250930 - memo met toelichting lokaal eigendom zonnepark Oudehaske

Aan Gemeenteraad Van R. Tromp T. van Dekken Datum 30 september 2025

Toelichting op de clausule lokaal eigendom bij Zonnepark Oudehaske 1. Aanleiding en doel van deze memo Deze memo is opgesteld naar aanleiding van de raadsvergadering waarin is gestemd over het afgeven van een ontwerpverklaring van geen bedenkingen (VVGB) voor het zonnepark nabij Rijksweg 19 te Heerenveen. De stemming resulteerde in een gelijke uitslag (14–14). Hoewel het voorstel formeel betrekking had op de planologische wijziging en vergunningverlening, richtte de inhoudelijke discussie zich hoofdzakelijk op de invulling van het lokaal eigendom binnen dit project. Het doel van deze memo is om de gemeenteraad te informeren over het proces dat heeft geleid tot de keuze voor een clausule in de anterieure overeenkomst (AOK). Deze clausule treedt in werking indien lokaal eigendom niet binnen één jaar wordt ingevuld. De memo biedt inzicht in de afwegingen, alternatieven en beleidsmatige context die ten grondslag liggen aan deze keuze. 2. Beleidskader en inspanningen Zonneparken zijn binnen onze gemeente een essentieel instrument om invulling te geven aan de energietransitie. Zij dragen direct bij aan het realiseren van de doelstelling om in 2030 ten minste 70% van de gemeentelijke elektriciteitsbehoefte duurzaam en lokaal op te wekken.

Deze ambitie is ingegeven door landelijke klimaatdoelstellingen, de Regionale Energiestrategie (RES) en de wens om als gemeente bij te dragen aan een toekomstbestendige, betaalbare en betrouwbare energievoorziening voor inwoners en bedrijven. Het beleidskader zonneparken (vastgesteld in 2022) stelt dat de gemeente streeft naar minimaal 50% lokaal eigendom bij zonneparken in het landelijk gebied. Dit houdt in dat inwoners of lokale bedrijven, verenigd in een maatschappelijke organisatie zoals een energiecoöperatie, mede-eigenaar zijn van de energie-opwekker. In het geval van Zonnepark Oudehaske is de invulling van het lokaal eigendom tot op heden niet gerealiseerd. De ontwikkelaar, Gutami Solar, spant zich in om samenwerking met lokale partijen tot stand te brengen. Er zijn, en er worden, gesprekken gevoerd met energiecoöperaties om tot een samenwerking te komen. De SHEC (Samenwerkende Heerenveense Energie coöperaties) is geïnteresseerd om zonneparken lokaal te ontwikkelen. Gutami en SHEC voerden daarom gesprekken maar zijn niet tot een samenwerking gekomen, hetgeen beide partijen aangeven te betreuren. De gemeente heeft geen direct bemoeienis gehad in die gesprekken, omdat de gemeente geen rol heeft in de gesprekken c.q. onderhandelingen tussen 2 partijen. Daardoor kan de gemeente niet uit eerste hand aangeven wat de barrières exact zijn geweest voor een overeenkomst.

Een voor de hand liggende verklaring hiervoor lijkt dat er geen financiële overeenstemming bereikt kon worden. Ontwikkelaar heeft de gemeente gevraagd om ondersteuning bij het vinden van partners die het lokaal eigendom kunnen vormgeven, maar deze bestaan op dit moment niet in de vorm (qua organisatiegraad en kapitaalkracht) die nodig is om invulling te geven aan lokaal eigendom. De inspanning van de ontwikkelaar om lokaal eigendom in te vullen heeft dus nog niet tot het gewenste resultaat geleid, maar blijft zich hiervoor inspannen.

Wel is volgens de voorwaarden een participatietraject (in de vorm van Sinnetafels) uitgevoerd, waarbij er afspraken met de omgeving zijn gemaakt. Zoals beschreven in ons beleidskader kan in aanvulling op, of indien de omgeving expliciet afziet van lokaal eigendom, financiële participatie ook worden nagestreefd via andere vormen. Omdat elk project maatwerk is, wordt in het beleidskader niet vooraf vastgelegd hoe het lokaal eigendom ingevuld wordt. Voorbeelden van verschillende vormen van financiële participatie zijn: • •

Duurzaamheidsfonds/Omgevingsfonds: Een deel van de opbrengsten komt ten goede aan een (gemeentelijk) duurzaamheidsfonds en/of aan maatschappelijke doelen in de omgeving. Omwonendenregeling: Direct omwonenden ontvangen voordeel, bijvoorbeeld in de vorm van verduurzaming van hun woning of een korting op de financiële deelneming.

3. Clausule lokaal eigendom: uitgangspunten en werking Gezien het langdurige traject (loopt sinds 2019) en de bijdrage van het zonnepark aan de gemeentelijke energieambities, is in de AOK een clausule opgenomen die in werking treedt indien binnen één jaar na ondertekening geen invulling is gegeven aan het lokaal eigendom. Deze clausule voorziet in een jaarlijkse financiële afdracht aan de omgeving, ter vervanging van invulling van lokaal eigendom, passend binnen beleid. Het betreft nadrukkelijk geen afkoop van de verplichting tot lokaal eigendom, maar een zorgvuldig vormgegeven alternatief dat de voordelen van lokaal eigendom zoveel mogelijk benadert. De clausule bevat de volgende elementen: -

-

-

Een jaarlijkse afdracht van (circa) €56.000 aan het energiefonds gedurende 25 jaar. Dit bedrag is vastgesteld op basis van een analyse van de businesscase van het zonnepark, uitgevoerd door een extern financieel adviesbureau. Hierbij is uitgegaan van een hypothetische kasstroom die vergelijkbaar is met de opbrengsten uit 50% aandelenparticipatie door een lokale partij. Een bonus-malusregeling is toegevoegd om de jaarlijkse afdracht te laten meebewegen met de werkelijke energieprijzen, zodat het alternatief zo goed mogelijk aansluit bij de financiële dynamiek van lokaal eigendom en tegelijkertijd recht doet aan marktontwikkelingen. Vaste stimuleringspremie van €10.000 per jaar (bovenop de jaarlijkse afdracht) als lokaal eigendom niet is ingevuld. Dit zorgt als prikkel om lokaal eigendom in te vullen. Informatieverstrekking aan de omgeving, vergelijkbaar met aandeelhoudersrechten. ‘Right of first refusal’ bij verkoop van het zonnepark. Bij verkoop van (aandelen in) het zonnepark krijgt de gemeente het recht om een bod van een derde partijen te evenaren. De gemeente kan ervoor kiezen om dit voorkeursrecht te gebruiken, zodat bijvoorbeeld een lokale energiecoöperatie het zonnepark kan overnemen – mits dit ook acceptabel is voor andere betrokken partijen, zoals de financiers.

Bij lokaal eigendom streven we vanuit de gemeente naar balans tussen ‘lusten, lasten en zeggenschap’. Met deze clausule is beoogd het lokaal eigendom (dus 50% van de aandelen in handen van een lokale partij) zoveel mogelijk na te bootsen.

4. Motivering keuze voor jaarlijkse afdracht De jaarlijkse afdracht is gekozen als het meest passende alternatief, op basis van een analyse door een extern financieel adviesbureau. De afdracht: -

-

Benadert de kasstroom van 50% aandelenparticipatie. Biedt directe opbrengsten zonder financiële risico’s of investeringsverplichtingen voor de omgeving. De hele omgeving profiteert via het energiefonds en niet alleen mensen met voldoende financiële middelen en ervaring, zoals bij bijvoorbeeld obligaties of aandelenparticipatie. Vermijdt complexiteit en kosten die gepaard gaan met aandelen of obligaties. De jaarlijkse afdracht gaat naar het gemeentelijk energiefonds. Dit fonds is bedoeld om duurzame initiatieven vanuit de lokale samenleving meerjarig te stimuleren. De raad beslist zelf over de besteding van de middelen uit het energiefonds.

5. Beleidsmatige en strategische overwegingen -

-

-

Het initiatief is gestart in 2019, vóór vaststelling van het huidige beleidskader. Met deze variant is het beleid gevolgd. In aanvulling op, of indien de omgeving afziet van lokaal eigendom, kan financiële participatie ook worden nagestreefd via andere vormen. Dit kan in de vorm van een bijdrage aan een energie- of omgevingsfonds, zoals bij deze variant van toepassing is. Zonneparken vormen een belangrijk instrument voor de gemeente om invulling te geven aan de energietransitie en het behalen van de doelstelling om in 2030 70% van de elektriciteitsbehoefte duurzaam en lokaal op te wekken. Zonnepark Oudehaske levert naar verwachting circa 11,7 GWh per jaar aan duurzame elektriciteit, waarmee het een substantiële bijdrage levert aan het behalen van de gemeentelijke doelstelling om in 2030 70% van de elektriciteitsbehoefte duurzaam en lokaal op te wekken. Er zijn momenteel geen alternatieve initiatieven voor zonneparken bekend of in ontwikkeling die een vergelijkbare bijdrage aan de opwek doelstellingen hebben.

6. Conclusie De clausule vormt een onderbouwde keuze binnen het lopende traject. Hiermee wordt invulling gegeven aan de huidige uitgangspunten van lokaal eigendom, terwijl tegelijkertijd de voortgang van het project en daarmee de bijdrage aan de gemeentelijke energieambitie worden geborgd.