Bijlage 1 - Regioplan Nationaal Programma Vitale Regio's Zuidoost-Fryslân 2045

26

Mogelijke organisatiestructuur • Een portfolio board met daarin bestuurlijke vertegenwoordigers (gemeenten, provincie, Wetterskip, maatschappelijke partners, bedrijfsleven, kennisinstellingen). Met onafhankelijk voorzitter. • Een jongerenboard als innovatieversnellers waarvan de voorzitter in de Portfolio Board zit. • Een Portfolio Innovatie Team dat vanuit een fysiek regiokantoor de werkzaamheden uitvoert. Zij ondersteunt en coördineert de Innovatie crews, bieden ondersteuning rondom innovatieve methoden, verbinden de Innovatie crews met bestaande programma’s en projecten, monitoren voortgang en beheren het portfolio-dashboard, ondersteunen de Board. • Een Innovatie crew, ofwel een multidisciplinair team met regiopioniers en strategen. Het ontwikkelt, test en evalueert nieuwe oplossingen, deelt lessen met het Portfolio Innovatie Team en de Board en start pilots, experimenten of proeftuinen in overleg met lopende programma’s of projecten. • Bestaande programma’s en uitvoeringslijnen zijn al lopende programma’s die bijdragen aan de vraagstukken van het NPVR. Ze worden gekoppeld aan het Portfolio Innovatie Team en dragen bij aan de doelen uit het Regioplan. Nieuwe innovaties of nieuwe programma’s worden toegevoegd aan het portfolio-dashboard wanneer ze voldoen aan het toetsingskader.

Vanuit een Regiokantoor Nationaal programma vitale regio’s Het Regiokantoor kan fungeren als hart van de samenwerking. Het huisvest het Portfolio Kantoor, de Innovatie Crews, de Portfolio Board, de Jongerenboard en, indien nodig, projectteams. • Locatie: centraal in Zuidoost-Fryslân, bereikbaar per OV en auto. • Personele omvang: 4-6 fte in het Portfolio Kantoor (portfoliomanager, innovatiemakelaar, projectadviseur, data-/kennisanalist, communicatie/participatieadviseur, subsidiespecialist, officie-ondersteuner). Dit wordt aangevuld met flexibele inzet vanuit de deelnemende organisaties. Het regiokantoor wordt daarnaast ingezet voor de integrale samenwerking aan beleidsmatige thema’s tussen bijvoorbeeld Rijk en overheden of diverse overheden met maatschappelijke organisaties. Planning- en controlcyclus • Regioplan (eens per twintig jaar, actualisatie mogelijk): koers en visie; bekrachtiging door raden, PS en AB. • Uitvoeringsagenda (eens per vier jaar): prioriteiten, middelen en resultaten. Vastgesteld door de Board en bekrachtigd door deelnemende overheden. • Doorlopende review (elk kwartaal): monitoring voortgang, risico’s en middelen; besluitvorming in de Board. • Evaluatie: tweejaarlijks een externe evaluatie van effectiviteit, legitimiteit en samenwerking.

27

Financiering van het NPVR Zuidoost-Fryslân Om de regionale opgaven effectief aan te pakken, is financiering noodzakelijk. De Strategische Alliantie en huisvesting vragen om middelen, maar ook de uitvoering van de programma’s vereist financiering. Bij bestaande, lopende programma’s is financiering geregeld, maar dit is onvoldoende om innovatie mogelijk te maken. Financiering moet komen vanuit het Rijk, de provincie, het Wetterskip, de deelnemende gemeenten en via subsidies en bijdragen van maatschappelijke organisaties. Er is vanuit het Rijk financiering beschikbaar voor 2025, 2026 en 2027 (à 350.000 euro per jaar) voor het schrijven van het Regioplan en de eerste uitvoeringsagenda. Deze middelen worden vanaf 2026 ingezet om de kwartiermaker aan de slag te laten gaan met de voorbereiding van de uitvoeringsfase. De rol van het Rijk gedurende de uitvoering Het Rijk is een onmisbare schakel binnen de Strategische Alliantie Zuidoost-Fryslân. Als partner kan het Rijk experimenteerruimte bieden, regelruimte scheppen voor vernieuwende aanpakken en proeftuinen mogelijk maken waarin lokale initiatieven kunnen doorgroeien tot nationale voorbeelden. Daarnaast kan het Rijk wet- en regelgeving aanpassen of verruimen, interdepartementale samenwerking stimuleren en landelijke beleidskaders verbinden aan regionale initiatieven.

Daarmee ontstaat ruimte voor maatwerk en versnelling van transities die lokaal beginnen, maar nationaal moeten worden geborgd. Binnen het rijk onderzoeken we hoe bestaande en toekomstige programma's en regelingen kunnen bijdragen aan het Plan voor de regio en de uitvoeringsagenda. Zo worden regionale inspanningen versterkt door nationale middelen en ontstaat een krachtige samenwerking waarin vernieuwende ideeën daadwerkelijk worden omgezet in resultaten. Samen bouwen we op deze manier aan een toekomst waarin brede welvaart in Zuidoost-Fryslân duurzaam groeit en bijdraagt aan een sterker Nederland.

28

Toetsingskader voor toevoeging aan het Portfolio-dashboard NPVR In Zuidoost-Fryslân lopen al veel initiatieven en programma’s om de regionale opgaven op het gebied van wonen, economie, gezondheid en brede welvaart aan te pakken. Om te zorgen dat nieuwe ideeën effectief aansluiten bij deze bestaande inspanningen en bijdragen aan innovatie en maatschappelijke impact, werken we met een toetsingskader. Het kader helpt ons objectief te beoordelen welke initiatieven passen binnen de koers van de regio, voldoende vernieuwend zijn en schaal- of leerpotentieel hebben, zodat we onze middelen gericht inzetten voor een leefbare, veerkrachtige en kansrijke toekomst. Toetsingskader Bijdrage aan regionale opgaven • Draagt het initiatief aantoonbaar bij aan één of meer van de vastgestelde acht regionale vraagstukken? • Sluit het aan bij de ambities van brede welvaart en de toekomstvisie 2045? Toelichting: elk programma of project moet aansluiten bij de ambities van brede welvaart en de toekomstvisie 2045. Innovatief en vernieuwend karakter • Wordt er iets nieuws ontwikkeld in aanpak, technologie, samenwerking of beleid? • Doorbreekt het initiatief bestaande schotten of patronen? • Is er ruimte om te leren, te experimenteren en bij te sturen?

Toelichting: ook programma’s moeten innovatiegedreven zijn – niet ‘meer van hetzelfde’. Samenwerking en partnerschap • Zijn overheden, maatschappelijke organisaties, onderwijs en bedrijfsleven betrokken? • Is de governance en rolverdeling helder (wie trekt, wie doet mee)? Toelichting: samenwerking is een voorwaarde voor opname in het portfolio – de regio werkt als één ecosysteem. Lerend vermogen en opschaalbaarheid • Is duidelijk hoe kennis, ervaringen en resultaten worden gedeeld met andere initiatieven? • Zijn er mogelijkheden om werkende oplossingen breder toe te passen of op te schalen? Toelichting: het portfolio moet een lerend systeem zijn, waarin kennis rolt van pilot naar beleid. Financiële en organisatorische haalbaarheid • Is er zicht op de benodigde middelen, fasering en capaciteit? • Past het initiatief binnen de kaders van NPVR-financiering of andere bronnen? Toelichting: vernieuwen mag, maar moet uitvoerbaar blijven binnen realistische randvoorwaarden.

29

10. Wat pakken we als eerste op? Tussenfase: van voorbereiding naar uitvoering In de tussenfase werken Rijk en regio intensief samen aan de inrichting van het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) in Zuidoost-Fryslân. Een kwartiermaker, gefinancierd uit de procesmiddelen, krijgt hierin een centrale rol. Deze kwartiermaker bereidt de volgende stap voor: de vorming van een Strategische Alliantie die met een innovatieve portfolioaanpak uitvoering gaat geven aan het Regioplan. In deze fase worden de organisatiestructuur, governance en financieringssystematiek verder uitgewerkt en worden de eerste inhoudelijke keuzes gemaakt: welke thema’s en projecten komen in de eerste uitvoeringsagenda, en op welke onderwerpen wordt als eerste focus gelegd. Uitvoeringsagenda’s Het Regioplan wordt de komende twintig jaar gebruikt als leidraad voor de langjarige samenwerking aan de regio Zuidoost-Fryslân, maar het bevat nog geen concrete activiteiten. Deze leggen we vast in vijf op te stellen uitvoeringsagenda’s (met ieder een looptijd van vier jaar). 1e uitvoeringsagenda Zodra vanuit het Rijk duidelijkheid en commitment bestaat over de financiering en het samenwerkingskader, kunnen Rijk en regio gezamenlijk overgaan naar de uitvoeringsfase, waarin de alliantie daadwerkelijk wordt ingericht en het Regioplan tot leven komt in de praktijk.

Oprichting en inrichting Strategische Alliantie In deze 1e uitvoeringsagenda zal de oprichting en inrichting van de Strategische Alliantie opgepakt worden, inclusief Portfolio Innovatie Team (PIT), de Board en jongerenboard etc. opgenomen worden in de eerste uitvoeringsagenda. Na oprichting van het PIT kunnen zij aan de slag met het koppelen van bestaande programma’s en projecten aan het NPVR (vanuit het toetsingskader) en het opzetten van het portfolio-dashboard. Ook kunnen zij aan de slag met het Regiokantoor Zuidoost-Fryslân oppakken. Verkenning binnenhalen Rijksdienst naar de regio Ondanks dat het Rijk heeft besloten de spreiding van rijkswerkgelegenheid te willen verbeteren om tot een evenwichtige verdeling over het land te komen, blijkt dat de rijkswerkgelegenheid nog steeds sterk geconcentreerd is in de Randstad: van de groei van 17.527 fte in 2023 kwam 74% daar terecht. Hoewel het kabinet inzet op spreiding, liggen de meeste concrete rijksplannen en verplaatsingen nog in gebieden die dichter bij de stedelijke kern liggen. Voor regio’s zoals Zuidoost-Fryslân betekent dit dat er voorlopig weinig nieuwe rijksdiensten of grote werkgelegenheidsprojecten worden toegevoegd, terwijl de regio juist kan profiteren van extra banen om krimp en vergrijzing te compenseren. Een wens is om een rijksdienst naar de regio te halen die aansluit op de visie en kracht van deze regio.

Te denken valt aan een rijksdienst die zich bezig houdt met duurzame leefomgeving, groene groei en/of innovatie.

30

11. Terugblik op proces. In hybride vorm is de afgelopen maanden gewerkt aan zowel de totstandkoming van het Regioplan als de onderlinge verbinding en langjarig samenwerking. Het volgende proces is hierbij aangehouden: Bijeenkomst: Wat speelt er in onze regio? • Breed ophalen van vraagstukken met rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Biosintrum, 05-09-2025 Digitale ronde • Uitvraag om de opgehaalde input aan te vullen. door rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Bijeenkomst: Welke kansen heeft innovatie? • Bespreking van innovatie en de vraagstukken met bestuurders regionale overheden, regiopioniers en GeneratieFryslân35 De Lawei, 26-09-2025 Digitale ronde: • Uitvraag om de opgehaalde input aan te vullen. door rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Bijeenkomst: Hoe ziet onze regio over 20 jaar uit? • Visievorming per vraagstuk met rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Thialf, 10-10-2025 Digitale ronde: • Uitvraag om de opgehaalde input aan te vullen.

door rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Bijeenkomst: Aanscherpen vraagstuk, visie en kansen voor innovatie • Volksvertegenwoordigersbijeenkomst ‘t Witte Huis, 30-10-2025 Bijeenkomst: Welke input missen we nog in het Regioplan? • Met het regiobestuur NPVR Zuidoost-Fryslân De Filmkerk, 07-11-2025 Digitale ronde: • Uitvraag om te reageren op het concept Regioplan door rijk, regio, maatschappelijke organisatie en GeneratieFryslân35 Besluitvorming Regioplan • Door rijk en regionale overheden

31