5.2.8. Bijlagen_Bijlage 8 Gierzwaluw onderzoek
Tekst van het document
Nader onderzoek soorten NADER ONDERZOEK
GIERZWALUW Op basis van het Kennisdocument Gierzwaluw BIJ12
Locatie onderzoek:
Datum:
6 september 2022
Wilhelminalaan 59 Heerde
Project:
50029
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
INHOUD 1. Colofon
3
2. Inleiding
3
2.1
Aanleiding
3
2.2
Planlocatie
4
2.2
Ontwikkelingen
5
3. Kader en methode
6
3.1
Wettelijk kader
6
3.2
Ecologie
7
3.3
Kennisdocument gierzwaluw
8
3.4
Staat van instandhouding
9
4. Onderzoek
10
4.1
Onderzoeksvragen
10
4.2
Werkwijze
10
4.3
Veldbezoeken
10
4.4
Onderzoeksresultaten
11
5. Conclusies en aanbevelingen
13
5.1
Conclusie
13
5.2
Aanbevelingen (vrijblijvend)
13
6. Verantwoording
14
Bijlage
15
Disclaimer
16 2
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
1. Colofon Onderzoek
Nader onderzoek gierzwaluw
Document
NOG50029
Datum
6 september 2002
Locatie
Wilhelminalaan 59 Heerde
Opdrachtgever
Junco B.V.
Opdrachtnemer
Ecofect B.V.
Ecoloog Adres
Van Oordtstraat 3, 8075 KV Nunspeet
Telefoon
06-12918775
info@ecofect.nl
Internet
www.ecofect.nl
KvK-nummer
87036487
Btw-identificatienr.
NL864184311B01
Rekeningnummer
NL39 RABO 0198 8908 69
2. Inleiding 2.1 Aanleiding Met de voorgenomen ontwikkelingen aan de Wilhelminalaan 59 te Heerde heeft
van EDOK-RO
aan Ecofect B.V. gevraagd een nader onderzoek gierzwaluw, naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen QuickScan Wet Natuurbescherming Bureau Natuurlijk april 2022, uit te voeren t.b.v. het vergunning traject en inzicht te verschaffen of de geplande uit te voeren werkzaamheden conflicteren met de
3
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
Wet Natuurbescherming. Voorliggend rapport geeft inzicht in het wettelijk kader, de gebruikte methodiek en de resultaten van het uitgevoerde onderzoek.
2.2 Planlocatie De planlocatie betreft een perceel gelegen aan de Wilhelminalaan 59, zie figuur 1 volgende pagina, binnen de bebouwde kom van Heerde. Op de planlocatie staat een voormalig schoolgebouw, een fietsenstalling en een elektriciteitshuisje. Het overige van de planlocatie is op dit moment ingericht als schoolplein met veel bestrating, enkele borders, hagen en gras (achterstallig onderhoud). De school is opgetrokken uit bakstenen muren en is gedekt met pannen. Een recenter gedeelte is opgetrokken uit bakstenen muren maar gedekt met bitumen. Het elektriciteitshuisje is opgetrokken bakstenen muren en gedekt met bitumen. De fietsenstalling is opgetrokken uit houten planken bevestigd op een stalen frame en gedekt met een aluminium profiel. Heerde is een gemeente in de provincie Gelderland, aan de rand van de Veluwe. De gemeente telt 19.010 inwoners (31 januari 2022, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 80,40 km² (waarvan 1,42 km² water). Naast de kern Heerde behorende kernen Berghuizen, Hoorn, Veessen, Vorchten, Werven en Wapenveld ook tot de gemeente.
Figuur 1 – planlocatie en onderzoeksgebied
4
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
2.3 Ontwikkelingen Initiatiefnemer is voornemens op de planlocatie de huidige opstallen te slopen en de locatie te herontwikkeling met nieuwbouwappartementen. Ook de bijbehorende schoolplein / omliggende terrein behoort bij de planontwikkeling aangezien de woningen ingepast moeten worden in de huidige situatie. Onderstaand is een mogelijke inrichting / ontwerp.
Voor inhoudelijke vragen en / het definitieve ontwerp wordt verwezen naar de opdrachtgever. Functieverandering en effecten De beoogde ingrepen zijn blijvend van karakter. De beoogde ingrepen betreft het slopen van de opstallen ten behoeve van nieuwbouw. De ingrepen en effecten van de ingreep in relatie tot natuurwaarden: •
Het slopen van de huidige bebouwing.
•
Afvoeren van materiaal.
•
Egaliseren terrein.
•
Bouwen van de nieuwe woningen.
•
Het herinrichten van de planlocatie met de inrichting welke bij de functie wonen verwacht kan worden.
•
Aanleg erf/bestrating/tuin naar nieuwe situatie.
De mogelijk aanwezige ecologische functies van de planlocatie komen geheel of deels te vervallen. Negatieve effecten die op kunnen treden voor beschermde soorten zijn: vernietiging en/of afname van geschikt leefgebied (permanent of tijdelijk) en opzettelijke verstoring (tijdelijk).
5
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
3. Kader en methode 3.1 Wettelijk kader Per 1 januari 2017 is de Wet Natuurbescherming van kracht. Deze wetgeving vervangt de Flora- en faunawet, boswet en natuurbeschermingswet. In deze wet is de bescherming van gebieden, soorten en houtopstanden geregeld. Dit onderzoek beperkt zich tot soortbescherming gierzwaluw. Wet natuurbescherming Soortbescherming Artikelen 3.1 tot en met 3.11 van de Wet natuurbescherming regelen de bescherming van soorten. De bescherming is opgedeeld in vijf categorieën met soorten: •
Vogels met jaarrond beschermde nesten;
•
Overige vogels;
•
Soorten van de Habitatrichtlijn (bijlage IV) en de Verdragen van Bern (bijlage II) en Bonn (bijlage I);
•
Overige soorten die op nationaal niveau beschermd zijn en waarvoor provinciaal geen vrijstelling geldt;
•
Overige soorten die op nationaal niveau beschermd zijn, maar waarvoor provinciaal wel een vrijstelling geldt.
Voor vogels geldt dat er twee categorieën zijn: de vogels met jaarrond beschermde nesten (o.a. Huismus, Gierzwaluw en Buizerd) en de overige broedvogels. Vogels met jaarrond beschermde nesten hebben een strikte beschermingsstatus binnen de Wet natuurbescherming. Van overige broedvogels zijn hun nesten alleen tijdens het broedseizoen beschermd zijn (periode van nestbouw, eileg, broeden en voeren van de jongen op het nest). Voor soorten van de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn zijn in artikel 3.5 verboden vastgelegd (o.a. verboden om dieren te doden en voortplantings- of rustplaatsen te vernielen) en geldt een strikte beschermingsstatus. Soorten die op nationaal niveau beschermd zijn, kunnen ingedeeld worden in twee categorieën. Provincies mogen besluiten om bepaalde soorten vrij te stellen van bescherming in het kader van ruimtelijke ingrepen, beheer en onderhoud. In de meeste provincies geldt - onder andere voor ruimtelijke ontwikkelingen - een vrijstelling voor een selectie van zoogdieren en amfibieën. Voor de overige soorten gelden vergelijkbare verboden (zie artikel 3.10) als voor soorten van de Habitatrichtlijn en de Verdragen van Bern en Bonn en geldt eveneens een strikte beschermingsstatus.
Voor het overtreden van verbodsartikelen bij ruimtelijke ingrepen is het noodzakelijk om ontheffing aan te vragen bij bevoegd gezag (veelal de provincie waarbinnen de ingreep plaatsvindt). Voor het verkrijgen van een ontheffing dient een uitgebreide rapportage opgesteld te worden waarin o.a. wordt aangegeven hoe gezorgd wordt dat schade tot een minimum beperkt blijft en of compenserende maatregelen aan de orde zijn.
6
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn § 3.1 Wn
Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn § 3.2 Wn
Beschermingsregime andere soorten § 3.3 Wn
Art 3.1 lid 1 Het is verboden in het wild levende vogels opzettelijk te doden of te vangen.
Art 3.5 lid 1 Het is verboden soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen
Art 3.5 lid 1 Het is verboden soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen
Art 3.1 lid 2 Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen.
Art 3.5 lid 4 Het is verboden de voortplantings- plaatsen of rustplaatsen van dieren te beschadigen of te vernielen.
Art 3.10 lid 1b Het is verboden de vaste voortplantingsplaatsenof rustplaatsen van dieren opzettelijk te beschadigen of te vernielen.
Art 3.1 lid 3 Het is verboden eieren te rapen en deze onder zich te hebben.
Art 3.5 lid 3 Het is verboden eieren van dieren in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen.
Niet van toepassing.
Niet van toepassing
Art 3.5 lid 5 Het is verboden plantensoorten in hun natuurlijke verspreidings- gebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen
Art 3.10 lid 1c Het is verboden plantensoorten in hun natuurlijke verspreidings- gebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen
De Wet natuurbescherming onderscheidt drie verschillende beschermingsregimes, met elk hun eigen verbodsbepalingen (zie tabel). De eerste twee categorieën zijn gebaseerd op de door de Europese Unie opgestelde Vogelrichtlijn (1979) en de Habitatrichtlijn (1992). Het 3e beschermingsregime, andere soorten, betreft soorten die niet op Europees niveau beschermd zijn, maar wel op landelijk niveau (nationaal beschermde soorten). Daarnaast geldt dat voor alle soorten de algemene zorgplicht. Deze zorgplicht houdt in dat men bij werkzaamheden met mogelijk negatief effect op planten en dieren, maatregelen dient te nemen (binnen wat redelijkerwijs verwacht van men kan worden) om onnodige schade aan planten of dieren te voorkomen. De gierzwaluw wordt in de Wet natuurbescherming beschermd onder het beschermingsregime van de Vogelrichtlijn als een soort met een vaste rust- en verblijfplaats. Vaste rust- en verblijfplaatsen en voortplantingsplaatsen van de gierzwaluwzijn jaarrond beschermd, evenals het functioneel leefgebied dat essentieel is voor het functioneren van de nestlocaties.
3.2 Ecologie De gierzwaluw is 17 tot 18,5 centimeter lang en weegt tussen de 38 en 47 gram. Het gemiddelde gewicht is 42 gram. De spanwijdte is 40 tot 44 centimeter. Het zijn kleine tot middelgrote vogels, behendige en schijnbaar onvermoeibare vliegers met een gestroomlijnd, torpedovormig lichaam. Ze hebben lange, spitse, sikkelvormige vleugels en een gevorkte staart. De geslachten zijn gelijk van uiterlijk en te herkennen aan de donkerbruine grondkleur en donkere onderzijde met een in vlucht moeilijk zichtbare witte keel (figuur 1). Daarnaast bezitten ze krachtige klauwtjes, elk vier naar voren gerichte tenen met scherpe nagels. Hiermee kan een gierzwaluw aan een verticale ruwe wand aanhaken en langere tijd blijven hangen. (Bron: kennisdocument gierzwaluw)
7
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
3.3 Kennisdocument gierzwaluw Het nader onderzoek gierzwaluw is uitgevoerd conform het kennisdocument gierzwaluw zoals gepubliceerd op de website van BIJ12. In het voorliggende onderzoek zijn de volgende functies voor gierzwaluw onderzocht: •
Nestlocatie(s)
Afwezigheid van broedende gierzwaluwen is aangetoond, als er tijdens drie gerichte veldbezoeken in de periode 15 mei tot en met 15 juli waarvan 1 na 20 juni geen aanwezigheid kan worden aangetoond. De inventarisatie moet tijdens goede weersomstandigheden plaatsvinden, op geluidsluwe momenten, tussen 21.00 en 22.30 met een tussenperiode van minimaal 10 dagen. De inventarisatie blijft echter een steekproef. Het is dan ook mogelijk dat soorten en functies niet waargenomen zijn, terwijl dat ze op een ander tijdstip wel aanwezig zijn. Dit is echter acceptabel want de Wet natuurbescherming vraagt een initiatiefnemer om alles te doen wat redelijkerwijs hem verwacht kan worden. Met de gekozen methode en inspanning is hieraan voldoende invulling gegeven. Wat betreft dit onderzoek heeft de initiatiefnemer dan ook gedaan wat redelijkerwijs verwacht kan worden.
8
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
3.4 Staat van instandhouding De staat van instandhouding van de gierzwaluw als broedvogel in Nederland is gunstig. (Bron: SOVON)
9
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
4. Onderzoek 4.1 Onderzoeksvragen Tijdens het nader onderzoek gierzwaluw zullen de volgende onderzoeksvragen worden behandeld (afhankelijk van de aan of afwezigheid van de gierzwaluw tijdens de veldbezoeken): •
Is de projectlocatie geschikt als potentiële nestlocatie voor de gierzwaluw?
•
Is gierzwaluw aanwezig?
•
Welke functie(s) heeft het gebied voor gierzwaluw?
•
Blijft de functionaliteit van de nestlocatie behouden?
•
Welke eigenschappen van het object of gebied moeten gemitigeerd of gecompenseerd worden?
•
Welk wettelijk belang is er waardoor de activiteiten moeten worden uitgevoerd?
•
Is een ontheffing Wet natuurbescherming nodig om de werkzaamheden uit te kunnen voeren?
•
Zijn er alternatieven onderzocht voor het uitvoeren van de planontwikkeling?
4.2 Werkwijze De hierboven benoemde onderzoeksvragen zullen worden beantwoord door de volgende stappen te doorlopen (afhankelijk van de aan of afwezigheid van de gierzwaluw tijdens de veldbezoeken): •
Veldbezoeken voor het bepalen van de aan- of afwezigheid van de gierzwaluwen het vaststellen van de functie van het plangebied voor de gierzwaluw.
•
Bepalen van het schadelijke effect op de functionaliteit van de nestlocatie(s) binnen het plangebied.
•
Bepalen van het schadelijke effect op de gunstige staat van instandhouding van de gierzwaluw.
•
Bepalen en onderbouwen van het wettelijke belang van de activiteiten.
4.3 Veldbezoeken De veldbezoeken zijn uitgevoerd door
van Ecofect B.V,. Tijdens het inventariseren is gebruik
gemaakt van diverse materialen zoals een verrekijker en camera (zie verantwoording). Het gehele plangebied en de omliggende percelen is onderzocht door de projectlocatie rustig te bewandelen. Hierbij werd vooral gelet op de aan of afwezigheid van de gierzwaluw. Een potentiële nestplaats is vrijwel nooit onder de 3 meter te vinden in verband met het aan- en afvliegen en doorgaans ook niet in de onmiddellijke omgeving van bomen. Tevens zijn vanuit zo goed mogelijk dekking de daken geobserveerd dit om eventuele nest indicatieve waarnemingen te doen. De omliggende percelen zijn vanuit de planlocatie dan wel vanaf de openbare weg onderzocht. Dit om een beeld te krijgen van de aanwezigheid van de gierzwaluwen en de aanwezige functies ten aanzien van de planlocatie. Hierdoor is een goede effectenbeoordeling mogelijk. Voor de data van de
10
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
veldbezoeken,
de
weersomstandigheden
en
de
waarnemingen
wordt
verwezen
naar
de
onderzoeksresultaten.
4.4 Onderzoeksresultaten Is de projectlocatie geschikt als functioneel leefgebied voor de gierzwaluw? De eisen die een gierzwaluw stelt aan zijn leefgebied zijn opgenomen in de onderstaande tabel:
Beschrijving
Functie
Aan- of afwezig
Bebouwing
Nestlocatie met minimaal 3 meter uitvliegruimte
De te slopen opstal
Voor het gehele plangebied geldt dat de functie van nestlocatie mogelijk aanwezig is voor de gierzwaluw omdat het leefgebied van de gierzwaluw geschikt te achten is. Is gierzwaluw aanwezig? De onderzoekrondes zijn uitgevoerd in de optimale periode onder redelijke weersomstandigheden op de juiste tijdstippen volgens de soortinventarisatieprotocol (zie bijlage) De afwezigheid van broedende gierzwaluwen kan volgens het kennisdocument gierzwaluw (BIJ 12) voldoende aannemelijk gemaakt worden als er geen waarnemingen zijn verricht die duiden op de aanwezigheid van een nest na: •
•
minimaal 3 inventarisatiemomenten in de periode 15 mei t/m 15 juli met een tussenliggende periode van minimaal 10 dagen o
30 mei 2022
o
13 juni 2022
o
24 juni 2022
waarvan minimaal 1 inventarisatie tussen 20 juni en 15 juli (jongen aanwezig) o
24 juni 2022
•
tussen 2 uur voor zonsondergang tot zonsondergang
•
tijdens goede (droge) weersomstandigheden.
Vluchten op dakgoot-, nok- en huishoogte zijn niet waargenomen tijdens de veldbezoeken. Er zijn nabij de bebouwing geen waarnemingen gedaan van laag vliegende gierende zwaluwen. Er zijn geen waarneming gedaan van gierzwaluwen welke verdwenen onder de dakgoot of dakpan van de te slop[en opstal en op de verdere planlocatie. in de nabije omgeving weinig tot geen waarnemingen gedaan. Welke functie(s) heeft het gebied voor gierzwaluw? De gierzwaluw brengt het grootste deel van zijn leven door in de lucht. Alleen om te broeden verlaten gierzwaluwen tijdelijk het luchtruim en komen ze aan het aardoppervlak.
11
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
Oorspronkelijk waren gierzwaluwen rotsbewoners en door de eeuwen heen hebben ze de rotsen ingeruild voor huizen en andere gebouwen. Hij broedt vooral in steden en dorpen, waar hij nestelt in donkere holtes in ventilatieschachten, spleten in muren, onder dakpannen en in kerktorens. Zijn komvormige nest maakt hij van met speeksel aan elkaar geplakte uit de lucht geviste plantendeeltjes, veertjes, haren, sprietjes en zaadpluis. Soms is er geen nestmateriaal. In ons land zijn nesten van gierzwaluwen uitsluitend te vinden in allerlei menselijke bebouwing: onder dakpannen, in kieren en gaten in muren maar ook in nestkasten. Door sloop en renovatie van oude gebouwen en wijken gaat veel broedgelegenheid verloren. Naast het eigenlijke nest is ook de functionele leefomgeving van belang om het nest in stand te houden. De functionele leefomgeving voldoet idealiter aan de volgende eisen: •
Gierzwaluwen hebben een vrije uitvliegroute van minimaal 3 meter onder de uitvliegopening van het nest en minimaal 1 meter breed nodig, omdat ze niet direct vanuit het nest kunnen opstijgen en zich daarom eerst naar beneden laten vallen.
•
Geen belemmerende elementen in de in- en uitvliegroute zoals bomen, vlaggenmasten, steigers, et cetera. Bij broedlocaties naast wegen is het van belang dat de uitvliegopening hoog genoeg is zodat er geen verkeersslachtoffers kunnen vallen.
Deze functies zijn nabij het plangebied aanwezig echter de functionaliteit blijft behouden. Blijft de functionaliteit van de voortplantingsplaatsen, vaste rust- of verblijfplaatsen en functioneel leefgebied behouden? Bij de sloop van de opstallen wordt verbodsbepaling Artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming niet overtreden ten aanzien van de gierzwaluw. Er gaan namelijk geen nesten verloren. Door de ingreep blijft de functie van het leefgebied behouden. Welke eigenschappen van het object of gebied moeten gemitigeerd of gecompenseerd worden? Niet van toepassing. Is een ontheffing Wet natuurbescherming nodig om de werkzaamheden uit te kunnen voeren? Nee, er zullen geen jaarrond beschermde nesten en rustplaatsen verloren gaan van de gierzwaluw. •
Art 3.1 lid 2 Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen
Welk wettelijk belang is er waardoor de activiteiten moeten worden uitgevoerd? Niet van toepassing vanwege het ontbreken van nestlocaties in het te slopen object. Zijn er alternatieven onderzocht voor het uitvoeren van de planontwikkeling? Niet van toepassing vanwege het ontbreken van nestlocaties in het te slopen object.
12
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
5. Conclusies en aanbevelingen 5.1 Conclusie Bij de sloop van de opstallen wordt verbodsbepaling Artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming niet overtreden ten aanzien van de gierzwaluw. Er gaan namelijk geen nesten verloren. Door de ingreep blijft de functie van het leefgebied behouden.
5.2 Aanbevelingen (vrijblijvend) Het nemen van maatregelen om de sloopwerkzaamheden op een natuurvriendelijke wijze uit te voeren. Zorgvuldig handelen •
Voorzichtige demontage van dakpannen en dakranden o
Bij demontage van dakpannen en dakranden wordt zodanig gewerkt dat mogelijk achter de dakpannen aanwezige nesten niet worden geraakt.
•
Werken buiten de kwetsbare periode
•
Indien onverhoopt gierzwaluwen worden aangetroffen, wordt het werk rond de aangetroffen gierzwaluwen gestaakt en wordt direct contact opgenomen met één van de betrokken ecologen
13
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
6. Verantwoording Literatuur / bronnen •
Wet Natuurbescherming
•
Kennisdocument Gierzwaluw
•
Soortinventarisatieprotocol Gierzwaluw (NGB)
Materiaal •
Camera
•
Verrekijker
Internet •
www.bij12.nl
•
www.sovon.nl
•
www.netwerkgroenebureaus.nl
14
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
Bijlage
15
NADER ONDERZOEK SOORTEN – WILHELMINALAAN 59 - HEERDE
Disclaimer Deze rapportage is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever zoals hierboven aangegeven. Niets uit deze rapportage mag, met uitzondering van de opdrachtgever, worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden door middel van scanning, druk, internet, kopie of andere wijze zonder schriftelijke toestemming van Ecofect B.V., noch mag het zonder deze toestemming voor een ander doel gebruikt worden dan waarvoor het vervaardigd is. Ecofect B.V. is niet aansprakelijk voor vervolgschade, alsmede schade die voortvloeit uit toepassingen van de resultaten van de werkzaamheden of andere gegevens verkregen. De opdrachtgever vrijwaart Ecofect B.V. voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. Omdat ecologisch onderzoek een momentopname is, kan de aanwezigheid van beschermde soorten soms niet worden uitgesloten of bevestigd. Daarnaast is de natuurwetgeving aan verandering en jurisprudentie onderhevig. Wij zijn echter niet aansprakelijk voor de gevolgen van onverwacht verschijnende of verdwijnende flora of fauna, noch voor de gevolgen van veranderende wetgeving of jurisprudentie. © 2022 Ecofect B.V.; Nunspeet
16