5.2. Accommodatiebeleid Gemeente Heerde 2024
Tekst van het document
Accommodatiebeleid Gemeente Heerde 2024 Eindrapport
Aan
Gemeente Heerde t.a.v. de heer D. van Brussel Eperweg 5 8181 ET Heerde
Van
Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD Amersfoort Auteurs
Ruud Manenschijn Project
Accommodatiebeleid Gemeente Heerde 2024 Betreft
Eindrapport Ons kenmerk
240234.D01/RMA/LSC Datum
16-09-2024
© 2024 Hospitality Group
Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.
2
Inhoud 1.
2.
3.
4.
5.
6.
De Context
5
1.1.
Aanleiding en opdracht
5
1.2.
De werkwijze
5
1.3.
Reikwijdte
6
1.4.
Leeswijzer
7
Het huidige accommodatiebeleid
8
2.1.
Inleiding
8
2.2.
De onderwerpen
8
De accommodaties, verenigingen en stichtingen
10
3.1.
Inleiding
10
3.2.
Aanbod van accommodaties
10
3.3.
Gebruik/bezetting
13
3.4.
Staat van verenigingen en stichtingen
14
3.5.
Tarieven
15
3.6.
Beheer en exploitatie
16
3.7.
Samenvattende conclusie
17
Ontwikkelingen en opgaven
19
4.1.
Inleiding
19
4.2.
Samenstelling bevolking
19
4.3.
Vitaliteit en zelfredzaamheid
19
4.4.
De maatschappelijke opgave en beleidsspeerpunten
20
4.5.
Samenvattende conclusie
21
Uitgangspunten nieuw beleid
22
5.1.
Inleiding
22
5.2.
Samenvattend
22
Het afwegingskader
24
6.1.
Inleiding
24
6.2.
Voor wie?
24
6.3.
De thema’s
24
6.4.
Welke type accommodaties en welke onderdelen?
26
6.5.
Het gebruik
27
3
7.
De beleidsregels
29
7.1.
Inleiding
29
7.2.
De gemeentelijke rol
29
7.3.
Tarieven en huursystematiek
32
8.
Financiële consequenties
35
8.1.
Inleiding
35
8.2.
Binnensport
35
8.3.
Buitensport
35
8.4.
Multifunctionele accommodaties (MFA’s)
38
8.5.
Hoe verder
38
Bijlage 1: Uitgangspuntennotitie nieuw accommodatiebeleid
40
Bijlage 2: Afwegingskader
40
Bijlage 3: Demarcatielijst
41
Bijlage 4: Onderbouwing financiën buitensport
44
Bijlage 5: Regeling voor over- en ondercapaciteit buitensport
46
4
1. De Context 1.1. Aanleiding en opdracht De gemeente Heerde beschikt over vier dorpskernen, te weten: Heerde, Wapenveld, Veessen en Vorchten. Meer dan 90% van de inwoners woont in Heerde en Wapenveld. Voor beide dorpen is er sprake van een goed gespreid aanbod van sportaccommodaties en multifunctionele accommodaties. In Veessen en Vorchten is er een kleine MFA gesitueerd. Voor deze accommodaties heeft de gemeente enkele jaren geleden accommodatiebeleid opgesteld. Inmiddels zijn we een aantal jaren verder en is er een brede roep om nieuw accommodatiebeleid. Eind 2022 heeft de Rekenkamercommissie onderzoek naar het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde laten uitvoeren. Er zijn twee hoofdvragen geformuleerd: ▪ Hoe doelmatig en doeltreffend is het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde? ▪ Hoe wordt dat beleid uitgevoerd? Samengevat is geconcludeerd dat het huidige accommodatiebeleid binnen de gemeente niet voldoet aan de vereisten van doelmatigheid en doeltreffendheid. Er heerst een gebrek aan duidelijkheid met betrekking tot de te behalen doelen en de interpretatie van kernbegrippen, zoals bijvoorbeeld privatisering. Ondanks het benoemen van diverse kaders, ambities en uitgangspunten ontbreekt het aan een heldere strategie waar de gemeente precies op inzet en waarom.
De gemeente heeft daarom als doelstelling om deze collegeperiode een geactualiseerd, gedragen accommodatiebeleid met heldere, eenduidige kaders, doelstellingen en uitgangspunten vast te laten stellen. De gemeente heeft behoefte aan onderbouwde handvatten voor het nemen van beslissingen over (financiële) bijdragen aan de totstandkoming en instandhouding van accommodaties. Wij stellen voor om een afwegingskader te gebruiken als onderbouwingsinstrument. Voorliggende notitie is het accommodatiebeleid waarin het afwegingskader (en de werking hiervan) centraal staat. Daarnaast is de vertaling gemaakt naar concrete beleidsregels, waaruit duidelijk wordt waar de gemeente voor aan de lat staat en welke verantwoordelijkheden en financieringen voor rekening komen van de gebruikers.
1.2. De werkwijze Hospitality Group heeft de opdracht gekregen om de gemeente te ondersteunen bij het vormgeven van nieuw accommodatiebeleid. Voor de ontwikkeling van het accommodatiebeleid is een proces doorlopen met veel ruimte voor interactie met verenigingen, stichtingen, beleidsmedewerkers van de gemeente, het college en de raad. De input van deze bijeenkomsten is meegenomen bij de vormgeving van het nieuwe accommodatiebeleid. De volgende activiteiten zijn uitgevoerd: Inventarisatie ▪ De kenmerken van de vier dorpskernen: Wij zijn gestart met het in kaart brengen van de kenmerken van de dorpen. Dit om een goed beeld te vormen van de maatschappelijke opgave per wijk of dorp. Dit hebben wij gedaan op basis van openbare data van het CBS, PBL, GGD, RIVM, et cetera. ▪ Het aanbod van accommodaties: Het aanbod en gebruik van de accommodaties is – op basis van gegevens van de gemeente en gesprekken met verenigingen en stichtingen - in kaart gebracht.
5
▪
▪
De maatschappelijke opgave en beleidsspeerpunten: De belangrijkste inhoudelijke doelstellingen van gemeente en haar maatschappelijke partners, die mede bepalend zijn voor de behoefte aan accommodaties, zijn door ons in kaart gebracht. Dat is gedaan door het bestuderen van beleidsdocumenten op het gebied van bewegen, cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg. Ook zijn gesprekken gevoerd met medewerkers van de gemeente en vertegenwoordigers van maatschappelijke instellingen. Oordeel over het vorige accommodatiebeleid: De uitkomst van het rekenkameronderzoek is besproken met medewerkers van de gemeente en verenigingen en stichtingen die de accommodaties beheren en/of gebruiken.
Opstellen uitgangspuntennotitie Uitgangspunten: Op basis van al deze informatie zijn uitgangspunten voor het nieuwe accommodatiebeleid opgesteld. Die uitgangspunten zijn gebaseerd op de inhoudelijke doelstellingen, op ons beeld van het aanbod van accommodaties, op de meningen en visies van de stichtingen, verenigingen, college en raad. De uitgangspunten zijn beschreven in de uitgangspuntennotitie. Deze uitgangspuntennotitie is besproken met de Projectgroep (vertegenwoordigers ambtelijk), met de verenigingen en stichtingen die de accommodaties beheren en/of gebruiken en met het college van B&W. Opstellen afwegingskader en discussienotitie Na de uitgangspuntennotitie, zijn de uitgangspunten vertaald naar een afwegingskader en diverse scenario’s voor de bijdrage en rolverdeling bij totstandkoming en instandhouding van accommodaties. De uitgangspunten, werking van het afwegingskader en de scenario’s voor totstandkoming en instandhouding zijn vervolgens beschreven in een discussienotitie. Deze discussienotitie, met voorkeursrichtingen van het college, is voorgelegd aan de raadscommissie om richtinggevende kaders op te halen voor de verdere vormgeving van het nieuwe accommodatiebeleid. Opstellen conceptaccommodatiebeleid Na de raadscommissie heeft het nieuwe beleid verder vorm gekregen.
Het afwegingskader, de nieuwe beleidsregels en mogelijke (toekomstige) gevolgen voor de verenigingen en stichtingen zijn in een conceptrapportage vastgelegd. Dit concept is besproken met de Projectgroep en tijdens een brede inloopbijeenkomst waarvoor alle sociaal- culturele organisaties, sportverenigingen en overige gebruikers van gemeentelijke accommodaties die bij de gemeente bekend zijn een uitnodiging hebben ontvangen. De doelstellingen, uitgangspunten, het afwegingskader en beleidsregels voor totstandkoming en instandhouding zijn gedetailleerd beschreven in voorliggende notitie, het eindrapport.
1.3. Reikwijdte Het accommodatiebeleid betreft accommodaties die onderdak bieden aan verenigingen, stichtingen en andere (maatschappelijke) initiatieven. Het gaat om binnen- en buitensport en multifunctionele accommodaties (MFA’s) waar een jeugdhonk en een bibliotheek onderdeel van kunnen zijn. Het zwembad en het onderwijs hebben een relatie met het accommodatiebeleid, maar zijn niet als specifiek onderdeel meegenomen. Zwembaden hebben unieke infrastructuur- en onderhoudsvereisten, zoals waterbehandeling, verwarming, luchtvochtigheidscontrole en specifieke veiligheidseisen, inclusief toezicht door gekwalificeerd personeel. Deze factoren maken het beheer en onderhoud van zwembaden complexer en kostbaarder, dat maatwerk vereist.
6
Onderwijsaccommodaties vallen onder het Integraal Huisvesting Plan (IHP) vanwege hun specifieke eisen op het gebied van ruimte, faciliteiten en veiligheid, die verschillen van andere gemeentelijke voorzieningen. Ook wordt Villa Jacoba buiten beschouwing gelaten. Hoewel het een gemeentelijke maatschappelijke accommodatie is, heeft het voornamelijk een museumfunctie en een aparte status als rijksmonument, wat eveneens maatwerk vereist. Dat geldt ook voor musea die geen gemeentelijk eigendom zijn. Musea hebben unieke behoeften op het gebied van beheer en onderhoud die niet gemakkelijk te harmoniseren zijn met andere soorten accommodaties. Bovendien zijn musea vaak minder multifunctioneel en breed inzetbaar voor verschillende doelgroepen, een belangrijk uitgangspunt binnen het accommodatiebeleid.
1.4. Leeswijzer De rapportage is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 treft u het beknopte oordeel van de Rekenkamercommissie over het huidige accommodatiebeleid aan. In hoofdstuk 3 worden de belangrijkste kenmerken van de maatschappelijke accommodaties en hun gebruikers in de huidige situatie in de gemeente Heerde beschreven. Hoofdstuk 4 richt zich op de huidige en toekomstige maatschappelijke opgaven. Op basis van de input uit hoofdstukken 2 t/m 4 zijn uitgangspunten voor het nieuwe accommodatiebeleid geformuleerd. Deze zijn samengevat in hoofdstuk 5. Deze uitgangspunten vormen de basis voor een afwegingskader, waarvan de inhoud en werking in hoofdstuk 6 worden beschreven. In hoofdstuk 7 worden de nieuwe beleidsregels uiteengezet. De financiële consequenties van de voorgestelde beleidsregels worden vervolgens in het laatste hoofdstuk weergegeven.
7
2. Het huidige accommodatiebeleid 2.1. Inleiding Op 3 april 2017 heeft de gemeenteraad de Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020 vastgesteld. Tot de vaststelling van het nieuwe beleid blijft de kadernota uit 2017 van kracht. Zoals in het vorige hoofdstuk beschreven, heeft de Rekenkamercommissie op verzoek van de fracties een onderzoek uitgevoerd naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020. De resultaten van dit onderzoek vormden de aanleiding om nieuw beleid op te stellen. In dit hoofdstuk volgt een beknopte beschrijving van de hoofdonderwerpen uit het huidige beleid, de bevindingen van het Rekenkameronderzoek en de mate waarin deze onderwerpen in het nieuwe beleid aan bod komen.
2.2. De onderwerpen Binnen het huidige accommodatiebeleid staan de volgende onderwerpen centraal: ▪ Privatisering ▪ Investeringen nieuw, vervanging en onderhoud bestaand ▪ Tarieven
Privatisering Het Collegeprogramma 2014-2018 en de kadernota stellen dat “daar waar mogelijk accommodaties moeten worden geprivatiseerd.” Bevindingen: Er zijn inspanningen geleverd, zoals onderhoud aan diverse buitensportaccommodaties met bijbehorende subsidies. Echter, privatisering is niet voldoende uitgewerkt om duidelijke handvatten te bieden voor de uitvoering. Nieuw accommodatiebeleid: In het nieuwe beleid wordt voorgesteld om privatisering als leidend principe los te laten. Een geprivatiseerde situatie is niet uitgesloten, maar de gemeente neemt ongeacht de specifieke situatie van eigendom en beheer, voor vergelijkbare accommodaties, vergelijkbare kosten voor haar rekening (zie hoofdstuk 5: Uitgangspunt harmoniseren en transparantie). Over welke kosten en onderdelen van accommodaties dit gaat, wordt beschreven in hoofdstuk 7 ‘Beleidsregels’.
Investeringen nieuw, vervanging en onderhoud bestaand De gemeente verstrekt investeringssubsidies voor nieuwe en vervangingsinvesteringen. Deze subsidies worden niet meegenomen in de exploitatiebijdrage maar vallen onder aparte beleidsregels. Alleen basisvoorzieningen komen in aanmerking voor een bijdrage, met maximaal 35% van de kosten als subsidie. Bevindingen: Het huidige beleid maakt niet duidelijk dat investeringssubsidies alleen voor basisvoorzieningen zijn. Hierdoor bestaat het risico dat subsidies worden verleend voor nietbasisvoorzieningen. Met "basisvoorzieningen" wordt bedoeld: de essentiële faciliteiten die nodig zijn om de kernactiviteiten van een organisatie of vereniging mogelijk te maken.
8
Nieuwe accommodatiebeleid: In het nieuwe geactualiseerd, gedragen accommodatiebeleid met heldere, eenduidige kaders, doelstellingen en uitgangspunten wordt voorgesteld om een afwegingskader centraal te stellen. Het afwegingskader is een instrument, als onderdeel van het accommodatiebeleid, dat de gemeente gebruikt om onderbouwde en transparante besluiten te nemen over het al dan niet bijdragen aan maatschappelijke accommodaties. In hoofdstuk 6 wordt het afwegingskader en de werking nader toegelicht. Indien er een positieve afweging wordt gemaakt door de gemeente komt een aanvraag in aanmerking voor gemeentelijke bijdrage. Over welke bijdrage en onderdelen van accommodaties dit gaat (wel of geen basisvoorziening) wordt
Tarieven De huidige kadernota stelt uniforme tarieven vast voor niet-geprivatiseerde accommodaties. Er zijn drie huurvormen: kostprijsdekkend, maatschappelijk en marktconform. Gemeentelijke accommodaties worden voornamelijk verhuurd aan maatschappelijke organisaties, met commerciële verhuur als optie bij gebrek aan maatschappelijke gebruikers. De tarieven zijn verdeeld in buitensportaccommodaties (per veld per seizoen/jaar), binnensportaccommodaties (per sportzaal per uur) en overige accommodaties (per m² per jaar). Bevindingen: Huurprijzen voor sportaccommodaties worden door de gemeenteraad vastgesteld, terwijl multifunctionele accommodaties via overeenkomsten worden geregeld. Er is onduidelijkheid over erfpachtconstructies en hoe maatschappelijke tarieven worden bepaald. beschreven in hoofdstuk 7 ‘Beleidsregels’. Nieuwe accommodatiebeleid: In het nieuwe beleid wordt voorgesteld om kostprijsgeoriënteerde tarieven te hanteren. Dit staat beschreven bij de uitgangspunten in hoofdstuk 5. De uitwerking en huursystematiek wordt beschreven in paragraaf 7.3 ‘Tarieven en huursystematiek’.
De basis op orde De gemeente heeft een overzicht van de accommodaties die zij in eigendom, beheer en/of onderhoud heeft. Hoewel er vaak afspraken zijn gemaakt met gebruikers of beheerstichtingen, zijn deze door de jaren heen beperkt vastgelegd in volledige en actuele schriftelijke overeenkomsten. Hierdoor is de informatie vanuit deze afspraken versnipperd, waardoor zowel de ambtelijke organisatie als de gebruikers zelf beperkt kunnen terugvallen op deze afspraken. Daarmee is geconcludeerd dat de basis van het huidige accommodatiebeleid en de uitvoering daarvan nog niet op orde is. Na vaststelling van het nieuwe accommodatiebeleid stellen we voor om de bestaande afspraken met de accommodaties te actualiseren en te herzien aan de hand van de nieuwe kaders en beleidsregels. De nieuwe afspraken worden vastgelegd in schriftelijke overeenkomsten.
9
3. De accommodaties, verenigingen en stichtingen 3.1. Inleiding In dit hoofdstuk worden de belangrijkste kenmerken van de maatschappelijke accommodaties en haar gebruikers, in de huidige situatie, in de gemeente Heerde beschreven. Maatschappelijke accommodaties zijn geen doel op zich, maar ze zijn bedoeld om de maatschappelijke activiteiten van de verenigingen en andere maatschappelijke initiatieven te huisvesten. Voor een nieuw accommodatiebeleid is het dus belangrijk om een goed beeld te krijgen van de vitaliteit van de verenigingen en stichtingen in Heerde. Zonder dat beeld is accommodatiebeleid ‘een slag in de lucht’. Achtereenvolgens wordt inzicht gegeven in het aanbod van accommodaties, het gebruik/de bezetting, de staat van de verenigingen/stichtingen, de tarieven en de wijze van beheer en exploitatie. Het hoofdstuk wordt afgesloten met enkele conclusies.
3.2. Aanbod van accommodaties Aantal In de volgende tabel is het aanbod van accommodaties van de gemeente Heerde samengevat weergegeven. Sporthal de Faberhal valt qua afmetingen onder de noemer sporthal, maar er zijn slechts twee verhuurbare zaaldelen aanwezig. Tabel 1. Aanbod van accommodaties in de gemeente Heerde Type accommodatie Binnensport Sporthal Sportzaal Gymzaal Turnhal Zwembad Buitensport Voetbal Tennis Atletiek Skeelervereniging IJsclub Paardensport Multifunctionele accommodaties MFA’s
Aantal 1 1 3 1 1 5 2 1 1 2 3 5
10
Capaciteit In de volgende tabel is het aantal binnensport- en buitensportaccommodaties per 25.000 inwoners weergegeven, uitgesplitst naar type accommodatie en naar het aantal zaaldelen (gymzaal = 1 zaaldeel, sportzaal = 2 zaaldelen, sporthal = 3 zaaldelen). Voor de buitensport is alleen de vergelijking te maken tussen de meest populaire sporten, waaronder voetbal en tennis. Tabel 2. Aantal binnensportaccommodaties per 25.000 inwoners vergeleken met de regio en Nederland. Type accommodatie Sporthallen Sportzalen Gymzalen Zaaldelen (incl. turnhal) Voetbal Tennis Atletiek
Gemeente Heerde 1,3 1,3 3,9 10,4 6,5 2,6 1,3
Gelderland Noord-Oost 2,8 1,5 6,5 17,9 4,2 3,1 0,3
Nederland 2,2 1,0 6,4 15,0 3,2 2,8 0,3
Bron: Sportaccommodaties in Nederland/Mulier Instituut 2023 Bij deze tabellen moet direct worden opgemerkt dat deze gegevens geen basis bieden voor verregaande conclusies over de verhouding tussen vraag en aanbod in de gemeente Heerde. Het huidige en te verwachten gebruik/de bezetting van de accommodaties zijn in dat kader veel belangrijker. De gemeente Heerde kan uitvoering geven aan haar wettelijke taak om bewegingsonderwijs te faciliteren met de huidige binnensportvoorzieningen. Binnen de gemeente Heerde zijn 5 accommodaties die als MFA kunnen worden bestempeld. Niet alle functies worden echter in alle MFA’s aangeboden. In de Rhijnsburg worden bijvoorbeeld geen sociaal-culturele en of welzijnsactiviteiten georganiseerd. Het totaal aantal vierkante meters voor sociaal-culturele en welzijnsactiviteiten wordt geraamd op circa 3.500. Deze raming is gebaseerd op de oude situatie, waarin het Hof van Cramer is meegerekend. Het landelijke kengetal voor sociaal-culturele en welzijnsactiviteiten per inwoner is 0,13 vierkante meter bruto vloeroppervlak (BVO). In de gemeente Heerde is het circa 0,18 vierkante meter BVO.
Spreiding De accommodaties zijn evenwichtig gespreid over de gemeente. Zie ook voorgaande figuren. De twee grote dorpskernen beschikken vanzelfsprekend over het meeste aanbod. In de nabije toekomst beschikken beide dorpskernen over een grote MFA. In Wapenveld is gestart met de realisatie van een nieuwe MFA met een sportzaal. De functies en gebruikers van MFA Hof van Cramer zullen worden ondergebracht in de nieuwe MFA.
Kwaliteit De kwaliteit van de binnensportaccommodaties wordt door de gebruikers wisselend beoordeeld. De technische levensduur en de mate waarin er onderhoud wordt gepleegd hebben invloed op de beoordeling. Voor de buitensport geldt dat accommodaties en hun verenigingen die op de
11
nominatie stonden voor privatisering, een bijdrage hebben ontvangen om het achterstallig onderhoud aan te pakken om daarna zelf de verantwoordelijkheid te dragen voor beheer en onderhoud van de accommodatie. Er zijn drie relatief jonge MFA’s in de gemeente Heerde en twee MFA’s die ouder zijn, te weten de Hof van Cramer (1978) in Wapenveld en dorpsaccommodatie De Noord (1976) in Veessen. Met de komst van een nieuwe MFA in Wapenveld, ter vervanging van de Hof van Cramer, is er in Wapenveld op korte termijn weer een toekomstbestendig aanbod voor binnensport, sociaal-culturele- en welzijnsactiviteiten. De beheerstichting van MFA De Heerd heeft een aantal verbeterpunten kenbaar gemaakt om de kwaliteit en functionaliteit naar een hoger plan te tillen.
Functionaliteit De MFA’s worden door de gebruikers positief beoordeeld op (multi)functionaliteit, met uitzondering van MFA Hof van Cramer waarin vooral de akoestiek en ruimtelijke indeling belemmeringen vormt om gelijktijdig meerdere activiteiten uit te voeren. In het Theater binnen De Heerd geeft het dorpshuis aan dat de akoestiek gebrekkig is. De sportaccommodaties, die geen onderdeel van een MFA zijn, worden door de gebruikers doorgaans positief beoordeeld op de (multi)functionaliteit. Voor de buitensport geldt dat het algemene beeld is dat sportparken een gesloten uitstraling hebben en daarmee minder toegankelijk zijn voor bijvoorbeeld ontmoeten, bewegingsonderwijs en/of welzijnsactiviteiten overdag. Ondanks dat vier van de vijf voetbalverenigingen over minimaal één kunstgrasveld beschikt, die voor diverse doeleinden dus multifunctioneel gebruikt kan worden, is hier weinig tot geen sprake van.
12
3.3. Gebruik/bezetting Binnensport Het gebruik/de bezetting van de binnensportaccommodaties biedt nog de nodige ruimte om meer gebruikers te huisvesten, voornamelijk in de avonduren. In de volgende figuur is de bezetting van de accommodaties weergegeven, waarbij onderscheid is gemaakt naar gebruik overdag (voornamelijk door scholen) en in de avond (voornamelijk door verenigingen). De bezetting van de weekenden is hierin niet meegenomen. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd: ▪ Voor een maximale bezetting overdag is gerekend met een bezetting tussen 08:30 – 12:00u en 13:00 – 17:00u. ▪ Voor een maximale bezetting in de avond is gerekend met een bezetting tussen 18:00 – 22:00u. In de volgende figuur is per type accommodatie, door middel van een groene stippellijn, weergegeven wanneer sprake is van een goede bezetting. Figuur 1.
De bezetting van binnensportaccommodaties
De vorige figuur laat zien dat het gebruik/bezetting van de gymzalen en sportzalen overal te laag is. Er zijn verschillende verklaringen denkbaar voor de lage bezetting in diverse sportaccommodaties: ▪ Voor gymzaal De Noord is er sprake van een klein verzorgingsgebied met maar één basisschool. ▪ De avondbezetting van gymzalen is doorgaans lager, omdat ze door het kleine oppervlak voor veel verenigingen niet functioneel zijn. ▪ Voor een specifieke turnhal is het lastig om een goede bezetting te realiseren door de mono functionaliteit. Gesteld kan worden dat er ruim voldoende aanbod is om in de behoefte van de binnensportverenigingen te voorzien.
13
Buitensport Voor de buitensportaccommodaties geldt dat er sprake is van overcapaciteit (gemeente breed) voor zowel voetbal als tennis. Op basis van het aantal teams/leden en de planningsnorm van de KNVB en de KNLTB is een berekening gemaakt van het aantal velden dat de verenigingen nodig hebben voor hun trainingen en competities. In de volgende tabel is de verhouding tussen behoefte en aanbod weergegeven, waarbij de behoefte bepaald is door de planningsnorm van de bond en niet door de verenigingen zelf is aangedragen. Bij het huidige aanbod is onderscheid gemaakt tussen natuurgras voetbalvelden (NGV) en kunstgras voetbalvelden (KGV). Tabel 3. Verhouding vraag en aanbod voetbal- en tennisaccommodaties in de gemeente Heerde seizoen 2024-2025 Voetbal (KNVB richtlijnen) Behoefte seizoen 2024-2025 Club VV SEH VV Heerde WZC Wapenveld VV Wapenveld VV Vevo Veessen Club TV Wapenveld Heerder L.T.C.
Wedstrijd 5 (4,5) 2 (2,0) 2 (1,9) 1 (0,3) 1 (1,0)
Training Totaal Kleedkamers 2,5 5 10 1 2 4 1 2 6 1 1 2 1 1 2 Tennis (KNLTB richtlijnen) Behoefte 3-4 5-6
Aanbod NGV 2 2 2 1 1
KGV 2 1 1 0 1
Totaal 4 3 3 1 2
Aanbod 8 7
Overschot & tekort -1 +1 +1 0 +1
+ 4-5 + 1-2
De tabel laat zien dat bij de voetbalverenigingen Vevo Veessen, WZC Wapenveld en VV Heerde sprake is van een overschot aan velden. Het ‘+’ teken geeft aan dat het aanbod groter is dan de behoefte die benodigd is voor het aantal velden dat nu aanwezig is. Voor SEH geldt het tegenovergestelde en is er sprake van een tekort. Voor de tennis werken we met een bandbreedte (70-90 leden per baan) omdat de exacte behoefte voor tennisbanen afhangt van het gebruik van de banen voor competitie, toernooien, trainingen en overige evenementen. Ook speelt de demografische opbouw binnen een vereniging een rol voor de bezetting overdag en ’s avonds. Uit de vorige tabel blijkt dat het aanbod voor beide tennisclubs groter is dan de behoefte, ook wanneer er 90 leden per baan als uitgangspunt gehanteerd wordt.
3.4. Staat van verenigingen en stichtingen Binnen-en buitensport De deelname aan het verenigingsleven in de gemeente Heerde is ronduit hoog. Zo is het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging fors hoger dan het landelijk gemiddelde. Verenigingen en stichtingen in Heerde en Veessen geven aan dat het aantal sportende leden stabiel blijft, uitgezonderd atletiekvereniging De Gemzen en VV SEH waar een stijgende lijn zichtbaar is. In Wapenveld verwachten de meeste sportverenigingen zelfs een stijging van het aantal leden. De meeste verenigingen kijken positief naar het verbreden van hun maatschappelijk aanbod, zoals een
14
programma voor senioren, aanbod voor mensen met een beperking, samenwerking met het onderwijs, ruimte voor ontmoeting, et cetera. Sociaal culturele activiteiten Ook de deelname aan het sociaal-culturele verenigingsleven is hoog. In MFA De Heerd worden, voornamelijk vanaf de middag, diverse culturele activiteiten aangeboden. In MFA Hof van Cramer zijn er ook dagelijks activiteiten. De verwachting is dat ook hier het aantal leden/deelnemers ten minste stabiel blijft. Inhoudelijke samenwerking Er is in de verschillende accommodaties nog weinig sprake van inhoudelijke samenwerking. Inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs, sport, cultuur en welzijn betekent simpelweg dat deze sectoren samenwerken om activiteiten en programma’s te organiseren die de educatieve, sportieve, culturele en welzijnsaspecten met elkaar verbinden. De grootste voordelen zijn dat expertises gebundeld kunnen worden en er een integraal aanbod ontstaat. Bedreigingen Landelijke trends laten zien dat ledenaantallen (onder andere door vergrijzing) teruglopen. De verenigingen in de gemeente Heerde geven echter aan stabiel te blijven. Daarnaast wordt het steeds lastiger om voldoende vrijwilligers te vinden en te behouden. Deze trend is ook voelbaar in Heerde.
Dit neemt niet weg dat verwacht mag worden dat grote groepen inwoners lid blijven van verenigingen en dat de verenigingen en stichtingen hun maatschappelijke functie ook de komende jaren kunnen blijven waarmaken. Dit is een ‘groot goed’ en een gunstige uitgangssituatie voor nieuw accommodatiebeleid. Een andere bedreiging betreft pachtovereenkomsten tussen gemeenten en derden. Zodra een pachtovereenkomst niet wordt verlengd, kan dit grote gevolgen hebben voor de continuïteit van verenigingen en stichtingen. Sportpark Molenbeek is een concreet voorbeeld van een voorziening waar sprake is van een pachtovereenkomst tussen de gemeente en een derde partij, die op korte termijn afloopt.
3.5. Tarieven Binnensport Voor de verschillende binnensportvoorzieningen die eigendom zijn van de gemeente gelden uniforme tarieven. De tarieven zijn in lijn met wat landelijk gebruikelijk is. Buitensport Voor de buitensportvoorzieningen worden per sport uniforme huurtarieven gehanteerd voor accommodaties die eigendom zijn van de gemeente. Daarmee wordt bedoeld dat alle voetbalverenigingen dezelfde huurprijs betalen, maar deze huursom hoeft niet gelijk te zijn aan die van de atletiekvereniging. De huursommen in de gemeente Heerde liggen lager dan het landelijk gemiddelde. Met name de huurtarieven voor de kunstgrasvelden zijn laag. De huurkosten voor een kunstgrasvoetbalveld zijn hetzelfde als voor een natuurgrasveld, terwijl de gemeentelijke instandhoudingskosten van een kunstgrasveld ongeveer twee keer zo hoog zijn. De verenigingen die gebruik maken van kleed- en wasruimten betalen hier geen huursom voor. Dat is opmerkelijk, omdat de gemeente verantwoordelijk is voor het beheer en groot onderhoud van de kleed- en
15
wasruimten en hiervoor ook kosten maakt. Echter, de gemeente is nog niet volledig in staat geweest om alle noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden adequaat uit te voeren. Sociaal- culturele partijen Voor de verschillende MFA’s die in eigendom zijn van de gemeente gelden uniforme tarieven. Dit zijn tarieven per m2. Er zijn enkele uitzonderingen waarbij individuele afspraken zijn gemaakt waar sprake is van een verkapte huursubsidie (bijvoorbeeld door middel van een huurkorting).
3.6. Beheer en exploitatie Binnensport Voor de binnensport geldt dat de gemeente verantwoordelijk is voor beheer- en exploitatie van de Faberhal en gymzalen in de MFA’s, uitgezonderd gymzaal De Heerd. Dat betekent dat de gemeente zorg draagt voor het grote planmatige onderhoud, verantwoordelijk is voor verzekeringen, belastingen en de beheertaken die voortvloeien uit dagelijks gebruik. Voor de Faberhal zijn er afspraken gemaakt met stichting ‘vrienden van de Faberhal’ voor het exploiteren van de kantine. Gebruikers betalen zaalhuur en hebben verder geen rol in beheer en exploitatie. Buitensport Het beheer en de exploitatie van buitensportaccommodaties is wat gecompliceerder. Een van de doelstellingen van het huidige accommodatiebeleid was om de buitensport volledig te privatiseren. Dit betekent dat de verenigingen, eventueel via een stichting, verantwoordelijk zijn voor het beheer, onderhoud, (vervangings-)investeringen, verzekeringen en belastingen. De rol van de gemeente beperkt zich tot het verstrekken van subsidies voor beheer en onderhoud, en het financieren van 35% van de kosten voor nieuwe investeringen of vervangingen. De meeste kleed- en wasruimten van de voetbalverenigingen zijn op kosten van de gemeente gerenoveerd, althans de voetbalverenigingen hebben een bijdrage ontvangen voor achterstallig onderhoud.
Volledige privatisering is echter nog niet gerealiseerd zoals oorspronkelijk voorgesteld. Momenteel ontvangen de buitensportverenigingen (met uitzondering van twee tenniscomplexen, twee maneges, een motorcrossbaan en een menterrein) een onderhoudsbijdrage voor de velden en het omliggende groen. Deze bijdrage verschilt per vereniging of accommodatie en dekt niet de volledige onderhoudskosten. MFA’s De MFA’s in de gemeente Heerde hebben verschillende beheervormen. Het bestuur van de huidige Hof van Cramer bestaat enkel uit vrijwilligers. Er is één betaalde kracht verantwoordelijk voor het dagelijks beheer. De Verbinding in Vorchten wordt volledig beheerd en geëxploiteerd door vrijwilligers. In de Rhijnsberg is het schoolbestuur van Stichting Cambium verantwoordelijk voor beheer en exploitatie, uitgezonderd de gymzaal en sanitaire voorzieningen. Voor een groot gedeelte van De Heerd is een beheerstichting de aangewezen entiteit voor beheer en exploitatie. De verschillen in beheer en exploitatie zijn begrijpelijk omdat deze afhangen van eigendomssituatie, samenwerking, gebruik en multifunctionaliteit van de accommodaties. Extra eisen ontstaan door het aantal gebruikers, bezettingsgraden en inhoudelijke samenwerking. Enkele zorgen en knelpunten, ingebracht door de drie grote MFA’s, voor beheer- en exploitatie zijn navolgend beschreven.
Het is belangrijk om op te merken dat dit opvattingen zijn van de beherende instellingen.
16
De Heerd ▪ De beheerstichting kampt met tekorten, voornamelijk door stijgende energiekosten en sterk oplopende kosten aan onderhoud. ▪ De scholen betalen momenteel niet bij voor de stijgende energiekosten vanwege de Lump Sum-regeling. Hier wordt over onderhandeld. ▪ Het onderhoud is duur door het esthetische ontwerp van het gebouw en structurele kwetsbaarheden zoals het pvc-dak en mankerende klimaatbeheersysteem. Hierdoor zijn de kosten hoger zijn dan in het Duurzame Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) is opgenomen. ▪ Er zijn te weinig bestuursleden, wat de toekomstbestendigheid in gevaar brengt. Daarnaast is er een professionele beheermanager nodig die rechtstreeks onder het bestuur werkt. Hof van Cramer ▪ Er is geen harmonisatie van de tarieven. ▪ Bestuursleden pakken zelf een rol in beheertaken die voortvloeien uit dagelijks gebruik. ▪ Er is geen partij verantwoordelijk voor programmabeheer, zoals het stimuleren van samenwerking, het organiseren van activiteiten en het vervullen van de rol van gastheer of gastvrouw. ▪ Er is te weinig functionele capaciteit, waardoor potentiële huurders vaak worden afgewezen. De Rhijnsberg ▪ Het is geen kerntaak van het schoolbestuur om het beheer en onderhoud van een multifunctionele accommodatie (MFA) zoals deze op zich te nemen. ▪ Er is geen exploitatiebijdrage om het onderhoud op peil te houden.
▪ De kosten voor beheer en onderhoud worden doorberekend aan de huurders die op dat moment in de Rhijnsberg gehuisvest zijn.
3.7. Samenvattende conclusie Het aanbod van accommodaties is voldoende en goed gespreid over de gemeente Heerde. Dat geldt voor zowel de binnen- en buitensport als voor de MFA’s. Het aantal zaaldelen voor de binnensport is lager dan landelijk gebruikelijk, maar de bezetting laat zien dat er nog meer dan voldoende ruimte is om sportieve activiteiten te huisvesten. Ondanks de lage bezetting van de binnensport is de deelname aan het verenigingsleven hoog. Voor de buitensport geldt dat er sprake is van een kleine overcapaciteit aan voetbalvelden en een forse overcapaciteit aan tennisbanen. Voor de multifunctionele accommodaties is er een licht overschot aan aantal vierkante meters in vergelijking met de benchmark. De meeste verenigingen en stichtingen verwachten een stabiel aantal leden en deelnemers aan sociaal-culturele activiteiten in de toekomst. De robuustheid van het aantal vrijwilligers komt daarentegen wel onder druk te staan. Dit is een trend die we landelijk terugzien. De tarieven die gehanteerd worden voor de binnensportaccommodaties en MFA’s zijn in lijn met hetgeen landelijk gebruikelijk is. Voor de buitensport valt op dat de huurtarieven lager zijn dan het landelijk gemiddelde en dat de tarieven voor de kunstgrasvelden gelijk zijn aan de natuurgrasvelden. Bovendien wordt er geen huur betaald voor het gebruik van kleedkamers.
Omdat de buitensportverenigingen ook grotendeels aan de lat staan voor het onderhoud, is het overigens niet vreemd om een lager huurtarief te betalen.
17
Op het gebied van beheer en exploitatie is nog winst te behalen. Het privatiseren van de buitensport is voor enkele sporten, waaronder voetbal en atletiek, niet realistisch. De kosten voor het toekomstbestendig in standhouden van de accommodaties wegen niet op tegen de inkomsten. Om voetbal en atletiek betaalbaar te houden is een andere blik op beheer en exploitatie nodig. Ook voor beheer en exploitatie van de MFA’s zijn er enkele zorgen die vragen om een andere blik op de beheerconstructie.
18
4. Ontwikkelingen en opgaven 4.1. Inleiding Naast de staat van de verenigingen, stichtingen en maatschappelijke accommodaties, is ook gekeken naar de maatschappelijke staat van de dorpen binnen de gemeente Heerde. Geschikte accommodaties en programma's/activiteiten zijn essentieel om de huidige en toekomstige maatschappelijke uitdagingen effectief aan te pakken. In dit hoofdstuk volgt een beknopte beschrijving van de maatschappelijke staat van de dorpen in de gemeente Heerde.
4.2. Samenstelling bevolking Het totaal aantal inwoners in de gemeente Heerde blijft stabiel rond de 19.000 tenminste tot 2040. Het percentage 65-plussers in Heerde is relatief hoog en zal in 2035 zelfs meer dan 30% zijn. Het aantal jongeren van 0 tot 19 jaar blijft stabiel. Met een vergrijzende bevolking is er vaak een stijgende vraag naar gezondheidszorgvoorzieningen. Daarnaast is er meer tijd voor sociale en recreatieve activiteiten. Figuur 2. 100% 90% 80%
Prognose bevolkingssamenstelling t/m 2040. 5,8%
6,9%
9,1%
10,2%
11,2%
17,9%
19,1%
19,4%
20,7%
20,8%
54,1%
53,1%
51,0%
48,6%
47,1%
22,2%
20,9%
20,5%
20,5%
21,0%
2020
2025
2030
2035
2040
70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 0-19 jr
20 - 64 jr
65 - 79 jr
80 +
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research)
4.3. Vitaliteit en zelfredzaamheid De vitaliteit en zelfredzaamheid van de inwoners binnen de gemeente verschilt per dorpskern. Vitaliteit betreft met name de fysieke en mentale gezondheid. Zelfredzaamheid heeft met name betrekking op werk, opleiding, financiën en in welke mate er een beroep wordt gedaan op professionele zorg en ondersteuning. In de volgende figuur is de vitaliteit en zelfredzaamheid in een matrix weergegeven.
19
Figuur 3.
Vitaliteit en zelfredzaamheid uitgesplitst naar dorpskernen in gemeente Heerde
Bron: CBS, RIVM, GGD. De dorpskernen Heerde en Wapenveld scoren beiden minder gunstig op de vitaliteitsindicatoren in vergelijking met vergelijkbare gemeenten in Nederland. Wapenveld scoort daarnaast ook ongunstig op diverse zelfredzaamheidsindicatoren. De kleine dorpskernen Vorchten en Veessen daarentegen scoren gunstig op vitaliteit en zelfredzaamheid ten opzichte van vergelijkbare gemeenten en dus met de kernen Heerde en Wapenveld.
4.4. De maatschappelijke opgave en beleidsspeerpunten De maatschappelijke opgave verwijst naar uitdagingen of doelstellingen die voortkomen uit maatschappelijke behoeften, problemen of ontwikkelingen. In de dorpskernen Heerde en Wapenveld richt deze opgave zich voornamelijk op ontmoeten, vitaliteit en gezondheid. Gezien de vergrijzing en de druk op de zorg is het belangrijk om de groeiende groep senioren zo lang mogelijk vitaal en zelfredzaam te houden, zodat zij zelfstandig kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. In Wapenveld wordt laag gescoord op zelfredzaamheid en vitaliteit. De opgave in dit dorp vereist inzet vanuit verschillende domeinen, zoals welzijn, fysieke en mentale gezondheid, en sociale ondersteuning. Het achterliggende doel is om het beroep op professionele zorg- en hulpverlening zo lang mogelijk uit te stellen. In Vorchten en Veessen is het wenselijk om de goede maatschappelijke uitgangspositie te behouden en maatschappelijke initiatieven van de inwoners blijvend te faciliteren. In de Omgevingsvisie zet de gemeente haar koers voor de fysieke leefomgeving uit voor de komende jaren. Onder meer op het thema gezonde woon- en leefomgeving omschrijft de Omgevingsvisie wat de gemeente wil bereiken, en dit doet ze aan de hand van drie pijlers: ▪ Waardevol wonen; er zijn voldoende betaalbare woningen die aansluiten bij de behoeften van de woningzoekenden.
20
▪ ▪
Positieve gezondheid; de omgeving nodigt uit tot ontmoeting en beweging en draagt bij aan een gezonde levensstijl. De openbare ruimte als visitekaartje; de fysieke leefomgeving is multifunctioneel, toegankelijk en gezond.
Voor de laatste twee pijlers is een stevige inzet van verenigingen en stichtingen en hun accommodaties nodig.
4.5. Samenvattende conclusie In het vorige hoofdstuk is geconcludeerd dat er voldoende voorzieningen zijn op het gebied van sport, cultuur, zorg en welzijn. De bevolkingsprognose laat zien dat de gemeente Heerde in aantallen niet zal groeien, maar dat de samenstelling van de bevolking wel zal veranderen. De komende jaren zal de gemeente Heerde verder vergrijzen. Hoewel deze demografische verschuiving geen invloed zal hebben op het kwantitatieve aanbod van voorzieningen, heeft het wel invloed op het kwalitatieve aanbod. Met het kwalitatieve aanbod wordt bedoeld de functies die in de accommodaties worden gehuisvest om de maatschappelijke opgaven effectief aan te kunnen pakken. In de dorpskern Heerde ligt de maatschappelijke opgave vooral bij het bevorderen van sociale interactie, vitaliteit en gezondheid door middel van ontmoetingsplekken en gezondheidsbevorderende activiteiten. In Wapenveld zijn er relatief grote groepen kwetsbare inwoners, en met de vergrijzing zal dit aantal toenemen. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat de groeiende groep senioren zo lang mogelijk vitaal, zelfredzaam en zelfstandig blijft deelnemen aan de samenleving. Dit vereist een veelzijdige aanpak met inzet vanuit verschillende domeinen, zoals gezondheid, welzijn en sociale cohesie.
Voorbeelden hiervan zijn initiatieven gericht op Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO), sociale netwerken en toegankelijke zorgdiensten. Samengestelde voorzieningen, waarin sport, cultuur, zorg en welzijn onder één dak of in een beperkt ruimtelijk gebied worden aangeboden, maken het eenvoudig om samen te werken aan de maatschappelijke opgave. In de gemeente Heerde vormen MFA De Heerd en de nieuw te realiseren MFA in Wapenveld het hart van deze dorpskernen om de maatschappelijke opgave, samen met de buitensportaccommodaties, het hoofd te kunnen bieden.
21
5. Uitgangspunten nieuw beleid 5.1. Inleiding Om tot nieuw accommodatiebeleid te komen is het van belang om eerst uitgangspunten te formuleren. Dit is gedaan op basis van de bevindingen van de Rekenkamercommissie, analyses van de sociaal economische en sportieve staat van de woonkernen binnen de gemeente Heerde, de staat van de accommodaties, een analyse van de gemeentebegroting en de bestaande afspraken. Het opstellen van uitgangspunten helpt bij het ontwikkelen van nieuw accommodatiebeleid. Dit zorgt voor een effectief en doelgericht beleid dat goed aansluit bij de behoeften van de gemeenschap en de belangen van alle betrokkenen. In het eerste kwartaal van 2024 zijn er uitgangspunten voor nieuw accommodatiebeleid geformuleerd en vastgelegd in een uitgangspuntennotitie. Het betreft de volgende uitgangspunten: ▪ Maatschappelijke opgave centraal ▪ Versterken samenhang en samenwerking ▪ Harmonisatie en transparantie ▪ Eenduidig subsidie- en tarievenbeleid ▪ Aanscherpen rol gemeente
5.2. Samenvattend De uitgangspuntennotitie is als bijlage toegevoegd. Hieronder volgt per uitgangspunt een beknopte beschrijving. Maatschappelijke opgave centraal De bijdrage van accommodaties aan de maatschappelijke opgave gaat in de toekomst zwaarder meewegen. Anders gezegd, accommodaties die onvoldoende bijdragen aan de maatschappelijke opgave, zouden niet in aanmerking moeten komen voor een (financiële) bijdrage van de gemeente. Versterken samenhang en samenwerking De gemeente Heerde blijft inzetten op samengestelde accommodaties waar bewegen, onderwijs, ontmoeten, sport, welzijn en zorg onder één dak of binnen een beperkt ruimtelijk gebied aangeboden kunnen worden. Multifunctionele accommodatie De Heerd en de plannen voor de nieuwe MFA in Wapenveld zijn hier goede voorbeelden van. In deze brede maatschappelijke voorzieningen is een goede samenwerking, ook in het beheer, van groot belang. Harmonisatie en transparantie De gemeente Heerde streeft naar een geharmoniseerd en transparant speelveld. De gemeente richt zich op een gelijke behandeling van gelijke accommodaties. Dit houdt in dat, als een accommodatie voldoende bijdraagt aan de maatschappelijke opgave, de verdeling van kosten (totstandkoming en instandhouding) voor alle gelijksoortige accommodaties min of meer dezelfde is.
Harmoniseren betekent overigens niet dat de situatie van eigendom en beheer voor alle accommodaties exact dezelfde moet zijn (uniformeren). De verschillen in eigendom en beheer kunnen gehandhaafd blijven. De gemeente neemt echter ongeacht de specifieke situatie van eigendom en beheer, voor vergelijkbare accommodaties, vergelijkbare kosten voor haar rekening.
22
Eenduidig subsidie- en tarievenbeleid Het nieuwe tarievenbeleid is simpel, transparant en biedt duidelijkheid over de tariefbepaling per type accommodatie. Er worden kostprijsgeoriënteerde tarieven gehanteerd, wat betekent dat de hoogte van de tarieven wordt gerelateerd aan de kosten van het type voorziening. Om vanuit een kostprijsberekening te komen tot reële en transparante tarieven, die de toegankelijkheid van accommodaties niet onbetaalbaar maken, wordt gestreefd naar een bepaald dekkingspercentage per type accommodatie. Rekenvoorbeeld: Indien een voorziening €100.000 per jaar kost inclusief vaste lasten en de inkomsten voor deze voorziening jaarlijks €10.000 is, is er sprake van een dekkingspercentage van 10%. Voor de buitensportaccommodaties ligt het dekkingspercentage landelijk gemiddeld tussen de 5- en 10%. Voor de binnensportaccommodaties en de MFA’s ligt dit percentage tussen de 20- en 40%. Aanscherpen rol gemeente De gemeentelijke rol versus de rol van verenigingen en stichtingen moet helder zijn. Er moet duidelijkheid komen over de wijze waarop de bijdrage aan de maatschappelijke opgave wordt beoordeeld. Daarnaast moet er een goede en gedetailleerde afbakening van de onderdelen en het type accommodatie waaraan de gemeente bijdraagt komen, evenals de omvang van de gemeentelijke bijdrage.
De hiervoor beschreven uitgangspunten vormen de basis voor het nieuwe accommodatiebeleid van de gemeente Heerde. Door deze duidelijke richtlijnen kunnen we ervoor zorgen dat de accommodaties optimaal bijdragen aan de maatschappelijke doelen van de gemeente. De volgende stap is om deze uitgangspunten te vertalen naar een concreet afwegingskader. Dit afwegingskader helpt de gemeente bij het nemen van onderbouwde en transparante beslissingen over welke accommodaties en initiatieven in aanmerking komen voor gemeentelijke steun. In het volgende hoofdstuk gaan we hier dieper op in.
23
6. Het afwegingskader 6.1. Inleiding Het afwegingskader is een instrument, als onderdeel van het accommodatiebeleid, dat de gemeente gebruikt om onderbouwde en transparante besluiten te nemen over het al dan niet bijdragen aan de totstandkoming en instandhouding van accommodaties. Het afwegingskader kan aan de voorkant al door verenigingen en stichtingen gebruikt worden bij het onderbouwen van aanvragen. In dit hoofdstuk beschrijven we voor wie en welke accommodaties, verenigingen en stichtingen het afwegingskader van toepassing is. Daarna volgt een uiteenzetting van de onderwerpen in het afwegingskader. Tot slot volgt een paragraaf die ingaat op het gebruik van het afwegingskader, de procedures en wat het betekent voor de huidige situatie.
6.2. Voor wie? Het gemeentelijke accommodatiebeleid is niet voor iedereen bedoeld. Het heeft tot doel om maatschappelijke initiatieven mogelijk te maken en niet om (semi)-commerciële initiatieven, die ook zonder subsidie doorgang zouden vinden, te ondersteunen. Om oneigenlijk gebruik van het accommodatiebeleid tegen te gaan, kunnen alleen organisaties die aan de volgende criteria voldoen, een beroep doen op een gemeentelijke bijdrage: ▪ Stichtingen en verenigingen: De aanvragen moeten worden ingediend door stichtingen of verenigingen. De gemeente zal dit controleren aan de hand van de statuten of de conceptstatuten bij een nieuw initiatief. ▪ Gevestigd in de gemeente Heerde: Het accommodatiebeleid staat uitsluitend open voor verenigingen of stichtingen die zijn gevestigd in de gemeente Heerde, dat moet blijken uit de inschrijving bij de Kamer van Koophandel of de intentie van de aanvrager bij een nieuwe aanvraag. ▪ Geen winstoogmerk, dat eveneens moet blijken uit de statuten of de concept-statuten bij een nieuw initiatief. ▪ Het initiatief moet betrekking hebben op bewegen, ontmoeten, sporten, cultuur en/of welzijn. ▪ Indien het een aanvraag op het gebied van sport betreft, is de vereniging of stichting ingeschreven bij een bij de NOC*NSF aangesloten bond.
6.3. De thema’s Het afwegingskader bestaat uit drie thema’s, te weten: ▪ De maatschappelijke functie ▪ De accommodatie ▪ Beheer en exploitatie In deze paragraaf worden de thema’s nader toegelicht en onderverdeeld in onderwerpen. De onderwerpen die hierbij centraal staan, zijn weergegeven in de volgende tabel. Het volledige afwegingskader is opgenomen als bijlage, waarin een uitgebreide uiteenzetting en toelichting per onderwerp is weergegeven. De gevraagde informatie per onderwerp is zoveel mogelijk geobjectiveerd om een goede afweging te maken en de ruimte voor verschillende interpretaties te minimaliseren.
24
De maatschappelijke functie Draagt een accommodatie (bestaand of nieuw) in voldoende mate bij aan de maatschappelijke opgave in het verzorgingsgebied?
De accommodatie Is er sprake van een accommodatie die op het gebied van capaciteit, kwaliteit en multifunctionaliteit past bij het beoogde gebruik? Bij dit thema wordt specifiek naar het gebouw gekeken. De aanvraag kan betrekking hebben op nieuwbouw, renovatie, maar ook op bijdragen aan het onderhoud. De beoordeling concentreert zich rond de vraag of er sprake is van een reëel verzoek. Nagegaan wordt of de aanvrager niet overvraagt, of de aanvraag bijdraagt aan toekomstbestendigheid van het accommodatieaanbod, of duurzaamheid wordt bevorderd, et cetera.
Beheer en financiering Is er sprake van een toekomstbestendige opzet van beheer, exploitatie en financiering? Bij dit thema wordt gekeken naar de robuustheid van de aanvrager, de mate waarin beheer bijdraagt aan de maatschappelijke opgave en of het verantwoord is om als gemeente financieel bij te dragen. Tabel 4. Onderwerpen per thema voor het afwegingskader De maatschappelijke functie
De accommodatie
Beheer en financiering
Bijdrage aan beleid/ maatschappelijke opgave Bereik en omvang Inhoudelijke samenwerking Toekomstbestendigheid Innovatief gehalte Mate van inbedding
Capaciteit
Samenwerking in beheer
Plaats/locatie Multifunctionaliteit Clustering Samenwerking bij realisatie Duurzaam Toegankelijkheid
Bestuurskracht Vrijwilligerskader Gezonde financiële basis Noodzaak gemeentelijke bijdrage Afbreukrisico Hardheidsclausule
Een aantal onderwerpen is dermate belangrijk dat daarvoor een afzonderlijke ondergrens geldt: ▪ Noodzaak gemeentelijke bijdrage: De gemeente Heerde beoordeelt of de aanvraag noodzakelijk is voor het behoud en de ontwikkeling van de accommodatie en haar functie(s). Dit betekent dat er een duidelijke motivatie moet zijn waarom de gemeentelijke bijdrage onmisbaar is. De gemeente kijkt ook of het merendeel van de Nederlandse gemeenten bijdraagt aan soortgelijke accommodaties, wat de relevantie en noodzaak van dergelijke steun kan bevestigen. ▪ Bereik en omvang: De aanvrager moet aantonen dat tenminste 50% van de leden/deelnemers woonachtig is in de gemeente Heerde. Het belang van verschillende onderwerpen in het afwegingskader kan variëren afhankelijk van het type aanvraag, de aard van de accommodatie en het verzorgingsgebied. Aanvragers moeten zich allereerst afvragen of er een noodzaak is voor een gemeentelijke bijdrage en of het gebruikelijk is dat gemeenten dergelijke verzoeken ondersteunen.
25
6.4. Welke type accommodaties en welke onderdelen? Voor het gebruik van het afwegingskader is het allereerst belangrijk om te weten welke type accommodaties en onderdelen hiervan onderdeel uitmaken van het accommodatiebeleid. Voor het accommodatiebeleid in de gemeente Heerde betekent dit de binnen- en buitensportaccommodaties en multifunctionele accommodaties. Bij het bepalen van de investeringen en bijdrage in het onderhoud beperkt de gemeente Heerde zich tot die onderdelen van de accommodaties die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de activiteiten. In deze paragraaf wordt de afbakening van de accommodatieonderdelen waaraan de gemeente bijdraagt op hoofdlijnen beschreven. De gedetailleerde uitwerking/demarcatielijst is te vinden in de bijlage.
Binnen- en buitensport Voor de binnen- en buitensport geldt het volgende: ▪ De afbakening is volledig gebaseerd op normeringen van sportbonden of algemeen geldende ruimtenormen. Deze normen zijn aan verandering onderhevig. Als uitgangspunt geldt dat telkens de nieuwste normen worden gehanteerd. Voor wat betreft de sport zijn dit de normen zoals gepubliceerd in het Handboek Sportaccommodaties. ▪ Alle sportbonden evalueren periodiek de normen die zij aan accommodaties stellen. Van tijd tot tijd leiden die evaluaties tot bijstelling van de normen. Het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde heeft als uitgangspunt dat dergelijke nieuwe eisen niet direct worden omgezet in aanpassingen van bestaande accommodaties. Dat zou immers - telkens als een nieuwe eis of norm wordt uitgebracht - een forse investering en ook desinvestering met zich mee kunnen brengen. ▪ Nieuwe eisen/normen worden pas in praktijk gebracht op het moment dat een grootschalige renovatie van bestaande accommodatie noodzakelijk is en dan nog alleen als het ruimtelijk en/of qua gebouw mogelijk is en de kosten in redelijke verhouding staan tot het doel. ▪ Specifiek voor de buitensport geldt dat normen voor het vaststellen van het aantal velden en banen in de praktijk vrijwel altijd leidt tot een behoefte aan velden of banen met een getal achter de komma. Bijvoorbeeld dat een vereniging 1,2 velden nodig heeft.
In dat geval is het vervolgens de vraag of de gemeente nu 1 of 2 velden moet aanleggen (1,2 veld bestaat nu eenmaal niet). In dat geval wordt voorgesteld dat een tweede veld wordt aangelegd onder de volgende omstandigheden: ▪ De behoefte aan velden is 1,25 veld of hoger (of 2,25 in geval van een 3e veld, enzovoorts). ▪ De behoefte is structureel, blijkend uit het afwegingskader. De beschrijving van de noodzakelijke ‘basisvoorzieningen’ houdt niet in dat verenigingen niet zelf kunnen kiezen om ‘meer te doen’ of voor een hoger afwerkingsniveau te kiezen. Echter, het is dan zo vastgesteld dat de kosten die hiermee gepaard gaan door de vereniging zelf gedragen moeten worden.
Multifunctionele accommodaties (MFA’s) In de gemeente Heerde zijn meerdere multifunctionele accommodaties, die een of meerdere functies vervullen op het gebied van; sociaal culturele activiteiten, zorg en welzijn, binnensport en/of het onderwijs. Voor de MFA’s geldt dat er eerst en vooral gekeken wordt of de ruimten die worden gebruikt ook nodig zijn voor maatschappelijke activiteiten. Net als bij de buitensport wordt ook
26
voor de MFA’s gekeken naar: de capaciteit in relatie tot de bezetting, de kwaliteit en of de (multi)functionaliteit past bij het beoogde gebruik.
6.5. Het gebruik Het gebruik van het afwegingskader geldt voor de totstandkoming en de instandhouding van maatschappelijke voorzieningen. Het afwegingskader heeft het gevaar in zich dat de gemeente, op een kille en afstandelijke wijze, aanvragen van stichtingen en verenigingen beoordeelt en goedkeurt of afwijst. Dit is niet de bedoeling van het afwegingskader. De basisinsteek is om: ▪ Verenigingen en instellingen een handreiking te bieden bij het onderbouwen van hun aanvragen en hen daarbij te ondersteunen. ▪ Een compleet en genuanceerd beeld te krijgen over maatschappelijke functie, accommodatie en beheer en exploitatie. Op basis hiervan kunnen plannen bijgesteld en of verbeterd worden.
De procedure Organisaties die een bijdrage van de gemeente verlangen moeten een schriftelijke aanvraag indienen, waarin zij hun plannen onderbouwen op drie thema’s zoals eerder beschreven. Het betreft de volgende typen aanvragen: ▪ Realisatie, vernieuwbouw of uitbreiding van een accommodatie of sportvelden. ▪ Instandhouding van accommodaties of sportvelden (renovatie, beheer en onderhoud). De procedure is dan als volgt: Een vereniging of stichting dient bij de gemeente een aanvraag in. De aanvraag wordt beoordeeld door de gemeente aan de hand van het afwegingskader. Na de beoordeling neemt het college een besluit (indien meer budget dan begroot moet de raad worden meegenomen) en wordt de aanvraag toegekend, wordt de indiener gevraagd de aanvraag aan te passen of volgt een afwijzing. De aanvragen worden in volgorde van binnenkomst behandeld.
Wanneer te gebruiken? In Heerde zijn er veel accommodaties, verenigingen en stichtingen die aan de voorwaarden voldoen om een aanvraag te mogen indienen. Er zijn echter verschillen voor de totstandkoming en instandhouding van voorzieningen. Wij maken een onderscheid tussen totstandkoming, renovatie/vernieuwbouw en instandhouding. Totstandkoming Nieuwe aanvragen voor totstandkoming kunnen vanaf inwerkingtreding van het nieuwe accommodatiebeleid worden ingediend. Renovatie/vernieuwbouw Voor de renovatie/vernieuwbouw van een accommodatie of sportvelden geldt dat de meeste accommodaties al jaren geleden zijn gerealiseerd. Op dat moment golden waarschijnlijk andere normen en was het gemeentelijke beleid ook anders. Voor renovatie/vernieuwbouw geldt dat het invoeren van nieuw accommodatiebeleid niet inhoudt dat bestaande accommodaties direct aangepast gaan of moeten worden. Voor deze omstandigheid geldt dat accommodaties pas worden aangepast als: ▪ Een grootschalige renovatie van bestaande accommodatie noodzakelijk is. ▪ De aanpassing ruimtelijk en/of qua gebouw mogelijk is.
27
▪ ▪
Dispensatie door de sportbond (in geval van een sportaccommodatie) niet tot de mogelijkheden behoort. De kosten in redelijke verhouding staan tot het doel.
Het is goed mogelijk dat verenigingen en stichtingen in het verleden zelf hebben geïnvesteerd in voorzieningen die in het nieuwe beleid onderdeel zijn van de gemeentelijke verantwoordelijkheid. Omgekeerd geldt hetzelfde. Uitgangspunt is dat dergelijke verschillen – met de komst van het nieuwe accommodatiebeleid – niet worden gecompenseerd, verrekend of gerepareerd. Het nieuwe accommodatiebeleid geldt pas vanaf inwerkingtreding. Instandhouding Er zijn verenigingen en stichtingen die jaarlijks al een financiële bijdrage voor instandhouding ontvangen. Zij hoeven geen volledige aanvraag in te dienen bij de inwerkingtreding van het nieuwe beleid om bijdragen te ontvangen. Wel worden de bedragen voor instandhouding geharmoniseerd en wordt er gekeken of er sprake is van over- en of ondercapaciteit. Er zijn mogelijk ook verenigingen en stichtingen die in voldoende mate een maatschappelijke functie vervullen, maar geen financiële bijdrage voor instandhouding ontvangen. Deze partijen kunnen een plan indienen bij de gemeente, waarbij het afwegingskader als leidraad gebruikt kan worden. Bij de inwerkingtreding van het nieuwe beleid zullen de aanvragen beoordeeld worden.
28
7. De beleidsregels 7.1. Inleiding Op het moment dat een aanvraag wordt goedgekeurd, komt het initiatief in aanmerking voor financiële ondersteuning door de gemeente Heerde. Daarbij geldt dat er onderscheid is naar aanvragen voor de totstandkoming van accommodaties of instandhouding. In dit hoofdstuk beschrijven wij de gemeentelijke rol bij totstandkoming en instandhouding en welke beleidsregels daarbij horen. Ook worden in dit hoofdstuk de tarieven, en regelgeving hieromtrent, per type accommodatie en de huursystematiek beschreven.
7.2. De gemeentelijke rol De rol van de gemeente Heerde bij de ondersteuning van accommodatie-initiatieven is van groot belang om sport, cultuur en overige maatschappelijke activiteiten die bijdrage aan de maatschappelijke opgave betaalbaar te houden. We maken in deze paragraaf onderscheid tussen totstandkoming en instandhouding van binnensport, buitensport en multifunctionele accommodaties. Totstandkoming Totstandkoming betreft realisatie (nieuwbouw), vernieuwbouw of uitbreiding van een accommodatie. De financiële bijdrage van de gemeente heeft alleen betrekking op de subsidiabele kosten. Subsidiabele kosten zijn: ▪ Grondkosten: verwerving grond, kosten bouwrijp maken. ▪ Bouwkosten gebouw, installaties, velden, sport- en parkinfrastructuur. ▪ Bijkomende kosten zoals onderzoeken en leges. ▪ Voorbereidings- en begeleidingskosten: architect, ingenieurs, kostencalculatie, toezicht, directievoering. Deze kosten worden vergoed voor de voorzieningen die nodig zijn voor de uitoefening van de activiteiten die plaats gaan vinden in de accommodatie (basisvoorzieningen). Voor de binnen- en buitensport betreft het alle voorzieningen die nodig zijn voor de uitoefening van de sport (aantal en kwaliteit conform de normen van de sportbonden). Voor de MFA’s geldt een soortgelijke redenatie.
In de bijlage treft u de demarcatie details aan van onderdelen die wel en niet tot een basisvoorziening behoren. Instandhouding Dit betreft de bijdragen aan renovatie of onderhoud van de accommodaties. Instandhouding betreft alle activiteiten en maatregelen die nodig zijn om een accommodatie, sportvelden/banen en overige opstallen, in goede staat te behouden (conditiescore 3 volgens NEN2767). Dit omvat zowel het reguliere onderhoud als het grote planmatige onderhoud en het reserveren voor vervangingen. Ook hiervoor geldt dat het alleen over de basisvoorzieningen gaat.
29
Binnensport Voor de binnensportaccommodaties zijn de volgende beleidsregels van toepassing voor de totstandkoming en instandhouding. ▪ ▪