Bijlage 1 - Plan voorkeursscenario en alternatief afwegingskader Gezonde Financiële Positie

​

Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader Gezonde Financiële Positie

​ Maart 2025

1

Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader Gezonde Financiële Positie

Versie Maart 2025

| 2 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

Inhoudsopgave H1 Inleiding​

4

1.1 Integrale afweging gelijktijdig met de Perspectiefnota 2026​

4

1.2 Dialoogsessies en uitgangspunten​

5

H2 Voorkeursscenario​

7

2.1 Introductie voorkeursscenario​

7

2.2 Illustratie van het voorkeursscenario​

7

2.3 Keuzevrijheid van de gemeenteraad binnen het voorkeursscenario​

8

H3 Een alternatief afwegingskader voor de gemeenteraad​

9

3.1 Introductie alternatief afwegingskader​

9

3.2 Illustratie van het alternatief afwegingskader​

9

3.3 Keuzevrijheid van de gemeenteraad​

10

| 3 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

H1​ Inleiding In hoofdstuk 1 staat een toelichting op de integrale afweging, een terugkoppeling van de dialoogsessies en uitgangspunten die hieruit voortkomen.

1.1​

Integrale afweging gelijktijdig met de Perspectiefnota 2026

Raadsvoorstel met verschillende documenten ter onderbouwing Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2026, tijdens de commissie AZ op 26 juni 2025 en de raadsvergadering op 3 juli 2025, wordt een integrale afweging gemaakt over de gemeentelijke financiën. Het doel hiervan is om te komen tot een structureel sluitende begroting. In dezelfde raadsvergadering worden de uitkomsten van het project Gezonde Financiële Positie (GFP) ook voorgelegd aan de gemeenteraad, zodat deze gelijktijdig worden behandeld. Het raadsvoorstel bevat drie bijlagen: 1.​ Een rapportage over het project GFP met relevante achterliggende informatie; De volgende aspecten worden hierin opgenomen: ●​ Huidige financiële situatie (inclusief duiding BDO Benchmark1); ●​ Aanpak project GFP en de rol van de gemeenteraad, inclusief uitgevoerde deelopdrachten; ●​ Een overzicht per domein (Bedrijfsvoering, Leefomgeving, Mens & Maatschappij) met: ○​ Opgestelde ombuigingsvoorstellen; ○​ Mogelijke vervolgonderzoeken; ○​ Activiteiten waarvoor geen ombuigingsvoorstel is opgesteld, inclusief de onderliggende argumentatie. 2.​ Ombuigingenbundel De gemeenteraad ontvangt alle ombuigingsvoorstellen in een gebundelde vorm.

In deze bundel worden alle voorstellen opgenomen, zodat er voldoende informatie beschikbaar is over de voorgestelde maatregelen: bijvoorbeeld wat er verandert, welk financieel effect dit heeft en wat de maatschappelijke en organisatorische gevolgen zijn. 3.​ Voorkeursscenario en een alternatief afwegingskader Voorkeursscenario en een alternatief afwegingskader Dit document beschrijft de wijze waarop het college voornemens is om de gemeenteraad de uitkomsten van het project GFP voor te leggen, zodat zij kan kiezen welke ombuigingsvoorstellen doorgevoerd moeten worden. In lijn met de wens van de raad om actiever betrokken te worden, wordt er, in tegenstelling tot eerdere bezuinigingsrondes waarin vaak één voorstel werd gepresenteerd, nu gekozen voor een aanpak met meerdere mogelijkheden. Dit biedt de raad meer keuzevrijheid en ruimte voor afweging. Eerdere stappen in dit proces, zoals de dialoogsessies met de gemeenteraad (zie paragraaf 1.2), hebben bijgedragen aan de opzet van dit voorstel.

BDO, 2025, BDO-Benchmark Nederlandse Gemeenten 2025: Sterk versnipperd landschap, gedeelde onzekerheid; Balanceren tussen overschotten en tekorten, januari 2025, p. 1-49. 1

| 4 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

In hoofdstuk 2 en 3 van dit document wordt toegelicht hoe de verschillende scenario’s zijn opgebouwd, op welke manier deze aan de gemeenteraad gepresenteerd zullen worden, en welke keuzevrijheid de raad heeft. Het doel is om een transparant proces te bieden, waarin de gemeenteraad verschillende scenario’s kan afwegen en een weloverwogen beslissing kan nemen om te komen tot een sluitende meerjarenbegroting 2026-2029.

1.2​

Dialoogsessies en uitgangspunten

1.2.1​ Opbrengst twee dialoogsessies Op 12 december 2024 en 6 februari 2025 vonden twee dialoogsessies met de gemeenteraad plaats. Het doel van deze sessies was om de raad in een informele setting de gelegenheid te bieden haar ideeën en prioriteiten te delen en mee te geven. Deze input is gebruikt voor de verdere uitwerking van het project. Tijdens de sessies werd een vragen-carrousel als werkvorm ingezet, omdat dit het gesprek bevorderde. In totaal werden acht vragen besproken. Zowel in de eerste als de tweede dialoogsessie werd een vraag behandeld over het vormgeven van mogelijke scenario’s. Bij de eerste sessie ging de vraag over de algemene uitgangspunten die commissie- en raadsleden wilden meegeven voor de ontwikkeling van scenario’s. De tweede sessie richtte zich op een concretere vraag: of de commissie- en raadsleden zich konden vinden in het hanteren van één inhoudelijk scenario. In onderstaand kader is de opbrengst van beide avonden met betrekking tot de scenario’s weergegeven. Dit is dezelfde tekst die ook in de raadsbrieven is opgenomen. Deze zijn als terugkoppeling op de dialoogsessies naar uw raad verzonden.

Dialoogsessie op 12 december 2024 Vraagstelling dialoogsessie 12 december 2024 Wat zijn de belangrijkste uitgangspunten die u essentieel vindt bij het opstellen van de scenario’s in het kader van de Perspectiefnota 2025? Terugkoppeling dialoogsessie 12 december 2024 Bij de vraag over welke uitgangspunten u ons mee wilt geven ten aanzien van de scenario’s kwam het volgende naar voren: ●​ Uitvoerbare scenario’s: de scenario’s moeten uitvoerbaar zijn. ●​ Maatschappelijke impact: het onderdeel maatschappelijke impact moet betrokken worden binnen de scenario’s. ●​ Diversiteit in te behouden thema’s: er werd benadrukt dat er verschillende belangrijke thema’s zijn die behouden moeten blijven, en dat de prioriteit hiervan per partij kan verschillen. Voorbeelden hiervan zijn preventieve maatregelen in het Sociaal Domein, de versnelde woningbouw, bestaanszekerheid, duurzaamheid, cultuur en de positie van Heerenveen als sportgemeente, zowel op het gebied van breedte- als topsport. ●​ Kijken naar de gemeentelijke organisatie: er moet ook gekeken worden naar mogelijke ombuigingen binnen de gemeentelijke organisatie, zoals efficiënter werken, het versterken van (externe) samenwerking en het verder digitaliseren van processen.

| 5 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

Dialoogsessie op 6 februari 2025 Vraagstelling dialoogsessie 6 februari 2025 We formuleren scenario’s waaraan de ombuigingsvoorstellen worden gekoppeld. Deze scenario’s worden in april aan u voorgelegd ter besluitvorming (zie ook bijlage met uitleg over betrokkenheid van de gemeenteraad). Eén scenario is de tussenbalans en accenten van het college (voorheen profiel), mede gebaseerd op de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord. Daarnaast worden twee-/drietal alternatieve scenario’s geformuleerd, waaronder een scenario dat nadrukkelijk de maatschappelijke impact als uitgangspunt neemt. We stellen voor om één inhoudelijk scenario voor te leggen: het scenario gebaseerd op de tussenbalans en accenten. Dit betekent dat er geen extra scenario’s op specifieke inhoudelijke thema’s worden uitgewerkt, zoals “Heerenveen als sociale gemeente” of “Heerenveen als economische gemeente”. De reden hiervoor is dat het uitlichten van bepaalde thema’s een politieke afweging is. Bovendien zou het uitwerken van extra scenario’s ertoe leiden dat er een groot aantal scenario’s gemaakt moet worden om alle mogelijke thema’s recht te doen. De vraag aan u is: Kunt u zich vinden in de keuze om geen extra inhoudelijke scenario’s te formuleren? Terugkoppeling dialoogsessie 6 februari 2025 U kreeg een toelichting over de scenario’s.

Het college stelt een verhaal op, gebaseerd op de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord. Dit verhaal vormt de basis voor een van de scenario’s, waaraan ombuigingsvoorstellen worden gekoppeld. We stellen voor om geen extra scenario’s uit te werken rond specifieke inhoudelijke thema’s, zoals “Heerenveen als sociale gemeente” of “Heerenveen als economische gemeente”. Het uitlichten van bepaalde thema’s is een politieke keuze. Extra inhoudelijke scenario’s leiden tot een groot aantal scenario’s om alle mogelijke thema’s recht te doen. Uit de dialoogsessie merkten wij op dat u positief tegenover het voornemen staat om geen alternatieve inhoudelijke scenario’s uit te werken. Alle groepen benadrukten het belang dat de gemeenteraad een compleet overzicht krijgt van alle mogelijke ombuigingen. Binnen de scenario’s moet duidelijk aangegeven staan welke ombuigingen hier wel en niet onder vallen, zodat een weloverwogen keuze kan worden gemaakt. Ook werd door u voorgesteld om bij een alternatief scenario, naast de maatschappelijke impact, ook de spreiding van ombuigingsvoorstellen over de verschillende thema’s te beschrijven. Dit maakt het mogelijk om de ombuigingen evenredig te verdelen en de impact op verschillende thema’s goed af te wegen.

1.2.2​ Uitgangspunten Mede op basis van de uitkomsten van de dialoogsessies is een aantal uitgangspunten geformuleerd voor de scenario’s: 1.​ De scenario’s moeten voldoende opleveren om tot een structureel sluitende meerjarenbegroting te komen; 2.​ Er wordt één inhoudelijk scenario en één alternatief aan de gemeenteraad voorgelegd; 3.​ Het inhoudelijke scenario wordt geformuleerd door het college, waarbij de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord ook worden betrokken; 4.​ Bij het alternatief wordt in ieder geval de mate van maatschappelijke impact en de verdeling over de verschillende thema’s als componenten betrokken.

| 6 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

H2​ Voorkeursscenario In dit hoofdstuk wordt het voorkeursscenario toegelicht. Dit bestaat uit een introductie, een illustratie en een toelichting op de keuzevrijheid die de gemeenteraad heeft in het voorkeursscenario.

2.1​

Introductie voorkeursscenario

Het college hecht eraan om een scenario voor te leggen dat gebaseerd is op een inhoudelijke afweging. Waar staat de gemeente voor? Wat zijn de focuspunten voor de komende periode? Om dit te bepalen, stelt het college een verhaal op. Dit resulteert in een voorkeursscenario met hieraan een duidelijke verdeling van ombuigingsvoorstellen gekoppeld: welke ombuigingsvoorstellen passen wel en welke niet binnen dit voorkeursscenario. De gemeenteraad krijgt dit voorkeursscenario voorgelegd. Daarbij wordt expliciet aangegeven welke ombuigingen wel en niet onder het voorkeursscenario vallen, zodat de raad een helder overzicht heeft waar het voorkeursscenario uit bestaat. Deze aanpak maakt een evenwichtige afweging mogelijk tussen de financiële noodzaak en de inhoudelijke prioriteiten van de gemeente.

2.2​

Illustratie van het voorkeursscenario

Figuur 1. Illustratie voorkeursscenario

| 7 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

2.3​

Keuzevrijheid van de gemeenteraad binnen het voorkeursscenario

In juli legt het college het voorkeursscenario ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. Dit scenario wordt zorgvuldig ontwikkeld op basis van een inhoudelijke afweging, waarbij een evenwicht wordt gezocht tussen de noodzakelijke financiële opgave en de beleidsprioriteiten van de gemeente. Het college geeft een mondelinge toelichting op het voorkeursscenario en de inhoudelijke afwegingen die zijn gemaakt. Om het voorkeursscenario te kunnen amenderen, ontvangt de gemeenteraad tevens de ombuigingenbundel. Deze bundel, die de raad ontvangt zoals beschreven in hoofdstuk 1, bevat alle informatie over alle verschillende ombuigingsvoorstellen. Dus ook de ombuigingsvoorstellen die niet zijn opgenomen in het voorkeursscenario. Door het ontvangst van de ombuigingenbundel wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de inhoud van de ombuigingsvoorstellen, de maatschappelijke en organisatorische gevolgen en de financiële effecten van deze voorstellen. Op deze wijze wordt de raad volledig geïnformeerd om tot een weloverwogen afweging te komen. De raad kan hierdoor een ombuigingsvoorstel dat in het scenario is opgenomen, vervangen door een ombuigingsvoorstel dat er niet in is opgenomen. Deze keuzevrijheid is, mede op verzoek van de gemeenteraad zelf, een essentieel onderdeel van het gehele proces binnen het project GFP en geldt ook voor het voorkeursscenario.

| 8 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

H3​ Een alternatief afwegingskader voor de gemeenteraad In dit hoofdstuk wordt een alternatief afwegingskader voor de gemeenteraad beschreven. Dit bestaat uit een introductie, een illustratie en een toelichting op de keuzevrijheid die de gemeenteraad heeft in het alternatief afwegingskader.

3.1​

Introductie alternatief afwegingskader

Naast het door het college voorgestelde voorkeursscenario, ontvangt de gemeenteraad ook een alternatief afwegingskader. Dit kader is bedoeld als hulpmiddel voor de raad om de verschillende ombuigingsvoorstellen te beoordelen en een eigen afweging te maken. Het biedt een gestructureerde manier om de beschikbare informatie af te wegen en zo tot een eigen alternatieve invulling van de financiële meerjarenbegroting te komen. Dit alternatieve kader hanteert een andere benadering dan het voorkeursscenario. Waar het voorkeursscenario gebaseerd is op een inhoudelijk verhaal, richt dit alternatieve kader zich primair op het rangschikken van de ombuigingsvoorstellen op basis van criteria, zoals de maatschappelijke gevolgen, organisatorische gevolgen, het financieel effect en de verdeling over de verschillende thema's. Met andere woorden, dit is meer een technische bril, daar waar het voorkeursscenario een inhoudelijke bril betreft.

3.2​

Illustratie van het alternatief afwegingskader

In onderstaand figuur is een fictieve uitwerking vormgegeven van het alternatief afwegingskader.

Figuur 2. Illustratie alternatief afwegingskader

| 9 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader

Figuur 2 toont een voorbeeldtabel waarin de tien fictieve ombuigingsvoorstellen zijn opgenomen. De kolommen geven informatie over het thema, de classificatie van maatschappelijke gevolgen, organisatorische gevolgen en het structureel financieel effect per ombuigingsvoorstel. Zoals te zien is in de tabel, heeft ombuigingsvoorstel 3 betrekking op activiteit C, het thema Fysieke leefomgeving en heeft de ombuiging een structureel financieel effect van € 350.000. Zowel de maatschappelijke als organisatorische gevolgen zijn geclassificeerd als laag. In deze voorbeelduitwerking bedraagt de financiële opgave van de gemeente € 1.500.000. In het overzicht zijn de ombuigingsvoorstellen gerangschikt op basis van thema, classificatie van maatschappelijke en organisatorische gevolgen en het structureel financieel effect. Vanuit deze rangschikking wordt net zo lang opgeteld totdat het om te buigen bedrag is behaald. In dit geval is dit na ombuigingsvoorstel 5, waarbij in totaal € 1.525.000 aan ombuigingen worden gerealiseerd.

3.3​

Keuzevrijheid van de gemeenteraad

Dit alternatieve kader wordt opgesteld en is daarmee beschikbaar voor het geval dat de gemeenteraad een andere benadering wenst te verkennen dan het voorgestelde voorkeursscenario. Het biedt de raad de mogelijkheid om, indien nodig, een eigen scenario samen te stellen, los van de inhoudelijke keuzes die in het voorkeursscenario zijn gemaakt. Binnen dit alternatieve kader kan de gemeenteraad de ombuigingsvoorstellen rangschikken op basis van de verschillende componenten. Dit betekent dat de raad een eigen prioriteitstelling kan aanbrengen en de volgorde van de ombuigingsvoorstellen kan veranderen.

| 10 | Voorkeursscenario en alternatief afwegingskader