Bijlage 1 - Themarekening 2025
Tekst van het document
Borgen verantwoordelijkheid gemeentelijke installaties Wat wilden we bereiken? De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van installaties. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om installaties in gemeentelijke gebouwen en de openbare ruimte, zoals bruggen maar ook gymzalen en openbare verlichting. We willen die verantwoordelijkheid aantoonbaar en herleidbaar borgen in onze werkzaamheden, waarmee wij invulling geven aan onze zorgplicht en de gebruikers veilig gebruik kunnen maken van onze installaties. Wat hebben we bereikt? In de begroting is formatieruimte beschikbaar gesteld vanaf 2025. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 • Door de organisatieverandering is de implementatie later begonnen dan verwacht. • De opzet van de functie uitgewerkt. • We bereiden de waardering en openstelling van de vacature voor. De functie wordt in 2026 ingevuld.
59
Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
-412
-420
-420
-
Lasten 1.2
Openbare orde en veiligheid
2.1
Verkeer en vervoer
-10.087
-9.532
-9.677
-146
2.2
Parkeren
-1.326
-1.203
-1.145
58
2.3
Recreatieve havens
-16
-17
-22
-5
2.4
Economische havens en waterwegen
-2.898
-2.354
-2.398
-44
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-8.038
-4.286
-5.663
-1.377
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-3
-3
-1
2
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
-6.828
-6.880
-6.559
321
6.3
Inkomensregelingen
-725
-671
-604
67
7.2
Riolering
-6.066
-5.642
-6.786
-1.144
7.3
Afval
-6.601
-6.552
-6.616
-64
7.4
Milieubeheer
-2.194
-3.065
-2.502
563
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
-651
-657
-612
45
8.1
Ruimte en leefomgeving
-1.386
-1.686
-1.663
23
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
-14.359
-18.505
-22.582
-4.077
8.3
Wonen en bouwen
-5.089
-8.187
-6.250
1.937
-66.678
-69.660
-73.500
-3.840
267
354
503
149
Totaal Lasten Baten 2.1
Verkeer en vervoer
2.2
Parkeren
2
2
1
-
2.3
Recreatieve havens
10
10
14
4
2.4
Economische havens en waterwegen
929
1.266
1.336
71
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
8.612
5.257
7.564
2.307
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
1
1
-
-1
3.4
Economische promotie
56
56
79
23
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
15
87
52
-36
7.2
Riolering
7.753
7.764
8.000
237
7.3
Afval
7.652
7.738
7.812
74
7.4
Milieubeheer
11
882
412
-470
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
297
297
302
5
8.1
Ruimte en leefomgeving
476
476
303
-173
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
13.787
11.843
14.934
3.091
8.3
Wonen en bouwen
2.619
5.300
3.945
-1.355
60
Totaal Baten
42.484
41.331
45.256
3.925
-24.193
-28.329
-28.244
85
Toevoegingen reserve
-1.853
-5.298
-5.003
295
Onttrekking reserve
2.629
11.768
11.761
-7
-23.417
-21.858
-21.485
373
Saldo van baten en lasten
Resultaat
Toelichting afwijkingen 2.1 Verkeer en vervoer (hogere lasten € 146.000, hogere baten € 149.000) De hogere lasten binnen het taakveld Verkeer en Vervoer ten opzichte van de begroting worden veroorzaakt door hogere energiekosten voor de openbare verlichting. Deze hogere lasten zijn het gevolg van de ontvangen eindafrekening van de OVEF over het jaar 2024. De hogere baten worden met name verklaard door extra ontvangen vergoedingen van nutsbedrijven voor het uitvoeren van graafwerkzaamheden ten behoeve van het leggen van kabels en leidingen. Deze vergoedingen hebben betrekking op het herstel van straatwerk dat door de werkzaamheden is beschadigd. De hiermee samenhangende herstelwerkzaamheden worden in een later stadium uitgevoerd. 2.2 Parkeren (lagere lasten € 58.000) De lagere lasten binnen taakveld Parkeren ten opzichte van de begroting worden onder andere veroorzaakt door lagere handhavingskosten voor de parkeergarage dan begroot. 2.4 Economische havens en waterwegen ( hogere baten € 71.000) De afwijking binnen taakveld economische havens en waterwegen wordt veroorzaakt door de bijdrage van het Wetterskip Fryslân in het kader van het baggeren. Wetterskip Fryslân draagt 50% bij in de lasten die voortvloeien uit het vastgestelde baggerplan.
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur (hogere lasten € 1.377.000, hogere baten € 2.307.000) De hogere baten en hogere lasten komen hoofdzakelijk voort uit de grondexploitaties bedrijventerreinen. De voornaamste oorzaak zijn de verkopen op het bedrijventerrein IBF II die in 2025 sneller zijn gegaan dan in deze grondexploitatie was voorzien. Dit betekent niet alleen hogere baten dan begroot, maar ook hogere lasten (door de mutatie onderhanden werk naar de voorraden op de balans) en een hogere tussentijdse winstneming (hogere baten + € 0,7 miljoen.). Een uitgebreidere toelichting is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (lagere lasten € 321.000) De lagere lasten binnen taakveld openbaar groen worden deels verklaard door de overgang naar een goedkopere en effectievere bestrijdingsmethode voor invasieve exoten. Daarnaast varieert de omvang van de benodigde inzet per jaar. Als gevolg van capaciteitsgebrek zijn enkele biodiversiteitsprojecten doorgeschoven. De lagere lasten voor onderhoud openbaar groen komt onder meer door lagere inzet van derden, een droge zomer met minder kosten voor onkruidbestrijding, lagere kosten voor
61
groenafvalverwerking en afvalafvoer, en uitstel van boomaanplant en bijbehorend grondwerk. Tevens zijn op een aantal locaties werkzaamheden aan speelvoorzieningen uitgesteld vanwege benodigde afstemming met inwoners en interne betrokkenen, wat heeft geleid tot vertraging in de uitvoering. 6.3 Inkomensregelingen (lagere lasten € 67.000) Binnen taakveld 6.3 zijn de lasten lager uitgevallen dan geraamd als gevolg van een lager aantal aanvragen voor kwijtschelding van de afvalstoffen- en rioolheffing. Hoewel het budget voor de kwijtschelding van de rioolheffing is aangepast in het Watertakenplan 2025–2029, is het aantal verleende kwijtscheldingen lager gebleken dan geraamd. Een deel van de bekende doelgroep heeft automatisch kwijtschelding ontvangen; voor het overige deel bestond de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen. 7.2 Riolering (hogere lasten € 1.144.000, hogere baten € 237.000) Binnen taakveld riolering zijn de gerealiseerde baten uit heffingen hoger uitgevallen dan geraamd, als gevolg van een hoger waterverbruik(bedrijven) en een toename van het aantal nieuw aangesloten bedrijven en huishoudens. De hogere gerealiseerde lasten worden veroorzaakt door een hogere dotatie aan de voorziening dan begroot, doordat de inkomsten hoger en de kosten lager zijn uitgevallen dan geraamd. De lagere kosten zijn onder meer het gevolg van een krappe personeelsbezetting.
Hierdoor zijn posten voor onderzoek, beheer & onderhoud en inhuur personeel gedeeltelijk besteed in plaats van volledig aangewend. Ook zijn de middelen voor waterbodemsanering in 2025 niet aangewend en was er sprake van een lager aantal verzoeken om kwijtschelding van de rioolheffing. Verder is een deel van de projecten van vervangingsinvesteringen doorgeschoven naar 2026. Riolering en afval zijn beide gesloten systemen. De BTW en overhead staan op andere taakvelden verantwoord. Deze worden wel toegerekend aan riolering waardoor beide taakvelden een resultaat zien. 7.3 Afval (hogere lasten € 64.000, hogere baten € 74.000) De hogere lasten voor afval worden voornamelijk veroorzaakt door incidentele kosten in verband met vervanging van ondergrondse afvalvoorzieningen. Tegenover de hogere lasten staat een hogere onttrekking uit de voorziening afvalstoffenheffing. Riolering en afval zijn beide gesloten systemen. De BTW en overhead staan op andere taakvelden verantwoord. Deze worden wel toegerekend aan riolering waardoor beide taakvelden een resultaat zien. 7.4 Milieubeheer (lagere lasten € 563.000, lagere baten € 470.000) Onder dit taakveld vallen de baten en lasten van de specifieke uitkering Aanpak Energiearmoede.
Het doel is om huishoudens in een kwetsbare positie te ondersteunen bij het verlagen van de energierekening via de witgoedwissel en het nemen van energiebesparende en/of isolerende maatregelen. De witgoedwissel is in 2025 afgerond. Het budget voor de energiebesparende en/of isolerende maatregelen, waarvoor eigenaar-bewoners subsidie kunnen aanvragen, is in 2025 niet volledig besteed. Dit zorgt voornamelijk voor de lagere lasten en de lagere baten. Het nog niet bestede deel van deze specifieke uitkering staat op de balans en wordt de komende jaren ingezet.
62
8.1 Ruimte en Leefomgeving (lagere baten € 173.000) De lagere baten worden veroorzaakt doordat in 2025 geen parkeerbijdragen voor het mobiliteitsfonds zijn ontvangen (-€ 350.000). Hierdoor heeft er ook geen storting in de bestemmingsreserve Mobiliteitsfonds plaatsgevonden. Daarnaast zijn in 2025 de baten in het kader van het faciliterend grondbeleid hoger uitgevallen dan begroot door hogere baten uit kostenverhaal/anterieure overeenkomsten, een ontvangen subsidie ten behoeve van flexibele inzet ondersteuning woningbouw en het doorbelasten van nadeelcompensatie (€ 166.000). 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) (hogere lasten € 4.077.000, hogere baten € 3.091.000) De hogere baten en hogere lasten komen hoofdzakelijk voort uit de grondexploitaties woningbouw. De verkopen in de grondexploitatie Skoatterwâld fase 3 zijn in 2025 sneller gegaan dan was voorzien, met hogere baten en hogere lasten (door de mutatie onderhanden werk naar de voorraden op de balans) tot gevolg. Daarnaast is de dotatie aan de voorziening voor verlies € 1,4 miljoen hoger dan begroot. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de aanlegkosten van nieuwe riolering met ingang van 2026, overeenkomstig de vastgestelde ombuiging, aan de grondexploitaties worden toegerekend. Dit heeft een nadelig effect op de verwachte resultaten van de grondexploitaties.
Een uitgebreidere toelichting is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. 8.3 Wonen en bouwen (lagere lasten € 1.937.000, lagere baten € 1.355.000) Vanuit het Rijk heeft de gemeente een specifieke uitkering ontvangen in het kader van CDOKE (Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid). Deze SPUK valt deels in het taakveld Wonen en Bouwen. Hoewel de uitgaven onder CDOKE ten opzichte van 2024 verdubbeld zijn, is er in 2025 minder uitgegeven dan begroot met lagere lasten en lagere baten van € 678.000 tot gevolg. De huidige middelen mogen verspreid over een aantal jaren worden besteed. Het nog niet bestede deel van de CDOKE-gelden wordt de komende jaren ingezet. Ook de specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie valt onder dit taakveld. Onder deze SPUK kunnen eigenaar-bewoners subsidie aanvragen voor het nemen van energiebesparende isolatiemaatregelen in slecht geïsoleerde woningen. Hoewel het aantal woningen waarin isolatiemaatregelen zijn uitgevoerd fors gestegen is ten opzichte van 2024 (2025: 471 en 2024: 3), is er in 2025 minder uitgegeven dan begroot met lagere lasten en lagere baten van € 1.304.000 tot gevolg. Eind 2025 waren 479 aanvragen nog in uitvoering dan wel in behandeling. De LAI-middelen mogen verspreid over een aantal jaren worden besteed. Het nog niet bestede deel van de LAI-gelden staat op de balans en wordt de komende jaren ingezet.
De baten uit omgevingsvergunningen zijn hoger uitgevallen dan geraamd (€ 339.000), als gevolg van een aantal omvangrijke aanvragen voor bouwactiviteiten. Daarnaast is de uitkering uit de SPUK Realisatiestimulans 2025 hoger uitgevallen dan begroot (€ 294.000), als gevolg van een hogere realisatie van subsidiabele activiteiten dan vooraf was voorzien. Door het verwerken van deze aanvragen en de hiermee samenhangende juridische kosten zijn de lasten eveneens hoger uitgevallen dan begroot (€ 63.000).
63
0.10 Reservemutaties (lagere toevoeging € 295.000) De lagere toevoeging aan de reserves wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2025 geen parkeerbijdragen ten behoeve van de bestemmingsreserve Mobiliteitsfonds zijn ontvangen.
64
Middelen, Mensen en Bestuur
65
Een betrouwbare overheid naast betrokken inwoners Wat wilden we bereiken? Als gemeente voelen we ons betrokken bij de vraagstukken in de samenleving. We staan daarom naast onze inwoners en ondernemers en werken vanuit hun verwachtingen en behoeftes. We willen naar hen luisteren, als overheid toegankelijk en betrouwbaar zijn, onze afspraken nakomen en oog hebben voor de menselijke maat. We informeren onze inwoners en ondernemers actief en in begrijpelijke taal over wat we doen en waarom we dat doen en zorgen dat we toegankelijk en laagdrempelig zijn. Om dit waar te maken, willen we zowel onze dienstverlening als onze bedrijfsvoering versterken. De bedrijfsvoeringsmiddelen zijn nu niet voldoende om de dienstverlening mogelijk te maken zoals we die voor ogen hebben.
Betrouwbare dienstverlening Wat wilden we bereiken? Het is belangrijk dat inwoners en ondernemers eenvoudig toegang hebben tot informatie die voor hen belangrijk is. Een randvoorwaarde voor een betrouwbare dienstverlening is dat we onze informatiehuishouding op orde hebben. Dit betekent dat medewerkers weten waar zij informatie moeten opslaan en dat iedereen de informatie die nodig is voor de uitvoering van taken, snel kan vinden. Voor meer informatie over dienstverlening wordt verwezen naar het programma Dienstverlenende overheid en het hoofdstuk Ontwikkelingen in de paragraaf Bedrijfsvoering. Wat hebben we bereikt? Informatiehuishouding We hebben stappen gezet om onze informatiehuishouding beter op orde te krijgen. Dat deden we door duidelijke kaders en richtlijnen vast te stellen voor het omgaan met informatie en het bewaken van de kwaliteit. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 E-mailarchivering • We stelden in 2025 richtlijnen vast voor e-mailarchivering volgens de sleutelfunctiemethodiek van de gemeente Heerenveen. Deze vormen een vangnet voor de praktijk van het archiveren van e-mails en vullen de bestaande werkwijze aan, waarbij e-mails in zaakdossiers worden opgeslagen. Hiermee ontzorgen we medewerkers en versterken we de grip op de digitale informatiehuishouding.
De richtlijnen bieden ook een oplossing voor het bewaren of vernietigen van e-mails van vertrekkende medewerkers. Ze treden in 2026 in werking. Informatiebeheer en governance • We stelden duidelijke kaders op voor informatiebeheer en archivering, met aandacht voor risicobeheersing en kwaliteit. Een voorbeeld is de Governance Microsoft 365, waarin afspraken zijn vastgelegd over het beheren en bewaken van informatie binnen deze omgeving.
Opvang piek reisdocumenten Wat wilden we bereiken? Door een verandering in de geldigheidsduur van reisdocumenten, zien we sinds 2024 jaarlijks een ruime verdubbeling van het aantal aanvragen van deze documenten. Om precies te zijn gaat het om een stijging van 4.700 naar 9.800 aanvragen. We willen de
66
wachttijden voor een reisdocument binnen de twee weken houden. Dit is ook de termijn waarmee inwoners rekening houden bij bijvoorbeeld het plannen van hun vakanties. Wat hebben we bereikt? Vraag naar reisdocumenten De vraag naar reisdocumenten kent een tijdelijke piek. Met de huidige personele bezetting is deze piek niet op te vangen zonder gevolgen voor de reguliere dienstverlening. Dit zou leiden tot vertragingen bij andere processen, zoals naturalisaties, huwelijken en overige burgerzaken. Maatregelen en continuïteit Om de piek op te vangen, die naar verwachting aanhoudt tot en met 2028, zetten we tijdelijk een flexibele schil in. Hiermee spelen we in op de toenemende vraag naar reisdocumenten. Tegelijk borgen we de continuïteit en kwaliteit van de overige dienstverlening. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 • We vingen de piek op met de inzet van een tijdelijke flexibele schil.
Investeren in organisatie en medewerkers Wat wilden we bereiken? Onze huidige huisvesting in het gemeentehuis voldoet niet overal aan de Arbonormen. Daarnaast is de huisvesting niet functioneel en niet passend bij hoe we willen werken. Tot 2030 doen we in de huidige huisvesting nog wat we moeten doen en wat nodig is voor een schoon, heel en veilig gemeentehuis. Wel werken we nu al volgens het werkconcept zoals dit is voorzien in de nieuwe huisvesting: een concept van hybride werken op de plek waar je nodig bent, met een moderne combinatie van werkplekken en digitale werkomgeving. Wat hebben we bereikt? Nieuw gemeentehuis Op 24 oktober 2024 besloot de gemeenteraad om een verdiepend onderzoek te doen naar de toekomstige huisvesting van de gemeente, in combinatie met de bibliotheek op de ABC-locatie in Heerenveen. Dit leidde tot het besluit van 11 december 2025 om samen met de bibliotheek een nieuw gemeentehuis te realiseren op deze locatie. Crackstate blijft daarbij in gebruik als bestuurscentrum. De raad stemde daarnaast in met het uitwerken van een grondruilovereenkomst met de eigenaren en ontwikkelaars van het ABC-complex, het opstellen van een koopovereenkomst voor de huidige bibliotheeklocatie en een huurovereenkomst met subsidierelatie voor de vestiging van de bibliotheek in het ABC-complex. Ook is besloten om het gemeentelijke gebouw Werkstate aan de Trambaan te verkopen.
Waarom een nieuw gemeentehuis Het huidige gemeentehuis voldoet niet meer aan de wettelijke eisen op het gebied van arbeidsomstandigheden en duurzaamheid. Daarnaast sluit de huidige huisvesting niet goed aan bij de manier waarop we willen samenwerken, zowel intern als met inwoners, ondernemers en partners. Ook de bibliotheek heeft nieuwe huisvesting nodig. De gezamenlijke ontwikkeling op de ABC-locatie is daarom meer dan alleen een
67
huisvestingsvraag: het is een strategische investering in een levendig centrum en een bruisend cultuurkwartier. Bestaande gemeentehuis Tot de verhuizing naar het nieuwe gemeentehuis blijven we het huidige gebouw op een minimaal niveau onderhouden. We doen wat nodig is, maar vermijden grote investeringen. Om die reden is het onderhoudsbudget voor het huidige gemeentehuis naar beneden bijgesteld. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Nieuw gemeentehuis • We ontwikkelden het document "Huis van Democratie" voor de gezamenlijke huisvesting van gemeente en bibliotheek op de ABC-locatie. Hieruit bleek dat deze samenwerking meerwaarde kan hebben op sociaal, maatschappelijk, economisch en politiek gebied. Samenwerken onder één dak biedt de mogelijkheid tot een toegankelijke, laagdrempelige en toekomstbestendige ontmoetingsplek, waar dienstverlening, informatie, participatie, educatie en ontmoeting samenkomen. • We onderzochten de effecten en de daarmee gemoeide efficiencyvoordelen van de samenvoeging op de gezamenlijk benodigde ruimte. • Op basis hiervan maakten we kostenramingen voor de verschillende scenario’s en vertaalden we deze naar de impact op de gemeentelijke begroting. Hieruit bleek dat huisvesting op de ABC-locatie, in combinatie met Crackstate als bestuurscentrum, financieel het meest gunstig is.
• De volgende stap is om de gezamenlijke programmering uit te werken en de vertaling hiervan in een geïntegreerd ruimtelijk en functioneel Programma van Eisen. Onderhoud bestaande gemeentehuis • Omdat we alleen nog noodzakelijk onderhoud uitvoeren en grote investeringen vermijden, stelden we het onderhoudsbudget naar beneden bij. • We renoveerden de toiletten in het gemeentehuis. • We verfden een aantal wanden en vervingen enkele vloeren. • We startten met de voorbereiding van de – voor zover nu voorzien – laatste aanpassingen aan het gebouw, op basis van de knelpunten uit de Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E).
Organisatieontwikkeling Wat wilden we bereiken? Met de ingezette organisatieverandering heeft de gemeente Heerenveen de ambitie om de dienstverlening aan inwoners en ondernemers verder te verbeteren en meer integraal te werken. Deze ambitie willen we bereiken door: a. Een nieuwe structuur en governance: zo willen we de organisatie wendbaarder maken en de samenwerking tussen verschillende teams versterken, wat bijdraagt aan betere en meer integrale dienstverlening aan inwoners en ondernemers. b. Versterken van het leiderschap: door de topstructuur te verkleinen en het teammanagement te versterken is er meer aandacht voor medewerkers en kunnen we beter aansturen en monitoren (onder meer door te werken vanuit duidelijke kaders).
68
Ontwikkelen van andere werkwijzen en passend gedrag: we willen aanspreekbaar, duidelijk en rolvast zijn, verantwoordelijkheid nemen, onderlinge samenwerking verstevigen, aandacht hebben voor elkaar en lef en trots uitstralen. Op deze manier leggen we een stevige basis voor het behalen van de ambities als gemeente en het verwezenlijken van het gezamenlijke doel: goud behalen. c.
Wat hebben we bereikt? Nieuwe organisatiestructuur Op 1 januari 2025 voerden we een compacte topstructuur in met drie domeinen voor het routinematige werk – Leefomgeving, Mens & Maatschappij en Bedrijfsvoering – en een vierde domein voor niet-routinematig werk: Ontwikkeling. In dit domein zijn nieuwe opgaven gestart en hebben we de wendbaarheid van de organisatie vergroot. Keten- en teamstructuur Op 1 mei 2025 gingen we van start met een nieuwe keten- en teamstructuur. Daarbij introduceerden we een nieuw middenkader van teammanagers, verkleinden we de span of control en pasten we de mandaatregeling aan. Cultuur en samenwerking We ontwikkelden #TEAM als symbool voor de cultuur die we willen versterken: verbinding vanuit Trots, Energie, Aandacht en Met lef. Werkbeleving en effecten In september 2025 voerden we een werkbelevingsonderzoek uit (de 1-meting) om de effecten van de organisatieverandering te meten. De resultaten laten een voorzichtig positieve trend zien ten opzichte van de 0-meting in 2024, vooral in de verbinding met de gemeente Heerenveen en het gevoel van trots. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Leiderschap en organisatieontwikkeling • Via een werving- en selectietraject vulden we vier nieuwe concerndirectiefuncties in. • We startten het onboardingprogramma Een gouden start, waarin de nieuwe concerndirectie kennismaakte met de organisatie en met elkaar.
• We ontwikkelden en doorliepen een zorgvuldig plaatsingsproces voor teammanagers. • Teammanagers volgden een ontwikkelassessment als onderdeel van hun leiderschapsontwikkeling. Ontwikkeltrajecten en cultuur • In juni 2025 startte Gouden Leiderschap, het ontwikkeltraject voor teammanagers en directie, met focus op integraal werken, sturen op doelen en het versterken van de organisatiecultuur. • We lanceerden #TEAM: een organisatiebrede beweging die staat voor verbinding, samenwerking en initiatieven van onderop. Werkbeleving • We voerden een werkbelevingsonderzoek uit om inzicht te krijgen in de effecten van de organisatieverandering.
69
Werkzaamheden uitvoeren binnen de daarvoor beschikbare middelen Wat wilden we bereiken? De middelen staan onder druk, de bijdragen vanuit het Rijk worden minder en gemeenten krijgen steeds meer taken. Ons doel is om de taken die wij moeten uitvoeren met de beschikbare middelen te realiseren. We willen hierbij beperkt gebruikmaken van de beschikbare reserves. Tegelijkertijd streven we naar een gezondere financiële positie voor de toekomst. Wat hebben we bereikt? Financiële positie op korte termijn Voor 2025 en 2026 zorgden we voor een gezonde financiële positie. De begroting is reëel en structureel in evenwicht en de financiële kengetallen blijven binnen de afgesproken signaleringswaarden. Meerjarenperspectief Voor de langere termijn is die gezonde balans nog niet bereikt. We hebben er bewust voor gekozen om eerst af te wachten of het Rijk, richting het naar 2028 verschoven ravijnjaar, met een tegemoetkoming komt. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Inzicht en rapportage • We leverden een integrale projectrapportage Gezonde Financiële Positie op, die inzicht gaf in alle resultaten van de deelopdrachten. De rapportage gaf de gemeenteraad een volledig en samenhangend beeld van het proces en de effecten op ons financieel beleid. Op basis hiervan kon de raad goed geïnformeerd keuzes maken wat betreft de scenario’s en ombuigingen.
Keuzes en besluitvorming • Tijdens de raadsvergadering 7 juli 2025 presenteerden we de raad diverse mogelijkheden om toe te werken naar een financieel gezonde begroting voor 2026 en 2027. We presenteerden deze opties in de perspectiefnota, aangevuld met een bundel ombuigingsmogelijkheden en een voorkeursscenario. Dankzij de gemaakte keuzes realiseerden we een solide financiële positie voor 2026 en 2027.
IAM Security Wat wilden we bereiken? Door toenemende risico’s en dreigingen moeten we meer aandacht besteden aan de beveiliging van onze informatie en het beheer van onze digitale identiteiten en toegangsrechten. Tegelijkertijd zijn de gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid van onze digitale omgeving belangrijker dan ooit. Via het werken met differentiatie in rechten en rollen middels IAM (Identity Access Management) en de benodigde beveiliging creëren we een situatie die rekening houdt met een steeds flexibeler gebruik van ICT binnen de organisatie, waarbij tegelijkertijd de veiligheid geborgd blijft. Meer inzet op security leidt tot meer control en preventieve monitoring. Wat hebben we bereikt? We hebben onze informatiehuishouding beter beveiligd. Ook het beheer van digitale identiteiten en toegangsrechten is strakker geregeld, met behoud van gebruiksvriendelijkheid.
70
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Beveiliging en signalering • We hebben in 2025 samen met een externe partij maatregelen ingericht om risicovolle aanmeldingen en accounts beter te signaleren en gecontroleerd aan te scherpen. We onderhouden en optimaliseren deze maatregelen periodiek. Governance en beheer • We brachten de governance van onze digitale werkomgeving in beeld met een nieuwe softwaretool. Hiermee beoordelen we periodiek (inactieve) gastaccounts en we schonen deze op om ongewenste informatiedeling te beperken. We onderhouden sjablonen, zodat nieuwe Teams volgens de vastgestelde afspraken worden aangemaakt. Databeveiliging en migratie • Binnen een groot migratieproject werkten we aan het verplaatsen van informatie naar een nieuwe digitale omgeving. • We namen daarbij maatregelen om databeveiliging te verbeteren en ongewenst delen van informatie te voorkomen. Digitale werkplek • We stapten gefaseerd over naar een nieuwe digitale werkplek met beheerde laptops. Medewerkers werken nu rechtstreeks op hun eigen apparaat, met inloggen en ontgrendelen via toegangssoftware. De toegang is daarmee gebruiksvriendelijker, terwijl deze gekoppeld blijft aan digitale identiteit en de beveiligingsvoorwaarden in Microsoft 365. Toegang en rechtenbeheer • We versterkten het principe ‘de juiste rechten voor de juiste persoon’ met een nieuw HR-systeem.
Hiermee kunnen we rechten en rollen consistenter automatisch toekennen en intrekken. We blijven inzetten op het signaleren van afwijkingen en het correct toepassen van rechten.
Nieuw Financieel systeem Wat wilden we bereiken? Doel is dat we per 1 januari 2026 een nieuw financieel systeem implementeren, inclusief nieuwe gestandaardiseerde financiële processen. Dit moet de organisatie in staat stellen om: • beter te sturen op financiën en de komende financiële opgaven; • de werkdruk te verlichten op onder andere de afdeling financiën; • meer gebruikersgemak te realiseren voor medewerkers van de gemeente; • efficiënt werken mogelijk te maken met bijvoorbeeld een verplichtingenadministratie en urenregistratie binnen het nieuwe systeem. Wat hebben we bereikt? Nieuw financieel systeem In 2025 troffen we de voorbereidingen voor ons nieuwe financiële systeem. Sinds 5 januari 2026 biedt dit systeem beter inzicht in de financiën en meer gebruiksgemak voor medewerkers. Daarnaast creëert het mogelijkheden om in de toekomst beter te sturen, bijvoorbeeld met een verplichtingenadministratie en urenregistratie. Deze verbeteringen
71
zijn in 2025 nog niet gerealiseerd, maar vormen wel een belangrijk doel voor de komende periode. Zo kan de raad straks sneller en beter beslissingen nemen op basis van betrouwbare informatie. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Voorbereiding en implementatie • In 2025 troffen we alle voorbereidingen voor het nieuwe financiële systeem, dat meer mogelijkheden biedt om beter te sturen op financiën. Denk aan een verplichtingenadministratie en urenregistratie. • De stuurgroep nam een definitief besluit over de overgang naar het nieuwe systeem. • We hebben belangrijke gegevens overgezet en de systemen getest en gekoppeld. • Medewerkers zijn geïnformeerd en opgeleid. • In december voerden we de laatste controles uit, zodat alles gereed was voor de livegang in januari. • We sloten het oude systeem zorgvuldig af, zodat we helemaal klaar waren voor een goede start op 5 januari 2026.
Uitbreiding formatie HR Wat wilden we bereiken? Met het overkoepelende thema Binden & Boeien zetten we vanuit de organisatie en onze HR-prioriteiten actief in op toekomstbestendige medewerkers en toekomstbestendig leiderschap. Bovenliggend doel is de juiste persoon op de juiste plek, nu en in de toekomst. Dit omvat inzet op het behouden van medewerkers, recruitment, arbeidsmarktcommunicatie, onboarding en verzuimpreventie. De organisatieverandering heeft mogelijk een effect op het verzuim, de mobiliteit en het verloop. Continuïteit vanuit Binden & Boeien is daarom - wat betreft het behouden van medewerkers, recruitment en verzuimpreventie - essentieel om de impact van de organisatieverandering te beheersen. Voor informatie over dit onderwerp wordt verwezen naar het volgende hoofdstuk: HR met focus op Binden & Boeien. Wat hebben we bereikt? Voor informatie over dit onderwerp verwijzen wij u naar het volgende hoofdstuk: HR met focus op Binden & Boeien. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 Voor informatie over dit onderwerp verwijzen wij u naar het volgende hoofdstuk: HR met focus op Binden & Boeien.
HR met focus op Binden & Boeien Wat wilden we bereiken? Met het overkoepelende thema Binden & Boeien zetten we vanuit de organisatie en onze HR-prioriteiten actief in op toekomstbestendige medewerkers en toekomstbestendig leiderschap, in lijn met de beoogde organisatieverandering. Bovenliggend doel is de juiste persoon op de juiste plek, nu en in de toekomst. Dit betekent onder meer inzet op het behouden van medewerkers door ze kansen te bieden qua ontwikkeling en doorgroei en aandacht in de vorm van het goede gesprek, recruitment en arbeidsmarktcommunicatie afgestemd op de doelgroep. Daarnaast zetten we in op passende onboarding, zodat nieuwe medewerkers goed landen in de organisatie.
72
Wat hebben we bereikt? Ontwikkeling van HR en organisatie In 2025 hebben we belangrijke stappen gezet om onze organisatie en het HR-beleid verder te versterken. Zo structureerden en implementeerden we het recruitment- en inhuurproces verder, zodat we beter in staat zijn om de juiste mensen aan ons te binden. We voerden exitgesprekken en deden een werkbelevingsonderzoek (1-meting) om beter te begrijpen wat er speelt binnen de organisatie. Ook troffen we voorbereidingen voor de implementatie van een nieuw HR-portaal. We stelden het verzuimbeleid vast, met een duidelijke focus op preventie en het voorkomen van uitval, en ontwikkelden onze arbeidsmarktcommunicatie verder, zodat we als werkgever aantrekkelijker worden en medewerkers beter weten te binden en te boeien. Tot slot boden we begeleiding bij de organisatieverandering en gaven we invulling aan het leiderschapsprogramma, waarmee we werken aan een sterke en toekomstbestendige organisatie. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2025 • We structureerden het recruitment- en inhuurproces verder, waardoor we efficiënter en consistenter kunnen werven. • We benutten inzichten uit exitgesprekken en het werkbelevingsonderzoek actief om de medewerkersbeleving te verbeteren en onze inzet op binden en boeien te versterken. • Ook op het gebied van systemen en beleid bereikten we mooie mijlpalen.
Zo implementeerden we succesvol een nieuw HR-systeem, dat zorgt voor betere informatievoorziening en ondersteuning van medewerkers en leidinggevenden. • Het nieuwe verzuimbeleid is goedgekeurd, waarmee we een stevig fundament legden voor een zorgvuldige en duurzame aanpak van verzuim. • Strategische personeelsplanning staat gepland als belangrijke volgende stap, met aandacht voor kwaliteit zodat dit optimaal aansluit bij onze ambities • We hebben de eerste stappen gezet in de verdere ontwikkeling van arbeidsmarktcommunicatie en rol-duidelijkheid van leidinggevenden (zie ook onderdeel Organisatieontwikkeling), om toe te werken naar een toekomstbestendige organisatie waarin rollen, verantwoordelijkheden en verwachtingen voor iedereen helder zijn.
73
Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten 0.1
Bestuur
-3.242
-3.249
-3.913
-664
0.2
Burgerzaken
-1.844
-2.234
-2.167
67
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
-2.470
-2.906
-2.891
14
0.5
Treasury
-262
-354
-359
-5
1.2
Openbare orde en veiligheid
-2
-2
-
2
6.3
Inkomensregelingen
-27
-27
-1
26
8.3
Wonen en bouwen
-19
-19
-2
17
-7.867
-8.792
-9.334
-542
-
-
4
4
Totaal Lasten Baten 0.1
Bestuur
0.2
Burgerzaken
1.021
1.075
1.178
103
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
1.755
1.790
1.887
96
0.5
Treasury
138
683
780
97
1.2
Openbare orde en veiligheid
24
24
17
-7
8.3
Wonen en bouwen
3
3
-
-3
2.941
3.576
3.866
291
-4.927
-5.216
-5.468
-251
-47
-547
-547
580
580
-5.184
-5.435
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
-4.974
-251
Toelichting afwijkingen 0.1 Bestuur (hogere lasten € 664.000) De pensioenvoorziening voor politieke ambtsdragers dient vanwege de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel per 1 januari 2028 verplicht te worden overgedragen aan het ABP. Vanaf dat moment zal de gemeente jaarlijks premie afdragen voor de opgebouwde pensioenaanspraken. De commissie BBV heeft bepaald dat gemeenten hun voorziening moeten baseren op de geprognosticeerde overdrachtswaarde, rekening houdend met de actuele verplichtingen. Deze voorziening dient jaarlijks te worden herijkt tot het moment van overdracht, onder andere als gevolg van wijzigingen in de gehanteerde rekenrente en actuariële aannames. Dit geldt voor alle gemeenten, ongeacht deelname aan het landelijke onderzoek naar de overdrachtswaarde. Onze gemeente heeft deelgenomen aan dit onderzoek, waardoor eerder en met grotere nauwkeurigheid inzicht is verkregen in de verwachte overdrachtswaarde. Op basis van deze uitkomsten blijkt dat de bestaande voorziening, berekend volgens de oude
74
systematiek, onvoldoende is. Dit leidt ertoe dat reeds in 2025 een extra dotatie noodzakelijk is geweest. De verwachting is dat de totale benodigde voorziening circa 10% tot 20% hoger uitkomt dan onder de oude berekeningswijze, wat resulteert in een hogere last in 2026 en daaropvolgende jaren. 0.2 Burgerzaken (lagere lasten € 67.000, hogere baten € 103.000) Op Burgerzaken is sprake van een positieve afwijking door € 67.000 lagere lasten en € 103.000 hogere baten. De extra baten komen vooral door circa 600 meer rijbewijsaanvragen dan verwacht op basis van het landelijke prognose model. Dit komt onder andere door verlies of beschadiging. Ook de opbrengsten uit reisdocumenten vallen iets hoger uit. De lagere lasten worden veroorzaakt door lagere verkiezingskosten. Omdat de verkiezingen in het gemeentehuis plaatsvonden hoefde er geen tent te worden gehuurd. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden (hogere baten € 96.000) De hogere baten zijn met name het gevolg van de verkoop van een perceel grond. 0.5 Treasury (hogere baten € 97.000) Het treasuryresultaat is in 2025 gunstiger uitgevallen dan begroot. Hoewel in de begroting rekening was gehouden met het aantrekken van externe financiering, is dit niet noodzakelijk gebleken. De rekening-courantpositie bleef gedurende het jaar positief, waardoor renteopbrengsten zijn gerealiseerd in plaats van rentelasten.
75
Dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien
76
In dit onderdeel wordt een toelichting gegeven op de lasten en baten die niet rechtstreeks aan een thema zijn toe te schrijven. Dit betreft de volgende onderdelen: • Overzicht algemene dekkingsmiddelen • Overhead • Vennootschapsbelasting (VPB) • Onvoorzien
77
Algemene dekkingsmiddelen Dit overzicht omvat de volgende onderdelen: • Dividend • Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is • Uitkering gemeentefonds • Saldo van de financieringsfunctie (treasury) • Overige algemene dekkingsmiddelen
78
Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
Lasten 0.61
OZB woningen
-228
-228
-208
20
0.63
Parkeerbelasting
-40
-57
-57
-
0.64
Belastingen overig
-366
-366
-413
-47
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
-211
-260
-260
-
0.8
Overige baten en lasten
-523
-3
-413
-410
-1.368
-914
-1.350
-436
187
162
277
115
Totaal Lasten Baten 0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
8.438
8.724
8.725
1
0.62
OZB niet-woningen
8.860
9.170
9.176
5
0.63
Parkeerbelasting
3.793
3.373
3.335
-37
0.64
Belastingen overig
186
261
246
-15
0.7
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
128.574
136.508
136.759
251
0.8
Overige baten en lasten
132
132
87
-45
Totaal Baten
150.171
158.331
158.606
275
Saldo van baten en lasten
148.803
157.417
157.256
-160
148.803
157.417
157.256
-160
Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
Toelichting afwijkingen 0.5 Treasury (hogere baten € 115.000) De hoger baten worden veroorzaakt door het boeken van de dividenduitkering en belasting BNG 2025 van € 92.000 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds (hogere baten 251.000) De verschillen in de baten van de Algemene Uitkering ten opzichte van de begroting beperken zich tot de wijzigingen als gevolg van de decembercirculaire en aanpassingen voorgaande jaren als gevolg van vastgestelde maatstaven. Tezamen bedragen deze wijzigingen € 251.000. In de decembercirculaire voert het rijk een aantal mutaties door: • hoeveelheidsverschillen: wijzigingen in CBS maatstaven om de totale algemene uitkering te berekenen. Het nadeel voor onze gemeente bedraagt € 113.000 in 2025;
79
•
•
taakmutaties: minder of meer door het rijk beschikbaar gestelde middelen voor onderdeel van de algemene uitkering. De gemeente krijgt extra geld voor kinderopvang peuters en de wet versterking regie Volkshuisvesting. We krijgen minder uitkering door het herstellen van de weeffout Jeugdzorg uit 2015 en doordat het rijk stopt met de rijksbijdrage aan de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV). Per saldo een incidenteel voordeel van € 135.000; en wijzigingen in met name de decentralisatie-uitkeringen Veilig vergaderen, Meerkosten Oekraïne Sociaal domein en Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp leiden tot een incidenteel voordeel voor onze gemeente van € 245.000.
0.8 Overige baten en lasten (hogere lasten € 410.000) De hogere lasten van € 410.000 wordt veroorzaakt door een niet meer te verhalen post op het BTW compensatie fonds uit 2016. Dit bedrag was ten onrechte in mindering gebracht op de aangifte van dat jaar en is inmiddels verjaard.
80
Overhead Overhead omvat alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. De overhead is geen onderdeel meer van de thema's. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
-27.978
-29.419
-27.392
2.026
-27.978
-29.419
-27.392
2.026
161
144
401
257
161
144
401
257
-27.817
-29.275
-26.992
2.283
-3.279
-3.195
83
2.990
9.324
9.324
-24.827
-23.230
-20.863
Lasten 0.4
Overhead
Totaal Lasten Baten 0.4
Overhead
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
2.366
Toelichting afwijkingen 0.4 Overhead (lagere lasten € 2.026.000, hogere baten € 257.000) Binnen de overhead is per saldo sprake van lagere lasten. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door onderbezetting en terughoudendheid in uitgaven, deels gecompenseerd door hogere inhuur en actualisatie van personele voorzieningen. De per saldo lagere overheadlasten worden veroorzaakt door: • Lagere salariskosten; in verband met de organisatiewijziging in 2025 is terughoudend omgegaan met invullen van vacatures, openstaande vacatures en een krappe arbeidsmarkt. • Lagere uitgaven aan ICT en (concern)opleidingsbudgetten door onderbezetting. • Hogere kosten voor externe inhuur om continuïteit van werkzaamheden te borgen. We zijn voorzichtig geweest met vaste invulling i.v.m. organisatiewijziging. Ook zijn er vacatures die door de arbeidsmarkt niet in te vullen zijn • Actualisaties van personele voorzieningen (Regeling Vervroegd Uittreden (RVU), bovenwettelijk verlof en spaarverlof), die organisatiebreed tot hogere lasten hebben geleid. De hogere baten worden veroorzaakt door een bijdrage die wij ontvangen hebben voor deelname aan een pilot project voor een multi expertise (MET) Fryslân team in de Jeugdzorg in 2023 en 2024. Daarnaast worden er baten voor personeel ontvangen, onder andere door detachering, die niet zijn begroot.
81
0.10 Reserves (lagere toevoeging € 83.000) Er is minder budget overgeheveld bij de jaarrekening dan begroot bij de decemberbrief, doordat er meer uitgaven zijn geweest in 2025.
82
VPB Op dit taakveld staat de raming van het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting. Vennootschapsbelasting is vooral van toepassing op grondexploitaties. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
-266
-325
-652
-327
-266
-325
-652
-327
-266
-325
-652
-327
59
59
-266
-593
Lasten 0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
-266
-327
Toelichting afwijkingen 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) (hogere lasten € 327.000) De fiscale resultaten van de grondexploitaties over 2025 leiden tot een hogere last voor de vennootschapsbelasting dan begroot.
83
Onvoorzien Voor onvoorziene lasten is structureel €1.000 begroot. Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Begroting 2025 voor wijziging
Begroting 2025 na wijziging
Realisatie
Verschil
-1
-1
-
1
-1
-1
1
-1
-1
1
-1
-1
1
Lasten 0.8
Overige baten en lasten
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
Toelichting afwijkingen
84
Paragrafen
85
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. We hebben deze paragraaf aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Algemeen Bij het weerstandsvermogen gaat het om de mate waarin de gemeente in staat is middelen vrij te maken om niet begrote, onverwachte en substantiële tegenvallers op te vangen zonder het beleid te veranderen. Een sluitende begroting zonder weerstandscapaciteit betekent dat iedere tegenvaller een probleem oplevert en dwingt tot het nemen van maatregelen. Een buffer is daarom wenselijk. Hoe groot die buffer precies moet zijn, is afhankelijk van veel factoren. Het in kaart brengen van risico's is dan ook een belangrijke factor bij de beoordeling van de financiële positie, omdat deze niet (automatisch) tot uitdrukking komen in de begroting- en jaarcijfers. In deze paragraaf komen de resultaten van de risico inventarisatie uitdrukking. We benoemen enerzijds de relatie tussen weerstandsvermogen, weerstandscapaciteit en risicomanagement en anderzijds beschrijven we de huidige stand van zaken. De paragraaf bevat volgens de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording)-voorschriften ten minste: 1.
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; 2. een inventarisatie van de risico's; 3. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; 4. een kengetal voor de: • netto schuldquote; • netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; • solvabiliteitsratio; • grondexploitatie; • structurele exploitatieruimte; • en belastingcapaciteit; 5. en een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Achtergrond De gemeente Heerenveen vindt het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de gemeente beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's stellen we de organisatie in staat om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risicoinventarisatie uitgevoerd. Hieronder doen we verslag van de resultaten van de risicoinventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is daarnaast het weerstandsvermogen berekend. Beleid over weerstandscapaciteit en risicomanagement Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen
86
De nota Risicomanagement en weerstandsvermogen is in december 2024 door de raad vastgesteld. Doel van deze nota is dat de raad het beleidskader voor het risicomanagement en het weerstandsvermogen vaststelt. Deze nota vloeit voort uit de Financiële verordening gemeente Heerenveen (cf. artikel 212 gemeentewet) en het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten). De raad is verantwoordelijk voor een begroting die duurzaam en reëel in evenwicht is en een weerstandsvermogen dat van voldoende omvang is. Vanuit deze verantwoordelijkheid stelt de raad het beleid omtrent het risicomanagement en het weerstandsvermogen vast en houdt het hierop toezicht. Risicomanagement bij Gemeente Heerenveen: het beheersen van risico’s door op een gestructureerde wijze expliciet risico’s te inventariseren, beheersmaatregelen uit te voeren en te evalueren ter vermijding/vermindering van die risico’s. Dit alles in een cyclisch proces waarin de inventarisaties voortdurend up-to-date worden gehouden. Doel: integraal risicomanagement: Vanuit de huidige fase waarin we risico’s gestructureerd en overzichtelijk op geld zetten aan de hand van vaste methodieken, zetten we een volgende stap naar integraal risicomanagement dat geïntegreerd is in de bedrijfsprocessen en opgenomen in het DNA van onze organisatie.
Met deze werkwijze bepalen we de risico’s vanuit de gehele organisatie en krijgen we een volledig en betrouwbaar beeld van de risico’s om daadwerkelijk op te kunnen sturen. Dit doen we omdat: • dit leidt tot een betere beheersing van de risico’s. We houden namelijk vooraf rekening met toekomstige ontwikkelingen en gebeurtenissen die impact kunnen hebben op kosten, tijd en/of kwaliteit. • dit leidt tot het vergroten van het risicobewustzijn in de gehele gemeentelijke organisatie. Weerstandscapaciteit De beschikbare risicobuffer bestaat uit het geheel aan middelen dat beschikbaar is om de risico’s in financiële zin af te dekken, de zogenaamde beschikbare weerstandscapaciteit. Bij Heerenveen bestaat dit uit de algemene reserve. De benodigde weerstandscapaciteit betreft de optelsom van alle risico’s waarvoor geen dekking is gegeven, bijvoorbeeld via een verzekering of in de begroting. Het relateren van de buffer aan de benodigde weerstandscapaciteit levert de ratio weerstandsvermogen op. Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen. Risicomanagement: Er is een aantal factoren van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. Zo gaan we bij de berekening van de risicosimulatie uit van het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Ook de ratio weerstandsvermogen is een factor die van invloed is.
Deze is vastgesteld op het waarderingscategorie C (bandbreedte van tussen de 1,0 en de 1,4). Tenslotte is de vermenigvuldiging van de risico’s met de factor 1,2 van invloed op de hoogte van het weerstandsvermogen. De reden hiervan is dat er van te voren niet ingeschatte risico’s kunnen optreden (de zogenaamde 'zwarte zwanen') en dat er daarnaast altijd een bepaalde mate van onzekerheid bij de inschatting van risico’s is.
87
Bij de jaarrekening kijken we terug om te kijken of de risico's die in de begroting zijn opgenomen zich hebben voorgedaan. Daarnaast updaten we de grootste risico's bij de jaarrekening, waarna bij de begroting weer een volledige risico inventarisatie volgt. Achterin deze paragraaf zijn de risico’s opgenomen zoals vastgesteld in de begroting 2025, met daarachter de werkelijke stand van zaken over 2025 en een actualisatie van het in de begroting 2026 opgenomen risico op basis van de laatste informatie. Inventarisatie van de weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen berekenen we door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Dit ziet er als volgt uit:
Uit bovenstaande volgt een ratio weerstandsvermogen van 1,9. Dit valt binnen categorie B, waarmee we voldoen aan het door de Raad vastgestelde waarderingscategorie C. Bij de begroting 2026 bedroeg de ratio 1,8. Uit onderstaande tabel blijkt dat zowel de beschikbare als de benodigde weerstandscapaciteit iets zijn toegenomen. Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld. Ratio
Waardering
Betekenis
>2 1,4 – 2,0
A B
Uitstekend Ruim voldoende
1,0 – 1,4
C
Voldoende
0,8 – 1,0
D
Matig
0,6 – 0,8
E
Onvoldoende
< 0,6
F
Ruim onvoldoende
Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen:
In de begroting 2026 is per abuis de verkeerde ratio gepresenteerd, dat is in deze vergelijking gecorrigeerd. Dit is ontstaan doordat de stand van de algemene reserve op het moment van opstellen van de paragraaf weerstandsvermogen nog niet berekend was, hierdoor zijn concept cijfers gehanteerd. Deze aanpassing heeft geen effect op de door de raad gestelde kaders. Inventarisatie van de Risico’s Risico’s exclusief grondexploitatie Om de risico's van de gemeente Heerenveen in kaart te brengen, is door de organisatie een risicoprofiel opgesteld. De afgelopen periode inventariseerden we nieuwe risico’s en
88
actualiseerden we het risicoprofiel uit de begroting 2026. Het algemene beeld hierbij is dat door de geopolitieke situatie er sprake is van een stijging van risico's. Hierdoor nemen de onzekerheden in de wereld toe wat zorgt voor een toename van risico's op het gebied van inflatie en van veiligheid. Daarnaast is er sprake van een toename van projecten met beperkte capaciteit en middelen voor de ambtelijke organisatie. Voor het kunnen opvangen van de risico’s die zijn geïnventariseerd, zijn we genoodzaakt een financiële buffer aan te houden. Aangezien niet alle risico’s tegelijkertijd en in maximale opvang optreden, maken we gebruik van de Monte Carlo risicosimulatie om de hoogte van de financiële reserve te bepalen. Deze risicosimulatie is een computergestuurde techniek waarbij een fysiek proces niet één keer, maar vele malen wordt gesimuleerd. Via kansberekening (hoe vaak zal de gebeurtenis zich voordoen) en de ingeschatte schade (indien de gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet) wordt de benodigde financiële buffer berekend. De totale maximale financiële omvang van de risico’s van Heerenveen bedraagt € 76,6 miljoen. De top 10 risico’s vertegenwoordigen een waarde (maximale impact) van € 64,0 miljoen. Op basis van de ingevoerde risico's is de hierboven genoemde risicosimulatie uitgevoerd.
Achteraan in deze paragraaf worden de top 10 risico's vanuit de begroting 2025 en 2026 gepresenteerd met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Bij de berekening van de risicosimulatie gaan we uit van het door de gemeenteraad vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. Uit de risicosimulatie in de tabel hieronder, volgt dat met 90% zekerheid kan worden gesteld dat alle risico’s zijn afgedekt met een bedrag van € 15,4 miljoen (Bij de jaarrekening 2024 was dit € 14,5 miljoen). Inclusief de factor 'zwarte zwanen' betekent dit een risico van € 18,4 miljoen (excl. grondexploitaties). Onderstaande tabel en figuren tonen de resultaten van de risicosimulatie. Zekerheidspercentage
Bedrag
10
2.049.026
25
3.008.140
50
5.050.705
75
10.299.629
90
15.373.164
95
18.425.205
99
23.754.166
Risico’s grondexploitatie Onderdeel van de jaarrekening is het herzien van de grondexploitaties. Hierbij worden de wijzigingen doorgevoerd die zich in het voorgaand boekjaar hebben voorgedaan. Ook wordt een inschatting van de financiële risico’s op de grondexploitaties gemaakt. Er wordt rekening gehouden met algemene risico’s (onvoorziene stijging van kosten en daling van opbrengsten, rente veranderingen etc.) en projectspecifieke risico's. Bij de risico's gaat het niet om programma of planwijzigingen die nog door de raad moeten worden vastgesteld. Risico's die hier aan verbonden zijn worden niet
89
meegenomen in deze paragraaf maar worden voor besluitvorming aan de raad voorgelegd. Ook voor de grondexploitatie risico’s wordt gebruik gemaakt van de Monte Carlo risicosimulatie om de hoogte van de financiële reserve te bepalen en ook wordt uitgegaan van het vastgestelde zekerheidspercentage van 90%. De totale maximale financiële omvang van de risico’s in de grondexploitatie van Heerenveen bedraagt per balansdatum € 18,6 miljoen. Er is reeds een verliesvoorziening in deze jaarrekening opgenomen van € 12,6 miljoen voor negatieve grondexploitaties. Uit de risicosimulatie volgt dat met 90% zekerheid kan worden gesteld dat alle risico’s zijn afgedekt met een bedrag van € 7,2 miljoen inclusief de factor ‘’zwarte zwanen’’1.
Bij de begroting 2026 was de benodigde buffer nog € 5 miljoen. Deze stijging wordt met name veroorzaakt door het besluit bij de perspectiefnota 2026 om geen rioolbijdrage vanuit de investeringen meer in de grondexploitatie te verwerken. Hierdoor is het resultaat van de grondexploitaties afgenomen (en bij de materiële vaste activa toegenomen) waardoor er vanuit de grondexploitaties meer beslag op het weerstandsvermogen wordt gedaan. Samengevat alle risico’s In onderstaande tabel is het totaal aan risico’s opgenomen voor 2025: 1. Grondexploitaties 2. Overige risico's
€ 7,2 miljoen € 18,4 miljoen (€ 15,4 x 1,2 voor zwarte zwanen)
Totaal
€ 25,6 miljoen
Ontwikkeling risico’s In onderstaand overzicht zien we de ontwikkeling van de risico’s van het grondbedrijf (blauwe lijn) en de overige risico's (oranje) vanaf de begroting 2022.
1 Zwarte zwanen: Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen worden bij Heerenveen alle risico’s vermenigvuldigd met een factor 1,2. In de ‘Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2024’ is opgenomen dat de reden daarvan is dat er van te voren niet ingeschatte risico’s kunnen optreden (“de zogenaamde zwarte zwanen”) en dat er daarnaast altijd een bepaalde mate van onzekerheid bij de inschatting van risico’s is.
90
91
Top 10 grootste risico's Financiële risico's
Begroting 2025
Begroting 2026
Jaarrekening 2025
Geactualiseerd risico 2026
Nr.
Risicogebeurteni s
Netto Kans (%)
Netto Financieel Maximum
Nett o Kans (%)
Netto Financieel Maximum (bedrag in €)
Effect verantwoordingsjaar:
Netto Kans (%)
Netto Financieel Maximum(bedra g in €)
Risk002 8
De kosten voor programma Centrum vallen hoger uit en het doel wordt niet behaald
26%
18.770.000
29%
19.770.000
De prijzen stijgen als gevolg van indexering van lonen en materialen en door krapte op de markt kiezen aannemers heel bewust opdrachten en willen minder risico lopen wat voor de gemeente prijsverhogend werkt. Specifiek voor de parkeergarage zijn de normen (bouwrichtlijnen) aangepast nav ongelukken in andere parkeerconstructies. Ten tijde van het opstellen van de jaarrekening loopt de aanbesteding van de parkeergarage. Hierdoor is het momenteel onzeker wat de ontwikkel van de risico's is. Hierdoor is het risico ongewijzigd t.o.v. begroting 2026.
29%
19.770.000
Risk001 1
Hoge vraag PW waarvoor geen budget is ondanks zorgplicht.
25%
1.200.000
75%
1.200.000
Risk000 2
Garantstelling treedt in werking voor leningen waarbij we garant staan.
10%
11.333.000
10%
11.847.000
Risk002 3
Het budget voor de Jeugdzorg is niet toereikend
10%
2.500.000
75%
1.400.000
Op de BUIG werd een tekort verwacht van € 1,2 miljoen Hiervoor is bij de najaarsrapportage € 1,2 miljoen extra budget toegekend. De werkelijke uitgaven kwamen 340 duizend lager uit dan de initiële inschatting. De gemeente heeft in het verleden garantstellingen verstrekt aan privaatrechtelijke rechtspersonen. Indien deze partijen niet aan de verplichtingen voldoen, dan moet de gemeente die overnemen. Er is dit jaar geen beroep gedaan op de gemeente. De kosten voor jeugdzorg waren dit jaar hoger dan begroot. De extra kosten zijn gedekt vanuit de AR, door bij de najaarsrapportage een bedrag van € 3,6 miljoen extra beschikbaar te stellen. Het risico is hiermee voorgekomen en voor een hoger bedrag dan voorzien was. Voor 2026 is het budget reeds met € 2,6 miljoen
75%
1.200.000
10%
11.847.000
75%
1.400.000
verhoogd, waardoor het maximale risico van € 1,4 miljoen nog passend is. Risk001 2
De kosten van het project 'Heerenveen beter bereikbaar' vallen hoger uit.
42%
2.250.000
47%
2.250.000
Dit project is bijna afgerond. Er zijn echter nog een aantal risico’s die op dit moment nog niet afgewikkeld kunnen worden. Risico blijft ongewijzigd.
47%
2.250.000
Risk001 4
Een inbraak waarbij informatie wordt gestolen of gegijzeld
1%
10.000.000
10%
10.000.000
De digitale dreiging neemt onverminderd toe, terwijl onze afhankelijkheid van externe partijen en digitale diensten verder groeit als organisatie. Hierdoor ontstaat er steeds meer druk op de gehele toeleveringsketen, waardoor het essentieel is om de risico’s binnen deze keten inzichtelijk te maken, effectief te beheersen en aantoonbaar te verantwoorden. Uit de uitgevoerde GAP-analyse blijkt dat de organisatie op diverse vlakken aanzienlijke stappen moet zetten om te komen tot een structurele risicobenadering en een volwassen beveiligingsniveau, conform de uitgangspunten
10%
10.000.000
van de aankomende NIS2richtlijn (Cyberbeveiligingswet) en de sinds september 2025 ingegane verplichte richtlijn Baseline Informatiebeveiliging Overheid versie 2. Op basis van deze bevindingen wordt er gewerkt aan een integraal verbeterplan dat zich richt op het versterken van processen, governance, keteninzicht en digitale weerbaarheid. Daarmee borgt de gemeente Heerenveen een toekomstbestendig en aantoonbaar passend beveiligingsniveau, dat voldoet aan actuele wet- en regelgeving en aansluit bij de toenemende digitale dreigingen en de specifieke behoeften van de organisatie. Risk003 6
Financiële problemen verbonden partijen
5%
11.900.000
De gemeente werkt samen met andere partijen in diverse samenwerkingsvormen. Hierbij lopen we als gemeente het risico op, afwaardering van het aandelen kapitaal en/of bijdrage in het negatieve exploitatiesaldo van de verbonden partij. Bij de
5%
11.900.000
jaarrekening 2025 heeft dit zich als volgt voorgedaan: Er is geen sprake van afboekingen of bijdragen in negatieve exploitatiesaldi. Wel zijn er nieuwe risico's voor verbonden partijen gevormd, deze worden nader toegelicht in de paragraaf Samenwerking. Risk003 8
Risk000 5
Risk004 7
Door derden kunnen juridische claims worden ingediend bij de gemeente Hoog ziekteverzuim percentage langdurig verzuim gehele organisatie Tegenpartij van uitstaande leningen kan niet aan verplichtingen voldoen
10%
1.000.000
25%
1.100.000
Geen sprake van majeure juridische claims die tot kosten hebben geleid in het afgelopen jaar.
25%
1.000.000
70%
317.000
Het verzuimpercentage was in 2025% met 7% hoger dan streefnorm van 6% hiermee heeft het risico zich voorgedaan. Risico blijft voor 2026 ongewijzigd.
70%
317.000
25%
926.000
De gemeente heeft in het verleden langlopende leningen verstrekt aan privaatrechtelijke rechtspersonen. Indien deze partijen niet aan de (rente/aflossings)verplichtinge n voldoen, loopt de gemeente risico. Het risico heeft zich dit jaar niet voorgedaan.
25%
926.000
Risk007 6
Investeringen volgens brede nota kapitaalgoederen duurder dan begroot (inflatie)
70%
1.000.000
50%
326.946
Binnen de looptijd van de brede nota kapitaalgoederen is geen rekening gehouden met inflatie, hierdoor kunnen de kosten in de periode t/m 2027 hoger uitvallen. Het risico heeft zich in 2025 voortgedaan, dit heeft o.a. geleid tot aanvullende kredietaanvragen van € 0,2 miljoen.
50%
326.946
Risk000 9
Verplichte afname van grond en boerderij op IBF voor een getaxeerde waarde
20%
1.146.000
5%
1.146.000
Betreft een langlopend contract tot verplichte afnamen, dit risico heeft zich niet voorgedaan gedurende het jaar.
5%
1.146.000
Risk001 0
Schending van de persoonlijke levenssfeer in het kader van de Avg
25%
1.000.000
10%
1.000.000
Geen sprake geweest van kosten agv schending van de privacy. Risico is niet voorgekomen.
10%
1.000.000
Overzicht niet gekwantificeerde risico's met hoge kans van voorkomen
Begroting
Jaarrekening 2025:
Project heroverweging gemeentelijk huisvesting Vanwege de financiële situatie van onze gemeente heeft uw Raad op 29 februari 2024 ingestemd met het voorstel om een korte periode van integrale heroverweging in te lassen. Op basis van dit besluit is de projectontwikkeling opgeschort. Zo is onder meer de lopende aanbestedingsprocedure voor bouwprojectmanagement stopgezet. De integrale heroverweging betekent dat een nieuw scenario-onderzoek is uitgevoerd. Binnen een periode van 6 maanden is de gehele opgave opnieuw geanalyseerd op kansen en mogelijkheden. Na besluitvorming in uw Raad (eind 2024) over het project wordt een uitgebreide risicoanalyse uitgevoerd door het projectteam. De uitkomsten daarvan worden vervolgens opgenomen in de eerstvolgende van toepassing zijnde paragraaf weerstandsvermogen. Perspectiefnota De begroting 2025 is gebaseerd op de vastgestelde perspectiefnota 2024. Hierin is aangegeven dat het jaar 2026 een bijzonder jaar in deze begroting is. Vanaf dat jaar daalt de gemeentefondsuitkering voor gemeenten fors, zonder dat de Rijksoverheid duidelijkheid geeft hoe gemeenten hiermee om kunnen gaan. Bij de Perspectiefnota 2025 verwachten we meer duidelijkheid vanuit het Rijk te hebben. In dat kader is kritisch gekeken naar de aanvragen die zijn gedaan voor de Perspectiefnota 2024.