Rapport onderzoek inwonersparticipatie rekenkamercommissie Heerde 20210908.pdf

Daar waar de politiek-bestuurlijke verhoudingen overwegend als goed worden beoordeeld, is dat minder het geval voor de verhoudingen tussen gemeenteraadsleden en de ambtelijke organisatie, al bestaan er natuurlijk zowel tussen raadsleden onderling als bij ambtenaren verschillen in de beoordeling. Uit gesprekken komt naar voren dat de raad sterk in haar volksvertegenwoordigende rol zit, wat kan leiden tot incidentsturing en het ter discussie stellen van de eigen kaders. Er bestaat daardoor bij ambtenaren de wens om participatie aan de voorkant met de raad af te stemmen, bijvoorbeeld via een startdocument, maar deze werkwijze is nog niet formeel en wordt nog niet integraal gevolgd. Er zijn wel voorbeelden waar de raad een adviserende rol bij een participatietraject heeft gekregen, bijvoorbeeld de omgevingsvisie. Dat is door de organisatie goed bevallen, maar is ook arbeidsintensief en vraagt volgens ambtenaren veel van de organisatie. Binnen de raad bestaat er een groot draagvlak om de betrokkenheid van inwoners bij beleid te intensiveren. Alle in het kader van het onderzoek gesproken raadsleden geven aan dat een dergelijke ontwikkeling in de huidige samenleving noodzakelijk is. Tegelijkertijd noemen zij dat hun het huidige beleid van de gemeente en de ambities met betrekking tot inwonersparticipatie grotendeels onbekend zijn.

Hun bereiken met enige regelmaat signalen van inwoners die minder tevreden waren over hun deelname aan of de opbrengsten van participatietrajecten. Dit leidt er toe dat raadsleden het beeld hebben dat inwonersparticipatie momenteel binnen Heerde lang niet altijd soepel verloopt. Raadsleden zijn natuurlijk tegelijkertijd ook zelf inwoner, en in die hoedanigheid hebben zij ook wel eens minder positieve ervaringen met participatie meegemaakt. Voor hun is dat een bevestiging dat de gemeente wat participatie betreft de zaakjes lang niet altijd op orde heeft. Vanuit de gemeente wordt opgemerkt dat verschillende raadsleden soms de neiging hebben van rol te veranderen - van bestuurder naar volksvertegenwoordiger - als participatie niet leidt tot consensus. Vanuit de ambtelijke organisatie wordt dit als minder wenselijk ervaren, want ‘als er consensus is heb je geen participatie nodig en participatie is geen synoniem voor consensus’. Het beeld bestaat dat de raad juist in haar rol als bestuurder zou moeten zitten en niet de rol van het college moet overnemen om zelf te participeren. Eveneens bestaat het gevoel dat de raad af en toe op de stoel van de organisatie gaat zitten, als sommige raadsleden de wens uitspreken om betrokken te willen worden bij pagina 37/42

PBLQ - Inwonersparticipatie in Heerde

specifieke vraagstellingen van het participatieplatform (Citizen Lab). De participatievisie zou naar mening van collegeleden mogelijk kunnen helpen, bijvoorbeeld bij het bepalen van de scope. Het beeld bestaat dat de raad meer los moeten laten door kaders aan de voorkant te stellen en de uitkomsten daarna te accepteren en te respecteren. In Heerde is er sprake van een ervaren gemeenteraad, waarbinnen onderling veel dialoog plaatsvindt. Men voelt de veiligheid om open met elkaar van gedachten te wisselen. Er wordt gesproken over een goede, constructieve verstandshouding tussen de raad en het college, samen zijn zij bijvoorbeeld op excursie geweest in het kader van de mogelijke komst van een hotelketen. De raad neemt zijn controlerende rol richting het college zeer serieus, dat resulteert in veel vragen vanuit de raad aan het college. Verschillende raadsleden constateren dat zij voorheen makkelijk even het stadskantoor konden binnenlopen om een praatje te maken met ambtenaren. De beperkingen vanwege Corona, die onder meer tot gevolg hebben dat de ambtenaren niet in het kantoor aanwezig zijn, hebben er aan bijgedragen dat ervaren wordt dat de afstand is toegenomen. Vanuit het college wordt de voorkeur uitgesproken om de raad al in het voortraject van een voorstel of proces mee te nemen, zodat de raad niet voor verrassingen staat.

Daarnaast bestaat de overtuiging dat het meerwaarde zou hebben als de raad zich ook in regionale vraagstukken en samenwerkingen meer zou laten zien. Het is duidelijk dat de kleine schaal van Heerde voordelen en nadelen kent. De nadelen uiten zich vooral in minder transparante besluitvormingsprocessen. De onvoorspelbaarheid van de uiteindelijke besluitvorming wordt als hinderlijk ervaren. Vooral door enerzijds raadsleden (die het gevoel hebben dat zij weinig hun stempel kunnen drukken op voorbereide besluiten door de organisatie) en anderzijds door de ambtenaren, die menen dat door onvoorspelbaarheid in besluitvorming de structuur en continuïteit in het voorgestane beleid worden beschadigd. Voorts noemen zij dat raadsleden zich wellicht te makkelijk laten leiden door specifieke belangen en daarmee het algemene belang uit het oog verliezen. Ook wordt genoemd dat de raad te weinig oog zou hebben voor de bovengemeentelijke, regionale positie en belangen van Heerde. Inwoners nemen waar dat de organisatie weliswaar in eerste instantie makkelijk te bereiken is, hetgeen leidt tot een positieve beoordeling van de responsiviteit van de gemeente. Maar ook wordt gesteld dat de organisatie kwetsbaar is en toezeggingen niet altijd nakomt. Transparantie en responsiviteit worden in dat opzicht minder goed beoordeeld.

pagina 38/42

PBLQ - Inwonersparticipatie in Heerde

Bijlage A

Geïnterviewde personen

Datum

Naam

Organisatie (gesproken in het kader van)

7-4-2021

Jan Willem Wiggers

Gemeente Heerde (Burgemeester)

7-4-2021

Stephan Nienhuis

Gemeente Heerde (Wethouder)

7-4-2021

Yasemin Cegerek

Gemeente Heerde (Wethouder)

8-4-2021

Wolbert Meijer

Gemeente Heerde (Wethouder)

9-4-2021

Ben van Zuthem

Gemeente Heerde (Gemeentesecretaris)

12-4-2021

Erik Lankman

Gemeente Heerde (Griffier)

12-4-2021

Johan Kok

Gemeente Heerde (Griffie)

13-4-2021

Marten Venema

Gemeente Heerde (Communicatie)

13-4-2021

Marije Keizer

Gemeente Heerde (Communicatie)

14-4-2021

Annemiek Garretsen

Gemeente Heerde (Uitnodigingsplanologie)

14-4-2021

Ties Buimer

Gemeente Heerde (Sociaal domein)

14-4-2021

Martine van Hemmen

Gemeente Heerde (Sociaal domein)

19-4-2021

Marcel Siliakus

Gemeente Heerde (Casus De Kolk)

19-4-2021

Robin Hafkamp

Gemeente Heerde (Casus De Kolk)

19-4-2021

Jasper Mijnheer

Gemeente Heerde (Casus De Kolk)

20-4-2021

Wouter Buiten

Gemeente Heerde (Casus Omgevingsvisie)

20-4-2021

Martijn Korte

Gemeente Heerde (Casus Sportlaan 2)

22-4-2021

Gerke Nijland

Gemeente Heerde (Casus Sportlaan 2

22-4-2021

Niek Haverkamp

Gemeente Heerde (Casus Omgevingsvisie)

29-4-2021

Marcel Silliakus

Gemeente Heerde (Uitnodigingsplanologie)

29-4-2021

Frank Berghuis

Gemeente Heerde (Uitnodigingsplanologie)

25-5-2021

Dianneke Landman

Gemeente Heerde (Raadslid)

25-5-2021

Joke Grotenhuis

Gemeente Heerde (Raadslid)

31-5-2021

Silvia van Amerongen

Gemeente Heerde (Raadslid)

31-5-2021

Ben van der Linde

Gemeente Heerde (Raadslid)

31-5-2021

Bram Horst

Gemeente Heerde (Raadslid)

4-6-2021

Arnold Kasteel

Gemeente Heerde (Raadslid)

4-6-2021

Gert van der Rhee

Gemeente Heerde (Raadslid)

4-6-2021

Wim de Weerdt

Gemeente Heerde (Raadslid)

8-6-2021

William Boeve

Gemeente Heerde (Raadslid)

8-6-2021

Ruud de Gooijer

Gemeente Heerde (Raadslid)

9-6-2021

Ina Vijge

Gemeente Heerde (Raadslid)

9-6-2021

William van Ommen

Gemeente Heerde (Raadslid)

10-6-2021

Jan Tuinman

Gemeente Heerde (Raadslid)

15-6-2021

Hendrik Sellies

Gemeente Heerde (Raadslid)

16-6-2021

Erik Mateman

Gemeente Heerde (Raadslid)

16-6-2021

Gerda Hardam

Gemeente Heerde (Raadslid)

Daarnaast hebben wij met diverse inwoners gesproken over de onderzochte casussen, De Kolk, Sportlaan 2 en de Omgevingsvisie. pagina 39/42

PBLQ - Inwonersparticipatie in Heerde

Bijlage B

Bestudeerde documentatie

Documentnaam

Toelichting

Datum

Discussienota Evaluatie de Kolk Evaluatie de Kolk

maart 2021 (bijlage)

Februari 2021

Fragment conceptverslag commissie Ruimte: Evaluatie De Kolk

maart 2021

Actieve raadsinformatie: Participatie-aanpak omgevingsvisie

januari 2020

Participatietraject omgevingsvisie

(bijlage)

januari 2020

Actieve raadsinformatie participatie omgevingsvisie

Concept

Actieve raadsinformatie Opbrengsten inwonersparticipatietraject omgevingsvisie

Resultaten toekomstgesprekken omgevingsvisie, Concept

Participatiestrategie omgevingsvisie

(bijlage)

augustus 2019

Participatietraject omgevingsvisie

(bijlage)

december 2020

Participatie bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie

Uitwerking inwonerparticipatie

november 2019

Participatieplan en -planning voor de omgevingsvisie deel 1

augustus 2019

Participatieplan en -planning voor de omgevingsvisie deel 2

december 2019

Smoelenboek_Wie is wie (omgevingsvisie Heerde)

juni 2020

Uitnodiging werkbijeenkomst klankbordgroep Omgevingsvisie

Uitnodiging voor raadsleden

september 2019

Nota Zienswijzen en Communicatie: Sportlaan 2

M.b.t. ontwerpbestemmingsplan ‘Sportlaan 2, Heerde

Communicatieparagraaf verslag Sportlaan 2

(bijlage) Beschrijving communicatieproces

Advies aan college: Dorpscontactpersoon

januari 2018

Actieve raadsinformatie Inwonersparticipatie binnen de gemeente Heerde

september 2019

Beantwoording schriftelijke vragen D66GL PvdA en CDA inzake burgerparticipatie

april 2020

Memo griffie inzake initiatieven inwonerparticipatie en raad

april 2020

Advies aan college: visie participatie

november 2020

Democratische vernieuwing: Visie Participatie

november 2021

Inwonerbetrokkenheid in de gemeente Heerde

Rapport eindproduct (onderzoek trainees)

Kaderdocument Sociaal Domein 2021-2025 Uitgangspunten Nationale Ombudsman voor burgerinitiatieven pagina 40/42

april 2018

PBLQ - Inwonersparticipatie in Heerde

Inspiratieboekje (Voor financiering van jouw burgerinitiatief)

Leefbaarheidsalliantie Gelderland

2019

Collegebesluit aanbieden rapport aan raad

februari 2018

Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid (ProDemos) Toelichting bij Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid (ProDemos) Advies aan college: Evaluatierapport 'Uitnodigingsplanologie in de gemeente Heerde' Fragment verslag commissie ruimte: Evaluatie Uitnodigingsplanologie

maart 2018

Initiatieven uitnodigingsplanologie 2018-2020 Leidraad initiatieven, uitnodigingsplanologie Coalitieakkoord 2018-2022 Samen duurzaam verbinden

2018

Communicatieplan Communicatievisie Dienstverleningsvisie

Concept

juni 2020 mei 2016

Organisatievisie Heerde

pagina 41/42

PBLQ - Inwonersparticipatie in Heerde