Informatie ter voorbereiding op themaraad participatie

Participatie in Heerde Beeldvorming en verkenning koers: vervolg → VOORBEREIDING RAADSLEDEN Themaraad 8 september 2025

Anna Adolfsen

Voorbereiding

A. Participatie: Waar hebben we het over?

B. Participatie: Waarom eigenlijk? C. Inwoners betrekken: Wat doen we al in gemeente Heerde? D. Participatie: Wat betekent dat voor de raad?

E. Participatie: Samenvattende omschrijving 2

A. Participatie: Waar hebben we het over?

-

Maatschappelijke ontwikkelingen

-

Focus op burger- en overheidsparticipatie

-

Begripsbepaling

-

Participatie-pyramide als instrument

3

Maatschappelijke ontwikkelingen (1) Toenemende wens tot inwonerbetrokkenheid bij maatschappelijke onderwerpen komt door:

- Netwerksamenleving: flexibele netwerken door digitalisering waardoor burgers directer en op grotere schaal invloed kunnen uitoefenen. - Veranderingen in politieke cultuur: groeiend verlangen naar transparantie en directe burgerbetrokkenheid - Digitalisering: internet en mobiele technologieën bevorderen snelle communicatie en informatie-uitwisseling - Verandering in medialandschap: democratisering van informatie door digitale en sociale media. - Demografische veranderingen: jongere, digitaal vaardige generaties participeren vaker online. 4

Maatschappelijke ontwikkelingen (2) Er is nu dus meer participatie (inwonerbetrokkenheid) dan vroeger - Meer geïnformeerde inwoners - Inwoners actiever, zichtbaarder en vooral zelfstandiger betrokken bij politieke vraagstukken dan in de 19e eeuw of begin van de 20e eeuw (Voermans, Walling 2024)

5

Focus op burger- en overheidsparticipatie Soorten Participatie

Toelichting

Voorbeelden

Maatschappelijke participatie

Actief deelnemen aan maatschappij

Meedoen in werk/ de samenleving als vrijwilliger

Politieke participatie

Actief deelnamen aan politiek proces en besluitvorming

Stemmen, verkiezingen, lid politieke partij, referendum, burgerinitiatief

Burgerparticipatie

Actief deelnemen aan beleidskeuzes Renovatie/nieuwbouwprojecten, duurzaamheidsbeleid, evenementenbeleid

Overheidsparticipatie

Actief deelnemen aan initiatieven in Klimaatstraat, buurt BQQ, eigen leefomgeving buurtbeveiliging, invulling wijkgebouw

Financiële participatie

Financieel deelnemen

Crowdfunding, corporatie, aandelenbezit

Communicatie/activatie

Door informatie deelnemen

Opruimen zwerfafval, zonnepanelen, regenton, van het gas af. 6

Verschil burger- en overheidsparticipatie Doel

Samenwerken aan een fijne woon- en leefomgeving

Soorten Participatie

Participatie instrument

Toelichting

Burgerparticipatie: Top-down

Beleidsparticipatie

Omgeving denkt/beslist mee over beleid

Samen beleid/projecten voorbereiden, uitvoeren of evalueren

Inspraakparticipatie

Formeel proces met zienswijze

Referendum

Volksstemming over voorstel

Adviescommissies

(Formeel) benoemde groep

Overheidsparticipatie: Bottom-up

Wijkplatform

Afstemmen met wijkvertegenwoordigers

Versterken initiatieven in de leefomgeving

Zelfredzaamheidsparticipatie Initiatief voor verbeteren straat/wijk

(Handboek Borging Participatie, 2025)

Initiatiefnemersparticipatie

Ruimtelijk initiatief voor omgeving

Burgerinitiatief

Formeel verzoek met handtekeningen

Uitdaagrecht

Formeel verzoek beter uitvoeren gemeentetaak 7

Participatie: Begripsbepaling

Definitie van participatie: Betrokkenheid van inwoners/belanghebbenden • in verschillende soorten • op verschillende niveaus

8

Participatie-instrument: Pyramide Niveau van participatie: rol gemeente 6. Zelf organiseren Betrokkene organiseren zelf, binnen de kaders van de gemeente. 5. Meebeslissen Betrokkene kunnen zelf beslissen op onderdelen binnen de kaders van de gemeente. De ambtelijke organisatie vervult een adviserende rol. 4. Coproduceren Gemeente en betrokkenen komen gezamenlijk een agenda overeen, waarna gezamenlijk naar oplossingen wordt gezocht. 3. Adviseren Gemeente bepaalt agenda, maar adviezen spelen een volwaardige rol. Gemeente kan hiervan gemotiveerd afwijken. 2. Raadplegen Gemeente bepaalt agenda en vraagt betrokkenen reactie. Gemeente is niet gebonden aan uitkomst. 1. Informeren Gemeente bepaalt zelf en informeert betrokkenen.

B. Participatie: Waarom?

-

Wettelijk verplicht

-

Vergroot kwaliteit van democratische

processen -

Wanneer is participatie nodig?

10

Beleidsparticipatie is wettelijk verplicht

-

Ow

Omgevingswet (2024)

- 36.210

Wet versterking participatie op decentraal niveau (2025)

- Woo

Wet open overheid (2021)

- Wmo

Wet maatschappelijke ondersteuning, artikel 2.1.3, lid 1

(2015) - Jw

Jeugdwet, artikel 2.10 (2014)

- Wpg

Wet publieke gezondheid, artikel 2a (2011)

11

Doel van beleidsparticipatie is …

…de kwaliteit van democratische processen vergroten bij voorbereiden, uitvoeren en evalueren van beleid

op: 1) Inhoud

2) Proces

3) Relatie

Beter inhoudelijk beleid dat aansluit op de praktijk

Optimale toegang tot participatieproces

Erkenning diversiteit belangen

Effectiviteit

Transparantie

Inclusiviteit

(Handboek Borging Participatie, 2025) 12

Democratische waarden voor participatie 1. Inclusiviteit- proces breed toegankelijk en diverse groepen in samenleving zijn vertegenwoordigd en worden gehoord 2. Transparantie- info over proces, agenda en beslissingen duidelijk en openbaar beschikbaar (vergroot

vertrouwen in proces) 3. Accountability/Verantwoordingsplicht – bestuurders leggen verantwoording af over acties en beslissingen m.b.t. participatie 4. Toegankelijkheid – deelnemers hebben gelegenheid om deel te nemen en informatie tot zich te nemen die nodig is 5. Deliberatie- ruimte voor discussie, debat, ideeën uitwisselen, waarbij verschillende perspectieven worden afgewogen voordat een beslissing wordt genomen 6. Effectiviteit – proces leidt tot invloedrijke en betekenisvolle resultaten voor deelnemers 7. Efficiëntie – optimale inzet van middelen, tijd, menskracht zonder verspilling om tot concrete waardevolle

resultaten te komen 8. Zeggenschap – recht en mogelijkheid voor individuen/groepen om invloed uit te oefenen op beslissingen die hen aangaan. 13

Wanneer is participatie nodig?

Participatie niet nodig:

Participatie wel nodig:

Eerder vastgesteld beleid

Wettelijk verplichte onderwerpen

Organisatorische onderwerpen (begroting,

Als project veel maatschappelijke impact

tarieven, dienstverlening)

heeft

Onderwerpen waar gemeente zorgplicht over heeft (bv als het belang van kwetsbare groepen zwaarder weegt)

Als de wet het uitsluit

14

C. Inwoners betrekken: Wat doen we al in de gemeente Heerde? Voorbeelden uit de praktijk: -

Algemeen / Fysiek / Sociaal

-

Formeel / Informeel

-

Organen / Groepen / Activiteiten

15

Algemeen (1) - Cittaslow: respect voor samenleving en inwoners - Kernwaarden: Ondernemend en Omgevingsbewust - Dorpswethouders

- Dorpscontactpersoon per 1 juni 2025 - Cursus politiek actief voor inwoners - Burgerparticipatieplatform | Gemeente Heerde

16

Algemeen (2)

-

Dorpsraden (Wapenveld, Veessen)

-

Triada: open huis Molenkamp i.v.m. woningrenovaties en wijkaanpak

-

Ondernemersvereniging

-

Berghuizerbad

-

Beheersstichtingen

-

Belangengroeperingen (AZC, Defensie, geluidscherm, wijken)

17

Fysiek Domein (1)

- Klankbordgroepen grootschalige projecten - Erfgoedcommissie - Informatiebijeenkomsten Intaketafel (initiatieven rondom woningbouw) - Tool box participatie fysiek domein - Bijeenkomst over de Wolf

- Informatiebijeenkomst Defensie

18

Fysiek Domein (2) -

Whatsapp Buurtpreventiegroepen

-

Signalen: systeem voor meldingen openbare ruimte

-

Buurtbijeenkomsten bij woonoverlast (buurtbemiddeling)

-

Huisbezoek bij overlastgevers

-

Risico’s hoogwater afvaardiging bewoners eens per 2 jaar meedenken over planvorming (wens van bevolking Veessen, Vorchten, Marle eens per 5 jaar)

-

Informatieavond risico’s hoogwater

(wens van bevolking Veessen, Vorchten, Marle eens per 5 jaar) - Knock & talk: o.a. Boa’s aan de deur bij boeren (ondermijning) - Buitendienst: oren en ogen van de wijk 19

Sociaal Domein (1) - Mantelzorgers - Vrijwilligersprijs-uitvraag via samenwerkenaanHeerde - Ketenpartners (ook vrijwillige organisaties) in netwerkoverleggen/ werkgroepen o.a. onderwijs, zorg/welzijn/armoede/cultuur/sport - Leerlingenraad Noordgouw - Participatieproces accommodatiebeleid - Naamgeving Stip via samenwerkenaan Heerde

20

Sociaal Domein (2) - Adviesraad Sociaal Domein - O.a. Platform kunst, cultuur en erfgoed, platform gehandicapten - Cliëntenraden (/MR)/ gebruikerspanel (vervoer), werkgroep BTB -

Kerngroep Jongerenraad Heerde

21

D. Participatie: Rol van de raad

22

De gemeenteraad is een kruispunt waar…

• Belangen • Verwachtingen • Visies • Argumenten • Ideeën over de gemeentelijke koers (A)bij elkaar komen en (B)worden gewogen ( Voermans, Walling 2024, p. 131) 23

Rol Raad

De raad geeft richting aan inwonerparticipatie op 3 omgevingsniveau’s: 1. Organisatieniveau: Bepalen ambitie

2. Vraagstukniveau:

Kaders geven voor uitvoering en beoordeling vraagstuk

3. Gespreksniveau:

Boodschapper van bestuurlijk besluit en betrokkenheid laten zien 24

Wettelijke rol van de raad

1. De gemeenteraad stemt net als elke volksvertegenwoordiging ‘zonder last’ (GW artikel 27). 2. Een ondertekend burgerbesluit is niet rechtsgeldig of juridisch bindend. 3. De Gemeenteraad is en blijft volgens Grond- en Gemeentewet het forum voor deliberatie en de besluitvormende instantie. (Voermans, Walling 2024) 25

Participatieniveaus: Wie pakt welke rol? Participatieniveaus

Rol Raad

Bestuursstijl en rol College

Anna

2. Raadplegen

Raad heeft traditionele rol (kader, controle, ombudsman) ziet toe op besluiten en haalt direct Open autoritaire stijl info bij inwoners, of via achterban eigen partij. Raad heeft traditionele rol. Met nadruk rol van procesbewaker. Consultatieve stijl

3. Adviseren

Raad gaat in discussie met inwoners. Raad kan afwijken van gekozen route.

1. Informeren

4. Coproduceren

Raad heeft verbindende rol en kan hierin zelf initiatieven nemen. Raad laat inbreng inwoners zwaar meewegen.

6. Zelf organiseren

Rol organisatie/beleidsmedewerkers

Toehoorder levert geen bijdrage aan Beleid richt zich op ontwikkelen en het proces. bekendmaken van gekaderd beleid

Geconsulteerde reageert in een laat stadium op een uitgewerkt plan. Klankbord, gesprekspartner. Inbreng van mening of kennis.

Beleid moet aantoonbaar rekening houden met de mening in het vervolgproces. Vereist een open houding, goed kunnen luisteren, in gesprek gaan, transparante terugkoppeling aan betrokkenen

Participatieve stijl

Men kan problemen aandragen en oplossingen formuleren.

Beleid moet in staat zijn de discussie te leiden, samenvattingen te maken en terug te koppelen. Vereist aanvullende vaardigheden zoals analyseren en samenvatten en gesprekssturing.

Delegerende stijl

Samenwerkingspartner werkt mee aan plannen en aan oplossingen;

Beleid begeleidt het proces. Medewerker moet kunnen uitleggen waarom hij afwijkt. Vereist aanvullende vaardigheden zoals procesbegeleiding, motiveren en argumenteren.

Samenwerkende stijl

Medewerkers moeten zorgen dat besluit binnen de gestelde kaders blijven. Medewerkers moeten Medebeslisser krijgt de bevoegdheid in deze fase kunnen loslaten. Coachen op het om binnen randvoorwaarden zelf proces. Zorgen dat inhoud binnen de kaders beslissingen te nemen. blijven. Draagt zorg voor goede afstemming tussen portefeuillehouder en ambtenaar. Vereist aanvullende vaardigheden in onderhandeling.

Raad is verbindend kan zelf initiatieven nemen voor de eigen rol. 5. Meebeslissen

Rol netwerk (inwoners/ netwerkpartners)

Raad is verbindend kan zelf initiatieven nemen voor de eigen Faciliterende stijl rol.

Initiatiefnemer ontwikkelt eigen plannen; voert zelf plannen uit.

Medewerker is er niet bij. Initiatief komt van netwerk zelf. Medewerker kan op verzoek 26 expertise en enthousiasme inbrengen.

E. Samenvattend

27

Participatie en Besluitvorming

Participatie gaat om: het boven tafel krijgen a) van alle argumenten/belangen, b) van verschillende betrokkenen, met hulp van verschillende instrumenten

waarna we deze argumenten/belangen wegen (o.a.feitelijk, maatschappelijk) om gedragen besluiten te nemen (vrij naar: 100 dagen brief Burgemeester Prinsen) 28