Bijlage 1 - Perspectiefbrief 2027

Perspectiefbrief 2027 1.1 Inleiding en doel Normaal gesproken wordt er een Perspectiefnota opgesteld. In de Perspectiefnota worden zowel aanvragen voor nieuwe budgetten als voorstellen voor nieuw beleid behandeld. Hierbij vindt een integrale afweging plaats van beleidsvoornemens, financiële ruimte en prioriteiten; waar nodig kunnen er ook nieuwe beleidsinitiatieven worden toegevoegd. Echter, dit jaar is er een perspectiefbrief in plaats van de perspectiefnota. De perspectiefbrief is een document dat slechts eens in de vier jaar wordt opgesteld, specifiek in het verkiezingsjaar. 1.2 Autonome ontwikkelingen Deze perspectiefbrief richt zich uitsluitend op autonome ontwikkelingen binnen de gemeente en bevat enkel noodzakelijke aanpassingen en keuzes die voortvloeien uit bestaande kaders. Een mutatie behoort tot de categorie autonome ontwikkeling wanneer die noodzakelijk zijn en waarbij geen beleidsvrijheid bestaat. Het betreft uitgaven of activiteiten die moeten worden uitgevoerd om te voldoen aan wettelijke, juridische of bestuurlijke verplichtingen, of bijvoorbeeld om veiligheid te waarborgen. Deze categorie wordt gebruikt wanneer het niet mogelijk is om de activiteit te stoppen, uit te stellen of substantieel te verminderen zonder onaanvaardbare risico’s of consequenties.

Een mutatie valt onder deze categorie wanneer sprake is van één of meer van de volgende situaties: • Wettelijke taak: taken die voortvloeien uit wet- en regelgeving en die verplicht moeten worden uitgevoerd. Wanneer er wettelijke keuzevrijheid is in mate waarin activiteiten worden uitgevoerd, dan behoort alleen het wettelijk minimum gedeelte onder deze categorie. • Contractuele verplichtingen: lopende contracten, convenanten of afspraken die niet (tussentijds) kunnen worden aangepast of beëindigd. Gemeente Heerenveen kent ook de categorie beleidsmatig afweegbaar. Een mutatie behoort tot deze categorie wanneer sprake is van beleidsruimte. Het betreft uitgaven en activiteiten die voortkomen uit ambities, prioriteiten of beleidskeuzes en waarbij alternatieven mogelijk zijn. Mutaties in deze categorie zijn niet in de Perspectiefbrief 2027 verwerkt. Deze categorie komt aan de orde in de Themabegroting 2027-2030. 1.3 Uitgangspunten Themabegroting 2027-2030 In deze Perspectiefbrief 2027 zijn aanvragen in het kader van autonome ontwikkelingen opgenomen.

Wat niet is meegenomen in deze Perspectiefbrief 2027, maar wel wordt verwerkt in de Themabegroting 2027-2030 zijn: • Indexatie en prijsontwikkelingen • Personeelsbegroting • Actualisatie investeringen • Actualisatie algemene uitkering (Meicirculaire) Doordat de Perspectiefbrief 2027 alleen autonome ontwikkelingen bevat, wordt de nieuwe gemeenteraad in positie gebracht. Bij de Themabegroting 2027-2030 kunnen de voorstellen vanuit het coalitieakkoord en de mutaties in de categorie beleidsmatig afweegbaar worden beoordeeld en afgewogen. 1

1.4 Financiële samenvatting In de onderstaande tabel staat een samenvatting van de aanvragen in de Perspectiefbrief 2027. Op de volgende pagina’s worden deze aanvragen per domein nader toegelicht.

Mede door de aanvragen in deze Perspectiefbrief zal het geraamde resultaat voor de toekomstige jaren verslechteren. Er is voor gekozen om in deze Perspectiefbrief geen impact op het resultaat op te nemen, vanwege de samenhang met de effecten van de Meicirculaire van het gemeentefonds, het coalitieakkoord en de integrale afwegingen die in het kader van het begrotingsproces worden gemaakt. Via de meicirculaire worden we pas het laatste moment en vooral incidenteel gecompenseerd. Dit leidt tot een blijvende onzekerheid over de financiële positie op lange termijn.

2

1.5 Domein Mens en Maatschappij 1.5.1 Leerlingenvervoer

Basisgegevens Onderwerp Programma Taakveld Deelprojectnummer Rekeningnummer Portefeuillehouder

Leerlingenvervoer Sociale Leefomgeving 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken E10043-101 48501 G. Rozema

Autonome ontwikkeling (geen keuze) Contractueel verplicht, wettelijke verplichting Sinds het contracteren van een nieuwe vervoerder op 1 september 2024 zijn de contractuele kosten voor het Leerlingenvervoer structureel gestegen. Naast indexaties (door stijgende kosten), lopen de kosten ook op door (nieuwe en wettelijke) voorwaarden rondom duurzaamheid. Er heeft daarnaast een externe doorrekening plaatsgevonden op basis van de tarieven van het nieuwe contract. Dit betekent dat de middelen in de huidige begroting niet aansluiten bij de realiteit. Met deze aanvraag werken we toe naar een realistische begroting en hiervoor zijn structurele middelen nodig.

Structureel

Incidenteel

Structureel

Motivatie De autonome ontwikkeling wordt veroorzaakt door sterk gestegen kosten bij de nieuwe aanbesteding en de jaarlijkse indexaties. Hiervoor is geen structureel budget beschikbaar. Leerlingenvervoer is een wettelijke verplichting.

Wat is de maatschappelijke impact? (wat levert het voorstel op) De gemeente is in staat om aan leerlingen die vanwege een beperking of de afstand tot school niet zelfstandig kunnen reizen, vervoer naar en van school naar huis aan te bieden.

Wat is de financiële impact? De financiële impact bedraagt € 540.000 structureel. Zonder deze structurele bijstelling ontstaat een structureel tekort op het budget leerlingenvervoer.

Beleidsbudget Totaalbudget

2027 € 540.000 € 540.000

2028 € 540.000 € 540.000

2029 € 540.000 € 540.000

2030 € 540.000 € 540.000

3

1.5.2 Jaarlijkse bijdrage zwembad Sportstad

Basisgegevens Onderwerp Programma Taakveld Deelprojectnummer Rekeningnummer Portefeuillehouder

Jaarlijkse bijdrage zwembad Sportstad Sociale Leefomgeving 5.2 Sportaccommodaties E10058-102 46810 S. Sytsma

Autonome ontwikkeling (geen keuze) Contractueel verplicht, wettelijke verplichting Op 17 april 2025 heeft de gemeenteraad besloten jaarlijks € 1.004.304 (prijspeil 2024) beschikbaar te stellen voor een periode van 15 jaar om het zwembad in Sportstad in en voor Heerenveen in stand te houden. In de stukken is over indexatie het volgende opgenomen: 50% van som (% loonverhoging volgens CAO Recreatie + % voor periodieke salarisverhogen volgens CAO Recreatie) + 50% van som (% kostenstijging volgens CPI-september) Deze indexatie is exclusief de energiekosten welke op werkelijke kosten worden afgerekend. De doorrekening van de indexatie van 2024 tot en met 1 januari 2026 resulteert in een prijsstijging van 3,3%. Dit is een bedrag van € 27.000.

Structureel

Incidenteel

Structureel

Motivatie Dit betreft een gebruikelijke indexatie, die gedurende 15 jaar wordt doorgevoerd. Ieder jaar wordt dit opgenomen in de perspectiefnota of -brief. De middelen zijn bedoeld om het zwembad in stand te houden voor de inwoners van gemeente Heerenveen. Kosten zullen jaarlijks stijgen, waardoor indexatie nodig is. Separate bepaling rondom indexatie van de energiekosten is door de Raad besloten dd. 18 april 2025 (Z.25.477804/ D.25.1915956): “Bij de contractvorming houden we rekening met de volgende uitgangspunten: De bijdrage energiekosten in de exploitatiebijdrage wordt op nacalculatie berekend i.v.m. onvoorspelbaarheid energietarieven en wetswijzigingen (jaarlijks afrekenen op werkelijke kosten); hier geldt niet de indexatie maar wordt afgerekend op werkelijke kosten.”

Wat is de maatschappelijke impact? (wat levert het voorstel op) De maatschappelijke impact is groot, want hiermee wordt het zwembad in stand gehouden.

Wat is de financiële impact? € 27.000 per jaar.

Beleidsbudget Totaalbudget

2027 € 27.000 € 27.000

2028 € 27.000 € 27.000

2029 € 27.000 € 27.000

2030 € 27.000 € 27.000

4

1.5.3 Uitbreiding ISK VO

Basisgegevens Onderwerp Programma Taakveld Deelprojectnummer Rekeningnummer Portefeuillehouder

Uitbreiding ISK VO Onderwijshuisvesting 4.2 Onderwijshuisvesting E10059-102 44111 G. Rozema

Autonome ontwikkeling (geen keuze) Contractueel verplicht, wettelijke verplichting De gemeente heeft een wettelijke taak om te voorzien in onderwijshuisvesting voor het ISK VO. Gemeenten hebben in Nederland een wettelijke zorgplicht voor de huisvesting van het funderend onderwijs (primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs). Dit betekent dat de gemeente moet zorgen voor voldoende en geschikte onderwijshuisvesting. Voor de huisvesting van een ISK geldt dezelfde gemeentelijke zorgplicht.

Structureel

Incidenteel

Structureel

Motivatie De tijdelijke onderwijshuisvoorziening voor nieuwkomers van 12 tot 18 jaar is recent uitgebreid omdat de capaciteit niet voldoende was. Om de huur daarvoor te bekostigen is in de voorjaarsrapportage 2025 eenmalig € 50.000 aangevraagd. De voor 2025 aangevraagde middelen zijn volledig benut. De huurovereenkomsten lopen tot en met 2029. Wij verwachten de bijbehorende middelen tot die tijd nodig te hebben, inclusief indexering van de huurbedragen die in voorgaande jaren nog niet is toegepast.

Wat is de maatschappelijke impact? (wat levert het voorstel op) Groot, voldoen aan wettelijke verplichting en er zijn huurcontracten tot 2029. Betreft de gemeentelijke plicht in onderwijshuisvesting te voorzien.

Wat is de financiële impact? € 60.000 per jaar.

Beleidsbudget Totaalbudget

2027 € 60.000 € 60.000

2028 € 60.000 € 60.000

2029 € 60.000 € 60.000

2030 € 60.000 € 60.000

5

1.6 Domein Leefomgeving 1.6.1 Natuur herstel verordening, versterken biodiversiteit

Basisgegevens Onderwerp Programma Taakveld Deelprojectnummer Rekeningnummer Portefeuillehouder

Natuur herstel verordening, biodiversiteit Landschap in balans 5.7 Openbaargroen en (openlucht) recreatie E10008-111 45100 G. Rozema

Autonome ontwikkeling (geen keuze) Contractueel verplicht, wettelijke verplichting De Europese Natuurherstelverordening (EU 2024/1991) is sinds 18 augustus 2024 van kracht en verplicht gemeenten om actief te werken aan het behalen van Europese natuurhersteldoelen. [vng.nl] [milieurecht.nl] [rijksoverheid.nl]

Structureel

Incidenteel

Structureel

Motivatie De Europese Natuurherstelverordening (NHV, EU 2024/1991) verplicht gemeenten sinds augustus 2024 om actief te werken aan herstel en behoud van groen, biodiversiteit en boomkroonbedekking. Dit omvat onder meer het voorkomen van nettoverlies ten opzichte van 2024, het realiseren van groei na 2030 en het stoppen en herstellen van de afname van bestuivers uiterlijk in 2030. Gemeente Heerenveen is hier in de periode 2022–2026 al mee gestart, voornamelijk met incidentele financiering. Voor de voortzetting van deze opgaven is een combinatie nodig van: − Incidentele middelen voor inrichting, omvorming en projecten − Structurele middelen voor ecologisch beheer en onderhoud Voor de jaren 2027 en 2028 is aanvullend budget noodzakelijk om maatregelen tijdig te integreren in regulier onderhoud en lopende projecten. Uitstel leidt tot hogere kosten en vertraging. Daarnaast zal het Programma Groenblauwe Structuren de langetermijnopgave verder concretiseren. Op basis daarvan kan vanaf 2028 aanvullend budget nodig blijken om de totale opgave voor klimaatadaptatie en biodiversiteitsherstel te realiseren.

Wat is de maatschappelijke impact? (wat levert het voorstel op) Het niet halen van EU‑hersteldoelen vergroot de bestaande druk op natuur- en ruimtelijkeordeningsbeleid. In meerdere analyses wordt benoemd dat strengere Europese regels kunnen leiden tot meer juridificering van nationaal beleid, waarbij projecten of plannen vaker moeten worden getoetst aan EU‑natuurrecht. Door gericht aandacht en uitvoering te geven aan klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel en de leefbaarheid van onze dorpen, bouwen we aan een toekomstbestendig Heerenveen. Door tijdig te investeren in klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel en de leefbaarheid van onze dorpen voorkomen we dat herstel in de toekomst duurder en ingrijpender wordt. Een proactieve aanpak verkleint bovendien het risico op juridische vertragingen en beperkingen in ontwikkelingen (waaronder volkshuisvesting, economische ontwikkeling en energietransitie, zoals uitstel van woningbouwprojecten of individuele en daarmee kostbare vergunningverlening voor woningisolatie), omdat we beter aansluiten bij geldende wet- en regelgeving. Tegelijkertijd versterken we de kwaliteit van natuur en ecosysteemdiensten, wat direct bijdraagt aan een gezonde, aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving en indirect financiële en maatschappelijke schade voorkomt. 6

Wat is de financiële impact? € 250.000 in 2027 en 2028. Dit zijn eenmalig hogere structurele lasten. Omvormen grijs naar groen Versterken biodiversiteit Totaalbudget

2027

2028

€ 150.000

€ 150.000

€ 100.000 € 250.000

€ 100.000 € 250.000

2029

2030

7

1.7 Domein Bedrijfsvoering 1.7.1 Contributie VNG en VFG

Basisgegevens Onderwerp Programma Taakveld Deelprojectnummer Rekeningnummer Portefeuillehouder

Contributie VNG en VFG Mensen, middelen en bestuur 0.1 Bestuur E10012-101 44170 R. Tromp

Autonome ontwikkeling (geen keuze) Contractueel verplicht, wettelijke verplichting Contractueel verplicht, gemeente Heerenveen heeft met beide organisaties een overeenkomst.

Structureel

Incidenteel

€ 30.000

Motivatie De contributies aan de VNG en de VFG zijn in de afgelopen jaren gestegen door zowel toename in het aantal inwoners als een hoger tarief per inwoner. Lidmaatschap aan beide verenigingen voorziet in belangenbehartiging, netwerk- en opleidingsmogelijkheden.

Wat is de maatschappelijke impact? (wat levert het voorstel op) Laag, het betreft een contributie.

Wat is de financiële impact? De financiële impact voor de komende jaren bedraagt structureel € 30.000 aan extra kosten. Dit komt doordat het budget de afgelopen jaren niet is geïndexeerd, terwijl de contributies aan de VNG en VFG wel zijn gestegen door zowel een toename van het aantal inwoners als een hoger tarief per inwoner.

Beleidsbudget Totaalbudget

2027 € 30.000 € 30.000

2028 € 30.000 € 30.000

2029 € 30.000 € 30.000

2030 € 30.000 € 30.000

8