CConstaterende datHeerenveen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2027

Commissie Gezamenlijk 29 oktober 2026, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 2027 - 19:1939.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Mienskip in beweging Programmabegroting 2027 Programmabegroting 2027 Inhoud Ynlieding 4 Inleiding 6 Financieel perspectief 8 Leeswijzer 13 Programma’s 15 0. Bestuur en ondersteuning 17 1. Veiligheid 25 2. Verkeer, vervoer en waterstaat 31 3. Economie 38 4. Onderwijs 48 5. Sport, cultuur en recreatie 55 6. Sociaal domein 68 7. Volksgezondheid en milieu 82 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing 93 9. Algemene dekkingsmiddelen en overhead 105 Paragrafen 110 Lokale Heffingen 111 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 119 Onderhoud kapitaalgoederen 133 Financiering 139 Bedrijfsvoering 144 Verbonden partijen 149 Grondbeleid 171 WOO 176 Duurzaamheid 177 Financiën 182 Baten en lasten 183 Incidentele lasten en baten per thema 184 Reserves en voorzieningen 188 Uiteenzetting financiële positie 192 Uitgangspunten Thema -begroting 2027-2030 194 Bijlagen 195 2 3 Programmabegroting 2027 Ynlieding Mienskip yn beweging Foar jo leit de Begrutting 2027. It is de earste begrutting dêr’t wy de koers út it best- joersakkoart ‘Mienskip in beweging’ konkreet yn oersette nei it kommende jier. Tagelyk sjogge wy fierder foarút. Wat we hjoed kieze, bepaalt mei hoe’t It Hearrenfean der yn 2030, 2050 en foar kommende generaasjes útsjocht. Dy takomst begjint net op papier, mar yn ús doarpen en wiken.

By ynwenners, ûnder- nimmers, ferieningen en organisaasjes dy’t alle dagen bydrage oan ús gemeente. Dêr leit de krêft fan It Hearrenfean: by minsken dy’t inisjatyf nimme, nei inoar omsjogge en mei-inoar ferantwurdlikens drage wolle foar harren omjouwing. As gemeente wolle wy dy krêft stypje en fuortsterkje. Dat betsjut dat wy dúdlike karren meitsje, mar ek romte hâlde foar nije ûntwikkelingen, ynsichten en inisjativen út de mienskip. It bestjoersakkoart jout dêrby de rjochting oan. De stip op ’e hoarizon is set, mar it paad dêrhinne leit net folslein fêst. Kânsen foar It Hearrenfean Yn de kommende jierren bart der in soad yn ús gemeente. Wy ynvestearje yn ûnder- wiis, ús foarsjennings, it sintrum fan It Hearrenfean en yn ûntwikkelingen dy’t bydrage oan in gemeente dy’t ek op langere termyn oantreklik en leefber bliuwt. Dêrby biedt 2030 in bysûnder perspektyf. Yn Thialf wurde dan, as ûnderdiel fan de Olympische Winterspelen yn de Frânske Alpen, de wedstriden yn it langebaanree- driden ferriden. Foar It Hearrenfean, dêr’t sport en reedriden sa sterk mei de identiteit fan de gemeente ferbûn binne, is dat in unyk barren. Wy wolle dy kâns breder benutte as allinnich foar it sportevenemint sels. De tariedings kinne bydrage oan ekonomy en wurkgelegenheid, ûnderwiis en talintûntwikkeling, sûnens, mobiliteit, kultuer en rekreaasje.

Mei ús partners wurkje wy dêrom oan in oanpak dy’t net allinnich rjochte is op 2030, mar benammen op wat der dêrnei foar Heerenveen en de regio efterbliuwt. Elkenien moat meidwaan kinne Op syn minst like wichtich is wat der alle dagen yn ús gemeente bart. In sterke Op syn minst like wichtich is wat der alle dagen yn ús gemeente bart. In sterke gemeente ûntstiet allinnich as ynwenners de mooglikheid hawwe om mei te dwaan en har ûnder- diel fiele fan harren omjouwing. Dêrom ynvestearje wy net allinnich yn gebouwen, foarsjenningen en grutte ûntwik- kelingen, mar foaral ek yn minsken. Yn bern en jongeren, yn húshâldingen, yn ynwenners dy’t stipe nedich hawwe en yn de buerten, ferieningen en moetingsplakken dy’t ús mienskip foarmje. Bysûnder omtinken hawwe wy foar ús jeugd. Elk bern fertsjinnet de kâns om feilich, sûn en kânsryk op te groeien. Yn 2027 sette wy dêrom fierdere stappen mei ûnder oare ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’, ‘Buurtgezinnen’ en ‘Kansrijke Start’. Ek de ‘Meedoenlocaties’ ha dêrby in wichtige rol. Wy ûntwikkelje besteande lokaasjes fierder en wreidzje dy út dêr’t dat mooglik is. It binne plakken dêr’t ynwenners inoar moetsje kinne, aktyf wêze kinne, harren talinten ûntdekke kinne en ûnderdiel bliuwe kinne fan de mienskip. In sûne en sterke mienskip It Hearrenfean hat in sterke sporttradysje. Dy krêft wolle wy benutte foar de hiele mienskip.

Sport en bewegen drage net allinnich by oan prestaasjes, mar foaral ek oan sûnens, moeting, partisipaasje en sosjale ferbining. Dêrby sjogge we breder as sport allinnich. Wy wolle dat ynwenners sa lang mooglik sûn, selsstannich en aktyf bliuwe kinne en dat stipe beskikber is as dat nedich is. Dat freget om sterke sosjale ferbannen en om plakken dêr’t minsken elkoar moetsje en nei inoar omsjogge. Krekt dêryn komt ‘Mienskip in beweging’ ta libben: net as slogan, mar as wize fan wurkjen. De gemeente kin en hoecht net alles sels te dwaan. Wy wurkje gear mei ynwenners, maatskiplike organisaasjes, ûndernimmers en oare oerheden. Elkenien út syn eigen ferantwurdlikheid wei, mar mei in mienskiplik doel. Ambysje én ferantwurdlikens Us ambysjes binne grut. Tagelyk freget goed bestjoer om realisme. Net alles kin tagelyk en net elke winsk kin fuortendaliks ynfolle wurde. De kommende jierren steane wy foar grutte ynvestearrings. Yn ûnderwiis, it sintrum fan It Hearrenfean, ús foarsjennings en oare ûntwikkelings dy’t nedich binne om ús gemeente takomstbestindich te meitsjen. Dat leit beslach op ús finansjele romte. It finansieringsferlet nimt ta en dêrmei sille, sa’t ferwachte wurdt, ek de rintelasten tanimme. Dêrom ferbine wy ambysje oan finansjele ferantwurdlikheid. Plannen wurde earst soarchfâldich útwurke, wêrnei’t wy de finansjele gefolgen yn byld bringe.

Begjin 2027 lizze wy dat fia de earste begruttingswiziging foar. Sa wurkje we stap foar stap oan de takomst fan It Hearrenfean. Mei each foar de kânsen dy’t foar ús lizze, wêrûnder it bysûndere jier 2030, mar foaral mei omtinken foar it deistich libben fan ús ynwenners. Yn in gemeente dêr’t talint romte krijt. Dêr’t bern kânsryk opgroeie kinne. Dêr’t minsken inoar moetsje en stypje kinne. Wêr’t romte is foar inisjatyf en wêr’t elkenien nei fermogen meidwaan kin. Dat is de beweging dy’t wy mei dizze begrutting fersterkje wolle. Mienskip yn beweging. De takomst fan It Hearrenfean meitsje wy mei-inoar. 4 5 Programmabegroting 2027 Inleiding Mienskip in beweging Voor u ligt de Begroting 2027. Het is de eerste begroting waarin we de koers uit het bestuursakkoord Mienskip in beweging concreet vertalen naar het komende jaar. Tegelijkertijd kijken we verder vooruit. De keuzes die we vandaag maken, bepalen mede hoe Heerenveen er in 2030, 2050 en voor volgende generaties uitziet. Die toekomst begint niet op papier, maar in onze dorpen en wijken. Bij inwoners, onder- nemers, verenigingen en organisaties die iedere dag bijdragen aan onze gemeente. Daar ligt de kracht van Heerenveen: in mensen die initiatief nemen, naar elkaar omzien en samen verantwoordelijkheid willen dragen voor hun omgeving. Als gemeente willen we die kracht ondersteunen en versterken.

Dat betekent dat we duidelijke keuzes maken, maar ook ruimte houden voor nieuwe ontwikkelingen, inzichten en initiatieven vanuit de samenleving. Het bestuursakkoord geeft daarbij de richting aan. De stip op de horizon is gezet, maar de weg ernaartoe ligt niet volledig vast. Kansen voor Heerenveen De komende jaren gebeurt er veel in onze gemeente. We investeren in onderwijs, onze voorzieningen, het centrum van Heerenveen en in ontwikkelingen die bijdragen aan een gemeente die ook op langere termijn aantrekkelijk en leefbaar blijft. Daarbij biedt 2030 een bijzonder perspectief. In Thialf worden dan, als onderdeel van de Olympische Winterspelen in de Franse Alpen, de wedstrijden in het langebaanschaatsen verreden. Voor Heerenveen, waar sport en schaatsen zo sterk met de identiteit van de gemeente zijn verbonden, is dat een unieke gebeurtenis. We willen die kans breder benutten dan alleen voor het sportevenement zelf. De voorbereidingen kunnen bijdragen aan economie en werkgelegenheid, onderwijs en talentontwikkeling, gezondheid, mobiliteit, cultuur en recreatie. Samen met onze partners werken we daarom aan een aanpak die niet alleen gericht is op 2030, maar vooral op wat daarna voor Heerenveen en de regio achterblijft. Iedereen moet kunnen meedoen Minstens zo belangrijk is wat er iedere dag in onze gemeente gebeurt.

Een sterke gemeente ontstaat alleen wanneer inwoners de mogelijkheid hebben om mee te doen en zich onderdeel voelen van hun omgeving. Daarom investeren we niet alleen in gebouwen, voorzieningen en grote ontwikkelingen, maar vooral ook in mensen. In kinderen en jongeren, in gezinnen, in inwoners die onder- steuning nodig hebben en in de buurten, verenigingen en ontmoetingsplekken die onze mienskip vormen. Bijzondere aandacht hebben we voor onze jeugd. Ieder kind verdient de kans om veilig, gezond en kansrijk op te groeien. In 2027 zetten we daarom verdere stappen met onder andere Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, Buurtgezinnen en Kansrijke Start. Ook de Meedoen Locaties spelen daarin een belangrijke rol. We ontwikkelen bestaande locaties verder en breiden deze waar mogelijk uit. Het zijn plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, actief kunnen zijn, hun talenten kunnen ontdekken en onderdeel kunnen blijven van de samenleving. Een gezonde en sterke mienskip Heerenveen heeft een sterke sporttraditie. Die kracht willen we benutten voor de hele samenleving. Sport en bewegen dragen niet alleen bij aan prestaties, maar vooral ook aan gezondheid, ontmoeting, participatie en sociale verbondenheid. Daarbij kijken we breder dan sport alleen.

We willen dat inwoners zo lang mogelijk gezond, zelfstandig en actief kunnen blijven en dat ondersteuning beschikbaar is wanneer dat nodig is. Dat vraagt om sterke sociale verbanden en om plekken waar mensen elkaar ontmoeten en naar elkaar omzien. Juist daarin komt Mienskip in beweging tot leven: niet als slogan, maar als manier van werken. De gemeente kan en hoeft niet alles zelf te doen. We werken samen met inwo- ners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en andere overheden. Iedereen vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid, maar met een gezamenlijk doel. Ambitie én verantwoordelijkheid Onze ambities zijn groot. Tegelijkertijd vraagt goed bestuur om realisme. Niet alles kan tegelijkertijd en niet iedere wens kan direct worden ingevuld. De komende jaren staan we voor omvangrijke investeringen. In onderwijs, het centrum van Heerenveen, onze voorzieningen en andere ontwikkelingen die nodig zijn om onze gemeente toekomstbestendig te maken. Dat legt beslag op onze financiële ruimte. De financieringsbehoefte neemt toe en daarmee stijgen naar verwachting ook de rentelasten. Daarom verbinden we ambitie aan financiële verantwoordelijkheid. Plannen worden eerst zorgvuldig uitgewerkt, waarna we de financiële gevolgen in beeld brengen. Begin 2027 leggen we dit via de eerste begrotingswijziging voor. Zo werken we stap voor stap aan de toekomst van Heerenveen.

Met oog voor de kansen die voor ons liggen, waaronder het bijzondere jaar 2030, maar vooral met aandacht voor het dagelijks leven van onze inwoners. Een gemeente waar talent ruimte krijgt. Waar kinderen kansrijk kunnen opgroeien. Waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en ondersteunen. Waar ruimte is voor initiatief en waar iedereen naar vermogen mee kan doen. Dat is de beweging die we met deze begroting willen versterken. Mienskip in beweging. De toekomst van Heerenveen maken we samen. 6 7 Programmabegroting 2027 De Programmabegroting 2027 is opgesteld in een periode van financiële onzekerheid voor gemeenten. De ontwikkelingen in het gemeentefonds bieden enige verlichting, maar de structurele financiële ruimte blijft beperkt. Daarom steunen we de landelijke inzet van de VNG voor voldoende structurele finan- ciering van gemeentelijke taken. Ook zetten we waar mogelijk onze bestuurlijke invloed in, regionaal en landelijk. Tegelijkertijd staat Heerenveen voor omvangrijke opgaven op het gebied van wonen, zorg, onderwijs, leefomgeving, bereikbaarheid en voorzieningen. Daarnaast werken we aan de ambities uit het bestuursakkoord. Bij het opstellen van deze begroting is gekozen voor een gefaseerde aanpak. In deze begroting zijn de autonome ontwikkelingen, wettelijke verplichtingen, onontkoom- bare kostenontwikkelingen en financieel concrete bestuurlijke afspraken verwerkt.

De verdere uitwerking van onderdelen van het bestuursakkoord vindt plaats zodra de inhoudelijke plannen, uitvoeringsmogelijkheden, benodigde capaciteit en financiële gevolgen integraal in beeld zijn gebracht. De financiële verwerking hiervan wordt, waar nodig, via een eerste begrotingswijziging aan de raad voorgelegd. Het uitgangspunt daarbij is een financieel realistische begroting die aansluit bij de actuele ontwikkelingen en tegelijkertijd ruimte biedt voor een zorgvuldige afweging van toekomstige beleidskeuzes. Financieel beeld 2027-2030 De Perspectiefbrief 2027 vormde het vertrekpunt voor deze begroting. Vervolgens zijn de effecten van de meicirculaire 2026, de september- en decembercirculaire 2025, loon- en prijsontwikkelingen, renteactualisaties, investeringsfaseringen en overige begrotingsmutaties verwerkt. Na verwerking van alle mutaties sluit de begroting 2027 met een beperkt positief resultaat van € 26.000. Voor de jaren daarna ontstaat echter opnieuw een negatief beeld. Het geraamde resultaat bedraagt circa € 3,1 miljoen negatief in 2028, € 2,7 miljoen negatief in 2029 en € 0,9 miljoen negatief in 2030. Hiermee blijft de finan- ciële positie van de gemeente kwetsbaar en is voortdurende aandacht voor financiële beheersing noodzakelijk. Ondanks deze tekorten blijven wij investeren in de toekomst van Heerenveen.

Dat betekent dat wij voortdurend moeten zoeken naar een balans tussen maatschappelijke ambities, wettelijke verantwoordelijkheden en de beschikbare financiële ruimte. Financieel perspectief Incidentele mutaties die geen effect op het structurele begrotingssaldo hebben 8 9 Programmabegroting 2027 Belangrijkste ontwikkelingen Gemeentefonds, indexatie en rente De begroting is geactualiseerd op basis van de meest recente circulaires van het Rijk. Daarbij zijn zowel de ontwikkelingen in het gemeentefonds als de compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen verwerkt. Deze middelen bieden gedeeltelijke compen- satie voor stijgende kosten binnen de gemeentelijke organisatie en dienstverlening. Daarnaast is de renteontwikkeling opnieuw doorgerekend, wat op korte termijn leidt tot lagere financieringslasten dan eerder geraamd. Investeringen, kapitaallasten en fasering De investeringsplanning is kritisch tegen het licht gehouden en waar nodig aange- past aan de actuele uitvoeringsplanning. Door investeringen realistischer te faseren verschuiven delen van de kapitaallasten en financieringsbehoefte naar latere jaren. Hierdoor ontstaan op korte termijn lagere rente- en kapitaallasten, terwijl op langere termijn een deel van deze lasten alsnog op de begroting drukt. Hiermee sluit de begroting beter aan bij de daadwerkelijke uitvoeringscapaciteit van de organisatie.

Tegelijkertijd blijven de investeringsopgaven op het gebied van onderwijs, woning- bouw, voorzieningen, mobiliteit en leefomgeving omvangrijk. De financiële effecten daarvan blijven ook de komende jaren zichtbaar in het meerjarenperspectief. Sociaal domein Binnen het sociaal domein blijft de druk op de begroting aanzienlijk. De grootste ontwikkeling betreft de actualisatie van het budget voor specialistische jeugdhulp. Op basis van actuele prognoses is hiervoor een structurele verhoging van circa € 1,4 miljoen noodzakelijk om de begroting in overeenstemming te brengen met de verwachte uitgavenontwikkeling en de wettelijke zorgplicht uit de Jeugdwet. Daarnaast zijn actualisaties verwerkt voor het BUIG-budget, de sociale werkvoorzie- ning, beschut werk en andere onderdelen binnen het sociaal domein. Hiermee ontstaat een realistischer beeld van de verwachte uitgavenontwikkeling in de komende jaren. Gemeenschappelijke regelingen en wettelijke taken De bijdragen aan diverse gemeenschappelijke regelingen zijn opnieuw geactuali- seerd. Zo stijgen onder meer de bijdragen aan Veiligheidsregio Fryslân, de FUMO en Marrekrite. De stijging hangt samen met loon- en prijsontwikkelingen en, waar van toepassing, met aanvullende taken en wettelijke verplichtingen. Deze organisaties voeren belangrijke gemeentelijke taken uit.

Om hen in staat te stellen die taken uit te voeren, zijn de hogere bijdragen in de begroting verwerkt. Daarnaast houden we vanaf 2028 rekening met voortzetting van de deelname aan Europa Pact Fryslân. Ook zijn ontwikkelingen verwerkt die voortvloeien uit wettelijke taken en verplichtingen, zoals de uitvoering van de Wet open overheid, de invoering van urgen- tiedienstverlening voor woningzoekenden en de uitvoering van de Bibliotheekwet. Daarnaast werken we de woonzorgvisie en het Nationaal Programma Vitale Regio’s verder uit. Versterking van de organisatie Om de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen zijn op verschil- lende onderdelen middelen opgenomen voor versterking van de organisatie. Daarbij gaat het onder meer om business continuity en informatieveiligheid, bestuurlijke ondersteuning, bestuursadvisering, uitvoering van de Wet open overheid en verster- king van specifieke uitvoeringsfuncties. Deze voorstellen hangen samen met wettelijke verplichtingen, toenemende complexiteit van werkzaamheden en de ambitie om een betrouwbare en toekomstbestendige overheid te blijven. Incidentele ontwikkelingen en inzet van reserves Naast de structurele ontwikkelingen bevat deze begroting een aantal incidentele voorstellen die worden gedekt uit bestaande reserves. Hierdoor hebben deze uitgaven geen direct effect op het structurele begrotingssaldo.

De inzet van reserves heeft onder meer betrekking op de verdere ontwikkeling van de jeugdhulp, meedoenlocaties, sport- en beweegbeleid, participatie en Mienskipspetear, organisatieontwikkeling, tijdelijke versterking van de financiële functie, uitvoerings- capaciteit binnen het sociaal domein, toezicht en juridische ondersteuning en de instandhouding van de ijshockeyhal. Met deze inzet wordt uitvoering gegeven aan tijdelijke opgaven en ontwikkelvraag- stukken zonder dat direct structurele lasten aan de begroting worden toegevoegd. Tegelijkertijd blijft uitgangspunt dat incidentele middelen geen structurele oplossing vormen voor structurele financiële uitdagingen. Financiële vooruitblik De komende jaren blijven financieel uitdagend. De omvangrijke investeringsagenda, de stijgende zorgkosten, de druk op de gemeentelijke uitvoeringskracht en de onze- kerheid rondom toekomstige rijksmiddelen maken het noodzakelijk om scherp te blijven sturen op de financiële positie van de gemeente. Tegelijkertijd laat deze begroting zien dat Heerenveen blijft investeren in haar inwo- ners, voorzieningen en toekomst. De verdere uitwerking van de ambities uit het bestuursakkoord wordt de komende periode integraal beoordeeld op maatschappelijke meerwaarde, uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid. Waar nodig worden de finan- ciële gevolgen verwerkt via een eerste begrotingswijziging.

De gemeente blijft daarbij sturen op een realistische investeringsplanning, beheer- sing van kostenontwikkelingen, een solide weerstandsvermogen en een structureel gezonde financiële positie. Alleen op die manier kan ook in de toekomst worden geïn- vesteerd in een sterk, leefbaar en toekomstbestendig Heerenveen. 10 11 Programmabegroting 2027 Overzicht van baten en lasten (incl. reserves) De opgenomen cijfers voor 2026 in deze Programmabegroting 2027 betreffen de meest actuele cijfers die zijn vastgesteld door de gemeenteraad. De vergelijkende cijfers van 2026 betreffen de vastgestelde begroting inclusief de door de gemeente- raad geautoriseerde mutaties. Leeswijzer De Programmabegroting 2027 is ingericht volgens de vernieuwde programma- en thema-indeling van gemeente Heerenveen. Deze opzet vloeit voort uit het project Optimalisatie P&C en maakt de relatie tussen beleid, uitvoering en financiën inzich- telijker. Daarbij staan drie W-vragen centraal: wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten? Opbouw van de begroting De begroting bestaat uit de bestuurlijke hoofdlijnen, het programmaplan, de para- grafen, de financiële begroting en de bijlagen. Programmaplan Het programmaplan vormt het inhoudelijke hart van de begroting. De begroting heeft een programmatische structuur met tien programma’s en onderliggende thema’s.

Zo worden doelen, activiteiten en financiële middelen overzichtelijker met elkaar verbonden. Per thema beschrijven we wat we willen bereiken, wat we daarvoor in 2027 gaan doen en wat dit mag kosten. Paragrafen Na het programmaplan volgen de paragrafen. Deze bevatten aanvullende informatie over onderwerpen die meerdere programma’s raken, zoals het weerstandsvermogen, het onderhoud van kapitaalgoederen, de bedrijfsvoering, verbonden partijen, lokale heffingen en duurzaamheid. De opzet voldoet daarmee aan de voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Financiële begroting en bijlagen De financiële begroting bevat onder meer het overzicht van baten en lasten, de reserves en voorzieningen en de financiële positie van de gemeente. Tot slot volgen de bijlagen, waaronder het investeringsplan, de beleidsindicatoren en het overzicht van te verstrekken subsidies. Financiële mutaties Een minbedrag (-) bij een financiële mutatie is een nadeel, bijvoorbeeld door hogere lasten of lagere baten. Een positief bedrag is een voordeel, bijvoorbeeld door lagere lasten of hogere baten. Op basis van de financiële verordening zijn in deze versie van de begroting de mutaties groter dan € 50.000 expliciet toegelicht. 12 13 Programmabegroting 2027 Programma’s 14 15 Programmabegroting 2027 0 Bestuur en ondersteuning: dichtbij, betrouwbaar en samen 0 0.

Bestuur en ondersteuning Inleiding Inwoners en ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat de gemeente bereik- baar is, duidelijk communiceert en hen goed helpt. Een sterk en democratisch bestuur en een professionele organisatie vormen daarvoor de basis. Binnen dit programma werken we aan bestuur, burgerzaken, dienstverlening en de ondersteuning van het democratische proces, waaronder verkiezingen. Ook participatie, communicatie en de verbinding tussen de gemeente en de samenleving vallen binnen dit programma. De verwachtingen van inwoners en ondernemers veranderen. Digitalisering, nieuwe wet- en regelgeving, toenemende aandacht voor participatie en de behoefte aan transpa- rante besluitvorming vragen om een overheid die toegankelijk en begrijpelijk is en goed reageert op wat er in de samenleving gebeurt. Dat vraagt om een sterke verbinding tussen het bestuur, de gemeentelijke organisatie en de mienskip. Samen met de gemeenteraad, inwoners, maatschappelijke partners en andere over- heden voeren we wettelijke taken uit en blijven we onze dienstverlening verbeteren. Zo zorgen we ervoor dat mensen weten waar ze terechtkunnen, zich gehoord voelen en kunnen meedenken over onderwerpen die hun leefomgeving raken. De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Bestuur en Dienstverlening.

Onze ambitie We willen een gemeente zijn waarin inwoners zich thuis voelen: huiselijk in sfeer en veilig voor wie dat nodig heeft. We zijn een sterke gemeente, mede dankzij de samen- werking tussen inwoners, ondernemers en organisaties. Iedereen moet kunnen rekenen op een betrouwbare gemeente. Begrijpelijke en toegan- kelijke communicatie vormt daarvoor de basis. We leggen afspraken eenvoudig en helder vast, voeren ze uit en doen wat we beloven. We begrijpen wat er leeft in onze dorpen en wijken en nemen dat serieus. Bij belangrijke keuzes die ons allemaal aangaan, betrekken we inwoners actief. Zo werken we samen aan een gemeente die dichtbij, duidelijk en betrouwbaar is. Beleidsdocumenten Het bestuursakkoord 2026-2030 Mienskip in beweging Visie op dienstverlening 2026 - 2030 Taakvelden 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 1716 Programmabegroting 2027 Thema 0a Bestuur Inleiding Een goed functionerende lokale democratie begint met een sterke verbinding tussen het bestuur en de samenleving. Binnen dit thema werken we aan participatie, communicatie, bestuurlijke samenwerking en de betrokkenheid van inwoners bij maatschappelijke en bestuurlijke vraagstukken. Ook de manier waarop de gemeente inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrekt bij besluitvorming valt binnen dit thema. Een sterke gemeente maken we samen met de mienskip.

Daarom geven we inwoners de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op ontwikkelingen die hun leefomgeving raken. We luisteren naar de inzichten, ideeën en zorgen uit dorpen en wijken en nemen deze mee in bestuurlijke afwegingen. Daarbij staan transparantie, samenwerking en een open gesprek centraal. Onze ambitie We bouwen aan een gemeente die dichtbij, betrouwbaar en toegankelijk is. Inwoners weten waar zij aan toe zijn en kunnen rekenen op heldere en begrijpelijke communicatie en goede dienstverlening. We leggen besluiten en afwegingen duidelijk uit en nemen signalen uit dorpen en wijken serieus. Een sterke gemeente ontstaat niet alleen in het gemeentehuis. We maken haar samen met inwoners, ondernemers en organisaties. Daarom betrekken we inwoners actief bij belangrijke keuzes en investeren we in een open bestuurscultuur waarin vertrouwen, samenwerking en betrokkenheid centraal staan. Met een sterk bestuur, ruimte voor het gesprek met de mienskip en aandacht voor de lange termijn zorgen we ervoor dat inwo- ners zich gehoord en betrokken voelen. Gemeente en samenleving in verbinding Wat willen we bereiken? Onze inwoners weten wie we zijn, waar we voor staan en hoe zij met het gemeente- bestuur in gesprek kunnen komen. Zij voelen zich gehoord, begrijpen hoe besluiten tot stand komen en kunnen volgen wat er met signalen, afspraken en toezeggingen gebeurt.

Zo versterken we de verbinding en het vertrouwen tussen de gemeente en de samenleving. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We zijn actief aanwezig in onze dorpen en wijken en sluiten aan bij momenten waarop inwoners, ondernemers en organisaties met het gemeentebestuur in gesprek willen. In 2027 stellen we hiervoor een structurele werkwijze vast en passen we deze toe. • We nemen signalen uit dorpen en wijken serieus en maken duidelijk wat ermee gebeurt. We leggen afspraken over de registratie, opvolging en terugkoppeling van signalen vast en voeren deze uit. • We leggen gemeentelijke besluiten en de daarbij gemaakte afwegingen duidelijk en begrijpelijk uit. Hiervoor ontwikkelen en gebruiken we een vaste werkwijze voor de terugkoppeling aan inwoners. • We maken de voortgang en uitvoering van aangenomen moties en toezeggingen inzichtelijk voor de gemeenteraad en het college. Hiervoor leggen we een werkwijze vast waarmee we deze voortgang periodiek in beeld brengen. We spreken dezelfde taal Wat willen we bereiken? We communiceren in begrijpelijke en toegankelijke taal, zowel in woord als in beeld. Inwoners en ondernemers begrijpen onze informatie en weten wat zij van de gemeente kunnen verwachten en wat er van hen wordt gevraagd.

Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We gebruiken begrijpelijke en toegankelijke communicatie in woord en beeld in ons contact met inwoners en ondernemers. In 2027 stellen we hiervoor gemeentelijke uitgangspunten vast en passen we deze toe. • Naast onze digitale dienstverlening houden we persoonlijk contact met de gemeente mogelijk en laagdrempelig. We evalueren de inwonerscontacten en brengen de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van onze digitale en persoonlijke dienstverlening in beeld. Op basis daarvan stellen we concrete verbeterpunten vast en verwerken we deze in onze dienstverlening. Samen ontwikkelen we de gemeente Wat willen we bereiken? Inwoners worden vroegtijdig betrokken bij de voorbereiding van besluiten over grote maatschappelijke opgaven. Ook inwoners die zich minder snel laten horen, krijgen de mogelijkheid om hun ideeën, inzichten en zorgen te delen. Voor deelnemers is duidelijk hoe hun inbreng wordt meegenomen in de besluitvorming. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • Samen met de gemeenteraad zetten we het mienskipspetear in bij besluiten met maatschappelijke impact. In 2027 passen we de werkwijze voor het mienskipspetear toe en evalueren we deze. • We richten het mienskipspetear zo in dat we ook de perspectieven ophalen van inwo- ners die zich minder snel laten horen. We leggen de gebruikte werkwijzen hiervoor vast en passen deze toe.

• We maken zichtbaar hoe we de opbrengsten uit het mienskipspetear betrekken bij de voorbereiding van besluiten. Hiervoor stellen we een werkwijze vast voor het vast- leggen en terugkoppelen van deze opbrengsten en passen we deze toe. 19 18 Programmabegroting 2027 De organisatie weet wat de samenleving nodig heeft Wat willen we bereiken? De gemeentelijke organisatie staat open voor wat er in de samenleving speelt en begrijpt wat inwoners en ondernemers nodig hebben. Medewerkers luisteren, denken mee en zoeken binnen de gemeentelijke mogelijkheden naar passende oplossingen. Signalen en ervaringen uit de samenleving gebruiken we om onze werkwijze en dienstverlening te blijven verbeteren. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We werken vanuit een betrokken en meedenkende houding en zoeken binnen de gemeentelijke mogelijkheden naar passende oplossingen voor inwoners en onder- nemers. Hiervoor ontwikkelen en gebruiken we ondersteunende werkwijzen. We verzamelen praktijkervaringen en leggen toepasbare voorbeelden vast, zodat mede- werkers deze binnen de organisatie kunnen gebruiken. • We verzamelen en delen signalen en ervaringen uit contacten met inwoners en onder- nemers. Deze inzichten verwerken we in de uitvoering, zodat onze werkwijze beter aansluit bij wat de samenleving nodig heeft.

Thema 0b Dienstverlening Inleiding Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben dagelijks contact met de gemeente. Zij stellen een vraag, vragen een product of dienst aan of hebben ondersteuning nodig bij het regelen van hun zaken. Binnen dit thema werken we aan de kwaliteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid van onze dienstverlening. Ook digitale dienstverlening, klantcontacten en de verdere ontwikkeling van onze werkprocessen vallen hieronder. Goede dienstverlening begint met begrijpelijke communicatie en laagdrempelig contact. Inwoners en ondernemers moeten hun zaken eenvoudig kunnen regelen: digitaal waar dat kan en persoonlijk waar dat nodig is. We luisteren, denken mee en zoeken binnen de gemeentelijke mogelijkheden naar een passende oplossing. Zo sluiten onze dienst- verlening en ondersteuning zo goed mogelijk aan bij wat inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties nodig hebben. Programma Dienstverlening Wat willen we bereiken? In 2030 kunnen inwoners en ondernemers hun zaken met de gemeente eenvoudig digitaal regelen en blijft persoonlijk contact beschikbaar waar dat nodig is. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren een gemeente die meedenkt en passende dienstverlening biedt.

Minimaal 75 procent van de inwoners en ondernemers is tevreden over onze dienstverle- ning en minimaal 75 procent heeft vertrouwen in onze organisatie. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? Dienstverlening: kaders en uitvoering • We voeren de visie op dienstverlening uit. In 2027 stellen we concernbrede servicenormen vast en passen we deze toe in onze dienstverlening. • We verbeteren onze dienstverlening vanuit de behoeften van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De domeinen nemen hiervoor verbeteracties op in hun uitvoeringsplannen. Ook ontwikkelen we methoden om de klanttevredenheid te meten. • We zetten innovatie in om onze dienstverlening te verbeteren. In 2027 beproeven en evalueren we kansrijke toepassingen van artificiële intelligentie (AI). Bereikbaarheid en toegankelijkheid • We verbeteren de bereikbaarheid van de gemeente en de afhandeling van vragen. We voeren maatregelen uit voor de telefonische bereikbaarheid, het doorverbinden en de afhandeling van terugbelverzoeken en meten de effecten daarvan. • We stimuleren het gebruik van Fixi voor meldingen over de openbare ruimte. Hiervoor voeren we gerichte communicatie uit en monitoren we het gebruik. • We werken de positie van het klantcontactcentrum (KCC) als toegang tot de gemeen- telijke dienstverlening verder uit.

We leggen afspraken vast over de rol van het KCC en de samenwerking met de verschillende domeinen. 21 20 Programmabegroting 2027 Proces- en klant/inwonersgericht werken • We optimaliseren prioritaire dienstverleningsprocessen en voeren procesgericht werken verder in. We leggen verantwoordelijkheden en werkwijzen vast en voeren verbetermaatregelen uit. • We vertalen nieuwe wetgeving naar onze werkprocessen en digitale dienstverlening. Hiervoor stellen we de benodigde impactanalyses en implementatieplannen op. • Werken vanuit de bedoeling en samenwerken met de mienskip • We passen Werken vanuit de bedoeling verder toe. We ontwikkelen praktische onder- steuning waarmee medewerkers zorgvuldig kunnen omgaan met regels en hun professionele ruimte. • We ontwikkelen onze regierol, ons opdrachtgeverschap en het opgavegericht werken verder. We scherpen de uitgangspunten en werkwijzen aan en passen deze toe in de praktijk. Leren en ontwikkelen • We ondersteunen medewerkers bij de verdere ontwikkeling van onze dienstverlening. We ontwikkelen en verzorgen trainingen over procesgericht werken, doelgroepgerichte communicatie en het mienskipspetear. Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 0a Bestuur (lagere lasten € 144.000) Ten opzichte van 2026 zijn de lasten € 144.000 lager. In 2026 was € 120.000 aan het budget toegevoegd voor de verkiezingen.

Ook was € 108.000 voor Veilig Vergaderen overgeheveld van 2025 naar 2026. Daartegenover staat dat in 2027 € 125.000 aan het budget is toegevoegd voor een vijfde wethouder. Hiermee is een ombuiging uit de begroting 2026 gecorrigeerd. 23 22 Programmabegroting 2027 1 Veiligheid: voor een veilige en weerbare gemeente 1 1. Veiligheid Inleiding Veiligheid raakt het dagelijks leven op vele manieren: van een goed voorbereide brandweer en hulpverlening bij een crisis tot zichtbaar toezicht in dorpen en wijken en de aanpak van criminaliteit. Binnen dit programma werken we aan de gemeentelijke taken op het gebied van crisisbeheersing, brandweerzorg, openbare orde en veiligheid. Daaronder vallen onder meer rampenbestrijding, crisisvoorbereiding, toezicht en handhaving, het voorkomen van criminaliteit en de bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit. De risico’s waarmee onze samenleving te maken krijgt, veranderen voortdurend. Digitalisering, cybercriminaliteit, maatschappelijke onrust, polarisatie en de gevolgen van klimaatverandering kunnen inwoners, ondernemers en organisaties direct raken. Dat vraagt om actuele kennis, een goede voorbereiding en duidelijke afspraken over wie wat doet. De gemeente werkt hiervoor samen met Veiligheidsregio Fryslân, politie, brandweer, zorgorganisaties, inwoners en ondernemers.

Door kennis en signalen te delen en samen voorbereid te zijn, kunnen we risico’s eerder herkennen en snel handelen wanneer dat nodig is. Zo dragen overheid, organisaties en de mienskip ieder vanuit hun eigen rol bij aan de veiligheid van Heerenveen. De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Crisisbeheersing en hulpdien- sten en Openbare orde en veiligheid. Onze ambitie We bouwen aan een veilige, leefbare en weerbare gemeente waarin inwoners zich veilig weten en veilig voelen. Veiligheid is een basisvoorwaarde voor prettig wonen, werken en ondernemen. Daarom investeren we in preventie, samenwerking, handhaving en een veilige leefomgeving. Veiligheid raakt vrijwel alle beleidsterreinen en opgaven binnen onze gemeente. Vraagstukken op het gebied van wonen, zorg, jeugd, openbare ruimte, economie, mobili- teit en maatschappelijke participatie hebben vaak ook een relatie met veiligheid. Daarom nemen we veiligheid vanaf het begin mee in beleid en uitvoering. Dat doen we gezamenlijk en integraal, binnen de gemeentelijke organisatie en samen met onze externe partners. Preventie, duidelijkheid en samenwerking staan daarbij centraal. We delen signalen, pakken oorzaken vroegtijdig aan en voorkomen waar mogelijk dat situaties escaleren. Tegelijkertijd zijn we duidelijk over grenzen en handhaven we wanneer dat nodig is.

Zo versterken we samen de veiligheid en weerbaarheid van onze gemeente. Beleidsdocumenten Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 VTH-beleidsplan 2026-2029 Taakvelden 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 25 24 Programmabegroting 2027 Thema 1a Crisisbeheersing en hulpdiensten Een crisis laat zich niet plannen, een goede voorbereiding wel. Wanneer zich een ernstig incident of een noodsituatie voordoet, moeten hulpdiensten snel kunnen handelen en moeten inwoners, ondernemers en organisaties weten wat zij kunnen doen. Binnen dit thema werken we aan crisisbeheersing, rampenbestrijding, brandweerzorg en de voorbe- reiding op incidenten en noodsituaties. Dat doen we samen met Veiligheidsregio Fryslân, hulpdiensten en andere veiligheidspartners. Extreme weersomstandigheden, natuurbranden, gezondheidscrises, digitale verstoringen en langdurige of grootschalige uitval van voorzieningen brengen nieuwe risico’s met zich mee. Daarom bereiden we ons samen voor. Voor natuurbrandrisico’s trekken we op met Veiligheidsregio Fryslân en omliggende gemeenten en werken we volgens het Convenant Natuurbrandbeheersing Fryslân en het Natuurbrandbeheersingsplan 2025-2029. Ook maken we duidelijke afspraken en versterken we de weerbaarheid van inwoners, organi- saties en de overheid.

Zo zorgen we ervoor dat de samenleving tijdens een crisis zo goed mogelijk blijft functioneren en zich daarna snel kan herstellen. Weerbare samenleving bij crisissituaties Wat willen we bereiken? De gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties zijn goed voorbereid op verschil- lende soorten crisissituaties, zoals langdurige stroomuitval, uitval van digitale systemen en andere grootschalige verstoringen. De gemeentelijke crisisorganisatie werkt daarbij nauw samen met Veiligheidsregio Fryslân, andere Friese gemeenten en veiligheidspart- ners en kan snel en effectief handelen wanneer dat nodig is. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We nemen deel aan de landelijke ontwikkeling van noodsteunpunten waar inwoners tijdens een langdurige crisis of uitval van vitale voorzieningen terechtkunnen voor informatie, ondersteuning en noodzakelijke voorzieningen. Eind 2027 hebben we in beeld gebracht wat de landelijke inrichting betekent voor Heerenveen en welke rol de gemeente daarin heeft. • We houden de gemeentelijke crisisorganisatie goed voorbereid door te oefenen, samen te werken met veiligheidspartners en lessen uit incidenten en crises te benutten. Eind 2027 heeft de crisisorganisatie geoefend en hebben we relevante lessen verwerkt in onze voorbereiding.

• We vergroten het bewustzijn en de zelfredzaamheid van inwoners, ondernemers en organisaties bij langdurige uitval van voorzieningen. Eind 2027 hebben we hun informatie en handelingsperspectief geboden om zich op dergelijke situaties voor te bereiden. Thema 1b Openbare orde en veiligheid Inwoners moeten zich prettig en veilig kunnen voelen in hun woning, op straat, op het werk en in het buitengebied. Ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat zij in een veilige omgeving kunnen ondernemen. Binnen dit thema werken we aan toezicht, handhaving, criminaliteitspreventie, de aanpak van ondermijning en cyberveiligheid. Ook de leefbaarheid in wijken, dorpen en het buitengebied en de verbinding tussen veiligheid, zorg en maatschappelijke ondersteuning vallen binnen dit thema. We voorkomen overlast en criminaliteit waar dat kan, stellen duidelijke grenzen en treden op wanneer dat nodig is. Een zichtbare en benaderbare overheid helpt om signalen vroeg op te vangen en inwoners en ondernemers te ondersteunen. Daarbij houden we rekening met maatschappelijke ontwikkelingen zoals jeugdoverlast, digitale criminaliteit en polarisatie. Veiligheid maken we samen. Daarom werken inwoners, ondernemers, zorgorganisaties en veiligheidspartners met elkaar aan een veilige, leefbare en weerbare samenleving.

Door kennis en signalen te delen, kunnen we problemen eerder herkennen en gezamen- lijk aanpakken. Bibob-beleid Wat willen we bereiken? We beschermen inwoners en bonafide ondernemers tegen overlast en criminaliteit. Daarbij voorkomen we dat de gemeente onbedoeld criminele activiteiten faciliteert en weren we malafide ondernemers waar dat juridisch mogelijk is. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We stellen een nieuwe Bibob-beleidslijn op waarin we duidelijk beschrijven hoe de gemeente de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob) toepast. Eind 2027 hebben we deze beleidslijn opgesteld. • We brengen de uitvoeringscapaciteit in lijn met de nieuwe beleidslijn. Eind 2027 hebben we bepaald welke capaciteit nodig is en hebben we de uitvoering daarop aangepast. Handhavingsuitvoeringsprogramma boa’s Wat willen we bereiken? Inwoners kunnen veilig en prettig wonen en leven in onze wijken, dorpen en het buiten- gebied. De zichtbare aanwezigheid van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s), politie en andere partners helpt om overlast te voorkomen of te verminderen. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? We ontwikkelen het boa-team van een team dat vooral op meldingen reageert naar een team dat meer op basis van vastgestelde prioriteiten werkt.

Daarvoor stellen we een handhavingsuitvoeringsprogramma op waarin we de prioriteiten, taken, capaciteitsver- deling, werkprocessen, samenwerking en verantwoording vastleggen. Eind 2027 hebben we het programma opgesteld en kan het boa-team meer prioriteitsgericht werken. 27 26 Programmabegroting 2027 Weerbare samenleving in relatie tot cyberveiligheid en digitale fraude Wat willen we bereiken? Inwoners, ondernemers en de gemeentelijke organisatie zijn beter beschermd tegen cybercriminaliteit en digitale fraude. Zij herkennen digitale dreigingen tijdig en weten hoe zij veilig kunnen handelen. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? Samen met partners geven we inwoners en ondernemers gerichte voorlichting over veel- voorkomende vormen van cybercriminaliteit en digitale fraude. Eind 2027 hebben we de geplande voorlichtings- en bewustwordingsactiviteiten uitgevoerd en inwoners en onder- nemers handelingsperspectief geboden. Veilige woon- en leefomgeving Wat willen we bereiken? Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente dragen samen bij aan een veilige en leefbare omgeving. Zij kennen de belangrijkste risico’s en weten wat zij zelf kunnen doen om overlast en onveilige situaties te voorkomen. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We voeren regie op de communicatie over veiligheid en leefbaarheid.

Eind 2027 hebben we inwoners en ondernemers geïnformeerd over relevante risico’s en hun handelingsperspectief geboden. • We nemen doelgerichte maatregelen om overlast en onrust te voorkomen of te verminderen. Eind 2027 hebben we de voor dat jaar geplande maatregelen uitgevoerd. Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 1a Crisisbeheersing en hulpdiensten (hogere lasten € 99.000) De lasten zijn hoger doordat de bijdrage van gemeente Heerenveen aan de Veiligheidsregio stijgt. Thema 1b Openbare orde en veiligheid (hogere lasten € 134.000) De lasten zijn hoger door hogere interne doorbelastingen en indexaties. 29 28 Programmabegroting 2027 2 Verkeer, vervoer en waterstaat: veilig en verbonden onderweg 2 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Inleiding Of iemand nu naar school, het werk, een winkel, sportvereniging of zorgvoorziening reist: goede verbindingen maken het dagelijks leven gemakkelijker. Ook ondernemers en bezoekers zijn afhankelijk van betrouwbare verbindingen over de weg, over het water en met het openbaar vervoer. Binnen dit programma werken we aan de gemeentelijke taken op het gebied van verkeer, vervoer, parkeren, openbaar vervoer, recreatieve en economische havens en waterwegen. Heerenveen groeit en blijft in beweging. Woningbouw, economische ontwikkeling en veranderende manieren van reizen beïnvloeden hoe inwoners en bezoekers zich verplaatsen.

Ook mogelijke verbeteringen van regionale en nationale verbindingen bieden nieuwe kansen. Daarbij zoeken we steeds naar een goede balans tussen bereik- baarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid. De gemeente werkt hiervoor samen met andere overheden, vervoerspartners, inwo- ners en ondernemers. Samen beheren en onderhouden we de bestaande infrastructuur en werken we aan mobiliteitsvoorzieningen die passen bij de ontwikkeling van onze gemeente en de behoeften van gebruikers. De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Mobiliteit en bereikbaarheid en Havens en waterinfrastructuur. Onze ambitie We zetten ons in voor veilige, bereikbare en toekomstbestendige mobiliteit. Inwoners, ondernemers en bezoekers moeten zich goed kunnen verplaatsen binnen onze gemeente. Daarom investeren we gericht in wegen en fietsroutes, waaronder het onderhoud van wegen, fiets- en voetpaden. Ook verbeteren we verkeerssituaties waar veiligheid of doorstroming daarom vraagt. We zorgen voor een goede balans tussen verschillende vervoersvormen en kiezen voor een zorgvuldige aanpak van parkeren en gebiedsontwikkeling. Ook versterken we het openbaar vervoer en de verbindingen met werk, onderwijs en voorzieningen. Zo werken we aan een verkeersnetwerk dat past bij de ontwikkeling van onze gemeente en blijft Heerenveen leefbaar en aantrekkelijk.

31 30 Beleidsdocumenten | Thema 2a Mobiliteit en bereikbaarheid Watertakenplan Heerenveen 2025-2029 Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) | Een bereikbare gemeente brengt werk, onderwijs, voorzieningen en ontmoetingen Mobiliteitsvisie 2040 | dichterbij. Inwoners kunnen zich veilig en gemakkelijk verplaatsen, ondernemers Fietsplan Heerenveen 2020 koersdocument | blijven goed bereikbaar en bezoekers vinden hun weg. Binnen dit thema werken we Beleidskader nota parkeernormen 2020 | aan verkeersveiligheid, parkeren, openbaar vervoer en de inrichting en het gebruik Parkeervisie 2017 | van de gemeentelijke infrastructuur. Ook zorgen we voor samenhang tussen verschil- Actualisatie beleidsplan wegen 2013 - 2017 | lende vervoersvormen en goede verbindingen tussen wonen, werken, onderwijs en Brede nota kapitaalgoederen 2023 - 2027 | voorzieningen. Taakvelden | Heerenveen ontwikkelt zich en de manier waarop mensen reizen verandert mee. 2.1 Verkeer en vervoer | Daarom zoeken we naar mobiliteitsoplossingen die aansluiten bij de behoeften van 2.2 Parkeren | inwoners, ondernemers en bezoekers. Met een veilige verkeersomgeving en een 2.3 Recreatieve havens | goede balans tussen lopen, fietsen, openbaar vervoer en de auto dragen we bij aan de 2.4 Economische havens en waterwegen | leefbaarheid, economie en kwaliteit van leven in onze gemeente.

2.5 Openbaar vervoer Uitvoering Mobiliteitsplan Wat willen we bereiken? Inwoners, ondernemers en bezoekers kunnen zich veilig en gemakkelijk door onze gemeente verplaatsen. Het verkeersnetwerk is bereikbaar, toekomstbestendig en goed onderhouden en past bij de ontwikkeling van Heerenveen. We maken bewuste afwe- gingen tussen verschillende vervoerswijzen, kijken per gebied welke mobiliteit daar past en bieden ruimte voor maatwerk op basis van de lokale situatie. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? In 2027 werken we de Mobiliteitsvisie 2040 en het Mobiliteitsplan 2035 verder uit. Daarbij kijken we naar de rol van lopen, fietsen, openbaar vervoer en de auto. We stimuleren veilig fietsen, lopen en goed openbaar vervoer, maar houden ook rekening met het belang van de auto, zeker in een gemeente met dorpen, wijken en een groot buitengebied. Zo werken we aan een goede balans tussen bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid. Van Mobiliteitsvisie naar Mobiliteitsplan Wat willen we bereiken? De gemeenteraad heeft de Mobiliteitsvisie 2040 op 18 september 2025 vastgesteld. De vaststelling van het Mobiliteitsplan 2035 met uitvoeringsagenda staat gepland voor oktober 2026. Met de Mobiliteitsvisie 2040 en het Mobiliteitsplan 2035 beschikt de gemeente over samenhangend en richtinggevend mobiliteitsbeleid voor de korte en lange termijn.

Het Mobiliteitsplan vertaalt de visie naar concrete keuzes en een uitvoeringsagenda voor onder meer verkeersveiligheid, bereikbaarheid, openbaar vervoer, fietsen en parkeren. Zo kunnen we tijdig inspelen op toekomstige ontwikkelingen en werken aan een verkeersveilig en robuust netwerk. 32 | 33 Programmabegroting 2027 Wat gaan we daarvoor doen in 2027? In 2027 geven we uitvoering aan het Mobiliteitsplan 2035 en de bijbehorende uitvoe- ringsagenda voor 2027 en 2028. Bereikbare en veilige evenementenmobiliteit Wat willen we bereiken? Sportieve en culturele evenementen in Heerenveen, zoals schaats- en voetbalwed- strijden en muziekevenementen, zijn veilig en goed bereikbaar. Bezoekers kunnen zich gemakkelijk verplaatsen en de verkeersoverlast en negatieve gevolgen voor omwo- nenden en de omgeving blijven zo veel mogelijk beperkt. Het parkeer- en handhavingsbeleid rond Sportstad en Thialf sluit aan op ontwikke- lingen zoals de A32-visie, de campus, de centrumontwikkeling en de Olympische Spelen van 2030. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? We stellen een parkeervisie op voor Sportstad en Thialf. Thema 2b Havens en waterinfrastructuur Water verbindt dorpen, bedrijven en recreatiegebieden en draagt bij aan de bereik- baarheid en aantrekkelijkheid van Heerenveen.

Inwoners en bezoekers gebruiken het water om te varen en te recreëren, terwijl ondernemers afhankelijk zijn van goed bereikbare en bruikbare economische havens en vaarwegen. Binnen dit thema werken we aan recreatieve en economische havens, vaarwegen en de bijbehorende voorzie- ningen. Ook het beheer, gebruik en de ontwikkeling van deze infrastructuur vallen hieronder. De ligging aan het water biedt kansen voor economische ontwikkeling, recreatie en een aantrekkelijke leefomgeving. Daarom kijken we naar de samenhang tussen water, bedrijvigheid en recreatief gebruik. Zo versterken we samen met inwo- ners, ondernemers en andere betrokkenen de positie van Heerenveen als water- en recreatiegemeente. Sterke en toekomstbestendige haven- en watergebonden economie Wat willen we bereiken? We willen ruimte bieden voor economische ontwikkeling, recreatie en een aantrekke- lijke leefomgeving. Daarom kijken we naar de samenhang tussen water, bedrijvigheid en recreatief gebruik. Zo versterken we samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen de positie van Heerenveen als water- en recreatiegemeente. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • In het nog te ontwikkelen omgevingsprogramma werklocaties besteden we aandacht aan de haven- en watergebonden economie in de gemeente Heerenveen.

• We onderzoeken of de havenverordeningen van verschillende Friese havens kunnen worden geüniformeerd en of we de havenoperatie kunnen optimaliseren. 35 34 Programmabegroting 2027 Wat mag het kosten Toelichting tabel Thema 2a Mobiliteit en bereikbaarheid (lagere lasten € 1.250.000 en hogere baten € 19.000) De lagere lasten komen vooral door lagere kosten voor het onderhoud aan verhar- dingen (€ 620.000) en civieltechnische kunstwerken (€ 440.000). Deze daling hangt grotendeels samen met budgetoverhevelingen van 2025 naar 2026 voor het onder- houd aan verhardingen (€ 150.000) en civieltechnische kunstwerken (€ 440.000). Eventuele budgetoverhevelingen van 2026 naar 2027 zijn niet in de primitieve begro- ting verwerkt. Daarnaast zijn er mutaties van € 350.000 door incidentele middelen voor winter- schade aan asfalt en stijgende prijzen voor asfaltbestek. De andere mutaties worden veroorzaakt door interne doorbelastingen en indexaties. Thema 2b Havens en waterinfrastructuur (lagere lasten € 392.000 en hogere baten €16.000) De lagere lasten komen vooral door lagere kapitaallasten (€ 65.000) en budget- overhevelingen van 2025 naar 2026 (€ 200.000). Eventuele budgetoverhevelingen van 2026 naar 2027 zijn niet in de primitieve begroting verwerkt. De overige mutaties worden veroorzaakt door interne doorbelastingen en indexaties.

3 Economie: bouwen aan een brede welvaart 37 36 37 Programmabegroting 2027 3 3. Economie Inleiding Een sterke lokale economie is voelbaar in het dagelijks leven. Zij biedt inwoners werk en ontwikkelmogelijkheden, geeft ondernemers ruimte om te groeien en draagt bij aan levendige dorpen, wijken en centra. Binnen dit programma werken we aan econo- mische ontwikkeling, bedrijventerreinen, ondernemersdienstverlening, regelingen voor bedrijven en economische promotie. Heerenveen behoort tot de economisch sterke regio’s van Noord-Nederland. De ener- gietransitie, digitalisering, verduurzaming, arbeidsmarktkrapte en de schaalsprong in wonen en werken brengen nieuwe kansen en opgaven met zich mee. Ondernemers hebben ruimte, goed opgeleide medewerkers en toekomstbestendige infrastructuur nodig om daarop in te spelen. Daarom werkt de gemeente samen met ondernemers, onderwijs- en kennisinstel- lingen en andere overheden aan een aantrekkelijk ondernemers- en vestigingsklimaat. Door kennis, ideeën en mogelijkheden bij elkaar te brengen, versterken we het verdienvermogen en creëren we kansen voor inwoners en bedrijven. De doelen en activiteiten zijn uitgewerkt binnen de thema’s Economische ontwikkeling en vestigingsklimaat, Bedrijventerreinen en infrastructuur en Ondernemersdienstverlening en regelingen.

Onze ambitie Een sterke economie vormt de basis voor een leefbare en toekomstbestendige gemeente. Werk, ondernemerschap, onderwijs en innovatie dragen bij aan brede welvaart en bieden inwoners kansen om zich te ontwikkelen. Daarom bouwen we aan een sterke economische structuur waarin wonen, werken en welzijn elkaar versterken. Heerenveen behoort tot de drie sterkste groeiregio’s van Nederland. Die positie biedt kansen voor inwoners, ondernemers en onderwijsinstellingen en vormt een stevig funda- ment voor verdere economische groei. Tegelijkertijd blijft het verdienvermogen in Fryslân achter bij de kwaliteit van leven: de Friese Paradox. Daarom investeren we gericht in ondernemerschap, innovatie, werkgelegenheid en talent. We geven bedrijven de ruimte en bouwen voort op de sectoren waarin Heerenveen sterk is. Samen met ondernemers, onderwijsinstellingen en andere overheden versterken we het ondernemersklimaat en onze economische basis voor de toekomst. Zo werken we aan een aantrekkelijke gemeente om te wonen, werken en ondernemen.

Beleidsdocumenten Economisch beleid 2020-2030 (2019) Programmering bedrijventerreinen Zuidoost-Friesland Regionale afspraken 2022-2035 Visie detailhandel en horeca (2022) Visie waterrecreatie (2022) Leidraad vitale verblijfsaccommodaties 2022 Via de link Ondernemen in Heerenveen komt u op de gemeentelijke website op de pagina waar de beleidsdocumenten vanuit EZ zijn te vinden. Taakvelden 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 39 38 Programmabegroting 2027 Thema 3a Economische ontwikkeling en vestigingsklimaat Heerenveen groeit. De schaalsprong in wonen en werken biedt kansen voor inwo- ners, ondernemers en de verdere ontwikkeling van onze gemeente. Om die kansen te benutten en onze economische positie te versterken, werken we aan een toekomst- gerichte economie. Goede bereikbaarheid, innovatie en onderwijs zijn daarvoor belangrijke voorwaarden. Binnen dit thema werken we aan economische ontwikkeling, het ondernemers- en vestigingsklimaat, onderwijs en arbeidsmarkt, detailhandel, recreatie, toerisme en regionale samenwerking. Daarbij verbinden we economie en bereikbaarheid met talentontwikkeling en de verdere ontwikkeling van Heerenveen als groeigemeente. Onze lokale economie rust op een breed fundament van ondernemers.

Het midden- en kleinbedrijf is een onmisbare pijler van de economie en draagt bij aan werkgele- genheid, voorzieningen en de leefbaarheid van dorpen en wijken. Ook detailhandel, recreatie en toerisme spelen een belangrijke rol in een gezonde economische structuur en levendige centra. Een sterke economie vraagt daarnaast om goed onderwijs en een arbeidsmarkt die aansluit bij de vraag van werkgevers. Daarom werken we samen met ondernemers, onderwijsinstellingen en andere overheden aan ondernemerschap, innovatie en talentontwikkeling. Zo vergroten we de brede welvaart en versterken we het vesti- gingsklimaat van Heerenveen. Versterken van economische kracht en bouwen aan brede welvaart Wat willen we bereiken? We willen een sterke en toekomstbestendige economie waarin ondernemerschap, innovatie, onderwijs en werkgelegenheid bijdragen aan brede welvaart. Daarbij bouwen we voort op de sectoren waarin Heerenveen sterk is: de innovatieve maakin- dustrie, logistiek, circulaire economie, recreatie en toerisme (gastvrijheidseconomie) en ons sportprofiel. Goed onderwijs en een arbeidsmarkt die aansluit bij de vraag van werkgevers zijn belangrijke voorwaarden voor economische groei. Daarom zijn onderwijsinstellingen, ondernemers en de overheid nauw met elkaar verbonden en werken zij samen aan de ontwikkeling en het behoud van talent.

Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We ontwikkelen een economische langetermijnvisie voor 2050 en verder, in samen- hang met een gebiedsverdieping voor de ambitie schaalsprong op het gebied van wonen en werken. De economische visie bevat ook een uitvoeringsstrategie, zodat we concreet met de visie aan de slag kunnen. Beide documenten vormen een bouwsteen voor de integrale langetermijnvisie voor Heerenveen. • We zetten de economische samenwerking met Leeuwarden, Smallingerland, Súdwest-Fryslân en de provincie binnen de F4 voort en versterken onze positie in het innovatieve ecosysteem rond Economic Board Fryslân. Binnen deze samenwerkingen werken we onder meer aan innovatie en verduurzaming, startups en scale-ups, het verdienvermogen van ondernemers, internationalisering, exportbevordering en de economische profilering van Fryslân. • We blijven het KnOOppunt faciliteren en werken samen met het KnOOppunt en de ondernemersverenigingen aan de verbinding tussen onderwijs en ondernemers. Ook initiatieven als On Stage en Generatiekracht verbinden onderwijs met ondernemers. De ondernemersverenigingen spelen een belangrijke rol bij het verbinden van onder- nemers rond thema’s als arbeidsmarkt en onderwijs. • We herijken de detailhandelsvisie om bij te dragen aan vitaliteit en ondernemerschap en gaan hierover in gesprek met de provincie.

• Afhankelijk van de beschikbare budgetten voeren we maatregelen uit de agenda gastvrijheidseconomie uit. Daarbij richten we ons op bestemmingsontwikkeling, bestemmingsmarketing en bestemmingsmanagement. We blijven koploper circulaire economie Wat willen we bereiken? Gemeente Heerenveen ontwikkelt zich verder tot een toonaangevende circulaire gemeente. Daarmee dragen we bij aan de circulaire koploperspositie van Fryslân en stimuleren we duurzame economische groei. We bouwen aan een innovatieve en circulaire economie waarin ondernemerschap, duurzaamheid en werkgelegenheid elkaar versterken. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • OpenDelta, de opvolger van Circular Valley, is het samenwerkingsverband voor innovatie in de regio Heerenveen. In 2027 vervullen we een aanjagende rol bij het opbouwen van deze community en het starten van de eerste projecten met natio- nale en internationale financiering. Daarmee werken we ernaartoe dat gemeente Heerenveen onderdeel wordt van de community. • We dragen bij aan de verdere ontwikkeling van het bouwcluster binnen OpenDelta en nemen deel aan projecten. In 2027 ontwikkelt het cluster zich verder tot klank- bordgroep voor circulair bouwen in Noord-Nederland. Overheden, bedrijven en onderwijsinstellingen gebruiken de kennis uit de projecten voor beleid en nieuwe initiatieven.

Ook breidt het cluster zich uit met partners en projecten en wordt de kennisdeling structureel georganiseerd via bijeenkomsten, werktafels en leertrajecten. • Om onze ambities te realiseren, blijven we investeren in regionale, nationale en internationale samenwerking. In 2027 nemen we actief deel aan Chemport Europe, Vereniging Circulair Friesland, Europapact 2.0, de samenwerking tussen Rijk en regio en lokale netwerken. 41 40 Programmabegroting 2027 Ondernemers krijgen ruimte om te groeien Wat willen we bereiken? We willen nu en in de toekomst voldoende ruimte bieden aan ondernemerschap. Met toekomstbestendige werklocaties geven we bedrijven de mogelijkheid om zich te vestigen, te groeien en te innoveren, passend bij de kwaliteit van onze leefomgeving. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? • We ontwikkelen een omgevingsprogramma werklocaties waarin we onze visie op bestaande en toekomstige werklocaties vastleggen. • We onderzoeken hoe we de kwaliteiten van onze bestaande bedrijventerreinen beter kunnen benutten. Daarbij brengen we onder meer de mogelijkheden van mili- euruimte, watergebonden kavels en optimalisatie van de haven in beeld. Samen met andere Friese gemeenten en het Fries Havennetwerk onderzoeken we ook het belang van vervoer over water voor de Friese economie en de mogelijkheden van ons natte bedrijventerrein.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://heerenveen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/0f1976d6-5588-45d2-b66d-239fe06bd259?agendaItemId=17dd16c0-8859-4d8d-8111-fb9f4184f003