6.2. GemHeerde-Kaderdocument SD 2022-2027.pdf

SAMEN ZORGEN WE VOOR HEERDE

WANT SAMEN ZIJN W HEERD IJ E

Jeugd, Wmo, PW

kaderdocument

Sociaal domein 2022 – 2027 > www.heerde.nl

Inhoud Voorwoord Leeswijzer Inleiding Samenvatting Hoofdstuk 1 Visie en missie Hoofdstuk 2 Uitgangspunten en trends Bijlage: Bronvermelding

3 4 5 6 7 8 51

THEMA’S EN OPGAVES

13

3

3. Benut de kracht van de samenleving 3.1 Verminderen van eenzaamheid bij ouderen 3.2 Versterken van de maatschappelijk bijdrage van Kunst en Cultuur 3.3 Vrijwilligers ondersteunen, waarderen en stimuleren 3.4 Mantelzorgers ondersteunen en waarderen

14 15 16 17 18

4

4. Gezondheid als basis 4.1 Terugdringen overgewicht, roken en middelengebruik 4.2 Stimuleren van sport en bewegen 4.3 Bevorderen mentale gezondheid bij kinderen en jongeren 4.4 Organiseren doorgaande lijn jeugdgezondheidszorg

20 21 22 23 24

5

5. Veilig en leefbaar 5.1 Versterken van het netwerk rond mensen met dementie 5.2 Huiselijk geweld verminderen 5.3 Psychisch kwetsbare inwoners ondersteunen. 5.4 Bevorderen van het langer thuis wonen voor ouderen

25 26 27 28 29

6. Gelijke kansen 6.1 Nieuwkomers duurzaam integreren en mee laten doen 6.2 Stimuleren positieve leefomgeving voor jongeren 6.3 Vergroten kansengelijkheid in het onderwijs en kinderopvang. 6.4 Positie LHBTI+-ers versterken

31 32 34 35 38

7

7. Passende ondersteuning 7.1 Stimuleren dat iedereen naar vermogen mee kan doen 7.2 Ondersteunen bij armoede en schulden 7.3 Ondersteunen van inwoners met laaggeletterdheid

40 41 42 44

8

8. Een houdbare toekomst voor Jeugd, Wmo en Participatiewet 8.1 Een toekomstbestendig jeugdstelsel 8.2 Een houdbaar Wmo-stelsel voor de toekomst 8.3 Een houdbaar stelsel voor de Participatiewet(PW) voor de toekomst

45 46 48 49

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.2

6

INHOUDSOPGAVE

Jeugd, Wmo, PW

Voorwoord We leven in een onzekere tijd op het moment dat we deze tekst schrijven. Rusland is Oekraïne binnengevallen, het is daar oorlog. Alle beelden en berichten die voorbijkomen snijden door je ziel. Deze oorlog raakt Nederland en ook de gemeente Heerde. Een nieuwe vluchtelingenstroom is op gang gekomen. Ook nu nemen we deze mensen gastvrij op in de gemeente Heerde. De oorlog en de, in Europees verband genomen, maatregelen hebben gevolgen voor ons en zullen ons raken. En dan hebben we het nog niet over de twee jaar coronapandemie die we achter de achter de rug hebben en die de gemeente Heerde ook hard geraakt heeft. We weten niet of er nog een nieuwe coronavariant opduikt waardoor er nieuwe maatregelen worden ingevoerd. We hebben zorgen over wat dit allemaal met een samenleving doet. Vooral voor de kwetsbare mensen en mensen die rond moeten komen van een laag inkomen. Blijft alles wel betaalbaar voor hen? Kunnen we als gemeente Heerde wel voldoende doen? En toch houden we vertrouwen en hoop. Bijvoorbeeld door de reactie van Nederland en zeker ook die van onze inwoners. De wil om vluchtelingen op te vangen en de gulle donaties aan de hulporganisaties. De spontane acties die ontstonden tijdens de coronapandemie om elkaar door deze moeilijke periode heen te helpen. Dat geeft veel hoop en vertrouwen. Vertrouwen dat we altijd omzien naar elkaar wanneer dat nodig is.

Hoop dat we er samen uitkomen als samenleving. Alleen samen kunnen we moeilijke tijden doorkomen. We krijgen ook vertrouwen als we zien zie hoe hard de gemeentelijke organisatie werkt om de inwoners van de gemeente zo goed mogelijk te ondersteunen. Hoop omdat we samen met u vorm geven aan de Heerder samenleving. Vertrouwen als we zien dat we in 2021 met Steun- en informatiepunt STIP een stevige en professionele uitvoeringsorganisatie hebben neergezet, laagdrempelig en dicht bij de inwoner. Een plek waar de menselijke maat centraal staat en waar inwoners met al hun vragen en zorgen terecht kunnen. En waar medewerkers klaar staan om antwoord te geven en inwoners op weg te helpen. Om weer die stip aan de horizon te bieden. We zijn blij met dit gedegen kaderdocument. Met dit document, dat samen met inwoners en onze maatschappelijke partners is gemaakt, geven we richting aan het beleid voor de komende jaren. Een document waarin ruimte is voor actuele ontwikkelingen. Dit doen we samen. Met elkaar als Heerder samenleving. Het geeft vertrouwen om te zien hoeveel we samen met elkaar, voor elkaar kunnen krijgen. Samen zorgen we voor Heerde. Vandaar ook onze slogan: Samen zijn we Heerde, doet u mee? Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heerde Maart 2022

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.3

Leeswijzer Voor u ligt het nieuwe kaderdocument Sociaal Domein van de gemeente Heerde, dat geldig is van 2022 tot en met 2027. Dit kaderdocument heeft vijf thema’s met in totaal tweeëntwintig opgaves. De thema’s zijn de overkoepelende onderwerpen waarin we samenwerken binnen het sociale domein. De opgaves zijn een concrete vertaling hiervan. In de opgaves komt naar voren waar we staan en wat onze ambities zijn. Ook wordt bij de opgaves in “hoe laten we het zien” beschreven waar of op welke wijze we de voortgang in ambities laten zien. Na de inleiding leest u in het eerste hoofdstuk de missie en visie op het sociaal domein, gevolgd door de uitgangspunten en de maatschappelijke trends die ten grondslag liggen aan dit kaderdocument. In hoofdstukken drie tot en met acht staan de thema’s en de bijbehorende opgaves waar we komen jaren onze aandacht op richten. Voor de leesbaarheid van dit document zijn de bronnen, die gebruikt zijn bij het tot stand komen van dit document, opgenomen in de bijlage.

Dit kaderdocument heeft vijf thema’s met in totaal tweeëntwintig opgaves.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.4

Inleiding Dit kaderdocument geeft weer hoe de gemeente Heerde de komende vier jaar inspeelt op de actuele ontwikkelingen en trends. Naast de reguliere taken geven we een aantal ontwikkelingen de komende vier jaar extra aandacht. Centraal in dit kaderdocument staan begrippen zoals eigen kracht, zelfredzaamheid, normaliseren, kansengelijkheid, leefbaarheid, gezondheid. Daarnaast staan ook begrippen als veiligheid, vroegsignalering en (sociale) inclusie centraal. Mantelzorgers, vrijwilligers, sport en cultuur zijn belangrijke pijlers voor de ontwikkelingen binnen het sociaal domein. Het sociaal domein richt zich primair op uitvoeringstaken op basis van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid. Door de invoering van onder andere de Wet verplichte ggz, de Wet zorg en dwang en diverse andere wetswijzigingen zijn er nieuwe taken naar de gemeente gekomen. We verwachten in de komende jaren nog meer wetswijzigingen die invloed hebben op het sociaal domein. Zo komen de voorzieningen voor beschermd wonen de komende jaren naar de regiogemeenten.

Welke invloeden zien we de komende vier jaar De economische situatie en de arbeidsmarkt beïnvloeden vooral het gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen. De dynamiek op gebied van participatie verandert ook doordat er nieuwe groepen toe zijn getreden tot de bijstand. Verder hebben de wijzigingen van bijvoorbeeld de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en de nieuwe Wet inburgering 2021 consequenties voor de taken van de gemeente. We zien dat de komende jaren de vergrijzing invloed heeft op het sociaal domein. Het zorgt voor een groeiend aantal inwoners met ondersteunings- en zorgvragen. Maar ook voor een groeiend personeelstekort in de zorg. (Gezondheids-)problemen staan nooit op zich zelf. Er is vaak samenhang met andere problemen, zoals armoede, eenzaamheid en het ontstaan van huiselijk geweld. Als het gaat om opvoeden en -groeien hebben sommige kinderen/jongeren en ouders te maken met behoorlijke uitdagingen. In deze groep bevinden zich bovendien de meest kwetsbare en hulpbehoevende jeugdigen, waar zich een opstapeling van zorg en ondersteuning voordoet. Vroegtijdige signalering is daarom van groot belang om tijdig ondersteuning te bieden en verergering van problemen te voorkomen. Het (volks)gezondheidsbeleid staat in het licht van positieve gezondheid. Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid.

Met deze benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

Uitdagingen en veranderingen Binnen het sociaal domein komen er steeds meer taken en verantwoordelijkheden bij de gemeente te liggen. Het komt geregeld voor dat we hiervoor onvoldoende budget ontvangen vanuit het rijk. De grootste verandering is dat de gemeente een beweging moet gaan maken van binnen naar buiten. Hierdoor komt de gemeente dichter bij de inwoner. Ook bouwt de gemeente meer aan partnerschappen met zorgaanbieders, lokale partners, sportvereniging én steeds meer met de inwoners zelf. Dit vraagt een ambtelijke organisatie die uitwisseling zoekt met de samenleving. De gemeente krijgt meer verantwoordelijkheid maar moet ook loslaten en ketenpartners het vertrouwen geven. De gemeente wordt opdrachtgever maar ook samenwerkingspartner van (zorg)organisaties.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.5

Samenvatting Het sociaal domein staat de komende jaren voor grote uitdagingen. Naast de uitvoering van de reguliere taken, hebben we oog voor de nieuwe ontwikkelingen en de invloed van maatschappelijke trends. Voor het uitvoeren van de taken werken we vanuit onze missie en visie. We werken vanuit vijf centrale thema’s: 1. Benut de kracht van de samenleving 2. Gezondheid als basis 3. Veilig en leefbaar 4. Gelijke kansen 5. Passende ondersteuning Naast deze thema’s gaan we ook in op de opgaves die voor ons liggen om een houdbare toekomst te realiseren

Binnen de vijf thema’s werken we met opgaves De opgaves gaan over onderwerpen zoals eenzaamheid, mantelzorg en vrijwilligers, overgewicht, roken en middelengebruik, sport en bewegen, mentale gezondheid van jongeren, doorgaande zorglijnen, dementie, huiselijk geweld, psychische kwetsbaarheid, langer thuis wonen, nieuwkomers, middelengebruik, LHBTI+, armoede, schulden, laaggeletterdheid en een houdbare toekomst voor de Jeugdwet, Wmo en de participatiewet. Vanuit de participatiebijeenkomsten met onze inwoners, ketenpartners en maatschappelijke organisaties hebben we in beeld gebracht wat de belangrijke trends en ontwikkelingen zijn. Bij het opstellen van de opgaves is rekening gehouden met hun inbreng. Daarnaast zijn de uitgangspunten meegenomen die enerzijds door de raad en anderzijds door de Rijksoverheid zijn aangegeven.

De gemeente Heerde is een betrokken gemeente die zich proactief opstelt Steun- en InformatiePunt

We gaan uit van de kracht van onze samenleving en ondersteunen waar dat nodig is. We hebben een brede kijk op gezondheid en zetten in op vroegtijdige signalering en ondersteuning. Dit doen we vanuit een laagdrempelige toegang via het Steun en informatiepunt, STIP.

Een belangrijk uitgangspunt is inclusie en diversiteit Mensen kunnen om verschillende redenen worden uitgesloten van volwaardige deelname aan de samenleving. Bijvoorbeeld door een beperking, hun leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Maar ook door armoede of laaggeletterdheid. We willen dat iedereen mee kan doen in onze samenleving. De thema’s en opgaves in het kaderdocument worden uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s die een jaarlijkse of tweejaarlijkse duur hebben. In een uitvoeringsprogramma staat concreet beschreven hoe we werken aan de ambities uit dit kaderdocument.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.6

1. Visie en missie De gemeente Heerde gaat uit van de kracht van onze samenleving. Vanuit de gemeente bieden we passende en tijdige ondersteuning. We onderscheiden hierin ondersteuning via preventie, basishulp en individuele voorzieningen, maar zien dit vooral in samenhang met elkaar. De samenhang tussen het fysieke en het sociale domein is daarbij belangrijk. De dagelijkse leefomgeving moet: • gezond en veilig zijn. • uitnodigen tot een gezonde leefstijl. • de kans bieden op zelfredzaamheid en participatie voor elke inwoner. In onze visie leest u waar we, als gemeente Heerde, vanuit het sociaal domein voor staan. De missie geeft aan wat we samen met onze inwoners willen bereiken.

Visie Samen zijn wij Heerde: een betrokken en betrouwbare gemeente, waar iedereen een veilige basis heeft, mee kan doen en waar we samen werken aan een leefbare samenleving.

Missie In Heerde werken we samen en kijken we naar elkaar om. Inwoners leiden, zelf of met inzet van anderen, een gezond en veilig leven. Waar nodig bieden wij passende en tijdige ondersteuning.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.7

2. Uitgangspunten en trends 2.1 Uitgangspunten Belangrijke uitgangspunten binnen het sociaal domein zijn: • het bevorderen van de samenredzaamheid. • het werken vanuit inwonersperspectief. • het gericht inzetten van preventie. • ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen. We gaan ervan uit dat de Heerdense samenleving zoveel mogelijk problemen zelf oplost. Inwoners moeten het met elkaar realiseren waarbij de gemeente ondersteunt als het inwoners niet samen lukt.

Een betrokken, proactieve gemeente De rol van de gemeente is betrokken en vooral proactief. Als proactieve gemeente kijken we mee hoe zelfredzaamheid en het proces dat erop is gericht om iets meer ‘normaal’ te maken (normaliseren) zich ontwikkelt. Daarbij zijn we veel bezig met het vroegtijdig signaleren, waardoor problemen op tijd aan de oppervlakte komen. Deze problemen worden samen met de inwoner direct aangepakt. Hiermee voorkomen we dat dat deze erger worden en uit de hand lopen. Als dit niet te voorkomen is, bieden we passende ondersteuning. Ondersteuning bestaat uit onder andere stimuleringsregelingen, welzijnsactiviteiten en algemeen toegankelijke voorzieningen. Als dit aanbod niet voldoet, zetten we maatwerk in. Ondersteuning via maatwerk is op de persoon en zijn of haar situatie gericht.

Samen zorgen we ervoor dat iedereen mee kan doen.

De gemeente zet in op normaliseren Normaliseren zien we als het gesprek aangaan over wat we als ‘normaal gedrag’ zien in onze samenleving. Zo willen we bijvoorbeeld het gesprek over de opvoeding stimuleren. Het is waardevol om met anderen te delen waar je in de opvoeding tegenaan loopt. Normaliseren gaat over de bewustwording dat niet alles ondersteuning nodig heeft.

We staan voor een goede kwaliteit van dienstverlening Er is vroegtijdig zicht op wat er gebeurt voordat iemand zich meldt voor een maatwerkvoorziening bij de gemeente. Als we vroeg met de inwoner in gesprek zijn is er ruimte om de vraag meer centraal te zetten, ook voordat er kwetsbare situaties dreigen te ontstaan. Daarvoor is het wel nodig dat er een sterk toegerust lokaal team is waarin expertise is geborgd om met deze vragen om te gaan.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.8

We gaan uit van de kracht van de samenleving.

Laagdrempelige toegang via STIP (Steun- en informatiepunt) Sinds 1 januari 2021 heeft de gemeente Heerde een integrale toegang voor het sociale domein, het Steun- en informatiepunt (STIP). STIP werkt met een eenduidige werkwijze en visie, nu nog vanuit de locaties in Heerde en Wapenveld. STIP is dé plek voor inwoners om vragen te stellen rondom werk, inkomen, gezondheid, opvoeden, opgroeien, sport en bewegen en zorg en welzijn. STIP is: klantgericht, laagdrempelig, veilig, daadkrachtig, geeft antwoorden en doet wat nodig is. De medewerkers van STIP zijn: proactief, herkenbaar in de samenleving en gaan uit van één gezin, één plan, één regisseur. Ze vangen vroegtijdige signalen op en zetten die door naar de juiste persoon. We ondersteunen bij de vraag en regisseren waar het nodig is. Daarbij is het van belang dat medewerkers bij STIP continu kennis verbreden, verdiepen en delen. Kwaliteit in het werk is belangrijk en medewerkers stimuleren elkaar hierin.

Handelen binnen de middelen die ter beschikking staan De manier hoe we onze ambities vorm gaan geven hangt samen met de middelen die hiervoor beschikbaar zijn. De Rijksoverheid stelt middelen voor het sociaal domein ter beschikking in de algemene middelen van de gemeente. Het is aan de gemeenteraad om jaarlijks te bepalen hoe deze middelen ingezet worden. De mate waarin de in dit document genoemde ambities uiteindelijk vorm krijgen, is afhankelijk van politieke keuzes. Bij de rol die we als gemeente innemen moeten we rekening houden met wettelijke taken die we moeten uitvoeren, waarbij elke inwoner evenveel kansen krijgt en dezelfde rechten heeft. Dat betekent dat er soms wat meer behoudend gehandeld moet worden. In andere situaties zetten we ons als gemeente juist actiever in om de samenredzaamheid te ondersteunen. Het uitgangspunt van de gemeente Heerde is dat we uitgaan van de kracht van de samenleving. Het inzetten van vroegtijdige signaleren en ondersteunen zorgt ervoor dat kwetsbare situaties op tijd gezien worden voordat deze uit de hand lopen. Op die manier stapelen bij de inwoner de problemen zich minder op. Er is dan minder noodzaak voor het inzetten van zwaardere, duurdere ondersteuning, waardoor er binnen de beschikbare middelen gehandeld kan worden.

(Sociale) Inclusie en diversiteit staan centraal (Sociale) inclusie betekent dat iedereen kan meedoen, diversiteit dat iedereen kan zijn wie hij of zij wil zijn. Het internationaal erkende VN-verdrag handicap is een mensenrechtenverdrag en beschrijft de rechten van personen met een beperking of een chronische ziekte. Het verdrag spreekt de ambitie uit om te komen tot een samenleving die toegankelijk en inclusief is voor iedereen. Gelijke behandeling en participatie staan centraal. De gemeente Heerde staat ervoor dat inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving en niet worden uitgesloten. Denk hierbij aan uitsluiting door een

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.9

beperking, leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Maar ook door armoede of laaggeletterdheid. Met de bekrachtiging van het VN-verdrag is aan de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet de verplichting toegevoegd om op te nemen hoe de gemeenteraad uitvoering geeft aan het verdrag. In dit kaderdocument wordt aan deze verplichting gehoor gegeven, daarom worden meerdere opgaves weergegeven waarin sociale inclusie en diversiteit centraal staan. De opgaves worden verder uitgewerkt in uitvoeringprogramma’s. We verbinden verschillende initiatieven en projecten die te maken hebben met de vorming van de inclusieve samenleving met elkaar. Op die manier kunnen genomen maatregelen effectiever gaan werken. Ook maken we inzichtelijk waar we in de toekomst extra accenten moeten leggen om de inclusiviteit binnen onze samenleving te versterken.

Mantelzorg en vrijwilligers zijn belangrijke pijlers De gemeente Heerde heeft een hoog percentage aan mantelzorgers en vrijwilligers. Zij zijn de steunpilaren van onze samenleving. De ontwikkelingen die voor ons staan liggen, leggen in toenemende mate een belasting op mantelzorgers en vrijwilligers. De verwachting is dat het aantal mantelzorgers en vrijwilligers de komende jaren zullen afnemen. We willen mantelzorgers en vrijwilligers gericht ondersteunen. Daarnaast is het belangrijk om te zorgen dat er ook in de komende jaren voldoende vrijwilligers zijn en dat mantelzorgers niet overbelast raken.

Een bredere integrale kijk op gezondheid De gemeente Heerde omarmt het idee achter positieve gezondheid. Gezondheid en welzijn gaat om veel meer dan de aanwezigheid van een medische aandoening. Het gaat om het voorkomen van ziekte. Het gaat om het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan. Positieve gezondheid gaat erover dat iemand mee kan doen, goed voor zichzelf kan zorgen, kan genieten van het leven en vertrouwen heeft in de toekomst. Dit vraagt om een bredere kijk waarbij meerdere levensgebieden betrokken zijn. Binnen positieve gezondheid kijk we niet alleen naar de klacht maar naar de mens, de mogelijkheden en de kracht.

Mee kunnen doen, voor jezelf kunnen zorgen, genieten van het leven en vertrouwen in de toekomst.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.10

2.2 Maatschappelijke trends Maatschappelijke trends hebben invloed op onze dienstverlening maar ook op onze visie. Uit de participatie onder inwoners en organisaties zijn drie belangrijkste trends naar voren gekomen, namelijk: vergrijzing, gezondheid en digitalisering. Daarnaast werd er ook aandacht gevraagd voor laaggeletterdheid, de krapte op woningmarkt en voor de toename in ongelijkheid. De impact van de coronacrisis werd ook vaak genoemd als een belangrijke ontwikkeling die invloed heeft op het sociaal domein. Deze trends zijn meegenomen in de opgaves die in hoofdstuk twee tot en met acht zijn uitgewerkt.

Vergrijzing: het aantal ouderen neemt de komende jaren sterk toe Dat komt vooral doordat een grote groep de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Daarnaast stijgt het aantal ouderen door de toename van de levensverwachting. Met de vergrijzing neemt ook de grijze druk toe1. In 2040 zijn er voor iedere 65-plusser twee potentieel werkenden nodig. Hierdoor neemt de druk op de verzorgingsstaat enorm toe, omdat de werkenden de lasten van de ouderen dragen. Door de vergrijzing zien we een relatief groot en groeiend aantal inwoners met ondersteunings- of zorgvragen.

Toegenomen aandacht voor gezondheid en voeding De laatste jaren is aandacht voor gezondheid en voeding in de samenleving onverminderd toegenomen. Dit omdat de schadelijke effecten van ongezond eten steeds vaker centraal staan. Zo zijn welvaartsziekten verreweg de grootste oorzaak van ziektelast in Nederland, met 35.000 doden en 9 miljard euro aan zorguitgaven per jaar. Er is extra aandacht voor roken, problematisch middelengebruik en overgewicht. Er wordt landelijk ingezet op een preventieve aanpak waarbij er aandacht is voor een gezonde leefstijl en gezond bewegen.

Digitalisering: de toenemende automatisering en toepassing van technologie De digitalisering neemt op alle gebieden toe. Ook kan het gebruik van internet leiden tot overmatig sociale-mediagebruik en gameverslavingen. Automatisering leidt ertoe dat sommige banen verdwijnen en nieuwe banen ontstaan, die andere vaardigheden van mensen vragen. Ook brengen technologische ontwikkelingen kansen met zich mee. Zo zien we een toenemende rol voor domotica, robotisering en automatisering in de zelfstandigheid van inwoners en bijvoorbeeld de zorg. Digitalisering brengt verder nog nieuwe vraagstukken met zich mee zoals het waarborgen van de privacy en de toenemende controle op het gebruik van data. Ook is er het vraagstuk hoe je voorkomt dat een grote groep mensen met een beperking dreigt te worden buitengesloten door de verdergaande digitalisering.

Laaggeletterdheid Laaggeletterde mensen hebben moeite met lezen en schrijven. Mensen gaan hierdoor bijvoorbeeld niet naar de huisarts, communiceren niet met overheidsinstanties, hebben problemen op hun werk of kunnen hun kinderen niet de juiste taalvaardigheden aanleren. Dit zorgt ervoor dat zij niet optimaal mee kunnen doen in de samenleving. Iemand wil het wel maar kan het niet door de laaggeletterdheid.

1

INHOUDSOPGAVE

De grijze druk geeft de verhouding aan tussen het aantal 65-plussers en het potentieel werkende deel van de bevolking (20-64 jarigen), die de lasten van de vergrijzing moet opvangen.

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.11

Krappe woningmarkt De woningmarkt anno 2022 is oververhit. Ondanks dat het sociaal domein minder invloed heeft op dit vraagstuk, hebben de gevolgen invloed op het sociaal domein. Het levert nieuwe vraagstukken op. Denk hierbij aan jongeren die worden gedwongen langer thuis te wonen. Of inwoners die in een huis wonen met veel financiële lasten. Te denken valt ook aan partners die scheiden en niet direct een geschikte woonruimte vinden. Of woningen die vanwege leeftijdsgebonden beperkingen aangepast moeten worden, omdat men niet kan verhuizen naar een geschikte woning. De opgaves binnen de woningmarkt krijgen een centrale plek binnen de omgevingsvisie van de gemeente Heerde en de uitwerking daarvan. Het sociaal domein zal bij de woningmarktontwikkeling intensief betrokken worden, ook door de sociale belangen en gevolgen van keuzes die gemaakt worden.

Iedereen dezelfde kansen geven.

Kansengelijkheid staat onder druk Steeds meer Nederlanders zijn hoger opgeleid, leven langer en zeggen gelukkig te zijn. Maar er zijn ook veel Nederlanders die niet goed meekomen. Zij hebben onvoldoende vaardigheden om de veranderingen in de samenleving bij te benen. Startposities zijn ongelijk, vanwege afkomst en opleidingsniveau, en worden steeds ongelijker. Wie uit een hoogopgeleid gezin komt, heeft een grotere kans om zelf onderwijs op een vergelijkbaar niveau te volgen, lonend werk te vinden, een huis te kopen en in goede gezondheid te leven. Deze kans is minder groot als iemands ouders geen hoger onderwijs hebben genoten of in een niet-Westers land zijn geboren. Die achterstand is steeds moeilijker te overstijgen.

De gevolgen van corona Corona heeft grote inbreuk gemaakt op de Heerdense samenleving. Het heeft effect op de psychische gesteldheid van al onze inwoners. Naast het verlies van dierbaren zien we ook dat de lockdowns en het thuiswerken veel invloed heeft. Daarnaast hebben jeugdigen langere tijd thuis onderwijs moeten volgen. We weten nog niet wat dit gemis aan sociale interactie voor gevolgen heeft op de langere termijn. De coronacrisis is anno 2022 nog niet voorbij en blijft de komende tijd van invloed. Op alle facetten van het leven en dus ook binnen het sociale domein. De uitdaging voor de komende jaren is vooral dat we als samenleving ruimte inbouwen om met onzekerheid en veranderende omstandigheden om te gaan.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.12

Thema’s en opgaves In de volgende hoofstukken beschrijven we hoe we gehoor gegeven aan nieuwe ontwikkelingen en de invloed van maatschappelijke trends op het sociaal domein. Natuurlijk houden we bij de uitvoering van de reguliere wettelijke taken rekening met actuele ontwikkelingen. Sommige ontwikkelingen hebben meer aandacht nodig. Daarom hebben we thema’s uitgelicht waar we ons de komende jaren op willen richten. Deze thema’s zijn opgedeeld in opgaves. Met de thema’s sluiten we aan bij centrale onderwerpen die voortkomen uit onze missie en visie. Naast deze thema’s gaan we ook in op de opgaves die voor ons liggen om een houdbare toekomst te realiseren. Een toekomst waarin we de wettelijke taken kunnen uitvoeren vanuit de Jeugdwet(JW), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Participatiewet (PW)

Vijf thema’s staan centraal: 1. Benut de kracht van de samenleving 2. Gezondheid als basis 3. Veilig en leefbaar 4. Gelijke kansen 5. Passende ondersteuning

Opgaves voor een houdbare toekomst: 1. Toekomstbestendig jeugdstelsel 2. Houdbaar Wmo-stelsel voor de toekomst 3. Houdbaar stelsel voor de Participatiewet(PW) voor de toekomst

Benut de kracht van de samenleving

Jeugd, Wmo, PW

Een houdbare toekomst voor Jeugd, Wmo en Participatiewet

Gezondheid als basis SAMEN zorgen we voor Heerde!

Passende ondersteuning

Veilig en leefbaar

Gelijke kansen

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.13

3. Benut de kracht van de samenleving

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.14

3. Inleiding De kracht van de samenleving zit voornamelijk in het omkijken naar elkaar. En daar waar nodig elkaar te helpen en ondersteunen. Samen bewegen we naar een sterke samenleving, waarin we oog hebben voor elkaar. Iedereen heeft hier een belangrijke rol in. Wij als gemeente en ook onze inwoners en organisaties. Onze gemeente maken we samen, voor en met elkaar. Hierbij zetten we de bedoeling centraal, niet het systeem. We stimuleren en nodigen onze inwoners actief uit zoveel mogelijk zelf te doen, zelf (mede) verantwoordelijk te zijn. Als dit niet lukt, ondersteunen we. Uitval en uitsluiting willen we voorkomen. Voor de periode van 2022-2027 hebben we aandacht voor : • het verminderen van eenzaamheid bij ouderen. • het versterken van de maatschappelijke bijdrage van kunst en cultuur. • het ondersteunen en waarderen van vrijwilligers en mantelzorgers.

3.1 Verminderen van eenzaamheid bij ouderen Binnen de gemeente zien we door vergrijzing een toename van oudere inwoners. Dat betekent een toename van chronische aandoeningen en ouderen die meerdere aandoeningen hebben. Ook zien we toename in geheugenproblematiek. Ongeveer een op de drie inwoners heeft een langdurige ziekte of aandoening. Naast de lichamelijke problemen zien we ook iets anders: de psychosociale en psychische problematiek. Onder ouderen zien we dat eenzaamheid, kwetsbaarheid, depressie en dementie toenemen. Gemeenten hebben de taak om aandacht te besteden aan het vroegtijdig signaleren van, het voorkomen en het verminderen van eenzaamheid. Dit is belangrijk omdat vereenzaming ten koste gaat van de emotionele en fysieke gezondheid. Eenzaamheid is het gevoel niet verbonden te zijn met de mensen om je heen en met de wereld. We onderscheiden verschillende soorten eenzaamheid: • sociale eenzaamheid (door het gemis van contacten). • emotionele eenzaamheid (door het gemis aan betekenisvolle contacten). • eenzaamheid door het gevoel van zinloosheid.

Waar staan we?

WE VERMINDEREN EENZAAMHEID BIJ OUDEREN ZOVEEL MOGELIJK

INHOUDSOPGAVE

Eenzaamheid draagt bij aan uiteenlopende psychische en fysieke klachten, zoals depressie, dementie, verslaving, beroertes, slaapproblemen en hart- en vaatziekten. Meer dan de helft van de 75-plussers voelt zich (weleens) eenzaam. Dat is een grote groep, die door de vergrijzing steeds groter wordt. In Heerde geeft 39% van de ouderen (65+) aan zich matig eenzaam te voelen en 10% voelt zich ernstig of zeer ernstig eenzaam. 28% van de ouderen (65+) geeft aan zich emotioneel eenzaam te voelen en 30% voelt zich sociaal eenzaam. Volgens cijfers van de GGD 2020 is eenzaamheid in zijn algemeenheid toegenomen van 33% (2016) naar 42% (2020). De situatie rondom corona heeft hier mogelijk nog een negatief effect op gehad.

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.15

Wat is onze ambitie? We verminderen eenzaamheid bij ouderen zoveel mogelijk. Daarvoor is het belangrijk dat we eenzaamheid bespreekbaar maken en dat het taboe hierover verdwijnt. Verder willen we tijdig signalen van eenzaamheid herkennen en signaleren. Bijvoorbeeld door hiervoor oog te hebben na specifieke levensgebeurtenissen zoals het overlijden van een partner, een scheiding of het hebben van schulden. Tot slot is het belangrijk om voldoende mogelijkheden en passende activiteiten te bieden. Zo kunnen we eenzaamheid vroegtijdig voorkomen en verminderen. De omgeving, buurten en ketenpartners hebben hierin een prominente rol.

Hoe laten we dit zien? Het percentage eenzaamheid neemt af onder de 65+ers (GGD-monitor).

3.2 Versterken van de maatschappelijk bijdrage van Kunst en Cultuur Kunst en culturele activiteiten dragen bij aan de ontwikkeling van jong en oud. Daarnaast kan het een bijdrage leveren aan de psychische gesteldheid door zingeving (betekenis aan je leven geven) en het stimuleren van de creativiteit. Ook zien we dat kunst en cultuur steeds meer een maatschappelijke functie hebben. Het brengt mensen bij elkaar en verbindt mensen. Werken met kunst en cultuur draagt bij aan de preventie van zorg en deelname aan de samenleving.

Waar staan we? In Heerde is de kans op psychische problemen toegenomen van 39% in 2016 naar 45% in 2020 (GGD-monitor). Een gebrek aan zingeving kan leiden tot psychische problemen en eenzaamheid. Kunst en culturele activiteiten worden in Heerde in toenemende mate gebruikt om psychische problemen tegen te gaan. Door creativiteit en zingeving worden stress, eenzaamheid, geheugenproblemen en psychische problemen tegengegaan.

Wat zijn onze ambities? Kunst en culturele activiteiten worden meer ingericht en gebruikt voor ontmoeting, sociale binding, kwaliteit van leven en zingeving. Kunst en Cultuur krijgen een nadrukkelijkere functionele rol binnen het sociaal domein. We gaan gerichte kunst en culturele activiteiten inzetten om sociale verbinding, zingeving en de leefbaarheid in de wijken te versterken.

Hoe laten we dit zien? We gebruiken cliëntervaringen om te laten zien welk effect kunst en culturele activiteiten hebben in het terugdringen van bijvoorbeeld psychische problemen en het voorkomen van eenzaamheid.

DOOR CREATIVITEIT EN ZINGEVING WORDEN STRESS, EENZAAMHEID, GEHEUGENPROBLEMEN EN PSYCHISCHE PROBLEMEN TEGENGEGAAN

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.16

3.3 Vrijwilligers ondersteunen, waarderen en stimuleren Vrijwilligers zijn waardevol. Onmisbaar in Heerde. Wij zien dat vrijwilligerswerk de samenleving én de vrijwilliger gezond en veerkrachtig houdt. Vrijwillige inzet zorgt voor sociale innovatie en ondernemerschap doordat inwoners betrokken zijn bij maatschappelijke vraagstukken. Wij ondersteunen, waarderen en stimuleren vrijwilligerswerk.

Waar staan we? Heerde kent veel vrijwilligers. 38% van de inwoners is actief als vrijwilliger. Dit is een stuk hoger dan het Nederlands gemiddelde van 25%. Vrijwilligers in Heerde zijn actief bij uiteenlopende activiteiten. Zoals bij sportverenigingen, maatschappelijke initiatieven, kerken, in de zorg en in welzijn. Veel inwoners doen vrijwilligerswerk bij een organisatie, maar ook veel vrijwilligerswerk wordt uitgevoerd tussen inwoners onderling. Heerde kent een vrijwilligersplatform met een betrokken kerngroep waar krachten van vrijwilligersorganisaties worden gebundeld. We zien dat de vraag naar inzet van vrijwilligers toeneemt. De inhoud van werkzaamheden verandert in meer welzijn en ondersteuning op maat en het verrichten van allerlei hand- en spandiensten. De afgelopen jaren is een dalende lijn te zien in het aantal vrijwilligers, er komen minder nieuwe vrijwilligers. De huidige vrijwilliger wordt ouder en kan zich minder inzetten in de toekomst. Gesprekken met vrijwilligersorganisaties over de ouder wordende vrijwilligers bevestigen dit. Het blijkt in de praktijk dat het lastiger wordt om nieuwe vrijwilligers te vinden en te binden. Daarbij zijn toekomstige vrijwilligers meer divers in hun motieven, wensen en behoeften. De behoefte naar incidenteel vrijwilligerswerk neemt toe en er is een afname in aanbod van (tijds-) intensief vrijwilligerswerk.

Toekomstige vrijwilligers meer divers in hun motieven, wensen en behoeften.

STIP speelt een belangrijke rol in ondersteuning van vrijwilligers In het afgelopen jaar heeft STIP geïnvesteerd in een solide basis voor vrijwilligersondersteuning. Er is een samenwerking in gang gezet waar de coördinator vrijwilligerswerk en sociaal werkers een centrale rol hebben. Pilots met betrekking tot vrijwilligerswerk vallen hier onder. De samenwerking richt zich op verbreding van diverse terreinen waar vrijwilligers actief zijn, zoals welzijn, maatschappelijke activatie en participatie. We werken vanuit een gezamenlijke visie op vrijwilligers. Een digitaal vraag en aanbod kan een belangrijke rol spelen in het vinden, verbinden en samenwerken met andere vrijwilligersorganisaties. Dit is nog onvoldoende ontwikkeld in Heerde. Belangrijk is dat we verkennen hoe dit vorm kan krijgen in de toekomst.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.17

Wij ondersteunen, waarderen en stimuleren vrijwilligerswerk.

Wat zijn onze ambities? Het percentage vrijwilligers in onze gemeente blijft stabiel of neemt toe. We bereiken dit door: • Vrijwilligers te ondersteunen in de uitvoering van hun werkzaamheden. • Vrijwilligerswerk en samenwerking met organisaties te verbreden op verschillende (beleids-) domeinen zoals jeugd, onderwijs, participatie, veiligheid, groen, armoede en schulden, (informele) zorg, cultuur, sport etc.. Dit doen we onder diverse (leeftijds-) groepen. • Vrijwilligers(-organisaties) te ondersteunen om, in samenhang en met afstemming, samen te werken aan maatschappelijke doelen die gericht zijn op de toekomst.

Hoe laten we dit zien? Het percentage vrijwilligers in de gezondheidsmonitor van de GGD is over 4 jaar gelijk gebleven of toegenomen. Vrijwilligers zijn waardevol. Onmisbaar in Heerde. Wij zien dat vrijwilligerswerk de samenleving én de vrijwilliger gezond en veerkrachtig houdt. Vrijwillige inzet zorgt voor sociale innovatie en ondernemerschap doordat inwoners betrokken zijn bij maatschappelijke vraagstukken. Wij ondersteunen, waarderen en stimuleren vrijwilligerswerk.

3.4 Mantelzorgers ondersteunen en waarderen Iemand is mantelzorger als hij of zij langer dan drie maanden en/of acht uur per week ondersteuning geeft aan een naaste. In de gemeente Heerde zien en waarderen we mantelzorgers. Een mantelzorger vervult een waardevolle taak in de informele zorg en is daarmee een belangrijke pijler van onze samenleving. Door mantelzorgers te ondersteunen kunnen zij dit langer en met plezier volhouden. De vergrijzing en het langer thuis wonen zorgt ervoor dat steeds meer ouderen in de toekomst langer zelfstandig blijven wonen. Deze ontwikkelingen leggen een grotere druk op de belasting van mantelzorgers. Er komen meer mensen die mantelzorg ontvangen dan mantelzorgers. Hierdoor komt het aantal mantelzorgers onder druk te staan. In 2018 waren er voor één ontvanger ongeveer vijf mantelzorgers nodig. In 2040 wordt geschat dat deze verhouding gedaald is naar drie mantelzorgers op één ontvanger. Om aan de groeiende zorgvraag te voldoen, wordt in de toekomst naar verwachting vaker een beroep gedaan op mensen die mantelzorg verlenen en daarnaast werken. Mogelijk dat een tekort aan mantelzorgers in de toekomst opgevangen moet worden vanuit betaalde zorg. Om ervoor te zorgen dat de groep mantelzorgers niet overbelast raakt, is aandacht en passende ondersteuning van belang.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.18

Waar staan we? In de gemeente Heerde is 18% van de inwoners mantelzorger. Van de mantelzorgers geeft 2% aan zwaar belast te zijn. Het aantal mantelzorgers in Heerde is licht toegenomen en ligt hoger dan het landelijk gemiddelde met 14% mantelzorgers. Het aantal ontvangers van mantelzorg is toegenomen, van 11% in 2016 naar 15% in 2020. Ook kennen we ongeveer 80 jonge mantelzorgers die in hun thuissituatie (zorg) taken oppakken. Deze situaties kunnen kwetsbaar zijn en hebben een grote impact op het leven van een kind en hun toekomst We waarderen de inzet van mantelzorgers en bieden hen ondersteuning. Dit is vast onderdeel binnen de werkwijze van STIP. Mantelzorgers ontvangen ondersteunende informatie, er is lotgenotencontact, diverse vormen van respijtzorg zoals logeervoorzieningen en dagbesteding. Mantelzorgers ontvangen jaarlijks waardering op verschillende manieren zoals het mantelzorgcompliment. Hierdoor worden mantelzorgers gehoord en in hun situatie gekend. Er is in 2020 een onderzoek gedaan in Heerde naar de behoeften die leven onder mantelzorgers. Het onderzoek geeft aan dat ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers herhaaldelijk onder de aandacht gebracht moet worden. Ook moet er heldere (fysieke) informatievoorziening komen voor oudere inwoners. Tenslotte wordt aanbevolen om respijtzorg in de thuissituatie meer bekend te maken onder mantelzorgers.

Uit evaluatie in 2021 komt naar voren dat de mantelzorgwaardering op prijs wordt gesteld door mantelzorgers.

Wat zijn onze ambities? Onze ambitie zijn: • Overbelasting bij (jonge) mantelzorgers wordt voorkomen. • (Jonge) mantelzorgers worden gezien en gewaardeerd.

Dit bereiken we door: • Overbelasting bij mantelzorgers tijdig te signaleren. • Het ondersteuningsaanbod op diverse manieren bij mantelzorgers onder de aandacht te brengen. • Respijtzorg te ontwikkelen die aansluit bij de behoeften van ontvangers.

Hoe laten we dit zien? Het percentage zwaarbelaste mantelzorgers in de gezondheidsmonitor van de GGD blijft gelijk of neemt af.

Met aandacht en passende ondersteuning voorkomen dat mantelzorgers niet overbelast raken.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.19

4. G ezondheid als basis

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.20

4. Inleiding Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’. Gezondheid gaat ook over veerkracht, over meedoen in de maatschappij, betekenisvol werk hebben en over de omgeving waarin je leeft. Mensen zijn er in beginsel zelf verantwoordelijk voor dat ze gezond eten, goed voor zichzelf zorgen, voldoende bewegen, sociale contacten onderhouden en naar school of werk gaan. Maar niet iedereen leeft in de omstandigheden om zelf gezonde keuzes te maken en de dagelijkse verleidingen te weerstaan. Sommige mensen hebben daarvoor te weinig grip op hun gezondheid. Ze missen het vermogen om die grip te vergroten. Ook is er een grote groep mensen met een beperking die niet in staat is om mee te doen in de maatschappij. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving. Ze hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. Het gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid. Het gaat ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. We pakken de gezondheidsvraagstukken vanuit een breed perspectief aan, waarbij we de verschillende domeinen overstijgen. Het gaat er niet om wat iemand niet meer kan, maar juist om wat iemand wel kan, belangrijk vindt en eventueel wil veranderen.

Voor de periode 2022-2027 geven we binnen dit thema aandacht aan het terugdringen van overgewicht, roken en alcoholgebruik en we stimuleren sport en bewegen. Ook geven we aandacht aan het bevorderen van de mentale gezondheidsproblematiek bij jongeren en het organiseren van een doorgaande lijn in de jeugdgezondheidszorg.

4.1 Terugdringen overgewicht, roken en middelengebruik Overmatig alcoholgebruik, ongezonde voeding, te veel zitten en roken zijn verreweg de grootste oorzaak voor ziektelast in Nederland, met 35.000 doden en 9 miljard euro aan zorguitgaven per jaar. Ongezond gedrag wordt vooral bepaald door blootstelling aan omgevingsprikkels: zien roken doet roken bijvoorbeeld. Een overdaad aan verleidingen maakt het voor veel mensen bijna onmogelijk om minder en gezonder te eten of af te zien van alcohol. Vooral mensen met erfelijke aanleg of met aangeleerd gedrag in de vroege kinderperiode hebben moeite om weerstand te bieden tegen deze prikkels. Bij sommige inwoners leidt dit tot middelengebruik naast het roken en het alcoholgebruik.

Waar staan we?

50% VAN DE INWONERS HEEFT OVERGEWICHT

INHOUDSOPGAVE

In de gemeente Heerde heeft 50% van de inwoners overgewicht en houdt circa 45% (regiogemiddelde 41%) van de inwoners zich aan de alcoholrichtlijn. 16% van de inwoners met de leeftijd van 19+ rookt (regiogemiddelde 22%). Aandacht voor het niet roken en het stoppen met roken blijft dan ook een aandachtspunt. We hebben een Lokaal Preventieakkoord opgesteld dat gebaseerd is op een Nationaal Preventieakkoord. Binnen dit akkoord zijn er met veel lokale organisaties afspraken gemaakt om overgewicht en het gebruik van middelen terug te dringen. Gezamenlijk bepalen de deelnemende partners welke doelen er jaarlijks behaald moeten worden. Daarnaast sluiten we aan bij regionale projecten.

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.21

Wat zijn onze ambities?

WE LEGGEN HET ACCENT OP GEZONDE VOEDING EN VOLDOENDE BEWEGING OM ZO OVERGEWICHT TERUG TE DRINGEN

Het doel is dat we inwoners, jongeren en ouderen, bewust maken van de negatieve effecten van het gebruik van alcohol en roken. Daarnaast leggen we het accent op gezonde voeding en voldoende beweging om zo overgewicht terug te dringen. We willen de ambities realiseren die zijn vastgelegd in het lokale preventieakkoord, dat zijn: • Het opzetten van projecten gericht op het terugdringen van overgewicht, roken en middelengebruik. We monitoren de voortgang en het uitvoeren van de acties uit het lokale preventieakkoord, het regionale project Rookvrije Generatie en activiteiten rondom preventie drugsgebruik. •  Handhaving en preventie werken nauw samen op het gebied van problematisch middelengebruik. Dit zien we terug in de gezamenlijke uitvoering van nieuwe vormen van preventieve aanpak.

Hoe laten we dit zien? • Het aantal inwoners met overgewicht neemt af volgens de GGD-gezondheidsmonitor. • Het aantal inwoners dat rookt en middelen gebruikt neemt af volgens de GGD gezondheidsmonitor.

Sport en bewegen zijn belangrijke middelen om gezond op te groeien en vitaal ouder te worden Foto: Schaapkooi

4.2 Stimuleren van sport en bewegen Sport en bewegen zijn belangrijke middelen om gezond op te groeien en vitaal ouder te worden. Voldoende beweging heeft invloed op zowel je lichamelijke als psychische gesteldheid. Het draagt bij aan het voorkomen van overgewicht en het helpt om fit te blijven. Daarnaast hebben sporten en bewegen ook een maatschappelijk functie: het brengt mensen bij elkaar.

Waar staan we? Uit cijfers van GGD-gezondheidsmonitor 2020 blijkt dat in Heerde 53% van de volwassenen en senioren voldoet aan de beweegrichtlijnen 2017 (was in 2016 nog 50%). Deze beweegrichtlijnen zijn 150 minuten per week matig intensieve inspanning, 2x per week sporten en het voorkomen van veel stilzitten.

Wat zijn onze ambities? •  We stimuleren de sport- en beweegdeelname onder alle inwoners van de gemeente Heerde, zowel in georganiseerd als ongeorganiseerd verband.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.22

•  We zorgen voor duurzame sportaccommodaties met vitale verenigingen die in verbinding staan met het sociale domein. We realiseren de ambities en doelstellingen uit het lokale sport- en beweegakkoord Heerde.

Hoe laten we dit zien? • We monitoren de effecten van de projecten binnen het lokale sport- en beweegakkoord Heerde. • We zien een toename in het percentage mensen dat beweegt en sport. Hiervoor gebruiken we onder andere de gegevens van de gezondheidsmonitor van de GGD.

4.3 Bevorderen mentale gezondheid bij kinderen en jongeren Een toenemend aantal kinderen en jongeren heeft te maken met mentale gezondheidsproblematiek. De coronacrisis en bijbehorende maatregelen heeft deze ontwikkeling negatief beïnvloed. Met name diegenen die zich al in een kwetsbare positie bevonden zijn extra geraakt door de gevolgen van corona. En hoewel veel jongeren draagkrachtig zijn, leven vragen rondom het mentaal welzijn onder een bredere groep jongeren. Niet alleen de coronamaatregelen, maar ook toenemende prestatiedruk speelt hierin een rol.

Waar staan we? Al voor het uitbreken van de coronacrisis waren er zorgen over het welbevinden van jongeren. In 2019 had één op de vier een matig tot verhoogd risico op het ontwikkelen van psychosociale problematiek. De coronamaatregelen hebben deze negatieve tendens nog eens versterkt. Jongeren in Heerde geven aan dat ze zich zorgen maken om hun mentale gezondheid. Tijdens de brainstormsessie over dit thema kwam naar voren dat jongeren graag iets willen hebben om naar uit te kijken, zoals een feestje of een evenement. Daarnaast missen ze een veilige plek waar ze zichzelf kunnen zijn en ze zich kunnen ontwikkelen. We constateerden dat er niet één oplossing is voor alle jongeren met psychosociale problemen.

Wat zijn onze ambities?

ONZE AMBITIE IS DAT ELKE JONGERE WEET WAAR HIJ TERECHT KAN ALS HIJ NIET LEKKER IN ZIJN VEL ZIT

INHOUDSOPGAVE

• We willen de samenwerking met het onderwijs op het thema mentaal welzijn versterken. • We willen realiseren dat jeugdigen in hun omgeving durven te spreken over mentaal welzijn. Er rust geen taboe meer op mentale problematiek. • Elke jongere weet waar hij terecht kan voor vragen als hij niet lekker in zijn vel zit. • We willen de zorgproducten Jeugd-GGZ te onderzoeken, en waar nodig verbeteren en verrijken.

Hoe laten we dit zien? • Over vier jaar geven jongeren minstens een 7 aan het leven volgens de GGD-gezondheidsmonitor. • Jongeren ervaren minder taboes rondom mentale gezondheid (kwalitatief onderzoek). • Jongeren zijn op de hoogte van het aanbod aan (ondersteunings-)activiteiten (kwalitatief onderzoek). • Het aantal jeugdigen dat jeugd-GGZ ontvangt is afgenomen volgens de GGD gezondheidsmonitor.

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.23

4.4 Organiseren doorgaande lijn jeugdgezondheidszorg Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind zijn heel belangrijk voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen -zowel fysiek als mentaal- op latere leeftijd2. De gemeente Heerde is verantwoordelijk voor de jeugdgezondheidszorg voor kinderen van 0-18 jaar. Deze taak wordt uitgevoerd door twee organisaties. De jeugdgezondheidszorg van 0-4 jaar wordt uitgevoerd door Vérian. De jeugdgezondheidszorg van 5-18 jaar verzorgt de GGD. Er zit dus een ‘knip’ in de jeugdgezondheidszorgdienstverlening. Op de vierde verjaardag van een kind vindt de overdracht plaats tussen de organisaties.

Waar staan we? De uitvoeringorganisatie van de jeugdgezondheidszorg presenteert eenmaal per jaar een overzicht van het aantal risicofactoren in het kinddossier. Deze hebben te maken hebben met het kind en/of de ouder. Deze risico’s kunnen op een later moment uitmonden in problemen. In 2021 waren er 222 kinderen met een kinddossier met risicofactoren.

De eerste 1000 dagen van een kind zijn heel belangrijk voor een goede start.

Wat zijn onze ambities?

IEDER KIND VERDIENT DE BEST MOGELIJKE START VAN ZIJN OF HAAR LEVEN

De komende jaren willen we ons inspannen om de jeugdgezondheidszorg als een doorgaande lijn te organiseren. Waarbij we speciale aandacht hebben voor de eerste 1000 dagen van een kind. Dit gaan we doen door middel van: • Het uitvoeren van de pilot 0-12 jaar. Hierbij vragen we aan de jeugdgezondheidszorgaanbieders om meer intensief met elkaar samen te werken. Dit om de overdracht van kinderen die 5 jaar worden, zo soepel mogelijk te laten verlopen. • Uitvoeren van het actieprogramma ‘kansrijke start’. Hierbij willen we ook de verloskundigen in onze gemeente betrekken.

Hoe laten we dit zien? • Door de pilot 0-12 jaar werken jeugdzorgprofessionals beter samen volgens deelnemende ouders aan de pilot (kwalitatief onderzoek). • Vanaf 2023 tot 2027 zijn er jaarlijks 5 minder kinddossiers met risicofactoren aanwezig.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.24

5. Veilig en leefbaar

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.25

5. Inleiding Mensen kunnen beter functioneren als ze in een draagkrachtige omgeving wonen met goede sociale voorzieningen. Ook zijn voldoende mogelijkheden tot laagdrempelige deelname aan de samenleving belangrijk. Dit geldt vooral voor mensen die kwetsbaar zijn of een zorgbehoefte hebben. Maar ook voor jongeren die samen activiteiten willen ondernemen en mogelijkheden zoeken om zich te kunnen ontwikkelen. Zo maken we wijken leefbaar, bevorderen we sociale samenhang en voorkomen we veel zorg- en hulpvragen. Veiligheid en vertrouwen zijn de smeerolie voor onze samenleving. Als mensen zich veilig voelen, durven zij zich vrij te bewegen en samen te werken. Voor kinderen is het belangrijk om in een veilige omgeving op te groeien. Een leven met liefde en aandacht is belangrijk voor een kind om zich te ontwikkelen. Het gevoel veilig te zijn is ook een basale menselijke behoefte en een recht voor kinderen. Voor de periode 2022-2027 geven we binnen dit thema aandacht aan: • het versterken van het netwerk rondom mensen met dementie. • het verminderen van huiselijk geweld. • het ondersteunen van psychische kwetsbaarheid in de eigen omgeving vanuit het beschermd thuis wonen. • Het bevorderen van het langer thuis wonen voor ouderen.

5.1 Versterken van het netwerk rond mensen met dementie Dementie is een ziekte waarbij de geestelijke vermogens ernstig afnemen. Tijdens het ziekteproces neemt zowel het aantal als de ernst van de klachten toe. Daardoor kan iemand in het dagelijks leven minder goed of niet meer functioneren. Mensen met dementie leven gemiddeld 6,5 jaar met de ziekte. Gemiddeld zorgen mantelzorgers 40 uur per week voor hun naaste die dementie heeft. Voor mensen met dementie en hun mantelzorgers is de leefomgeving en de sociale ondersteuning erg belangrijk.

Waar staan we?

GEMIDDELD ZORGEN MANTELZORGERS 40 UUR PER WEEK VOOR HUN NAASTE DIE DEMENTIE HEEFT

Eén op de vijf Nederlanders krijgt dementie. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen in Heerde toe. Hierdoor houden we rekening met een stijging van het aantal inwoners met dementie. Dit vraagt om draagkracht van de leefomgeving door een goede samenwerking tussen alle betrokken partijen. De gemeente Heerde zet zich actief in om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving. We maken vanuit STIP begeleiding op maat mogelijk voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit doen we samen met onze ketenpartners en de casemanagers dementie. Er zijn verschillende vormen van dagbesteding. Bij STIP bieden we de lichtere vormen van dagbesteding. Onze ketenpartners bieden dagbesteding waarbij meer er meer expertise gevraagd wordt in het begeleiden van de inwoner. Er is aanbod voor zowel lichte als zwaardere geheugenproblemen, waarbij er ook oog is voor de mantelzorgers.

INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.26

Wat zijn onze ambities? Inwoners met dementie moeten zo lang mogelijk volwaardig mee kunnen blijven doen in onze samenleving. Hiervoor willen we onderzoeken welke specifieke drempels mensen met dementie en hun mantelzorgers ervaren in het huidige (zorg)aanbod. Samen met onze ketenpartners ontwikkelen we daarom mogelijkheden om deze drempels weg te nemen.

Hoe laten we dit zien? •  We hebben zicht op het aantal inwoners met dementie, welke behoeftes zij hebben en welke drempels zij ervaren. •  We maken een integraal actieplan om deze drempels weg te nemen. Dit doen we met de partijen die zich met dementie bezig houden. •  We sluiten aan bij initiatieven van de huisartsen en zoeken samenwerking met de zorgverzekeraars om de ondersteuning voor dementerenden te optimaliseren.

5.2 Huiselijk geweld verminderen Huiselijk geweld raakt de veiligheid van kinderen en volwassenen. Stress, bedreiging of angst is belastend en heeft effect op de gezondheid, het mentaal welbevinden en de ontwikkeling. Een effectieve aanpak van huiselijk geweld vraagt om een duidelijke verdeling van rollen en taken. Daarbij is samenwerking met (veiligheid)partners essentieel. Veiligheid staat hierbij voorop. We zien dat we er vaak veel hulpverleners en andere partijen betrokken zijn bij huishoudens waar veiligheidsproblemen zijn. De communicatie tussen deze partijen is nog niet optimaal. Hierdoor ontbreekt soms de samenhang tussen de ingezette interventies. Ons doel is om deze acties beter op elkaar af te stemmen. Ook werkt de jeugdbeschermingsketen nog teveel in een estafettemodel in plaats van in teamverband. Elke organisatie voert nu alleen haar eigen taak uit en geeft de verantwoordelijkheid daarna door, in plaats van samenwerking. Daarnaast besteden we meer aandacht aan specifieke problematiek en/of doelgroepen. Denk hierbij aan ouderenmishandeling en problematische echtscheidingen.

Waar staan we?

VANUIT STIP WERKEN WE SAMEN MET VEILIGHEIDSPARTNERS, ZOALS DE POLITIE, VEILIG THUIS EN DE JEUGDBESCHERMING.

De meldingen van Veilig Thuis vertellen ons iets over de grootte van de problematiek van huiselijk geweld in Heerde. Het is bekend dat niet al het huiselijk geweld wordt gemeld. In Heerde zetten we in op het signaleren en melden van huiselijk geweld, zodat iedereen die huiselijk geweld ervaart dit meldt. Hierdoor stijgt het aantal meldingen bij Veilig Thuis en kunnen we tijdig interventies inzetten. In 2021 zijn er in de eerste helft 16 meldingen van huiselijk geweld bekend vanuit Heerde bij meldpunt Veilig Thuis. Er is 26 keer advies ingewonnen door professionals en inwoners rondom huiselijk geweld. De politie (47%) en het onderwijs (27%) hebben het meest gemeld. Vanuit STIP werken we samen met veiligheidspartners, zoals de politie, Veilig Thuis en de Jeugdbescherming. Binnen STIP werken we met de meldcode huiselijk geweld. Deze meldcode verplicht professionals een melding bij Veilig Thuis te doen bij vermoedens van huiselijk geweld. Daarnaast zijn er twee aandachtsfunctionarissen die advies en ondersteuning bieden bij een vermoeden van huiselijk geweld. We werken met een veiligheidsplan dat risicogestuurd en herstelgericht is.

Wat zijn onze ambities?  e willen huiselijk geweld en kindermishandeling terugdringen door: W • Iedereen die beroepshalve te maken krijgt met (mogelijke) situaties van huiselijk geweld of kindermishandeling weet welke (specialistische) ondersteuning beschikbaar is INHOUDSOPGAVE

KADERDOCUMENT SOCIAAL DOMEIN GEMEENTE HEERDE 2022-2027

P.27

WE VERBETEREN HET SIGNALEREN VAN HUISELIJK GEWELD

en kent de meldcode en kan werken met een veiligheidsplan. • Voor slachtoffers is veiligheid duurzaam geborgd. Er is passende hulp beschikbaar en ook aan plegers wordt hulp geboden. • Partijen binnen zorg en straf zijn met elkaar in overleg over de aanpak van huiselijk geweld, waarbij de visie gefaseerde ketenzorg leidend is. • Binnen het thema huiselijk geweld hebben we aandacht voor specifieke doelgroepen en thema’s (zoals ouderenmishandeling, financiële uitbuiting, mensenhandel, etc). • Binnen STIP is een relatie- en echtscheidingscoach werkzaam, die al vroeg in het scheidingsproces in beeld is. • We hebben een netwerk van professionals, die samenwerken rondom het thema scheiden.

Hoe laten we dit zien? • We verbeteren het signaleren van huiselijk geweld. Dit zien we in eerste instantie door een stijging van het aantal meldingen en adviesvragen richting Veilig Thuis. Ook zien we een stijging van het percentage meldingen vanuit STIP. • Nadat de signalering verbeterd is, realiseren we door het ingezette beleid een daling in het aantal casussen van huiselijk geweld en kindermishandeling. • Het aantal (huiselijke geweld)casussen bij STIP waarbij echtscheidingen speelt is gedaald. Daarmee daalt het aantal ingezette maatwerkvoorzieningen. • Het aantal Onder Toezichtstellingen (OT’s) en besprekingen aan de jeugdbeschermingstafel zijn gedaald naar maximaal 1 problematische scheiding per jaar. Ook komt huiselijk geweld als gevolg van een problematische scheiding niet meer voor in 2027.

5.3 Psychisch kwetsbare inwoners ondersteunen Psychische klachten hebben te maken met gevoelens, gedachten en gedrag. Mensen voelen zich bijvoorbeeld somber, gespannen, eenzaam of moe. Soms houdt dit gevoel langer aan en is er ondersteuning nodig. De gemeente Heerde ondersteunt met verschillende maatregelen binnen het programma Beschermd Thuis. Beschermd Thuis is gericht op psychische ondersteuning voor mensen met psychische en psychosociale klachten. Waar mogelijk in de eigen omgeving. Dit doen we door het aanbieden van ondersteuning bij problemen met zelfredzaamheid, regieverlies, verslaving en maatschappelijke opvang. De komende jaren ligt de focus op het behoud van een goede samenwerking in de regio. Daarnaast willen we de lokale infrastructuur aanpassen, zodat we herstel in eigen omgeving kunnen bieden. De gemeente Heerde ontvangt zelf middelen om de ondersteuning voor mensen met psychische kwetsbaarheid te regelen. De komende jaren neemt het budget voor beschermd wonen af. Om ons hierop voor te bereiden is er een financiële verdeling gemaakt voor de komende jaren. De gemeente Heerde blijft samenwerken in de regio om de zogenoemde transitie samen vorm te geven. Dit is weergegeven in een regionaal Kaderdocument en samenwerkingsconvenant. We onderscheiden vijf thema’s: zorginfrastructuur in de wijk, welkom in de woonomgeving, werk, dagbesteding en financiële mogelijkheden.