) scholing. Het gaat om dienstverlening aan werkzoekenden, werkenden en werkgevers. De overheid wil een aanpak van intensievere samenwerking en maatwerk stimuleren. Daarom komen er maatregelen om de ondersteunende infrastructuur voor de arbeidsmarkt te hervormen.
46
Deze maatregelen zijn: • het creëren van één regionaal loket: het Werkcentrum; • een versterking van het van-werk-naar-werk-stelsel; • het meer centraal stellen van de ondersteuningsbehoefte van werkzoekenden; • het structureel borgen van een gezamenlijke publiek-private governance. Op deze manier kunnen we de kansen benutten die de huidige krapte op de arbeidsmarkt biedt, voor mensen die langs de zijlijn staan. Daarnaast kan dit de druk op werkgevers verlichten in sectoren met een tekort aan arbeidskrachten. Wat hebben we bereikt? We zijn gestart met de hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur Dit betekent onder andere dat werkgevers, werknemers en werkzoekenden in de Friese arbeidsmarktregio nu terechtkunnen bij een werkcentrum van de Regionale Werkcentra (RWC), dat naast brede arbeidsmarktdienstverlening ook een gidsfunctie heeft. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Fryslân Werkt: samenwerking en ondersteuning • Fryslân Werkt is het samenwerkingsverband van gemeenten, overheid, onderwijs, UWV, sociale ontwikkelbedrijven, sociale partners en SBB in Fryslân. • We ondersteunden werkgevers bij het vinden, opleiden en behouden van personeel. • We hielpen inwoners die moeite hebben om zelfstandig werk te vinden en te behouden. Opening werkcentrum Fryslân • Op 9 oktober 2025 openden we het Werkcentrum Fryslân in Leeuwarden.
• We legden de basis met een fysieke locatie en een eerste versie van de website, zodat inwoners en werkgevers ook online ondersteuning kunnen krijgen. Doorontwikkeling dienstverlening • Vanaf april 2026 breiden we het aanbod uit met scholingstrajecten van Fryslân Werkt en andere ondersteuning die aansluit bij de klantvragen. Op de fysieke locatie vullen we het aanbod aan met workshops, spreekuren en events. • Vanaf juli 2026 schalen we de succesvolle aanpakken op, op basis van de klantvragen, ervaringen en resultaten. Met de 28 partnerorganisaties maken we afspraken over het verder ontwikkelen van de dienstverlening op basis van ervaringen en resultaten. In deze fase promoten we ook actief onze (online) werkgeversdienstverlening.
47
Wat heeft het gekost
Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten 3.1
Economische ontwikkeling
-1.756
-1.793
-1.676
118
4.2
Onderwijshuisvesting
-7.265
-5.082
-5.520
-438
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
-1.218
-1.568
-1.773
-205
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-793
-10.986
-10.832
154
6.3
Inkomensregelingen
-26.034
-30.280
-30.617
-337
6.4
WSW en beschut werk
-10.279
-10.665
-10.614
51
6.5
Arbeidsparticipatie
-2.173
-2.370
-2.362
7
-49.517
-62.744
-63.395
-651
Totaal Lasten Baten 3.1
Economische ontwikkeling
515
515
451
-64
4.2
Onderwijshuisvesting
142
386
231
-155
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
2
2
3
2
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
-
10.144
10.126
-18
6.3
Inkomensregelingen
22.040
24.828
24.482
-346
6.4
WSW en beschut werk
-
-
11
11
6.5
Arbeidsparticipatie
-
105
105
-
22.699
35.980
35.409
-571
-26.818
-26.764
-27.986
-1.222
-3.622
-3.580
42
2.354
4.144
4.144
-24.464
-26.241
-27.421
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
-1.180
Toelichting afwijkingen 3.1 Economische ontwikkeling (lagere lasten € 118.000, lagere baten € 64.000) Vanuit het Rijk heeft de gemeente een specifieke uitkering ontvangen in het kader van CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Deze SPUK valt deels in het taakveld Economische Ontwikkeling. Hoewel de uitgaven onder CDOKE ten opzichte van 2024 verdubbeld zijn, is er in 2025 minder uitgegeven dan begroot met lagere lasten en lagere baten van € 64.000 tot gevolg. De huidige middelen mogen verspreid over een aantal jaren worden besteed. Het nog niet bestede deel van de CDOKE-gelden wordt de komende jaren ingezet. Daarnaast heeft het traject om het merk Heerenveen verder te ontwikkelen een langere doorlooptijd dan verwacht, waardoor het merktraject in 2026 een vervolg krijgt (lagere lasten van € 43.000).
48
4.2 Onderwijshuisvesting (hogere lasten € 438.000, lagere baten € 155.000) De gerealiseerde lasten voor onderwijshuisvesting zijn € 62.000 lager uitgevallen dan begroot. Daarnaast zijn er lagere baten van € 155.000 op vastgoed. Beide resultaten hangen vooral samen met accommodaties die over zijn gegaan van onderwijs naar grondexploitaties. Het betreft OBS De Nijewei en OBS JB. Kanschool. Daarnaast is er een bedrag van €500.000 besteed aan tijdelijke huisvesting Onderwijsgroep Midden Friesland (Beugel 68). Het begrotingsbedrag hiervoor was onterecht opgenomen in de investeringsbegroting. Deze tijdelijke huisvestingskosten voldoen namelijk niet aan de eisen die aan activering wordt gesteld. De verkoop van OBS De Nijewei was wel begroot voor €117.000, maar is nog niet gerealiseerd waardoor een nadeel ontstaat ten opzichte van de begrote baten. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken (hogere lasten € 205.000) De gerealiseerde lasten voor onderwijs, met name advieskosten maar ook abonnementskosten, zijn per saldo € 91.000 hoger uitgevallen dan begroot. Deze hogere advieskosten hangen vooral samen met de begeleiding bij het verkrijgen van DUMAVA (Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed) subsidies. Deze subsidies zijn bedoeld voor de ver/nieuwbouw van de scholen.
Sinds het contracteren van een nieuwe vervoerder op 1 september 2024 zijn de contractuele kosten voor het Leerlingenvervoer structureel gestegen. Naast indexaties (door stijgende kosten), lopen de kosten ook op door (nieuwe en wettelijke) voorwaarden rondom duurzaamheid. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie (lagere lasten € 154.000) De lasten voor inburgering zijn € 151.000 lager dan begroot. Voor deze kosten zijn SPUK middelen beschikbaar. De middelen blijven beschikbaar in 2026 en zijn al meegenomen naar 2026 waardoor er geen afwijking is tussen de begrote en gerealiseerde bate voor deze SPUK. 6.3 Inkomensregelingen (hogere lasten € 337.000, lagere baten € 346.000) De lasten voor de bijstand zijn € 273.000 (1,0%) hoger uitgevallen dan begroot. Er is een lichte stijging in het aantal uitkeringen. 1.222 uitkeringen verstrekt (stand per 31 december 2025). Een jaar eerder waren dit er 1.210; daarnaast valt de Rijksbijdrage BUIG € 404.000 lager uit dan begroot. Voor de afhandeling van de toeslagenaffaire is € 65.000 meer uitgegeven. Er zijn € 21.000 extra inkomsten vanuit terugbetalingen schulden. Daarnaast is de vergoeding van het Rijk voor de toeslagenaffaire € 49.000 hoger. 6.4 WSW en beschut werk (lagere lasten € 51.000) Op de WSW is een voordeel gerealiseerd van per saldo € 62.000 ten opzichte van de begroting.
De toegekende extra rijksbijdrage om de bedrijfskosten te dekken voor onze sociale infrastructuur, is niet volledig nodig geweest. Wij hebben op het beschikbaar komen van deze middelen al in een eerder stadium geanticipeerd en dit voorgefinancierd.
49
Fysieke Leefomgeving
50
Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Wat willen we bereiken? Heerenveen wil een bloeiende plattelandsgemeente met stedelijke allure zijn waar inwoners goed kunnen wonen. De huidige nieuwbouwplannen helpen, maar lossen het bestaande woningtekort niet op. Daarom willen we zo snel mogelijk meer nieuwe woningen bouwen. Hiermee bedienen we diverse doelgroepen en sorteren we alvast voor op de woonvraag van de toekomst. We willen onze leefomgeving zo inrichten dat onze inwoners hier ook in de toekomst prettig wonen. Aandacht voor water, klimaat, natuur, milieu en biodiversiteit is daarbij van groot belang.
Integraal beheer openbare ruimte Wat wilden we bereiken? Voor een vitale en duurzame inrichting van onze buitenruimte is integraal beheer en onderhoud nodig. Hiervoor zijn kaders gesteld in de door de raad vastgestelde Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027. Deze kaders zijn uitgewerkt in zogenaamde beheerplannen. Met het beheer en onderhoud zorgen we voor een veilige, functionele en bruikbare openbare ruimte die schoon, heel en veilig is. Waar mogelijk combineren we dit integraal (werk met werk maken) en waar mogelijk met onze opgaven voor een gezonde buitenruimte, die klimaatadaptief en biodivers is ingericht. Wat hebben we bereikt? Beheer en kwaliteit van de openbare ruimte We werkten in 2025 volgens de afspraken uit de Brede Nota Kapitaalgoederen en de bijbehorende beheerplannen. Daarmee zorgden we voor een openbare ruimte die veilig, schoon en goed te gebruiken is. Waar mogelijk koppelden we dit aan verbeteringen in de leefomgeving, zoals maatregelen voor klimaat en biodiversiteit. Meerjarenprogramma verlengd Binnen het project Gezonde financiële positie besloten we in 2025 om de uitvoering van het meerjarenprogramma te verlengen. De looptijd is daarmee uitgebreid van tien naar twaalf jaar. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Beleid en verantwoording • Hoe wij het beheer uitvoeren, staat beschreven in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen van de begroting 2025.
In deze paragraaf staan ook de maatregelen en projecten die we in 2025 zouden voorbereiden of uitvoeren. Wat we daadwerkelijk hebben gedaan, is terug te vinden in dezelfde paragraaf in dit document. Koppeling met leefomgeving • Naast het reguliere beheer van een veilige, schone en nette openbare ruimte, koppelden we werkzaamheden waar mogelijk aan verbeteringen in de leefomgeving. Hierbij ging het onder andere om maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie en het versterken van de biodiversiteit.
51
Lelylijn Wat wilden we bereiken? De ontwikkeling van de Lelylijn is een diepgewortelde wens van noordelijk Nederland. De Lelylijn is een nieuwe spoorverbinding die van Amsterdam naar Groningen, langs Heerenveen loopt. De komst van een snellere verbinding met de Randstad maakt NoordNederland en Flevoland aantrekkelijker voor woningbouw en voor de vestiging van bedrijven. Het geeft daarmee een belangrijke impuls aan het behoud en de versterking van de brede welvaart in Noord-Nederland. In 2023 en 2024 zijn meerdere studies verricht. Hierin is het nut en de noodzaak van de Lelylijn aangetoond. Niet alleen voor Noord-Nederland maar voor heel Nederland. Wat hebben we bereikt? Besluitvorming Lelylijn Eind december 2024 vond besluitvorming plaats over de verkenning van de Lelylijn tijdens het Bestuurlijk Overleg over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT). Het doel was om de vervolgfase, de MIRT-verkenning, te starten. Dit besluit is niet genomen omdat de vereiste 75 procent financiering ontbrak. Masterplan Lelylijn Op advies van het college van Rijksadviseurs en met steun van de Tweede Kamer is besloten tot een tussenstap: het Masterplan Lelylijn. In 2025 werkten het Rijk en de regio hier samen aan, met als doel de besluitvorming over de MIRT-verkennings dichterbij te brengen. Onderdeel hiervan was de Integrale Gebiedsverkenning Lelylijn Heerenveen.
In april 2025 besloot het toenmalige kabinet bij de voorjaarsnota om een groot deel van het gereserveerde budget van € 3,4 miljard in te zetten voor andere infrastructurele projecten. Daarmee bleef nog € 600 miljoen over voor de Lelylijn. De resultaten van het Masterplan dienen als input voor de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord en vormen de basis voor besluitvorming in het BO MIRT 2026. Een tweede onderzoeksfase binnen het masterplan is geschrapt. Inzichten Integrale Gebiedsverdieping Heerenveen De Integrale Gebiedsverdieping Lelylijn Heerenveen leverde belangrijke inzichten op. Zo staat de Brede Welvaart in Noord-Nederland, en ook in Heerenveen, op termijn onder druk. Door dubbele vergrijzing en ontgroening ontstaat er een tekort aan arbeidskrachten, waardoor voorzieningen moeilijker op peil blijven. Dit vraagt om schaalvergroting op het gebied van wonen, werken, economie en mobiliteit. De Lelylijn is daarbij eventueel een belangrijke katalysator. Dit alles is gekoppeld aan het ontwikkelen van een lange termijn economische visie met daarbij een scherpe profilering van de gemeente. Vervolg en koers Deze inzichten maakten duidelijk dat Heerenveen zelf actief richting moet geven aan de toekomst. Daarom is voorgesteld om in 2026 twee onderzoeken uit te voeren als bouwstenen voor een toekomstvisie.
52
Op basis daarvan kan de gemeente beter bepalen welk tracé de voorkeur heeft en welk handelingsperspectief daarbij past. Zo werken we gericht aan een toekomstbestendig Heerenveen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Masterplan • We werkten vanaf mei 2025 aan het Masterplan Lelylijn. • We maakten een toekomstverkenning voor de komende 100 jaar voor het gebied rond de Lelylijn. • We onderzochten verschillende financieringsmogelijkheden voor de Lelylijn. • De Lelylijn-gezant, Klaas Knot, adviseerde om af te wijken van de eis van 75% voorfinanciering en te kiezen voor een spaarmodel. • We voerden in samenwerking met de betreffende gemeenten en de projectorganisatie vier integrale gebiedsverdiepingen uit: in Emmeloord, Groningen, Heerenveen en Drachten. • We bundelden de resultaten in de eindrapportage Masterplan Lelylijn. Integrale Gebiedsverdieping Lelylijn Heerenveen • We werkten in 2025 vooral aan de Integrale Gebiedsverdieping Lelylijn Heerenveen. • We hebben verschillende tracévarianten uit eerdere onderzoeken nader uitgediept. • We verkenden de ruimtelijke impact, onder andere op water en bodem, en de kansen voor wonen en economie. Hierbij is vooral ingezoomd op de ‘hotspots’ en op bestaande en mogelijke stationslocaties. • We onderzochten de relatie tussen de tracés en economische ontwikkelkansen.
Inzicht en vervolgstappen • Bovengenoemde verkenning leverde nog niet voldoende beslisinformatie op om een duidelijke richting te bepalen voor de ontwikkeling van Heerenveen. Verdiepend onderzoek is nodig, waarin impact, kansen, risico’s en inpassing langs het hele tracé en de mogelijke stationslocaties in beeld worden gebracht. Deze informatie vormt de basis voor een toekomstvisie op Heerenveen. Vooruitblik en besluitvorming • We bereiden een toekomstvisie voor die antwoorden moet geven op vragen als: welke schaalsprong in wonen en werken is nodig en haalbaar? Welk tracé biedt de beste kansen? En welke economische langetermijnvisie past daarbij? • In 2026 leggen we de voorstellen voor vervolgonderzoeken voor aan de gemeenteraad. • Dit versterkt ook de positie van Heerenveen in het MIRT-verkenningstraject, als het Rijk besluit om dit traject in november 2026 te starten.
Omgevingswet (omgevingsvisie en omgevingsplan Heerenveen) Wat wilden we bereiken? Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. In 2025 gingen we aan de slag met de eerste wijzigingen van het omgevingsplan Heerenveen volgens de nieuwe technische standaard. Hiervoor troffen we in 2024 (en in de jaren daarvoor) de voorbereidingen. Het uiteindelijke doel is dat we op 1 januari 2032 beschikken over één omgevingsplan voor de hele gemeente Heerenveen.
53
Ook zijn we in 2025 gestart met het evalueren en waar nodig bijstellen van de omgevingsvisie. Ook hiervoor troffen we in 2024 de voorbereidingen. Naast dat de werkwijze voor het monitoren en bijstellen in de huidige omgevingsvisie staat beschreven, zijn er verschillende aanleidingen om de omgevingsvisie te actualiseren. Doel is om de geactualiseerde omgevingsvisie eind 2026 of begin 2027 vast te stellen. Wat hebben we bereikt? Omgevingsvisie De gemeenteraad stelde in december 2025 uitgangspunten voor de nieuwe omgevingsvisie vast. Daarmee is de stap 'Oordeelsvormen' uit de startnotitie Vernieuwen Omgevingsvisie (vastgesteld in oktober 2024) afgerond. Omgevingsplan Er ligt een aanzet voor het casco van het omgevingsplan en er is een planning voor de komende jaren om uiteindelijk in 2032 het gemeentedekkende omgevingsplan gereed te hebben. Het beschikbare budget is nog beperkt aangesproken. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Omgevingsvisie • In het eerste kwartaal van 2025 brachten we in beeld welke ontwikkelingen er spelen in de leefomgeving. • We werkten drie scenario’s uit voor Heerenveen in 2050. • Van april tot en met oktober voerden we gesprekken over deze scenario’s met het college, de raad, Friese overheden, maatschappelijke partners en dorps- en wijkbelangen. • Op basis van deze gesprekken verzamelden we de uitgangspunten voor de nieuwe omgevingsvisie.
Omgevingsplan • We werkten verder aan de voorbereiding van het omgevingsplan.
Fonds vitale kernen Wat wilden we bereiken? In Akkrum en Jubbega zijn de centrumvernieuwingen afgerond en al volop in gebruik. In Aldeboarn voltooien we in 2026 een groene kwaliteitsimpuls. In Heerenveen is gestart met de (voorbereidende) werkzaamheden om de doelen vanuit de centrumvisie te realiseren. De komende jaren wordt hard aan ons centrum gewerkt. In 2025 zijn we begonnen met het vernieuwen van het kernwinkelgebied. Medio 2027 start ook de bouw van de parkeergarage, gevolgd door het vergroenen van de pleinen in het centrum en de bouw van een nieuw cultuurkwartier met woonprogramma en gemeentekantoor aan het Ernst van Harenplein. Tot slot werken we met de ondernemersvereniging aan een plan om de leegstand in het centrum terug te dringen. Uitgangspunt is dat Heerenveen zich meer profileert als een bovenregionaal winkelcentrum voor Noord-Nederland. Bezoekers vanuit Noord-Nederland vinden een dag(deel) vermaak in Heerenveen dankzij een mix van gastvrijheid en beleving (sport, cultuur en leisure) en retail. We stimuleren dat één of meerdere marktpartijen een groot deel van de leegstaande winkels ineens vult met een wervend totaalconcept.
54
Wat hebben we bereikt? Vitale kernen en vergroening Met de inzet van het Fonds Vitale Kernen zijn in meerdere kernen belangrijke stappen gezet om centra groener en klimaatbestendiger in te richten. Daarmee worden deze plekken toekomstbestendig, aantrekkelijk en prettig om te gebruiken. Herontwikkeling centrum Heerenveen In Heerenveen werken we aan een grootschalige herontwikkeling van het centrum. Denk aan het kernwinkelgebied, woningbouwtransformaties en de voorbereiding van de parkeergarage en het ABC-complex. Dit draagt bij aan een sterke economische structuur, een betere verblijfskwaliteit en een duurzaam aanbod van wonen en voorzieningen. Zo versterken we de vitaliteit en leefbaarheid van het centrum. Aanpak leegstand en samenwerking Onder leiding van de HCOV is een werkgroep opgericht met ondernemers, makelaars, ontwikkelaars en vastgoedeigenaren en de gemeente. Deze werkgroep richt zich op het voorkomen van leegstand en opnieuw invullen van leegstaande winkelpanden. Het doel is een levendig en aantrekkelijk centrum. Horecacluster centrum Voor het horecacluster in het centrum - gericht op de Oude Koemarkt, het Oenemapark, de Vleesmarkt en het Breedpad - hebben we de huidige situatie in kaart gebracht en gesprekken gevoerd met betrokken partijen. De voorlopige conclusie is om verdere planvorming tijdelijk te vertragen, mede vanwege de andere ontwikkelingen in het centrum.
Naar verwachting pakken we dit vanaf 2027 weer op. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Centrumvisies afgerond • We rondden de centrumvisies voor Akkrum en Jubbega af. Centrumvisie Heerenveen in uitvoering • We werkten verder aan de uitvoering van de centrumvisie voor Heerenveen. • Voor het kernwinkelgebied doorliepen we de aanbesteding en startte de uitvoering. • Voor het ABC-complex leverden we een stedenbouwkundige massastudie op en maakten we een locatiekeuze voor de combinatie van gemeentehuis en bibliotheek. • Voor de parkeergarage startten we de aanbestedingsprocedure, die zich in de afrondende fase bevindt. • Voor het horecacluster voerden we een gebiedsanalyse uit en spraken we met de belangrijkste stakeholders in het gebied.
Veenweidegebied Wat wilden we bereiken? De Provincie, het waterschap en de gemeenten werken binnen het Veenweideprogramma samen aan de opgaven in het veenweidegebied. Vanuit dit programma organiseerden we een funderingsaanpak waarmee we inwoners helpen met funderingsschade. De aanpak bestaat uit een loket waar inwoners terecht kunnen voor informatie, een subsidie voor de uitvoering van een onderzoek naar de gesteldheid van de fundering en
55
een leenfaciliteit voor het toekomstbestendig maken van de fundering. Recent zijn wij ook aangesloten bij het Platform Slappe Bodem dat zich inzet voor de lobby voor de aanpak van de funderingsproblematiek in Nederland. Verder werkt de gemeente Heerenveen samen met de Provincie, het waterschap en de buurgemeenten samen binnen het gebiedsproces voor Aldeboarn – De Deelen. In 2024 nam de gemeente het koersdocument ter kennis aan met de kanttekening dat ze dit ter inspiratie gebruikt voor de verdere uitwerking van het gebiedsplan. Naar verwachting start in 2025 de uitwerking van dit gebiedsplan. Wat hebben we bereikt? Veenweideproblematiek In 2025 hebben we ons onverminderd ingezet om inwoners bewust te maken van de veenweideproblematiek en hen te begeleiden bij het vinden van passende oplossingen. Daarnaast lobbyden we op nationaal niveau en wisselden we kennis uit met andere overheden. Gebiedsprocessen Ook zijn in 2025 stappen gezet in de verdere uitwerking van de gebiedsprocessen in Aldeboarn-De Deelen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Veenweideprogramma en ondersteuning inwoners • We werkten samen met de Provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân aan het funderingsloket. • Via dit loket informeerden we inwoners over veenweideproblematiek en boden we begeleiding en psychologische ondersteuning bij funderingsherstel.
Kennisdeling en lobby • Recent zijn wij ook aangesloten bij het Platform Slappe Bodem dat zich inzet voor de lobby voor de aanpak van de funderingsproblematiek in Nederland. Gebiedsprocessen • In Aldeboarn-De Deelen dachten we ambtelijk mee over de inrichting van het gebied na het verhogen van de waterpeilen.
Landelijk gebied Wat wilden we bereiken? In 2025 is het programma buitengebied opgesteld. Dit omgevingsprogramma geeft kader aan het omgevingsplan, voor het deel buiten de dorpsgrenzen. De aanleiding van het programma is: • Actualiseren. Sinds de actualisatieplicht is afgeschaft, zijn de bestemmingsplannen niet meer herzien. Heerenveen heeft hierdoor zwaar verouderde ruimtelijke plannen. • Harmoniseren. Er zijn momenteel ruimtelijke plannen van drie gemeenten: Heerenveen, Boarnsterhim en De Fryske Marren. Daardoor is er verschillend beleid binnen de gemeente. Dit trekken we gelijk. • Omgevingswet. De Omgevingswet noopt ons ertoe om integraal en volgens de nieuwe principes naar onze regelgeving te kijken. Met het programma en het nieuwe omgevingsplan benutten we de ruimte die de huidige
56
Verordening Romte biedt. Nationaal/Fries Programma Landelijk Gebied (NPLG en FPLG) De huidige regering heeft aangegeven dat ze wil stoppen met het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Uiteraard moeten we wel blijven voldoen aan geldende wet- en regelgeving voor de gesteldheid van natuur en water. De Provincie en het waterschap zijn verantwoordelijk voor deze opgave. Het is nog onduidelijk hoe de gemeente hierbij wordt betrokken. Er is gestart met een structureel bestuurlijk overleg met LTO Heerenveen en andere belangbehartigers van agrarische ondernemers. In 2025 krijgt dit overleg meer vorm. Wat hebben we bereikt? Programma Buitengebied In 2025 is een ontwerpprogramma buitengebied uitgewerkt en na bestuurlijke gesprekken ter afstemming voorgelegd aan diverse wethouders van omliggende gemeenten. Nationaal/Fries Programma Landelijk Gebied (NPLG en FPLG) In 2025 hebben wij ons samen met de overige FPLG-gemeenten ingezet om de governance weer op het juiste spoor te krijgen. Door ons hier gezamenlijk actief voor in te zetten, blijven wij betrokken bij de verschillende dossiers die eerder in integraal verband zijn opgepakt door het FPLG. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Programma Buitengebied • We stelden samen met collega’s uit verschillende disciplines een ontwerpprogramma op, passend bij de gemeentelijke omgevingsvisie en de provinciale verordening.
• We organiseerden participatiemomenten met ketenpartners, betrokkenen en de raad en haalden feedback op. • We verwerkten deze feedback in het ontwerpprogramma. • We presenteerden het programma buitengebied ter afstemming aan diverse wethouders. Nationaal/Fries Programma Landelijk Gebied (NPLG en FPLG) • Na het vervallen van het NPLG kreeg de klankbordgroep FPLG een nieuwe rol als klankbordgroep Landelijk Gebied. We gebruiken deze klankbordgroep om afstemming te houden tussen gemeenten. Zo zorgen we ervoor dat opgaven uit het voormalige FPLG, die nu in losse beleidsstukken staan, toch integraal worden opgepakt. We voerden hiervoor in 2025 maandelijks ambtelijk overleg op het gemeentehuis in Heerenveen.
Mobiliteit, verkeer en parkeren Wat wilden we bereiken? In de investeringsplanning zijn twee projecten opgenomen die we wilden uitvoeren in 2026, te weten de Burgemeester Falkenaweg en de kruising Haskeruitgang - Wederik.
57
Kruising Haskeruitgang - Wederik We verbeteren de verkeersveiligheid van de kruising Haskeruitgang - Wederik met de aanleg van een rotonde. Burgemeester Falkenaweg De aanpak van de Burgemeester Falkenaweg is opnomen in de investeringsplanning. Het resultaat van de aanpak moet zijn dat we de kruisingen met de Sallandlaan en Jan Mankeslaan overzichtelijk en veilig inrichten met de nadruk op overstekende fietsers- en voetgangers. Daarnaast brengen we het onderhoudsniveau van de fietspaden/parallelweg op het gewenste niveau (cf. de kaders van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027). Wat hebben we bereikt? Kruising Haskeruitgang - Wederik In 2025 brachten we de inhoudelijke en financiële (on)haalbaarheid van de aanleg van een rotonde op de kruising Haskeruitgang - Wederik in beeld. Hiermee legden we een stevige basis voor het bepalen van de benodigde vervolgstappen. Burgemeester Falkenaweg In 2025 brachten we de inhoudelijke (on)haalbaarheid van de aanpak van de Burgemeester Falkenaweg in kaart. Hiermee kregen we inzicht in de mogelijkheden om de kruisingen met de Sallandlaan en Jan Mankeslaan overzichtelijker en veiliger in te richten, met extra aandacht voor overstekende fietsers en voetgangers. Ook is gekeken hoe we het onderhoudsniveau van de fietspaden en de parallelweg kunnen terugbrengen naar het gewenste niveau conform de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027.
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Kruising Haskeruitgang - Wederik • De projectvoorbereiding is gestart en aangemeld aan bij de nutspartijen. • We stelden een verkeerskundig schetsontwerp op. • We zetten de benodigde onderzoeken uit en voerden een locatie-inspectie uit. • Tijdens de voorbereiding bleek dat uitvoering in 2026 niet haalbaar is. De belangrijkste oorzaak is de beperkte beschikbaarheid bij nutspartijen, met een wachttijd van ruim 2,5 jaar voor werkzaamheden aan kabels en leidingen. Burgemeester Falkenaweg • De projectvoorbereiding is opgestart. • We stelden een verkeerskundig schetsontwerp op. • Ook hier bleek uitvoering in 2026 niet haalbaar. Enerzijds door beperkte interne capaciteit, waardoor de voorbereiding vertraging opliep, en anderzijds door de lange wachttijden bij nutspartijen waardoor werkzaamheden pas op langere termijn kunnen worden ingepland.
Reclame- en uitstallingenbeleid Wat wilden we bereiken? Ondernemers willen zichtbaar zijn. Dit doen zij onder andere met reclame in de openbare ruimte. De gemeente is verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van deze openbare ruimte. Nieuw reclamebeleid moet zorgen voor een goede balans tussen de belangen van de ondernemers en de belangen die de gemeenten beschermt. Dit schept kaders waarbinnen alle reclame-uitingen zijn toegestaan. Doelstelling was dat het nieuwe reclamebeleid in 2025 in zou gaan.
58
Wat hebben we bereikt? Centrumvisie als basis Heerenveen werkt aan het centrum op basis van de centrumvisie die de raad in december 2019 heeft vastgesteld. Daarin streven we naar een centrum dat goed bereikbaar, schoon, heel, veilig en gastvrij is. Een belangrijk thema is de uitstalling van winkels in de winkelstraten. Dit onderwerp is ook expliciet benoemd in de G1000burgerbesluiten die aan de centrumvisie ten grondslag liggen. Uitstallingenbeleid in breder kader Het uitstallingenbeleid staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van het bredere reclamebeleid voor de hele gemeente Heerenveen. Vanwege de herinrichting van het centrum loopt dit beleid nu vooruit op het integrale reclamebeleid, waar het uiteindelijk in wordt opgenomen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Uitstallingenbeleid • We actualiseerden het uitstallingenbeleid, samen met de HCOV, de G1000monitorgroep, het VN-panel Heerenveen en een afvaardiging van inwoners uit het centrum. Besluitvorming en uitvoering • In juli 2025 stelde het college de nieuwe beleidsnotitie uitstallingenbeleid vast. • Er is opdracht gegeven om de Nadere Regels Uitstallingen (bij de APV) te actualiseren. De nieuwe regels treden in werking op 1 juli 2026. Reclamebeleid • Het overkoepelende reclamebeleid is nog niet afgerond. Vaststelling is doorgeschoven naar 2026.