Bijlage 1.1 Lokale Notitie “Inzichten IGV Lelylijn Heerenveen”

Inzichten IGV-Lelylijn Heerenveen

14 januari 2025

Inhoudsopgave 1. Achtergrond 2. Resultaten proces IGV-lelylijn 3. Resultaten inhoud IGV-Lelylijn 4. Bevindingen projectgroep en Antea Group 5. Advies

1. Achtergrond

1. Achtergrond Schaalsprong (Novex-Lelylijn) o 15.000-20.000 woningen o 10.000-15.000 banen Algemene raakvlakken • Nota Ruimte • Provinciale Omgevingsvisies (POVI’s) • Lokale plannen; anticiperen • Borging belangen Lelylijn in andere grote ontwikkelingen; Ruimte voor Defensie Raakvlakken voor Heerenveen • 380 kV • Heerenveen West • Omgevingsvisie 1.0 Heerenveen Ø IGV als bouwsteen! Dilemma’s • Autonome ontwikkeling Heerenveen en Lelylijn kunnen niet op elkaar wachten • De keuzes m.b.t. Lelylijn zijn fundamenteel

1. Achtergrond BO-MIRT 2024, gezamenlijke conclusie • Inhoudelijk goede beslisinformatie • Nut & noodzaak is aangetoond • Onvoldoende middelen; geen zicht op 75% • Vooralsnog geen vervolgstap MIRT-Verkenning Twee moties aangenomen in Tweede Kamer • Masterplan in lijn met advies CRA • Financiële middelen gereserveerd houden Opdracht Stuurgroep Lelylijn 2025 • Stel een Lelylijn Masterplan op • Drie componenten: o Integrale gebiedsverdiepingen (IGV) o Doel 1: input BO-MIRT o Doel 2: Inzichten voor toekomstige ontwikkeling Heerenveen o Financieringsmogelijkheden o 100 jaar vooruit – onderzoek

2. Resultaten proces IGV-Lelylijn • Geen BO MIRT in november 2025 i.v.m. landelijke verkiezingen • Volgende BO MIRT november 2026 • Besluit stuurgroep Lelylijn: geen vervolgonderzoek in afwachting van landelijk coalitieakkoord • Hierdoor (nog) geen antwoord gekregen op alle vragen van Heerenveen

3. Resultaten inhoud IGV-Lelylijn (op basis van het definitieve conceptrapport)

• • • •

Heerenveen Autonoom Noordelijke werkstad Stadsas Heerenveen Regiopoort Zuidwest Fryslân

3. Resultaten inhoud – conclusies (1/2) • Schaalsprong ('Heerenveen wordt meer stad') is vanuit Brede Welvaart en samenwerking binnen Noordelijk NL noodzakelijk; de Lelylijn is hierbij een vliegwiel • Hou rekening met de draagkracht van de ondergrond vanuit bodem en water • Ontwikkel een HOV-as Heerenveen (station, stadion) – Drachten – P&R Hoogkerk – Groningen) als structurerend element voor de verstedelijking. (wonen & werken) • Gebiedsontwikkeling rondom de HOV-knopen met hogere dichtheden en ruimte voor toekomstige verdere verdichting. • Mobiliteitstransitie is nodig voor de schaalsprong vanuit stedelijke dynamiek en ruimtelijke kwaliteit; parkeerbeleid, (regionaal) fietsnetwerk gericht op de HOVknopen en goede loopverbinding tussen centrum en HOV-knoop • Doe een ruimtereservering voor het toekomstige tracé en houdt rekening met een Lelylijn in de planvorming rondom stationslocaties en economische centrumgebieden • Kies voor een Friese verstedelijking: hogere dichtheden in combinatie met ruimte voor water en gemeenschappelijk groen van hoge kwaliteit.

3. Resultaten inhoud – conclusies (2/2) • Heerenveen is te klein voor een meerpolig centrum (een tweede centrum beconcurreert oorspronkelijk centrum, wat zo onvoldoende tot bloei komt) • Het is noodzakelijk een visie te ontwikkelen op "welke stad willen we zijn en welke rol heeft Heerenveen in en voor de regio". Daarbij hoort ook een duidelijk economische strategie, bij voorkeur in regionaal verband (Joure, Heerenveen, Drachten). Zonder een dergelijke visie is de verwachting dat Heerenveen de concurrentie met Groningen, Leeuwarden en Zwolle verliest. Deze strategie zal zich moeten richten op schaalsprong door internationalisering van huidig profiel en verdere samenwerking tussen Drachten en Heerenveen • Station in het gemeentelijk weefsel van Heerenveen heeft een meerwaarde voor Heerenveen, voorkeur gaat uit naar een sterk centrumstation op de stadsas • Onderzoek de S-bocht door Heerenveen als verdiepte ligging vanuit stedelijk perspectief • Ontwerp bij gebundelde ligging een nieuwe toekomstige situatie voor zowel spoor als rijksweg • Ontwerp niet te krap, zorg voor robuuste oplossingen richting 2100 met ruimte voor ontwikkeling, maar ook klimaatadaptatie

3. Resultaten inhoud – No-regret maatregelen • Investeer in een hoogwaardige openbare ruimte met groene verblijfskwaliteit • Investeer in een aantrekkelijk centrum waarbij historische waarden (waaronder ook de waterstructuren) gekoesterd worden. Het centrum zal altijd het belangrijkste gebied zijn van Heerenveen, ondanks een mogelijk verschoven oriëntatie. • Versterk de stadsas waarin de belangrijkste bestemmingen gelegen zijn door stedelijke ontwikkeling en gebouwd e parkeervoorziengen. Zorg voor ruimte in het profiel naar de toekomst en maak een robuuste groenstructuur. • Gebruik een nieuwe HOV-as (vooruitlopend op de Lelylijn) en zet deze in om werklocaties multimodaal te ontsluiten (noodzakelijk voor de schaalsprong) • Ontwikkel het Abe Lenstra stadiongebied in combinatie met een nieuwe HOVhalte • Ontwikkel het bestaande stations gebied (met ruimtereservering voor viersporigheid), dit gebied zal altijd een belangrijke rol spelen in de toekomst van Heerenveen, ook wanneer het station verplaatst wordt. • Gebruik het sport-profiel voor positionering in (Noordelijk) NL. • Ontwikkel een lange termijn visie op Heerenveen en een daarbij behorende economische strategie.

3. Resultaten inhoud – aanbevelingen MIRT Lelylijn • Onderzoek in de MIRT een aantal tracé – varianten: • Heerenveen: een oostelijke S-bocht (bundeling spoor en A32) met station op de stadsas • Heerenveen: zuidelijke ligging als Regiopoort variant (gegraven tunnel) met verbindingsbogen van en naar Station Heerenveen

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group (1/7)

Redeneerlijn: • We zijn als gemeente al goed bezig, maar….. • Brede welvaart van regio is relatief laag (t.o.v. landelijk beeld) • Door vergrijzing en wegtrekkende jongeren kans op verslechtering van brede welvaart aanwezig door vermindering arbeidspotentieel (vicieuze cirkel) • Betaalbaarheid van o.a. voorzieningen en het -niveau ervan komt hiermee sterk onder druk te staan

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group (2/7)

Redeneerlijn: Economie (2050) • Dit vraagt om een Economische visie: • Waar wil Heerenveen in toekomst op gekend worden? Sportstad, maakindustrie? Of… • Welk economisch profiel is nodig? • Hoe economisch profilering versterken? • Welke betekenis voor brede welvaart? • Welke fasering? • Welke ruimtes, voorzieningen, bestuurlijke en ambtelijk inzet zijn daarvoor nodig?

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group (3/7) Redeneerlijn: Economie (2050) • Economische visie geeft richting in voorkeur voor Lelylijn Tracé en stationslocatie en vice versa.

4. Bevindingen projectgroep en Antea Group (4/7)

Redeneerlijn: Woningen • Novex Lelylijn: Schaalsprong naar 10.000-15.000 banen en 15.000 tot 20.000 woningen tot 2050 • Wat is realistische schaalvergroting voor wonen? Mogelijk grotere inzet nodig dan in verstedelijkingspropositie F4 (scope tot 2040) en uitgangspunten Provinciale en gemeentelijke Omgevingsvisies • Met inzet op schaalsprong kans op rijksmiddelen

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group (5/7) Redeneerlijn: • Heerenveen en regio hebben een grote opgave om brede welvaart te verbeteren door versterken van economie en bouwen van meer woningen:

• Visie en politieke opgaven (welke ambitie en waartoe?, durf) • Strategie opgaven (hoe?) • Samenwerkingsopgaven (vanuit welke schaal, met welke principes/cultuur?) • Ruimtelijke opgaven (waar en onder welke condities/voorwaarden?) • Beleidsopgaven (welk beleid is nodig?) • Financiële opgaven (met welke financiële middelen?) • Organisatorische opgaven (welke betekenis heeft deze focus voor de ambtelijke en bestuurlijke organisatie?)

• Zonder een versterking van de economie en meer woningen bestaat de mogelijkheid dat de Lelylijn niet, met een station, door Heerenveen zal komen = investering nog onvoldoende te rechtvaardigen

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group 6/7)

4. Bevindingen Projectgroep en Antea Group (7/7) • Impulsen ‘wonen en werken’ uit NOVEX-Lelylijn geven indicatie van wat aanvullend op autonome ontwikkeling nodig is om (sociaal)economische positie van Heerenveen te versterken en in de toekomst te kunnen houden. • Lelylijn is een aanjager/facilitator voor (sociaal)economische ontwikkeling. Maar ook zonder de Lelylijn is de schaalsprong op werken en wonen van groot belang. • Opgaven van Heerenveen zijn met komst van Lelylijn en de schaalsprong groot, en tegelijkertijd bieden deze veel kansen voor de gebiedsontwikkeling. • Aanvullende info voor Heerenveen nodig om de werkelijke impact te kunnen begrijpen en hierop voor toekomst keuzes te kunnen maken, en de positie in MIRT-verkenning te kunnen versterken.

5. Advies Keuze uit strategieën: 1. 2. 3.

Inzetten op autonome ontwikkeling van de gemeente, los van de Lelylijn Inzetten op opties tracés openhouden, rekening houden met no regret maatregelen Inzetten op voorkeur voor tracé, en deze en vertalen naar focus en acties (zoals lobby)

Advies: 1. Zet in op onderzoek naar de gewenste en realistische schaalsprong: Wonen en Werken 2050 + bijbehorende mobiliteitstransitie. 2. Ontwikkel een bijbehorende economische en integrale lange termijn visie op ‘welke stad willen we zijn’ en welke betekenis voor de regio willen we hebben. 3. Voorkeur voor tracé (strategie 3), en vertaal deze door naar focus en acties (beleid, lobby, strategische grondaankopen, enz.). 4. Onderbouw op deze wijze het belang van de Lelylijn voor Heerenveen (in de MIRT-verkenning). 5. Werk op deze manier aan toekomstbestendigheid van de Brede Welvaart en voorzieningen in Heerenveen.