Bijlage 1 - Themarekening 2024 definitief aangepast

THEMAREKENING 2023

THE THEMAREKENING 2023 MAREKENING 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Algemeen ............................................................................................................. 4 Voorwoord .................................................................................................. 5 Samenvatting ............................................................................................. 6 Financieel resultaat 2024 .............................................................................10 Jaarverslag ..........................................................................................................12 Programma's .............................................................................................13 Thema's ..............................................................................................................35 Sociale Leefomgeving .................................................................................37 Economische Leefomgeving .........................................................................58 Fysieke Leefomgeving .................................................................................68 Middelen, Mensen en Bestuur .......................................................................83 Dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien

...........................................91 Paragrafen ...........................................................................................................97 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................98 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................... 114 Financiering ............................................................................................. 122 Bedrijfsvoering ......................................................................................... 127 Indicatoren .............................................................................................. 138 Samenwerking ......................................................................................... 139 Grondbeleid ............................................................................................. 161 Lokale Heffingen ....................................................................................... 167 WOO ....................................................................................................... 175 Jaarrekening ...................................................................................................... 178 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .......................................

179 Balans ..................................................................................................... 186 Toelichting op de balans ............................................................................ 188 Activa ..................................................................................................... 189 Passiva.................................................................................................... 200 Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen ................................... 207 EMU-saldo ............................................................................................... 210 Overzicht lasten en baten en toelichting ...................................................... 211 Rechtmatigheidsverantwoording 2024 ......................................................... 215 Overzicht incidentele lasten en baten .......................................................... 217 Overzicht lasten en baten per taakveld ........................................................ 224 Verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) ........................ 228 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................... 269 WNT .......................................................................................................

272 Overige gegevens ............................................................................................... 275 Investeringkredieten ................................................................................. 276 Controleverklaring .................................................................................... 284 Indicatoren .............................................................................................. 285

3

Algemeen

4

Voorwoord Met trots presenteren wij u de themarekening 2024 van de gemeente Heerenveen. Een jaar waarin we samen met inwoners, partners en organisaties hebben gebouwd aan een toekomstbestendige samenleving. Ondanks de onrust in de wereld en de financiële druk die daarvan het gevolg was, wist Heerenveen koers te houden. Het jaar werd afgesloten met een positief financieel resultaat van € 9,9 miljoen, maar belangrijker nog: er zijn betekenisvolle stappen gezet op het gebied van gezondheid, wonen, economie, duurzaamheid, bereikbaarheid en veiligheid. We zien dat inwoners elkaar steeds vaker weten te vinden in buurten, initiatieven en verenigingen. In de zorg verschoof de aandacht van hulp naar preventie en versterking van de sociale basis. Op de woningmarkt zijn versnellingen doorgevoerd en is er intensiever samengewerkt met woningcorporaties en regionale partners. Tegelijkertijd investeerden we in een duurzame en circulaire economie, betere bereikbaarheid en een veiligere leefomgeving. Daarnaast zetten we in op het goed draaiende houden van onze gemeentelijke organisatie. Goed werkgeverschap, ruimte voor ontwikkeling en het blijven versterken van onze dienstverlening zijn hierin belangrijke speerpunten. Alleen met een wendbare en betrokken organisatie kunnen we blijven inspelen op de vragen en behoeften van onze inwoners, ondernemers en bezoekers.

Bij het opstellen van deze themarekening is ook gekeken naar de rechtmatigheid van processen en uitgaven. Er blijven op enkele onderdelen verbeteringen nodig. We blijven daarom werken aan een zorgvuldige en transparante werkwijze. Met deze themarekening leggen we niet alleen verantwoording af, maar kijken we ook vooruit. Want de keuzes die we vandaag maken, bepalen hoe leefbaar en veerkrachtig Heerenveen morgen is.

5

Samenvatting Voor u ligt de Themarekening van 2024. De financiële afwijkingen op de baten en lasten boven de € 50.000 lichten we binnen de thema's per taakveld toe. Wijzigingen op begroting in relatie tot het resultaat De basis voor de begroting 2024 is gelegd doordat u hebt ingestemd met de Perspectiefnota 2023. Op 9 november 2023 hebt u vervolgens de Themabegroting 2024 vastgesteld. Later is de begroting via de Voorjaarsrapportage, de Najaarsrapportage, de Decemberbrief en een aantal specifieke raadsbesluiten aangepast tot de meest actuele versie waar tegenover de realisatie nu wordt afgezet. Deze tussentijdse wijzigingen hebben geleid tot een uitzetting van de begroting op de lasten met € 14 miljoen en de baten met zo'n € 15,5 miljoen. 2024 was een roerig jaar Het jaar 2024 was in vele opzichten een roerig jaar en dat merkten we ook in Heerenveen. De internationale geopolitieke situatie en de daaruit voortvloeiende onzekerheid blijft invloed houden op onze samenleving: we vangen nog steeds vele vluchtelingen op en Heerenveen was ook in 2024 de centrale opvanglocatie voor Oekraïners. De inflatie bleef aan de hoge kant waardoor de prijzen verder stegen. Voor veel inwoners en ondernemers betekent dit dat het steeds lastiger wordt om rond te komen. Dit zien we ook terug in de opgave die we met elkaar hebben om de komende jaren te komen tot een structureel sluitende begroting.

We zullen forse en soms vervelende maatregelen moeten treffen om tot die sluitende begroting te kunnen komen. Aan de andere kant heeft de gemeente de dienstverlening aan haar inwoners in stand kunnen houden en zijn er ook in 2024 belangrijke besluiten genomen die belangrijk zijn de toekomst van onze gemeente. In de Themaverantwoordingen wordt daar nader op ingegaan. Versterken sociaal netwerk en betaalbare zorg De mate van sociale samenhang bepaalt de kracht van een samenleving. Een sociaal netwerk, het verenigingsleven, de nabijheid van fijne buren, vrienden of familie: het is allemaal belangrijk voor mensen. En dit heeft invloed op zowel welzijn en gezondheid van mensen als op kwaliteit van zorg, kansengelijkheid en veiligheid. De basis is versterkt. Het aanbod van algemene voorzieningen dat aansluit bij de wensen en behoeften van de betreffende doelgroep, waaronder de ontmoetingsplekken is uitgebreid. Hiervoor is ook de Europese subsidie Active Ageing Centres aangevraagd. De sociale netwerken in de samenleving zijn versterkt en gevoelens van eenzaamheid onder inwoners zijn verminderd. De komende jaren staan we voor grote uitdagingen door toenemende kosten en vergrijzing. In 2024 hebben we daarom stappen gezet om een beweging van zorg naar gezondheid te maken, met als doel om deze taakstelling in 2026 te realiseren.

We werkten aan het intensiever inzetten van voorliggende oplossingen en de beweging van zorg naar gezondheid, om minder uit te hoeven geven aan maatwerkvoorzieningen en zo de kosten te beheersen. Na twee keer een jaar uitstel zijn de nieuwe contracten Specialistische Jeugdhulp van SDF per 1 januari 2024 van kracht geworden. Op provinciale schaal is in het evaluatieproces van SDF geconstateerd dat het inkoopstelsel onvolmaaktheden bevat,

6

die naar het gevoel van veel gemeenten leiden tot een gebrek aan grip op de kostenontwikkeling. Het aantal voorzieningen op het gebied van welzijn, sport en cultuur om zoveel mogelijk inwoners mee te laten doen is uitgebreid en in kaart gebracht. We hebben inwoners ondersteund die om verschillende redenen (zoals schulden of beperkingen) niet op eigen kracht konden meedoen. Er was extra aandacht voor de groepen met grote gezondheidsachterstanden, zoals kinderen en mensen met een lage sociaaleconomische status, en er was extra inzet op de drie speerpunten die veel ziektelast veroorzaken. Wijken en dorpen zijn groener en aantrekkelijker geworden met speciale aandacht voor mensen met een beperking. De sport- en beweegmogelijkheden in de wijk zijn vergroot. Cultuur, sport en vrije tijd Ook in 2024 hebben we ons profiel als stad van sport uitgedragen. Naast de aanwezige topsport is er een grote variëteit aan breedtesport met onder andere circa 115 sportverenigingen. Wij zien sport dan ook als middel om de gezondheid, vitaliteit en weerbaarheid van onze inwoners te versterken en draagt het bij aan de saamhorigheid. Door middel van het WK IJshockey onder 18 (v), de realisatie van topsportcampus Cunabula en de Nations-League wedstrijd Nederland – Duitsland gaf topsport een impuls aan de breedtesport.

Dit gebeurde enerzijds door de aantrekkingskracht van deze events op onze individuele inwoners en anderzijds door de inspirerende werking die hiervan uitgaat. In de eerste helft van 2024 zijn scenario-onderzoeken uitgevoerd over de toekomst van de gemeentelijke ijshockeyhal en het gemeentelijk sportcentrum. In de tweede helft van 2024 zijn aanvullende onderzoeken gedaan waarin extra scenario’s zijn uitgewerkt en businesscases zijn opgesteld. We hebben afrondende gesprekken gevoerd over de gewenste indeling, de deelname van beoogde culturele partners en andere initiatiefnemers en de financiële haalbaarheid voor de verbouwing en verduurzaming van de Heerenveense School. Ondernemen en wonen We willen ondernemers een aantrekkelijk ondernemersklimaat en vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. Er ligt meer focus op de transities (energie en circulair) vanuit ons focusplan economische ontwikkeling. Zo hebben we onze bedrijven gestimuleerd om meer bij te dragen aan deze transities en om zo onze werkgelegenheid toekomstbestendig te houden. Het realiseren van voldoende woningen vraagt om een versnelling en vergroting van het aantal woningbouwprojecten en versterking van de capaciteit; anders zijn de doelen niet haalbaar.

Met de F4-gemeenten (Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen) brachten we het samenwerkingsverband Fries Stedelijk Netwerk tot stand. Hiermee verwierven we met succes draagvlak voor een positie in de Nota ruimte (Nationale omgevingsvisie) van de rijksoverheid en maakten we (met andere overheden) een begin met een verstedelijkingsstrategie. De ontwikkelingen dragen actief bij aan de leefbaarheid van de provincie en aan het in stand houden van de brede welvaart, juist in de periode 2030 – 2040.

7

In 2024 zijn verschillende woningbouwprojecten afgerond (o.a. woontoren WoonFriesland, Cunabula Topsporthuisvesting). We hebben daarnaast meerjarige prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties en de huurdersorganisaties, ook over de jaarschijfafspraken voor 2024 en 2025. De woningbouwstrategie 'Heerenveen Groeit' is door het college vastgesteld. Hierin staat met projectenkaarten aangegeven hoe we middels woningbouwprojecten uitvoering geven aan de woonvisie. Daarnaast bevat het uitkomsten van de verdichtingsstudie en richtlijnen voor verdichting. Voor ruim twintig woningbouwlocaties zijn de voorbereidingen op woningbouw in 2024 een stap verder gebracht. Organisatieontwikkeling Het jaar 2024 heeft grotendeels in het teken gestaan van de organisatieontwikkeling binnen de gemeente Heerenveen. Deze verandering werd grotendeels vormgegeven door onze eigen medewerkers. Dit vroeg van hen de nodige inzet terwijl de dagelijkse dienstverlening aan onze ondernemers en inwoners onverminderd doorging. Per 1 januari 2025 is er een nieuwe Directiestructuur van kracht en zijn er geen afdelingen meer. De nieuwe Concerndirectie is feitelijk per 1 maart 2025 van start gegaan. Per 1 mei 2025 is de nieuwe organisatiestructuur van kracht gegaan met de plaatsing van de teammanagers. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

Totaal Lasten

-216.806

-229.952

-233.424

-3.472

Totaal Baten

212.783

229.619

236.240

6.621

-4.023

-333

2.815

3.149

Mutatie reserve

7.852

7.292

7.078

-214

Resultaat

3.829

6.958

9.893

2.935

Saldo van baten en lasten

Het jaar 2024 sluit af met een positief financieel resultaat Het in de jaarrekening 2024 opgenomen positieve resultaat bedraagt € 9,9 miljoen. Ten opzichte van de geactualiseerde begroting bij Decemberbrief is dit € 2,9 miljoen positiever. Dit is vooral het gevolg van het positieve effect van de Decembercirculaire ad € 1,2 miljoen en het per saldo positieve resultaat op het thema Economische leefomgeving van € 1,7 miljoen. Daartegenover staan per saldo enkele kleinere tegenvallers. In totaal is aan lasten € 3,5 miljoen meer uitgegeven dan begroot en aan baten is € 6,6 miljoen meer binnengekomen. Er is tot slot per saldo € 0,2 miljoen minder onttrokken aan de reserves dan begroot. Dit betreft een eenmalig incidenteel resultaat dat hierna wordt toegelicht. Toelichting resultaat op hoofdlijnen per thema Op het thema Mens en Maatschappij is een nadelig resultaat gerealiseerd van per saldo € 0,3 miljoen. Dit is het resultaat van diverse voor- en nadelen. Het grootste nadeel heeft zich voorgedaan op de Jeugdzorg (€ 2,2 miljoen nadelig) en dan met name bij de specialistische Jeugdzorg. Hogere trajectkosten is hier onder andere de oorzaak van. Op de WMO is aan de andere kant een voordelig resultaat behaald van € 1,1 miljoen in 2024. Het meer gebruik maken van algemene voorzieningen i.p.v. professionele zorg en het verminderd aantal afgegeven indicaties zijn de belangrijkste oorzaken.

De kosten

8

voor samenkracht en burgerparticipatie (waaronder middelen voor opgroeien in een kansrijke omgeving) vallen € 0,4 miljoen lager uit. Op het thema Economische Leefomgeving is een voordelig resultaat te zien van € 1,7 miljoen. Op onderwijshuisvesting is een voordelig saldo te zien van € 0,8 miljoen dat voor een deel (€ 0,6 miljoen) een technische oorzaak heeft. De begrote afboeking als gevolg van de sloop scholen is in 2024 niet verwerkt en wordt in 2025 benut. Op de gemeentelijke opvang van Oekraïners hebben we € 0,3 miljoen overgehouden en de kosten voor inburgering zijn € 0,35 miljoen lager dan begroot. De kosten voor de inkomensregelingen (waaronder de bijstand) zijn € 0,3 miljoen lager uitgevallen. Op het thema Fysieke leefomgeving is het resultaat per saldo ongeveer nihil. Dit is het gevolg van diverse voor- en nadelen die elkaar opheffen. Op verkeer en vervoer is een voordelig resultaat gerealiseerd van € 0,6 miljoen hetgeen veroorzaakt wordt door lagere energiekosten op de openbare verlichting en lagere onderhoudskosten. Op economische havens en waterwegen is het resultaat € 0,4 miljoen positief door achterblijvende investeringen en lagere onderhoudskosten. Het voordeel van per saldo € 0,4 miljoen op de fysieke bedrijfsinfrastructuur hangt samen met het resultaat op de grondexploitaties.

Op rioleringen en afval is een nadelig resultaat van € 0,6 miljoen gerealiseerd en het saldo op de grondexploitaties is € 1,8 miljoen nadelig. Op het thema Middelen, Mensen en Bestuur is per saldo een nadelig resultaat gerealiseerd van € 0,3 miljoen. Een extra storting op basis van de actuariële herberekening in de pensioenvoorziening voor bestuurders ad € 0,5 miljoen is hier de belangrijkste oorzaak voor. Op de algemene dekkingsmiddelen, overheid en VPB is een voordelig resultaat te zien van € 1,7 miljoen. De uitkomsten van de Decembercirculaire ad € 1,2 miljoen en een voordeel op de post overige baten en lasten van € 0,5 miljoen zijn hiervan de voornaamste oorzaken. Laatstgenoemde post doordat de begrote toerekening van uren aan projecten uiteindelijk niet ten laste van deze post is verantwoord. Het begrote resultaat in de Decemberbrief van € 7,0 miljoen zorgt uiteindelijk voor het totale resultaat (baten minus lasten) van € 9,9 miljoen. In het raadsvoorstel bij de Jaarstukken wordt een voorstel voor resultaatbestemming aan uw raad voorgelegd. Begrotingsrechtmatigheid Dit is het tweede jaar dat het college verantwoording aflegt over de rechtmatigheid. Ook in deze jaarrekening ziet u dat het college veel onrechtmatig verklaart. Dit komt enerzijds voort uit een aantal inkoopcontracten die niet (tijdig) zijn aanbesteed.

Anderzijds komt dit voort uit de aangepaste kadernota rechtmatigheid. Een nadere toelichting hierop vindt u in de bijlage in de Jaarrekening. We sluiten 2024 weliswaar positief af, maar vanaf 2026 vertoont het begrotingssaldo een negatieve trend die oploopt naar ruim € 6 miljoen. Dit komt onder andere door minder inkomsten van het Rijk en grote geplande investeringen. In gezamenlijkheid werken we aan de voorstellen een "Gezonde financiële positie" voor de gemeente Heerenveen. Dit betekent in veel gevallen dat we ons uitgavenpatroon moeten aanpassen en goed moeten bezien welke investeringen we wel en niet kunnen doen. Dit is noodzakelijk zodat we onze ambities kunnen realiseren en tegelijkertijd financieel gezond blijven.

9

Financieel resultaat 2024 De uitkomsten van de jaarrekening 2024 Het jaar 2024 wordt afgesloten met een positief resultaat van € 9,9 miljoen. Ten opzichte van de begroting is dit een voordelig saldo van € 2,9 miljoen. In de onderstaande tabel zijn de uitkomsten van de jaarrekening 2024 opgenomen ten opzichte van de initiële en de actuele begroting. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

Begroting 2024 voor wijziging

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie

Verschil

Sociale Leefomgeving

Lasten

-68.299

-73.893

-74.689

-796

Economische Leefomgeving

Lasten

-47.668

-61.096

-60.720

376

Fysieke Leefomgeving

Lasten

-63.328

-57.063

-59.719

-2.656

Mensen Middelen en Bestuur

Lasten

-8.117

-9.263

-10.081

-817

-187.411

-201.315

-205.208

-3.893

Totaal Lasten Sociale Leefomgeving

Baten

3.689

6.168

6.600

433

Economische Leefomgeving

Baten

22.088

34.932

36.712

1.781

Fysieke Leefomgeving

Baten

42.070

37.087

39.440

2.353

Mensen Middelen en Bestuur

Baten

3.368

4.678

5.157

478

Totaal Baten

71.215

82.865

87.909

5.044

AD, overhead, VPB, onvoorzien Lasten

-29.395

-28.637

-28.216

421

AD, overhead, VPB, onvoorzien Baten

141.568

146.754

148.330

1.577

Saldo van baten en lasten

-4.023

-333

2.815

3.149

Totaal toevoegingen reserves

-1.279

-12.576

-12.283

292

Totaal onttrekking reserves

9.131

19.868

19.361

-506

Resultaat

3.829

6.958

9.893

2.935

10

Toelichting van de belangrijkste verschillen In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste verschillen opgenomen die leiden tot het resultaat van € 9,893 miljoen voordeel. In deze verschillen zijn de onttrekkingen en stortingen in de reserves al meegenomen. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de thema's. Bedragen x € 1.000

Thema Sociale leefomgeving Sociale leefomgeving Sociale leefomgeving Sociale leefomgeving Sociale leefomgeving Sociale leefomgeving Economische leefomgeving Economische leefomgeving Economische leefomgeving Economische leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Fysieke leefomgeving Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen Begroot resultaat Overig Totaal

Omschrijving Jeugd WMO Brandweer/openbare orde en veiligheid Posthuis Maatschappelijke dienstverlening Sportaccommodaties en vastgoed Bijstand Minimabeleid Participatie Vastgoed Grondexploitaties Handhaving Riolering Duurzaamheid Verkeersveiligheid Wijken Wegen APPA-regeling Leges Vastgoed Algemene inkomsten Algemene uitgaven Gemeentefonds Begroot resultaat Decemberbrief Kleine afwijkingen

Lasten Baten -1.839 930 -147 63 93 169 349 -168 1.083 611 -3.734 67 -750 433 138 329 307 -393 -144 -314

-120 431 79

117 129 -140 -11 2.264 352 -435 181 109 257 74 147

546 1.193 6.958 -809 3.778

1.488 6.115

11

Jaarverslag

12

Programma's Gezond Welzijn vernieuwen (zorgtransitie) We maken een beweging van zorg naar meer gezondheid en preventie. We maken minder gebruik van intramurale zorg en lossen meer op in de wijk. We gaan hierbij uit van vertrouwen en minder controle. We werken samen op basis van verbinding in plaats van concurrentie. Doelen • Minder inzet van professionals door de juiste zorg op de juiste plek te organiseren. • Een sterkere ketensamenwerking in het voorliggend veld voor alle doelgroepen. • Een toekomstbestendig en beheersbaar stelsel om zorg te kunnen blijven bieden aan wie dit echt nodig heeft. • Een gezondere fysieke en sociale leefomgeving. Wat hebben we bereikt? Een toekomstbestendig en beheersbaar stelsel om zorg te kunnen blijven bieden aan wie dit echt nodig heeft en minder inzet van professionals door de juiste zorg op de juiste plek te organiseren. We hebben de professionele zorgkosten voor dagbesteding en thuisondersteuning teruggedrongen door onder andere een pilot voor voorliggende dagvoorzieningen te starten in combinatie met meedoen locaties/ontmoetingsplekken. Hiermee zijn synergievoordelen benut. In 2024 is hierdoor een daling te zien in de indicaties dagbesteding en thuisondersteuning.

Daarnaast zijn onderdelen uit de maatwerkvoorziening thuisondersteuning en hulp in het huishouden deels verlegd naar freonskippers, waardoor lagere indicaties zijn afgegeven en dus minder kosten worden gemaakt in de maatwerkvoorzieningen. Wel zien we dat er spanning is ontstaan door het lager/minder indiceren bij onder andere de medewerkers van de toegang, maar ook bij aanbieders en inwoners. Voor sommige onderdelen is er een ondergrens bereikt. Tot slot hebben we met onze welzijnsorganisatie en zorgaanbieders samenwerkingsvormen georganiseerd tussen informele ondersteuners, professionals en inwoners. Een sterkere ketensamenwerking in het voorliggend veld voor alle doelgroepen. Er is een beweging ingezet van professionele zorg naar gezondheid en preventie door onder andere de sociale basis te versterken. We hebben het aantal voorliggende voorzieningen uitgebreid en in kaart gebracht. We creëerden samenhang en verbinding in de uitvoering van bestaande beleidsmaatregelen uit uitvoeringsprogramma’s, het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) en nieuwe inspanningen zoals de woonzorgvisie en sport & beweegbeleid. Alle inspanningen dragen bij aan de programmadoelen en benaderen we hierdoor als geheel. Zie voor meer inhoud het thema Sociale Leefomgeving - Betaalbare en beschikbare zorg en positieve gezondheid.

Een gezondere fysieke en sociale leefomgeving. Zie voor inhoud het thema Sociale Leefomgeving - Positieve gezondheid.

13

Binnen het programma creëerden we samenhang door alle reguliere inspanningen en specifieke programma-inspanningen met elkaar te verbinden. Hierdoor ontstond focus en samenhang. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • Er zijn drie meedoen-locaties (ontmoetingsplekken) geïntensiveerd en er is een voorliggende dagvoorziening als pilot toegevoegd. Er zijn voorbereidingen getroffen voor een tweede ontmoetingsplek/voorliggende dagvoorziening (pilot) in één van de dorpen. • We hebben het gebruik van meedoen-locaties zowel kwantitatief als kwalitatief gemonitord. • We hebben (preventie)budgetten gerichter en in samenhang ingezet. • De voorliggende voorzieningen zijn uitgebreid en verder ingezet in samenspraak met de meitinkers. • Er zijn freonskippers ingezet ter vervanging van een deel van de thuisondersteuning en het gebruik van voorliggend vervoer is geïntensiveerd. • We hebben voorbereidingen getroffen voor de start van een integrale visie op preventie en de sociale basis samen met het programma Meedoen aan de samenleving. • We hebben alle inspanningen/opgaven niet los van elkaar gezien, maar benaderd vanuit het perspectief toekomstbestendig gezondheidslandschap.

14

Meedoen aan de samenleving (sociale transitie) Iedere inwoner heeft toegang tot gelijke kansen en kan meedoen. Zij/hij heeft hiermee perspectief op het gebied van gezondheid, onderwijs en werk. Hiertoe werken we aan een gemeenschap waarin mensen elkaar vertrouwen en eigenaarschap tonen voor het creëren van een kansrijke (opvoed)omgeving. Wij willen vanuit een gezamenlijke visie met onze maatschappelijke partners en inwoners werken aan een sterk sociaal weefsel in onze dorpen en buurten, zodat onze inwoners zich verbonden voelen met elkaar en vanuit vertrouwen met elkaar samenleven. Doelen • Versterken van de onderlinge verbondenheid, het onderlinge vertrouwen en de veiligheid in de samenleving. • Professionals, ouders en andere inwoners vormen een sterk netwerk rondom de Heerenveense jeugd. • Dit netwerk creëert een omgeving waarin elk kind zich naar vermogen kan ontwikkelen (brede ontwikkeling). • Meer kinderen groeien op tot zelfredzame (jong)volwassenen. • Veerkrachtiger jeugd en meer gezinnen in balans. • Kinderen groeien veilig op. • Meer bestaanszekerheid onder gezinnen. Wat hebben we bereikt? Startnotitie en visie opvoeden en opgroeien Op 27 juni 2024 stelde de gemeenteraad de startnotitie 'Onze visie op opvoeden en opgroeien’ vast. Deze startnotitie geeft de gemeenteraad informatie over welke stappen we de komende tijd gaan zetten.

Het doel van de startnotitie is om het proces van ontwikkeling en besluitvorming en de leidende principes voor de visie op opvoeden en opgroeien vast te stellen. Op 27 februari 2025 ligt de visie opvoeden en opgroeien ter besluitvorming bij de gemeenteraad. We willen dat jeugdigen in 2035 de kans hebben om op te groeien in een liefdevolle, veilige, gezonde en kansrijke omgeving. Om dit te bereiken, moet er iets veranderen. Waar nu sprake is van een individuele focus (op het kind), maken we een omslag naar een meer contextgerichte focus. Dit vraagt om een beweging van niet alleen de inzet op jeugdhulp, maar ook op andere gebieden. Door basisvoorzieningen te versterken en te zorgen voor vrij toegankelijke hulp en tijdige gerichte preventie, kunnen we er als gemeente voor zorgen dat er (op den duur) minder kinderen en jongeren jeugdhulp nodig hebben. Het versterken van de basisvoorzieningen werkt door in een positieve ontwikkeling van de jeugd. Hiermee verminderen we opvoeden opgroei problemen of kunnen we deze eerder signaleren en oplossen. Preventie is belangrijk omdat dit voorkomt dat kinderen en jongeren later (grote(re)) problemen krijgen en problemen mogelijk worden voorkomen.

Op deze manier verbeteren we de individuele levens van jeugdigen, zorgen we ervoor dat zij de kans krijgen om zich optimaal te ontwikkelen en blijft de specialistische jeugdhulp voldoende toegankelijk voor jeugdigen en gezinnen in kwetsbare situaties. Nu investeren in de jeugd heeft op de lange termijn een duurzaam en kostendrukkend effect op het budget jeugdhulp, maar ook op andere gebieden. Wanneer jeugdigen liefdevol, gezond, veilig en kansrijk opgroeien werkt dit door in hun welzijn en

15

gezondheid op latere leeftijd en op dat van hun (eventuele) kinderen. Monitoren en meten in het sociaal domein zijn onderdeel van de verschillende inspanningen binnen het nog op te stellen programma/uitvoeringsplan. Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) De gemeente heeft middelen ontvangen vanuit FriZa (Friese integraal Zorgakkoord) om een projectleider OKO aan te stellen. Deze is op 1 oktober 2024 van start gegaan en eerst aangesteld voor de duur van een half jaar. We kijken naar de specifieke vraagstukken rondom preventie van middelengebruik en hoe we deze willen aanpakken. Er is veel wetenschappelijk onderbouwde informatie aanwezig over welke interventies werken om middelengebruik bij jongeren te voorkomen. Een volledig uitgewerkte preventieve werkwijze is de werkwijze die het Trimbos Instituut aanbiedt (met de naam OKO). Deze is gebaseerd op een succesvolle werkwijze uit IJsland. Kansrijke Start We hebben eerste stappen richting een 'lokale coalitie Kansrijke Start Heerenveen' gezet. De (groeiende) coalitie treft elkaar vier keer per jaar, volgens een vaste agenda van themabijeenkomsten. De partners in deze coalitie hebben een training aangeboden gekregen in gespreksvoering en samenwerking aan de hand van Kansrijke Start.

Uit de praktijk blijkt dat zorgprofessionals handelingsverlegenheid ervaren bij het bespreekbaar maken van kwetsbare omstandigheden, omdat dit de vertrouwensrelatie negatief kan beïnvloeden. Tijdens de trainingen leren professionals deze handelingsverlegenheid te doorbreken en optimaal samen te werken, om voor het kind het verschil te maken. Er is in de gemeente Heerenveen een aantal aandachtsfunctionarissen Nu Niet Zwanger (NNZ) geschoold. Het landelijk programma bewaakt de kwaliteit van NNZ met een regiegroep en een raad van advies. De methodiek is beschreven en opgenomen in de databank Loket Gezond Leven van het RIVM en de e-learnings en trainingen zijn geaccrediteerd voor verschillende beroepsgroepen. Belangrijke documenten naast de methodiek zijn het kerndocument en het kwaliteitsinstrument. Om de kwaliteit op de lange termijn te waarborgen, volgen aandachtsfunctionarissen meerdere keren per jaar intervisies. Tijdens deze intervisies bespreken zij onder leiding van een inhoudelijk coördinator de problemen waar zij tegenaan lopen. Buurtgezinnen Vooruitlopend op het vaststellen van de visie op opvoeden en opgroeien maken we alvast stappen voorwaarts en beproeven we wat werkt. Het uitvoeringsbudget voor het programma Sociale Transitie maakt dit mogelijk. Vanuit het uitvoeringsbudget is € 95.000 beschikbaar gesteld voor een proeftuin Buurtgezinnen.

Buurtgezinnen is gestart na de zomer van 2024. Inmiddels zijn de eerste matches tussen vraag- en steungezinnen gemaakt. Jonge kind In samenspraak met onze partners uit het veld is besloten om eerst de visie op jeugd door de raad vast te laten stellen. Daarna gaan we de beleidsontwikkeling ten aanzien van het jonge kind doorontwikkelen. Thuiszitters Zowel op uitvoerend niveau (leerplicht), beleidsniveau als bestuurlijk niveau staat het thema thuiszitters structureel op de agenda's in de regio Zuidoost Friesland en de

16

provincie. Dit vertaalt zich in opgaven die door de gemeenten en samenwerkingsverbanden worden opgepakt. De methodiek schoolaanwezigheid is op de kaart gezet door hierover een grote bijeenkomst te organiseren. Inmiddels is vastgesteld dat verdere actie ook moet zijn gericht op het voorkomen (preventie) van thuiszittende kinderen in bredere zin. Dit, naast het terug naar school geleiden van kinderen die al thuiszitten. LEJA (lokale educatieve jeugd agenda) agenda We maakten LEJA bestuurlijk-breed afspraken over een gezamenlijk proces om te komen tot een nieuwe LEJA-beleidsagenda. We formuleerden de thema's en verdere inhoud op hoofdlijnen en bereikten overeenstemming over de werkwijze van het LEJA. We zitten op koers om in 2025 de nieuwe LEJA-beleidsagenda en werkwijze formeel vast te kunnen stellen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Visie op opvoeden en opgroeien • De visie kwam tot stand na een participatietraject. Dit vond plaats binnen het Lokaal Akkoord met leden van de gemeenteraad en partners. Deze waardevolle input is verwerkt in de startnotitie en diende als vertrekpunt voor de visie. De raad stelde op 27 juni 2024 de startnotitie vast met hierin de beschrijving van het proces om tot een visie te komen. Deze stappen zijn de afgelopen tijd gezet en het resultaat is de visie op opvoeden en opgroeien die we op 27 februari 2025 ter besluitvorming aanbieden aan de raad.

Diverse interne collega's en maatschappelijke partners waren de afgelopen tijd betrokken bij het ontwikkelen en opstellen van de visie. De Participatieraad bracht, op verzoek van het college, een advies uit over de visie. De Participatieraad gaf hierin aan dat zij zich voldoende betrokken en gehoord heeft gevoeld bij de totstandkoming van de visie. De Participatieraad heeft positief over de visie geadviseerd en onderstreepte met name het belang van preventie. Kansrijke Start • Om het actieprogramma Kansrijke Start een impuls te geven, is dit opgenomen in het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (Fr)IZA). Van 2023 tot en met 2026 financieren alle gemeenten dit vanuit de SPUK-gelden. Binnen de gemeente Heerenveen werken we aan een samenwerking tussen het medische en het sociale domein rondom de eerste duizend dagen van een kind: de lokale coalitie Kansrijke Start Heerenveen. Deze samenwerking is een middel om bij (aanstaande) gezinnen in kwetsbare omstandigheden zo vroeg mogelijk risico’s te signaleren, hen te adviseren en zo nodig te ondersteunen met passende zorg of een doorverwijzing. Dit, om te voorkomen dat problemen later groter worden. • Vroegsignalering van risicofactoren en kwetsbare omstandigheden bij (aanstaande) gezinnen en kinderen staat centraal binnen het actieprogramma.

Het 'Zorgpad Vroegsignalering Zwangeren in een Kwetsbare positie' is een samenwerking tussen partners uit de geboortezorg en Team Jeugd en Gezin. Zij hebben afspraken gemaakt over vroegsignalering en doorverwijzing in situaties waarbij sprake is van een zwangere in een zeer kwetsbare situatie. • Vanuit het programma Kansrijke Start is het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) verder uitgerold. Een zwangerschap moet voor iedereen een bewuste keuze kunnen zijn – niet iets wat je overvalt en waarmee je maar moet zien om te gaan.

17

Bij een opeenstapeling van problemen en stress ontbreekt het vaak aan ruimte om hier goed over na te denken. Het idee achter het programma is dat professionals leren om met een cliënt te praten over de kinderwens, en of die nu speelt. Hierdoor kan een cliënt weloverwogen besluiten of diegene wel of geen zwangerschap wil laten ontstaan. Door dit te bespreken en ondersteuning te bieden, helpen we onbedoelde zwangerschappen te voorkomen. Het maakt niet uit wat de uitkomst van het gesprek is en of iemand wel of geen actieve kinderwens heeft: er kunnen in beide gevallen vervolgstappen nodig zijn. NNZ biedt praktische hulp en ondersteuning en er is anticonceptiebudget beschikbaar. In principe regelen we dit ‘regulier waar het regulier kan’, dus via de eigen hulpverleners of huisarts. Als dit niet mogelijk is, is er een lokaal netwerk aanwezig om snel praktische ondersteuning op maat te bieden. Buurtgezinnen • De coördinator Buurtgezinnen is na de zomer van 2024 gestart. Buurtgezinnen is gebaseerd op de ‘oude vertrouwde’ gedachte: opvoeden doen we samen. Gezinnen die steun kunnen gebruiken (vraaggezinnen) worden door een lokale coördinator gekoppeld aan een stabiel gezin in de buurt (steungezin). Voor het slagen van de proeftuin is het belangrijk dat er goed contact is tussen Buurtgezinnen als nieuwe aanbieder en de gemeente als opdrachtgever.

De coördinator van Buurtgezinnen voert in het eerste jaar eenmaal per kwartaal en in het tweede jaar tweemaal per jaar een voortgangsoverleg met vertegenwoordigers van de gemeente en rapporteert hierin over de voortgang. Aan het einde van de proeftuinperiode ontvangt de gemeente een evaluatieverslag met resultaten en effecten.

OKO •

De projectleider OKO heeft onderzocht op welke manier we OKO kunnen uitvoeren in de gemeente Heerenveen. Er is gekeken naar het preventieve aanbod dat al aanwezig is in Heerenveen, wat de wenselijke situatie is en of er voldoende draagvlak is onder de maatschappelijke partners. Hiervoor voerde de projectleider gesprekken met maatschappelijke partners, het onderwijs en de gemeenten.

Jonge kind • We bieden 'Coaching on the job' aan. De teams op Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en peuteropvanggroepen en de pedagogisch medewerkers krijgen hiermee handvatten op maat bij de begeleiding van peuters. • Daarnaast hebben we een overlegstructuur waarin we diverse actuele thema’s met de VVE- en peuteropvanglocaties bespreken. We zien dat in deze overleggen steeds meer afstemming komt en men elkaar inspireert. Thuiszitters • Omdat het thema thuiszitters uit het programma Sociale Transitie is verbonden met opgaven die zijn geformuleerd op regionaal niveau (in Zuidoost Friesland) zijn we eerst met de regiogemeenten en de samenwerkingsverbanden om tafel gegaan om de vraagstukken in kaart te brengen. We hadden extra aandacht voor praktijksituaties waarbij vraagstukken aan de orde kwamen rond (regulier) aanbod en maatwerk. In het kader van het uitvoerings-/programmaplan bereiden

18

we in Heerenveen een praktijkaanpak voor dat tegelijkertijd de mogelijkheden onderzoekt om leerlingen die dreigen uit te vallen binnen school te houden. LEJA agenda • We organiseerden een brede LEJA-conferentie waar de belangrijkste thema’s en kaders voor de werkwijze LEJA zijn geformuleerd. • We vormden een kerngroep voor de ontwikkeling van de beleidsagenda. • We trokken een externe (technische) voorzitter aan voor de LEJA-bijeenkomsten. • We presenteerden de conceptvisie op opvoeden en opgroeien (op hoofdlijnen) aan het LEJA, zoals die nog wordt voorgelegd aan de raad.

19

Toonaangevend in de circulaire samenleving (circulaire transitie) We denken niet meer in bezit, maar in gebruik. De samenleving gaat naar een deeleconomie. We zien elk product als een samenstelling van grondstoffen. Deze grondstoffen worden geen afval, maar hebben te allen tijde een restwaarde. We bedenken bij elk ontwerp wat we later met de grondstoffen gaan doen. In de gehele keten wordt samengewerkt aan een sluitende kringloop. Doelen • Inwoners produceren geen afval meer en hebben minder bezit, door hergebruik en deelinitiatieven. • Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten. • We creëren een innovatief ecosysteem waarin vernieuwende concepten worden ontwikkeld die wereldwijd oplossingen bieden binnen de circulaire transitie. • De gemeentelijke organisatie is zelf toonaangevend in circulariteit via inkoop en beleid. • Wat hebben we bereikt? Inwoners - Laagste VANG-cijfer van Fryslân In 2024 was Heerenveen voor het vijfde jaar op rij koploper in afvalscheiding in Fryslân met een VANG-cijfer van 91 kilogram. Dit betekent dat er in 2024 gemiddeld 91 kilo afval per persoon is verbrand, inclusief het afval van milieustraten. Onder andere de bofkontjesregeling droeg hieraan bij. De bofkontjesregeling werd in 2024 genomineerd voor de Duurzame Dertig.

De landelijke doelstelling voor het VANG-cijfer is 30kg in 2025. Deze doelstelling blijkt in de praktijk niet haalbaar. Realisatie Circulair Ambachtscentrum stap dichterbij De gemeenteraad besloot positief over het Circulair Ambachtscentrum. Hiermee komt de realisatie van dit centrum op Haskerveen - met functies zoals de milieustraat, recyclewinkel, demontage en sortering onder één dak - een grote stap dichterbij. Realisatie circulair bedrijventerrein Haskerveen Nagenoeg alle beschikbare kavels op Haskerveen zijn inmiddels vergeven. De circulaire uitvraag droeg bij aan ons doel om circulaire bedrijventerreinen te realiseren. Alle inschrijvers moesten tenminste één maatregel treffen op het gebied van klimaatadaptatie (geschiktheidseis). Ze konden bonuspunten verdienen wanneer ze een relatie hebben met circulaire kunststoffen, hun locatie circulair bouwen, circulariteit in hun bedrijfsvoering doorvoeren of samenwerken op het gebied van duurzaamheid en energie. Daarnaast werkten we op bedrijventerrein Haskerveen met Omrin aan de realisatie van het Circulair Ambachtscentrum. Visie Circular Valley We ontwikkelden samen met ondernemers en partners een visie Circular Valley. We stelden selectie- en uitgiftecriteria op voor een aantal bedrijventerreinen met aandacht voor duurzaamheid, circulariteit, energievoorziening, klimaatadaptatie en biodiversiteit.

Positie in ecosysteem Naast onze Friese samenwerkingen werken we ook samen op Noord-Nederlands niveau. Een belangrijk resultaat is onze positie binnen het netwerk van Chemport Europe, gericht op het versnellen van de circulaire economie van onder andere circulaire plastics.

20

Eerste nieuwe onderwijsgebouwen circulair ontworpen In 2024 is de Nota Activa vastgesteld met financiële restwaarde. We hoeven nieuwe gebouwen die voor minimaal 55 procent losmaakbaar worden gebouwd en een materialenpaspoort hebben, niet meer af te schrijven tot nul. Deze gebouwen hebben na hun levensduur een aantoonbare restwaarde die we financieel kunnen opnemen. In het pilotproject bij het traject Fryslân bouwt Circulair leerden we hoe we de onderwijsprojecten circulair konden uitvragen. Hierdoor zijn nu de eerste nieuwe onderwijsgebouwen circulair ontworpen. We schrijven deze gebouwen niet af tot nul, maar nemen een financiële restwaarde op omdat ze losmaakbaar worden gebouwd en over een materialenpaspoort beschikken. Er zijn in deze gebouwen vele circulaire en biobased materialen terug te vinden. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Stimuleren gedragsverandering inwoners • We stimuleerden een gedragsverandering onder inwoners om te consuminderen en actief afval te scheiden. • Dankzij de subsidie Bofkontjesregeling kozen 38 gezinnen voor wasbare luiers. • We hebben met ruim 40 organisaties een overeenkomst gesloten voor de contractperiode 2024-2026 om ruim 90 adoptiegebieden schoon te houden onder het zwerfafvalprogramma Schoon Belonen. • We hebben onze inwoners over nut en noodzaak van afvalscheiding geïnformeerd middels een persoonlijke brief.

• We organiseerden een E-waste race en zamelden hiermee 4.711 elektrische apparaten in die hierdoor niet zijn verbrand. • We organiseerden de Himmelwike. • We communiceerden hierover met onze inwoners via de duurzaamheidscampagne Eén voor één groener. Actieve samenwerkingen Circular Valley • We werkten actief samen met partijen uit de regio om meer ondernemers te informeren en inspireren om circulaire stappen te maken. Samen stelden we een duurzame parkmanager aan. • We organiseerden diverse sessies met Samen Circulair waar we de visie Circular Valley bespraken. De communicatie Circular Valley wordt in 2025 opgepakt, daarom is Heerenveen niet vanaf 2024 herkenbaar als Circular Valley zoals was beoogd. • We werkten actief samen met de werkgroep Circulaire Economie van de Ondernemerskring Heerenveen. • Er is nog geen monitoring van de Circulaire Economie. Noord-Nederlands ecosysteem circulaire plastics • We werkten in Noord-Nederland samen op het gebied van circulaire plastics in Chemport Europe en Greenwise. • We werkten aan de vernieuwing van de visie en missie van Chemport. • Met de partners van Greenwise dienden we een subsidieaanvraag in voor plesTic Ready. • Provinciaal is er structurele afstemming met Vereniging Circulair Friesland en Innovatiepact Friesland over de ontwikkelingen rondom circulaire plastics.

21

Europese financiering verkend • We verkenden diverse Europese subsidies voor innovatieve projectideeën, zoals Hubs4Circularity en een aanvraag voor het Just Transition Fund (JTF). Deelname programma's 'Fryslân bouwt Circulair' en 'Circulair Opdrachtgeven en Inkopen Friese Overheden' • We deden actief mee aan de kennis- en intervisieprojecten Fryslân bouwt Circulair en Circulair Opdrachtgeven en Inkopen Friese Overheden, die provinciaal zijn georganiseerd door Vereniging Circulair Friesland. • Als onderdeel van het traject Fryslân bouwt Circulair werkten we aan pilots: de onderwijshuisvesting en woningbouwproject A32. De geleerde lessen zijn en worden toegepast bij de nieuwe onderwijshuisvesting. Deelname met een woningbouwproject wordt naar verwachting in 2026 opgepakt. • Circulariteit wordt hiermee steeds vaker onderdeel van een project, proces of beleid, maar dit is nog niet de nieuwe standaard. Ook zijn we nog niet circulair qua bedrijfsvoering, we scheiden nog geen afval intern. Integrale samenwerking • Samen met de programma's Energie van morgen en Landschap in balans werkten we integraal aan duurzaamheid. Bij het thema Fysieke leefomgeving Voorbeeldfunctie in duurzaamheid - is meer te lezen over de integrale inspanningen van de drie duurzame programma's.

22

Een thuis voor iedereen (woontransitie) We maken een beweging naar groeien en versnellen, waarbij de regie meer bij de overheid komt te liggen als het aankomt op volkshuisvesting. Want voor deze transitie binnen volkshuisvesting is een regierol van de gemeente noodzakelijk. Deze rol is nieuw. Als gevolg hiervan verandert de huidige werkwijze op het gebied van onder andere beleid, wet- en regelgeving, monitoring (en bijbehorend onderzoek), handhaving en (bij)sturing. We onderzoeken welk instrumentarium hierbij passend en helpend is en experimenteren hiermee. Zowel de hoeveelheid als de aard van het werk zijn binnen deze regierol omvangrijker en complexer. Onze organisatie moet hiervoor toegerust worden en in stelling worden gebracht. Daarnaast vraagt groei en versnelling van woningbouwrealisatie om het aanpassen van processen én versterking van de uitvoeringskracht in de organisatie. Doelen • Een beter betaalbaar, groter en gevarieerder aanbod van verschillende woonvormen en woonomgevingen. • De woningzoekenden van hier en nu, de toekomst en van elders vinden sneller een passende woning. • Een toekomstbestendiger, inclusiever en duurzamer woningaanbod dat past bij ontwikkelingen zoals de Lelylijn, het azc, de netcongestie, klimaatverandering en ambulantisering van de GGZ.

• Het versterken van de sociale cohesie, leefbaarheid en het woonplezier in vitale en gemêleerde kernen en wijken. Wat hebben we bereikt? We hebben beter zicht op de huidige en toekomstige woningbouwontwikkeling en sturen meer op het vergroten van de voorraad duurzame en betaalbare huur- en koopwoningen in onze gemeente. Het realiseren van voldoende woningen vraagt om een versnelling en vergroting van het aantal woningbouwprojecten en versterking van de capaciteit; anders zijn de doelen niet haalbaar. Met de F4-gemeenten (Leeuwarden, Súdwest-Fryslân, Smallingerland en Heerenveen) brachten we het samenwerkingsverband Fries Stedelijk Netwerk tot stand. Hiermee verwierven we met succes draagvlak voor een positie in de Nota ruimte (Nationale omgevingsvisie) van de rijksoverheid en maakten we (met andere overheden) een begin met een verstedelijkingsstrategie. De ontwikkelingen dragen actief bij aan de leefbaarheid van de provincie en aan het in stand houden van de brede welvaart, juist in de periode 2030 – 2040. Vanwege beperkte ambtelijke capaciteit zijn er beperkte resultaten geboekt op het gebied van sociale cohesie, woonplezier en de leefbaarheid in kernen en wijken. Kijken we breder dan de looptijd van het programma, dan kunnen we constateren dat de leefbaarheid is verbeterd ten opzichte van tien of twintig jaar geleden.

Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 • In 2024 zijn onder andere de volgende woningbouwprojecten afgerond: ο Woontoren WoonFriesland, centrum Heerenveen (92 sociale huurappartementen);

23

ο

•

•

•

• • • • • •

Cunabula Topsporthuisvesting, De Akkers Heerenveen (112 appartementen sociale huur en middenhuur); ο De Fjilden fase 1b, Nieuwehorne (vier vrijstaande koopwoningen). We hebben meerjarige prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties (Accolade, Elkien en WoonFriesland) en de huurdersorganisaties (De Bewonersraad en Huurdersbelangenvereniging Heerenveen). Ook maakten we met deze partijen de jaarschijfafspraken voor 2024 en 2025. We maakten een conceptversie van het convenant met woningcorporaties Accolade en WoonFriesland met hierin langjarige afspraken over het realiseren van nieuwbouw van sociale huurwoningen. In 2025 maken we het convenant af. Woningbouwstrategie Heerenveen Groeit is door het college vastgesteld. Hierin staat met projectenkaarten aangegeven hoe we middels woningbouwprojecten uitvoering geven aan de woonvisie. Daarnaast bevat het uitkomsten van de verdichtingsstudie en richtlijnen voor verdichting. Voor ruim twintig woningbouwlocaties zijn de voorbereidingen op woningbouw in 2024 een stap verder gebracht. We hebben een intern beschikbare woonmonitor opgeleverd en de raad hierover tijdens een informatiesessie geïnformeerd. We leverden de conceptversie van de urgentieverordening op. Deze wordt in 2025 ter vaststelling aangeboden aan de raad. We leverden de conceptversie van de regionale woonzorgvisie op.

Deze wordt in 2025 ter vaststelling aangeboden aan de raad. We openden het meldpunt Goed Verhuurderschap. De Partiële herziening bestemmingsplan kamerverhuur is vastgesteld, waarmee meer planologische regels gelden voor kamerverhuur. Hiermee heeft de gemeente meer sturingskracht in handen.

Niet alle aangekondigde werkzaamheden uit de Themabegroting 2024-2027 zijn volledig uitgevoerd: • Er is geen onderzoek gestart naar de mogelijkheden van pre-mantelzorg woningen. Hier was geen personele capaciteit voor. • Onder "Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte" staat als doel om sturend te werken met meer menskracht, zodat er meer interne uitvoeringskracht is om de woonopgaven het hoofd te bieden. De praktijk laat zien dat er nog onvoldoende capaciteit is om woningbouwprojecten te versnellen. Zowel op het gebied van projectleiding, juridische planologie als stedenbouw heerst er krapte. • Voor het voeren van regie op wonen is er vanuit beleid onvoldoende structurele capaciteit. Dit wordt nu ondervangen via incidentele middelen, maar ook voor de langere termijn is er structureel meer capaciteit nodig op woonbeleid. • De onvoldoende capaciteit leidt ertoe dat het doel om minimaal 2000 woningen toe te voegen (waarvan 2/3e in betaalbare koop- en huursegmenten) in de periode 2023-2030 nog niet in zicht is.

24

Landschap in balans We maken onze keuzes bewuster en integraler - dus minder ad hoc. De kernkwaliteiten en draagkracht van de omgeving zijn leidend bij onze keuzes. We vergroten onze kennis en netwerken. Samen met onze inwoners werken we zo stap voor stap aan onze kernkwaliteiten en de lange termijn. Doelen • Een klimaatbestendig(er) inrichting van de ruimte waarbij water en bodem leidend zijn. • Vergroting van de biodiversiteit door hierop te sturen bij inrichting en beheer. • De omgevingsvisie is de basis voor al ons ruimtelijk beleid en handelen. • Ruimte voor (nieuwe) ontwikkelingen en stimuleren dat deze de kwaliteit van de directe leefomgeving actief versterken. • De historie, identiteit en waarde(n) van onze leefomgeving zijn beter herkenbaar en inspireren en enthousiasmeren onze bewoners en bezoekers. • Duidelijker profilering van gebieden voor recreatie en toerisme. Wat hebben we bereikt? We stelden uitgangspunten vast voor het klimaatadaptiever maken van de buitenruimte. In 2024 werkten we hard aan de actualisatie van het beleid van de gemeentelijke watertaken en klimaatadaptatie. Dit beleid is vastgelegd in het Watertakenplan 20252029 en het Beleidsplan klimaatadaptatie bebouwd gebied. Op 24 oktober 2024 zijn deze beleidsdocumenten door de raad vastgesteld. We willen in 2050 klimaatadaptief zijn.

Om de bestaande knelpunten ten aanzien van wateroverlast, hitte en droogte op te lossen, moeten we de buitenruimte aanpassen. In het beleidsplan is beschreven waar we naar streven en aan de hand van deze kaders is een Uitvoeringsplan klimaatadaptatie bebouwd gebied opgesteld. Voor alle onderdelen zijn echter onvoldoende middelen voor het behalen van de doelen in 2030. Met name voor het voorkomen van hittestress. Om de biodiversiteit te bevorderen, vergroenen we de openbare ruimte en ontwikkelen we natuur in ons stedelijk en landelijk gebied. Bij het beheer en de (her-)inrichting van de openbare ruimte zijn vergroting van de biodiversiteit en vergroening in het kader van de biodiversiteit en klimaatadaptatie de uitgangspunten. Dit geldt in zowel stedelijk als landelijk gebied. Zo dragen alle maatregelen bij aan het creëren van een robuust natuurnetwerk in de gemeente Heerenveen maar ook aan een provinciaal insectennetwerk. Daar waar mogelijk is de openbare ruimte op natuurlijke wijze beheerd en/of ingericht en is verharding vervangen door groen. Dit gebeurde zowel in het eigen beheer als in samenwerking met inwoners/initiatiefnemers. Er zijn echter fundamentele problemen met biodiversiteit. Voorlopig zal de biodiversiteit blijven dalen in de gemeente Heerenveen.

Ten behoeve van een duurzaam en biodivers bomenbestand zijn we gestart met de uitvoering van een boomvervangingsplan voor de komende tien jaar. We vergroten onze kennis en voeren pilots uit. Ook inwoners kunnen in hun eigen tuin bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit. Via communicatie en projecten proberen we hiervoor meer draagvlak en bewustwording te creëren. We vinden ook de bewustwording van onze jeugd belangrijk en ondersteunen daarom de Natuur- en Duurzaamheidseducatie. In 2025 zoomen we via het Programma Groenstructuur verder in op het natuurnetwerk en op wat nodig is om een sluitend netwerk te ontwikkelen. Een nieuwe

25

uitvoeringsagenda voor biodiversiteit maakt deel uit van het programma Landschap in balans. Projecten We hebben voor biodiversiteit en klimaatadaptatie veel projecten uitgevoerd. Hierover bent u geïnformeerd met de Wintermonitor Duurzaamheid. Samen met andere programma's Samen met de programma's Toonaangevend in een circulaire samenleving en Energie van morgen organiseren we een traject om klimaatadaptatie te borgen in alle relevante gemeentelijke processen en projecten (binnen de financiële kaders, niet meer maar anders werken): de Routekaarten. Focuspunten Doordat minder middelen en capaciteit beschikbaar zijn dan aan het begin van de raadsen collegeperiode werd gedacht, en als gevolg van andere raads- en college prioriteiten en uitvoeringsproblemen, kunnen we het behalen van een deel van de doelen niet borgen en/of een deel van de inspanningen niet uitvoeren. De belangrijkste zijn: • Voor de klimaatbestendig(er) inrichting van de ruimte zijn onvoldoende middelen beschikbaar, met name als het gaat om het voorkomen van hittestress. In de nieuwe omgevingsvisie (2026) krijgt het doel ‘water en bodem zijn sturend’ nadere betekenis en bepalen we een visie op ‘bodem en ondergrond’. • De biodiversiteit blijft de komende decennia afnemen. Twintig procent van de knelpunten in het lokale natuurnetwerk aanpakken, is met de huidige middelen onhaalbaar.

• Er is nog geen doelgericht plan waarmee we groene en blauwe ruimtelijke keuzes en beheerkeuzes samenhangend kunnen maken. Dit kunnen we in 2025 alsnog doen als hiervoor de benodigde middelen en capaciteit beschikbaar wordt gesteld. • Voor het uitwerken en zichtbaar maken van de eigen identiteit van deelgebieden, het uitdragen van de kernkwaliteiten uit de omgevingsvisie en het opstellen van landschapsbiografieën, zijn geen middelen of capaciteit beschikbaar. Resumerend zijn er dus bovenop de middelen voor het programma en specifiek de onderdelen klimaatadaptatie (hitte) en biodiversiteit, extra middelen nodig om de beoogde doelen te realiseren en tijdig te kunnen voorzien in het treffen van de noodzakelijke maatregelen. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2024 Om de buitenruimte klimaatadaptiever te maken en de biodiversiteit te bevorderen, vergroenen we de openbare ruimte. Om de biodiversiteit te vergroten en de natuur in het stedelijk en buitengebied te ontwikkelen, voerden we meerdere projecten uit die gericht waren op vergroening/klimaatadaptatie, de vergroting van de biodiversiteit via beheer en inrichting en op bewustwording/draagvlak. Namelijk: • De vergroening van de K.R. Poststraat: de verharding is vervangen door groen en extra bomen.

26

• • • • • • • • •

•

•

• • •

Een biodiverse inrichting en beheer van de Pastorielaan en de hoek Ds. Kingweg/Rottumerweg. De afronding van de biodiverse en klimaatadaptieve herinrichting van Het Meer. In Akkrum hebben woningeigenaren geveltuinen gecreëerd. De rotondes bij de Haskeruitgang zijn biodivers ingericht. De Gooilandlaan/Amelandlaan en het parkeerterrein bij de Muntflat zijn vergroend. Het speelterrein aan de Kerkelaan in Katlijk is biodivers en klimaatadaptief ingericht. Bij alle integrale (herinrichtings)projecten was het biodivers en klimaatadaptief inrichten een nadrukkelijk aandachtspunt. Het natuurlijk beheer van bermen en gazons is geoptimaliseerd en uitgebreid. Langs ontsluitingswegen is biodiverse beplanting aangeplant. Zo hebben we bollen geplant, bijenmengsels gezaaid en bermen ingezaaid met een biodivers zaadmengsel bij onder andere de Rotstergaastweg, de Feansterdyk en Boansterdyk, de Woudsterweg, Het Meer, Haudmare en in de dorpscentra van Jubbega en Katlijk. Overige aanplant van biodiverse beplanting: we hebben vaste planten geplant en meer diversiteit in boomsoorten gecreëerd in onder andere het centrum van Jubbega en aan de Jister in Heerenveen. De bestrijding van dierplagen en invasieve exoten maakt structureel deel uit van het reguliere beheer om de inheemse biodiversiteit te beschermen, zo ook in 2024.

Samen met vrijwilligers voerden we een wildcameraproject uit om de bewustwording van biodiversiteit in tuinen te bevorderen. We ondersteunden de Natuur- en Duurzaamheidseducatie op basisscholen door de Naturij (onder andere vanuit de natuurschuur in de Overtuin). Enkele projecten, zoals de vergroening van de Kempenaarssingel en Rembrandtlaan, en de herinrichting van de Veldschans en Kerkstraat, zijn om diverse redenen doorgeschoven naar 2025.

27

Energie van morgen (energietransitie) De energietransitie is de overgang van een fossiel, centraal energiesysteem naar een duurzaam, decentraal energienetwerk. Als gemeente dragen we bij aan het samenspel tussen eindgebruikers, (technische) marktontwikkeling en kennisontwikkeling, regelgeving en andere overheden. Doelen • Meer besparing en duurzame verwarming in de gebouwde omgeving. • Meer duurzaam opgewekte elektriciteit en een toekomstbestendige energieinfrastructuur. • Meer duurzame mobiliteit. • Verduurzaming van het energiegebruik in de industrie. Wat hebben we bereikt? Met besparende maatregelen, subsidies, voorlichting en inspiratie tijdens bijeenkomsten en in de Eén voor één groener campagne, hebben we de energietransitie onder de aandacht gebracht. We hebben geprobeerd om energiearmoede te verzachten met een witgoedwissel. We werkten natuurvriendelijk door vleermuizen en andere diersoorten te beschermen. We boekten voortgang bij de doelstelling om aardgasvrij te zijn in 2030, met één vastgesteld WUP (Wijkuitvoeringsplan) in de Streek en twee WUPs waaraan nog wordt gewerkt, en middels een onderzoek en startnotitie voor een gemeentelijk energiebedrijf. Als gemeentelijke organisatie hebben we in 2024 weer een paar stappen gezet in de energietransitie.