Algemene beschouwingen PRO Heerde
Tekst van het document
Perspectiefnota 2026 – Algemene beschouwingen Pro Heerde Voorzitter, Laat ik beginnen met de ambtenaren en het college te bedanken voor de totstandkoming van deze perspectiefnota. Vorige week spraken wij over een jaarrekening die werd afgesloten met een positief resultaat van ruim twee miljoen euro. Vandaag bespreken wij een perspectiefnota die negatief resultaat van 1,8 miljoen euro laat zien. Blijkbaar is dit vaker voorgekomen, immers mijn collega van CDA Dorpspartij durft twee flessen wijn in te zetten op een positief resultaat voor 2026, maar iedereen is ervan overtuigd dat er zware jaren aan gaan komen. Dat vraagt om keuzes. Voor Pro Heerde staat daarbij één vraag centraal: Hoe houden wij onze gemeente financieel gezond, zonder de kwaliteit van onze samenleving op de lange termijn uit te hollen? Het coalitieakkoord draagt de titel "Samen Werkt". Wij zien die titel als een belofte. Een belofte dat coalitie en oppositie, ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid, samenwerken aan oplossingen voor de uitdagingen waar Heerde voor staat. Die samenwerking hebben we hard nodig. Wij zullen niet instemmen met bezuinigingen die op korte termijn geld opleveren, maar op langere termijn juist leiden tot hogere maatschappelijke kosten. Juist nu moeten we investeren in oplossingen die onze gemeente structureel sterker maken. Dat uitgangspunt vormt de rode draad van onze bijdrage.
Sociaal domein – investeren in een weerbare samenleving Voorzitter, Het sociaal domein is met afstand de grootste uitgavenpost van onze begroting. Wij zien deze kosten als een investering in een weerbare samenleving. Een samenleving die tegen een stootje kan. Jaarlijks besteden wij ruim vijfentwintig miljoen euro aan ondersteuning van inwoners. Dat is ongeveer één op de drie euro die de gemeente uitgeeft. Achter die cijfers schuilen geen budgetten, maar inwoners die ondersteuning nodig hebben om zelfstandig te kunnen leven, mee te kunnen doen en perspectief te houden. Juist daarom moeten we verder kijken dan de vraag hoeveel geld het kost. De belangrijkste vraag is namelijk: Leidt ons beleid ertoe dat mensen minder afhankelijk worden van ondersteuning? Uit de benchmark blijkt dat 16,4 procent van de huishoudens in Heerde gebruik maakt van één of meer regelingen binnen het sociaal domein. Landelijk ligt dat percentage op 20,4 procent. Dat verschil is opvallend. Natuurlijk moeten we voorzichtig zijn met conclusies. Achter cijfers gaan altijd verschillende oorzaken schuil. Maar het lijkt er wel op dat onze inzet op preventie, vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning effect heeft. Uit die dezelfde cijfers blijkt dat de jeugd meer dan gemiddeld aanspraak maakt op ondersteuning vanuit het sociaal domein.
We laten de jeugd toch niet in de steek? Immers het spreekwoord luidt wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Daarom kijken wij met belangstelling uit naar de resultaten van het onderzoek van Berenschot. Volgens Pro Heerde is de belangrijkste vraag, Wat doen wij goed en hoe kunnen wij dat verder versterken? Want voor ons geldt: als we ervoor kunnen zorgen dat nog minder inwoners gebruik hoeven te maken van regelingen binnen het sociaal domein dan leidt dat niet alleen tot lagere kosten voor de gemeente, maar vooral ook tot meer kwaliteit van leven voor onze inwoners. Tijdens gesprekken met medewerkers van de gemeente werden wij gewezen op een ontwikkeling die ons bijzonder aanspreekt. Binnen de organisatie wil men de verbinding tussen het fysieke en het sociale domein verder versterken. Wij zijn van mening dat daarin grote kansen liggen. Goede woningen, veilige buurten, voldoende groen, ontmoetingsplekken en ruimte om te bewegen hebben aantoonbaar invloed op gezondheid, zelfredzaamheid en sociale samenhang. Met andere woorden: Investeren in het fysieke domein kan tegelijkertijd een investering zijn in het sociale domein. Juist op dat snijvlak verwachten wij de komende jaren veel maatschappelijke én financiële winst. Daarom doen wij het college een concreet voorstel. Organiseer voor de raad een themaraad over de verbinding tussen het fysieke en sociale domein.
Wij zijn ervan overtuigd dat juist een integrale benadering kan bijdragen aan zowel een sterkere samenleving als een gezondere financiële begroting. Organisatieontwikkeling – investeren in mensen Voorzitter, Ook de ontwikkeling van onze ambtelijke organisatie verdient aandacht. Uit de perspectiefnota blijkt dat de personeelskosten met ongeveer één miljoen euro stijgen ten opzichte van de vastgestelde begroting. Dat is een forse toename in een jaar waarin het financiële perspectief verslechtert. Laat helder zijn: Wij onderschrijven dat de problemen rond werkdruk, ziekteverzuim en span of control serieus zijn. Een gezonde organisatie is een voorwaarde voor goede dienstverlening aan onze inwoners. Wij vragen ons wel af of uitbreiding van het management de enige goede oplossing is. De medewerkers die wij ontmoeten, maken op ons een deskundige, betrokken en professionele indruk. Op basis van mijn jarenlange ervaring als financieel directeur is mijn conclusie dat management vaker het probleem is bij een organisatie dan dat het de oplossing is. Ik heb in het verleden gezien dat het verminderen van managementlagen juist kan leiden tot organisatie die veel beter functioneren. Vertrouwen geven aan professionals, verantwoordelijkheden laag in de organisatie beleggen en leidinggevenden vooral laten coachen in plaats van controleren, zijn principes die overal waardevol kunnen zijn.
Daarom zouden wij liever investeren in een toekomstvisie op de organisatie dan nu direct kiezen voor een structurele uitbreiding van de managementcapaciteit. Betrek daarbij nadrukkelijk de medewerkers zelf. Onze ervaring is dat juist de mensen op de werkvloer het beste weten waar de knelpunten zitten én welke oplossingen in de praktijk werken. Dat levert niet alleen betere plannen op, maar ook meer draagvlak voor verandering. Voorzitter, Wij roepen het college op om te werken aan een toekomstvisie op de organisatie, zodat voor begroting 2027 duidelijk is welke alternatieven zijn overwogen en waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Voorzitter, Een onderwerp dat de komende jaren steeds belangrijker wordt, is de energietransitie. Pro Heerde heeft zich de afgelopen jaren steeds uitgesproken voor een versnelling daarvan. Niet alleen vanuit duurzaamheid, maar ook omdat wij kansen zien om inwoners te helpen hun energiekosten te verlagen en minder afhankelijk te worden van fossiele energie. De werkelijkheid verandert echter snel. Door het afschaffen van de salderingsregeling wordt investeren in zonnepanelen voor veel huishoudens minder aantrekkelijk. Dat is een ontwikkeling waar wij niet blij van worden. Zeker omdat ook zon op land op veel weerstand stuit. Juist daarom moeten we op zoek naar nieuwe oplossingen.
Vrijwel iedere dag kun je in de krant lezen over allerlei prachtige oplossingen op dit gebied. En als ik dan denk aan de nieuwbouwwijk Horsthoekerenk dan begin ik te dromen. Ik zie een centrale parkeerplaats met daarboven zonnepanelen en onder de parkeerplaats een buurtaccu en ik zie een slim energiemanagementsysteem dat ervoor zorgt dat productie en verbruik optimaal op elkaar af wordt gestemd. En dan denk ik aan de voordelen die dat voor de bewoners gaat opleveren: Maximaal eigen gebruik van lokaal opgewerkt energie en dus lagere energiekosten; De mogelijkheid om op een warme zomerdag in een koele auto te stappen; Geen netcongestieproblemen. Wij wilden daarvoor een motie indienen maar de medewerkers van de gemeente hebben ons ervan overtuigd dat we dan te ver voor de muziek uitlopen en zij hebben ons overtuigd dat ze met dit onderwerp volop aan de slag zijn. Wij zijn blij met de inzet die onze medewerkers tonen voor dit onderwerp. Voor ons was dit de aanleiding om de motie niet in te dienen wel willen we graag de toezegging van het college dat zij de raad actief informeren over vorderingen op dit terrein en de geleerde lessen toepassen bij de energietransitie van andere nieuwbouw wijken en uiteraard bij de bestaande wijken. Wanneer wij de keuzes van vandaag goed maken, profiteren onze inwoners daar tientallen jaren van.
Grondbeleid – investeren in regie Voorzitter, De discussie over het AKZO-terrein heeft voor Pro Heerde een bredere vraag opgeroepen. Beschikt Heerde nog over een grondbeleid dat past bij de maatschappelijke opgaven van vandaag? Onze grondbeleidsnota dateert uit 2017 en is overwegend faciliterend van karakter. Sindsdien is er veel veranderd. De druk op de woningmarkt is toegenomen, de Omgevingswet heeft gemeenten nieuwe instrumenten gegeven en de maatschappelijke opgaven zijn aanzienlijk complexer geworden. Gebiedsontwikkelingen gaan tegenwoordig niet alleen over woningbouw. Ze gaan ook over klimaatadaptatie, energietransitie, bereikbaarheid, groen, economie, gezondheid en leefbaarheid. Dat vraagt om regie en een integrale aanpak. Volgens Pro Heerde moeten wij daarom af van de tegenstelling tussen actief en faciliterend grondbeleid. Er zijn namelijk ook nog andere mogelijkheden. Zoals bijvoorbeeld Publiek-private samenwerking. Juist bij een complexe gebiedsontwikkeling als het AKZO-terrein had die vorm van samenwerking voor ons voor de hand gelegen. De gemeente brengt haar kennis in op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling, infrastructuur, milieu, woningbouw en maatschappelijke voorzieningen. Marktpartijen brengen hun expertise mee op het gebied van ontwikkeling, financiering, risicobeheersing en uitvoering.
Door vanaf het begin samen op te trekken ontstaat niet alleen een betere ontwikkeling, maar ook meer invloed op de maatschappelijke doelen die wij als gemeente willen bereiken. Volgens Pro Heerde vraagt dit alles om een moderner grondbeleid. Niet vooraf kiezen voor één vaste rol van de gemeente, maar per ontwikkeling bepalen welke strategie het meeste maatschappelijke rendement oplevert. Daarom vragen wij het college om in 2026 met een geactualiseerde grondbeleidsnota naar de raad te komen. Hiervoor dienen wij een motie in met de strekking te komen tot een nota die niet alleen aansluit bij de nieuwe wetgeving, maar vooral laat zien hoe Heerde de komende jaren regie wil voeren op strategische gebiedsontwikkelingen. Woningbouw Voorzitter, Een korte opmerking over woningbouw. Fijn dat er dankzij de vorige wethouder zoveel woningen zijn bijgebouwd in Heerde en nog komen! Maar de samenleving verandert. Hiervoor verwijs ik graag naar krantenartikelen over dit onderwerp. Het aantal eenpersoonshuishoudens groeit snel en dat vraagt om een andere blik op toekomstige woningbouw. Niet alleen het aantal woningen is belangrijk, maar ook het type woningen dat we bouwen. Wij vragen het college daarom om de veranderende bevolkingssamenstelling nadrukkelijk te betrekken bij toekomstige uitbreidingslocaties.
Dus College, maak geld en tijd vrij voor een dergelijk onderzoek en neem de raad daarin mee. SEH Voorzitter, Tot slot een korte opmerking over het amendement met betrekking tot SEH. Pro Heerde zal dit amendement steunen. Deze raad heeft eerder objectieve criteria vastgesteld voor de beoordeling van de behoefte aan sportvoorzieningen. Wanneer uit die criteria blijkt dat uitbreiding van de veldcapaciteit noodzakelijk is, vinden wij het logisch dat de raad ook bereid is de consequenties daarvan te dragen. Daarmee geven wij duidelijkheid aan de vereniging én zijn wij consequent in de uitvoering van het door ons vastgestelde beleid. Voorzitter, Laat ik afsluiten met de kern van ons betoog. De financiële uitdagingen waarvoor Heerde staat zijn groot en vragen om keuzes. Maar laten het dan wel keuzes zijn die verder kijken dan de begroting van volgend jaar. Voor Pro Heerde betekent verstandig financieel beleid niet dat we alleen kijken naar waar we kunnen bezuinigen. Het betekent vooral dat we investeren in maatregelen die onze gemeente op de lange termijn sterker maken. Daarom kiezen wij voor een weerbare samenleving waarin preventie en vroegsignalering centraal staan. Daarom kiezen wij voor een organisatie die vertrouwt op de kennis en betrokkenheid van haar medewerkers.
Daarom kiezen wij voor een energietransitie waarin innovatie en samenwerking ervoor zorgen dat inwoners ook in de toekomst kunnen profiteren van duurzame energie. Daarom kiezen wij voor een modern grondbeleid waarin de gemeente per ontwikkeling bewust bepaalt welke rol nodig is om maatschappelijke doelen te realiseren. En daarom blijven wij aandacht vragen voor woningbouw die aansluit bij de veranderende samenleving én voor voorzieningen die bijdragen aan de leefbaarheid van onze dorpen. Voorzitter, Misschien is dat wel de belangrijkste les van deze perspectiefnota. De opgaven waarvoor wij staan, zijn te groot om ze vanuit één invalshoek te benaderen. Financiële keuzes hebben maatschappelijke gevolgen. En maatschappelijke keuzes hebben financiële gevolgen. Juist daarom moeten wij bereid zijn om over de grenzen van beleidsterreinen heen te kijken. Niet denken in losse programma's, maar in samenhang. Niet kiezen voor de goedkoopste oplossing van vandaag, maar voor de verstandigste oplossing voor morgen. Dat vraagt om samenwerking. En daarmee kom ik terug bij de titel van het coalitieakkoord: "Samen Werkt." Voor Pro Heerde is dat geen slogan. Het is een manier van besturen. Samenwerken betekent niet dat je het altijd met elkaar eens bent. Het betekent dat je verschillen respecteert, elkaars ideeën serieus neemt en samen zoekt naar oplossingen die onze inwoners verder helpen.
Dat is de rol die Pro Heerde wil vervullen met altijd hetzelfde doel voor ogen: Een financieel gezonde gemeente, een sterke samenleving en een toekomst waarin onze inwoners met vertrouwen vooruit kunnen kijken. Dank u wel.