4.4. 61811451-OV-Omgevingsvisie-Heerde-boekje-vaststelling
Tekst van het document
ontstaan zijn door afgraving- en afgesneden
hoogwatergeul bestaat uit zeer open en plaatselijk vrij
riviermeanders met moerasvegetaties en rivierbossen
natte weilanden. De openheid en weidsheid maken dit
aanwezig. De IJssel en de uiterwaarden horen bij het
gebied bijzonder. De hoogwatergeul is aangelegd om
Natura 2000-gebied Rijntakken. In dit natuurgebied
water te kunnen bergen en afvoeren bij hoge
van internationaal belang leven onder meer bevers,
waterstanden in de IJssel. Daarom zijn bomen, bosjes
vissen, weidevogels en water- en moerasvogels. De
en bebouwing verwijderd. Beeldbepalend is de
kleine jachthaven bij Veessen -de Kozakkenhaven- met
hoogspanningsleiding die eveneens noord-zuid loopt.
verblijfsrecreatie en een voetveer is een recreatieve
Het land wordt voornamelijk gebruikt door boeren.
trekker en vormt de verbinding met Salland.
Het gebied is daarnaast van belang voor broedende
‘De openheid en weidsheid maken dit gebied bijzonder.’
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4
74
Koers In de uiterwaarden en de hoogwatergeul ligt de focus op waterveiligheid, natuur en landschapsontwikkeling, de transitie van de landbouw en het uitbreiden van recreatiemogelijkheden. De uiterwaarden en de hoogwatergeul zijn in eerste
natuurbeheer door boeren. In de hoogwatergeul,
daarnaast de mogelijkheden voor waterberging en de
streven we naar landbouw met aandacht voor natuur
waterkwaliteit verbeteren door het natuurlijk systeem
en landschap: agrarisch natuurbeheer. Het is in delen
te respecteren.
van de uiterwaarden, maar ook in de hoogwatergeul, belangrijk de openheid en de weidsheid te behouden.
In de uiterwaarden en in de hoogwatergeul is ook
Niet alleen voor broedende weidevogels en
ruimte voor recreatie. Dat mag alleen niet ten koste gaan
overwinterende ganzen en zwanen, maar ook ten
van de waterveiligheid, de natuur en het landschap. De
behoeve van waterberging. Daarnaast vinden we het
bestaande recreatieterreinen langs de IJssel zijn
ook belangrijk dat het landschap zo mooi blijft als het is.
belangrijk voor de leefbaarheid van het gebied en de
instantie bedoeld om de IJssel de ruimte te geven. Zo
beleving van de IJssel. We vinden het belangrijk dat deze
kan bij een hoge waterstand rivierwater worden
In zowel de uiterwaarden als de hoogwatergeul
terreinen toegankelijk zijn voor bezoekers en bewoners
afgevoerd en de veiligheid worden gegarandeerd. Die
streven we naar meer variatie in planten en dieren. Een
van het gebied. We concentreren recreatieve activiteiten
functie moet ook in de toekomst behouden blijven;
hogere biodiversiteit dus. Daar is wel een overgang
aan de oever van de IJssel in Veessen. Het voetveer is
nieuwe ontwikkelingen mogen hier geen afbreuk aan
naar een toekomstbestendige landbouw voor nodig. Er
voor recreanten een verbinding tussen Salland, de IJssel
doen. Daarnaast is dit deelgebied een belangrijk
blijft ruimte voor agrarisch gebruik, maar we zien wel
en de Veluwe. De IJsseloever in Veessen fungeert
leefgebied voor planten en dieren. Daarmee is het van
graag meer ruimte voor de natuur. Bijvoorbeeld door
daarmee voor de Veluwe als kleine ‘toegangspoort’ voor
grote ecologische betekenis. De hoogwatergeul is
kruidenrijke weides met insecten, vogels en kleine
de Veluwe vanaf Salland over het water. Tegelijkertijd is
belangrijk voor productie van voedsel door de
zoogdieren. We zien ook graag dat de landbouw meer
het een ontvangstlocatie voor recreanten die hun weg
landbouw. We willen in dit gebied niet alleen de
de lokale en regionale markt gaat bedienen. We gaan
langs de IJssel zoeken, op een wijze die past bij de maat
waterveiligheid garanderen. Ook het verbeteren van
hierover in gesprek met de agrariërs in het gebied. Van
en schaal van het gebied. Voor de bereikbaarheid is de
de natuur geven we prioriteit. In de uiterwaarden gaan
hen willen we horen wat zij hiervoor nodig hebben om
veerverbinding naar Wijhe belangrijk. De pont zorgt
we daarbij uit van de doelstellingen voor het Natura
tegelijkertijd financieel gezond te blijven. Hierin is ook
voor de ontsluiting van het gebied, én geeft de
2000-gebied. Ons doel is om in de uiterwaarden
een belangrijke rol weggelegd voor onze partners,
gebruikers de mogelijkheid te genieten van de mooie
aaneengesloten natuur te krijgen, eventueel met
zoals de provincie en het waterschap. We willen
IJssel.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4 We zien graag dat de dynamische geschiedenis van het
In dit deelgebied kunnen we ook kijken naar
gebied beter zichtbaar wordt. Dat kan bijvoorbeeld
vernieuwende vormen van energieopwekking; denk
met informatieborden of met speelmogelijkheden
aan het gebruik van waterkracht. Daarbij geldt als
voor kinderen. Door uitleg te geven over het
voorwaarde dat deze passen bij het karakter van de
monnikenverleden en de oversteek van de kozakken.
uiterwaarden en de hoogwatergeul.
ten koste gaat van waterveiligheid, natuur en landschap. à
verleden tot leven komt. Dat maakt het gebied extra aantrekkelijk voor recreanten.
Veessen. Geen uitbreiding.
Koers Uiterwaarden en hoogwatergeul:
à
Salland. à
Hoogste prioriteit is waterveiligheid;
een evenwicht tussen landbouw, verschillende
nieuwe ontwikkelingen mogen hier
natuur- en landschapwaarden, water, wonen en
geen afbreuk aan doen.
recreatie. Daarvoor is het van belang om in dit gebied mogelijkheden te bieden om te ontwikkelen. Dit
à
Werken aan het vergroten van de natuur- en landschapswaarden.
voornemen maakt daarom deel uit van de Gebiedsontwikkeling Hoenwaard 2030. Daarin werken
à
Openheid van landschap behouden
we met bewoners, maatschappelijke organisaties en
voor broedende weidevogels
andere overheden samen aan diverse uitdagingen. De
en overwinterende ganzen en
belangrijkste maatregelen zijn de aanleg van een
zwanen, maar ook ten behoeve van
nieuwe versterkte kade in het Hattemse deel van het
waterberging.
gebied, extra maatregelen voor recreatie en ruimte
à
Werken aan een toekomstbestendige
voor de rivier en waterbeheer. Maar ook
landbouw in balans met de
toekomstperspectief voor de landbouw, de
natuur, het landschap en de
ontwikkeling van hardhoutooibos en maatregelen
gebiedskwaliteiten.
weidevogels.
Rivierfront in Veessen als ‘toegangspoort’ voor de Veluwe vanaf
In de Hoenwaard willen we het karakteristieke cultuurlandschap houden zoals het is. Dat vraagt om
Concentratie van recreatieve activiteiten rondom het rivierfront in
Bijvoorbeeld bij de pontjes, waardoor het bijzondere
gericht op natuurversterking en het behoud van
75
recreatief medegebruik mits dat niet
à
Vergroten van de mogelijkheden voor
à
Werken aan de gebiedsontwikkeling Hoenwaard 2030.
à
Vergroten van de beleefbaarheid en toegankelijkheid van de IJssel.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4
76
4.3.3 Deelgebied Oeverwal met Veessen en Vorchten
de zichtbare geschiedenis en de ligging nabij de IJssel.
Veessen heeft van vroeger uit een sterke relatie met de
De IJsseldijk is het meest opvallende element in dit
IJssel en uiterwaarden. Zowel bewoners als recreanten
gebied, dat bovendien goed zicht biedt op het
maken hier dankbaar gebruik van.
Huidig karakter
landschap. Er zijn kleinschalige (verblijfs)recreatieve functies en recreatieve routes als klompenpaden en
Vorchten is nog wat kleiner dan Veessen. Rust en
De gronden op de wat hoger gelegen oeverwal
fietsroutes te vinden.
ruimte staan ook hier centraal. Vorchten bestaat vooral
-gelegen tussen de slingerende IJsseldijk en de meer
uit woningen met daaromheen agrarische
rechte dijk van de hoogwatergeul- zijn wat droger dan
Op de oeverwallen liggen de kleine, maar fraaie
bedrijvigheid. Vorchten ligt wat verder van de IJssel af,
de andere deelgebieden in de zone Waterrijke
dorpen Veessen en Vorchten. Veessen is een uniek dorp
midden in het cultuurlandschap, aan de rand van de
IJsselvallei. Daardoor zijn op de oeverwallen van
waar rust en ruimte belangrijke kernwaarden zijn.
Vorchter Enk en aan de oude IJsselloop. Beeldbepalend
oudsher meer bebouwing en meer bomen aanwezig.
Daarmee onderscheidt het zich van de grotere dorpen
is de fraaie oude kerk van Vorchten, waarvan de bouw
Er staan prachtige monumentale boerderijen met
in onze gemeente. Het is een dorp waar wonen,
startte in 900 na Chr. Deze bijzondere kerk ligt op een
fraaie erven. Kenmerkend zijn de grillige vormen van
recreatie en agrarische bedrijvigheid samenkomen.
terp, een zogenoemde donk. De donk is in de
de percelen, wegen en watergangen en de vele
Veessen is een typisch dijkdorp met dijkbebouwing dat
middeleeuwen aangelegd om de bevolking te
landschapselementen, zoals bomenlanen,
daarnaast gekenmerkt wordt door historische
beschermen tegen overstromingen van de IJssel. De
hoogstamfruitbomen en meidoornhagen. Het
lintbebouwing en erfstructuren. Het dorp is langs
eeuwenoude kerk en ook de restanten van Kasteel
agrarische landgebruik is relatief kleinschalig en er
meerdere wegen gegroeid. Daarbij zijn de open
Zwanenburg maken van Vorchten een dorp met
komt nog fruitteelt voor. Die is lange tijd heel bepalend
ruimten in het dorp behouden gebleven. Dit wordt
historie. De kerk is van verre te herkennen in het vrij
geweest voor dit gebied.
lintbebouwing genoemd. In Veessen staan historische
open landschap. Het multifunctionele centrum De
boerderijen, karakteristieke IJsselhoeven, een molen en
Verbinding is het kloppend hart voor de inwoners van
Het gebied is aantrekkelijk om te wonen en te
een kerk. De boomgaarden, meidoornhagen en
Vorchten. Hier ontmoeten Vorchtenaren elkaar en
recreëren. Dat komt door het afwisselende landschap,
kerkepaden maken de historische identiteit compleet.
worden activiteiten georganiseerd.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4 Koers
passen bij het huidige karakter en de identiteit van het
klimaatverandering: groen geeft verkoeling op warme
dorp: voor de dorpen karakteristieke woningen en
dagen en ruimte voor waterberging bij veel regen. Het
woonomgevingen voor verschillende doelgroepen,
biedt bovendien meer ruimte om te spelen, te sporten,
voortbouwend op de bestaande erf- en open
te bewegen en te ontmoeten. En het is goed voor de
lintstructuur. Essentieel daarbij is een juiste balans
biodiversiteit. Wij hebben extra aandacht voor groen
tussen bebouwing, openheid en doorzichten.
bij de visitekaartjes van Veessen en Vorchten: de
Organische groei betekent ook: meer ruimte creëren
kerken, de molen, de IJsseldijk en ander karakteristiek
binnen de bestaande woningvoorraad, met andere
erfgoed. Ook op en rondom particuliere erven zijn
woorden het beter benutten van bestaande
kansen voor meer groen. Bij een nieuwe ruimtelijke
Uitgangspunt op de oeverwallen is het behouden en
bebouwing. Door bijvoorbeeld woningen te splitsen of
ontwikkeling, zoals woningbouw, moeten voldoende
het versterken van het kleinschalige landschap. Ook
erven te delen ontstaat er meer ruimte voor starters die
bomen en struiken worden geplant. Dat versterkt het
willen we, waar mogelijk, cultuurhistorische elementen
willen terugkeren.
landschap. Het nieuwe groen moet ook passen bij het
In dit deelgebied zetten we in op het behouden en het versterken van het kleinschalige landschap en het karakter van de dorpen Veessen en Vorchten. Daarnaast is de vernieuwing van de landbouw een belangrijke uitdaging en is er beperkt ruimte voor extensieve vormen van recreatie.
van het landschap herstellen. Denk aan het stimuleren
karakter van de oeverwallen. Denk hierbij aan
van de aanplant van hoogstamboomgaarden of
We vinden het belangrijk dat Veessen en Vorchten
hoogstamboomgaarden, meidoornhagen, houtsingels,
meidoornhagen. Dat maakt de geschiedenis van het
beter met het buitengebied worden verbonden,
weg- en erfbeplanting, rijen knotwilgen en bosjes. Zo
landschap beter zichtbaar. Dat draagt bij aan een
bijvoorbeeld met doorgaande groenstructuren. Bij de
houden we het unieke dorpslandschap van Veessen en
duidelijk eigen karakter van de oeverwallen.
inrichting van de openbare ruimte houden we
Vorchten net zo mooi als het al is.
rekening met de relatie tussen het groen in de kern, de
77
In zowel Veessen als Vorchten is ruimte voor
bebouwing en het groen in het buitengebied. Wij
Veessen en Vorchten hebben een sterke samenleving,
kleinschalige woningbouw. We zetten de beide dorpen
willen herkenbare groene gebieden in de dorpen, met
waarbij veel bewoners actief zijn in een vereniging. Dit
dus niet op slot. Woningbouw is alleen mogelijk op een
ruimte voor bomen en struiken die bijdragen aan het
willen we ondersteunen door initiatieven vanuit
organische manier. Dat betekent dat de groei moet
dorpskarakter. Dit is ook belangrijk uit het oogpunt van
Veessen en Vorchten zo veel mogelijk te stimuleren.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4
Het voorzieningenniveau in Veessen en Vorchten past
en het waterschap, een bijdrage aan deze verandering.
bij het karakter van een klein dorp en kan zich nog
Dit gebied heeft namelijk te maken met een complex
verder ontwikkelen. Daarbij passen kleinschalige
watersysteem en een risico op kwelwater vanuit de
voorzieningen, bijvoorbeeld gericht op recreatie en
IJssel. We willen het natuurlijk watersysteem blijven
toerisme en de verkoop van streekproducten. Veessen
ondersteunen. Hiervoor is voldoende ruimte voor
heeft een basisschool en het sport- en
oppervlaktewater nodig.
à
Uitbreiding van het woningaanbod vanuit het principe ‘organische groei’.
à
Aandacht hebben voor het beleven van de ‘visitekaartjes’ van Veessen en Vorchten zoals de omgevingen van de kerken, de molen, de IJsseldijk en ander
gemeenschapscentrum De Noord. Vorchten heeft een
karakteristiek erfgoed.
multifunctioneel centrum (MFC) De Verbinding, dat
Op de oeverwallen is ruimte voor het verder
onder meer dienst doet als ontvangstlocatie voor
ontwikkelen van recreatie. Niet voor het grote
recreanten die de IJsselvallei willen bezoeken. Het
massatoerisme, maar beperkt, van goede kwaliteit en
behouden van voorzieningen in zowel Veessen als
met minimale impact op de omgeving. Voorbeelden
Vorchten is belangrijk voor de leefbaarheid. We zien
hiervan zijn nieuwe ommetjes door het landschap, een
ook kansen voor het ontstaan van Heerenboerderijen,
minicamping of een bed & breakfast. We willen dat
landbouw in balans met de natuur, het
dagbestedingen en initiatieven geïnitieerd en
meer mensen de IJssel kunnen beleven. De IJsseloever
landschap en de gebiedskwaliteiten.
getrokken door bewoners en lokale ondernemers die
bij Veessen speelt hierin een belangrijke rol. Ook de
zich richten op gezond voedsel uit eigen streek.
Oude IJsselloop geeft mogelijkheden om van het
à
samenleving op het gebied van sociale cohesie en duurzaamheid. à
à
samenleving komen. En passen in het landschap van
voorzieningen in Heerde en Wapenveld. Voorzieningen
singels, bosschages en boomgaarden. Ook moeten dit
in Veessen zijn namelijk beperkt. Daarbij houden we
soort projecten bijdragen aan een hogere biodiversiteit
ook rekening met de 65-plussers. Er valt ook nog wel
en geen afbreuk doen aan de aantrekkelijkheid van de
wat te verbeteren aan de verkeersveiligheid in de
dorpskernen en het omliggende landschap.
dorpen en op de toegangswegen, vooral voor
à
à
dan bij aan het herstel en het onderhoud van het
Koers Oeverwal met Veessen en Vorchten:
Werken aan het vergroten van de beleefbaarheid van de IJssel.
à
Verder ontwikkelen van kleinschalige, hoogwaardige en extensieve vormen van recreatie.
Op de oeverwallen zien we graag dat landbouw meer voedselproductie, draagt deze vorm van landbouw
Geen ruimte voor nieuwe intensieve veehouderij.
voetgangers en fietsers. Daar gaan we aan werken. duurzaam en toekomstbestendig wordt. Naast
Mogelijkheid tot verbreding van de andere (maatschappelijke) nevenfuncties.
We bieden in Vorchten en Veessen ruimte aan We hebben aandacht voor de bereikbaarheid van
Werken aan een toekomstbestendige
landbouw met recreatieve, zorg- of
gebied te genieten. initiatieven voor duurzame energie, die vanuit de
Stimuleren van initiatieven uit de
à
Waarborgen van de leefbaarheid en bereikbaarheid van voorzieningen.
landschap en de natuur. We leggen contact met de agrariërs in het gebied om te bespreken wat zij nodig hebben om deze overstap te maken, met behoud van
78
à
Behouden en versterken van het
een gezond bedrijf. Duurzame landbouw betekent ook
kleinschalig landschap dankzij
minder pesticiden die schadelijk zijn voor mens en dier.
herstel van cultuurhistorische en
We verwachten van onze partners, zoals de provincie
landschappelijke structuren.
‘We willen dat meer mensen de IJssel kunnen beleven.’
Omgevingsvisie Heerde
5
OMGEVINGSVISIEKAART
79
OMGEVINGSVISIEKAART
Omgevingsvisie Heerde
5
80
5. Omgevingsvisiekaart De omgevingsvisiekaart laat zien wat we tussen nu en 2040 in de verschillende deelgebieden willen bereiken. Uitgangspunt is steeds, dat we het goede willen behouden en, als het kan, willen uitbreiden of verbeteren. Op de kaart ziet u terug wat we in eerdere hoofdstukken aan koers voor elk deelgebied hebben beschreven. De basis voor de omgevingsvisiekaart wordt gevormd door de sterke kanten van ieder gebied en de ontwikkelplannen die op dit moment al lopen. De omgevingsvisiekaart voegt daaraan met symbolen, pijlen en arceringen nieuwe keuzes toe. De omgevingsvisiekaart is geen kaart die gebruikt kan worden om te bepalen of iets wel of niet mag. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De gemeenteraad controleert of de uitvoering van de omgevingsvisie volgens plan verloopt, of dat er zaken bijgesteld moeten worden.
Omgevingsvisie Heerde
GEMEENTE HEERDE
81
LEGENDA
OMGEVINGSVISIEKAART
Omgevingsvisie Heerde
5
82
Omgevingsvisie Heerde
6
SAMENWERKING EN UITVOERING
83
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
84
6. SAMENWERKING EN UITVOERING
6.2 Rollen van onze gemeente
Met de omgevingsvisie laten we op hoofdlijnen zien
6.1 Introductie
Het uitgangspunt van de Omgevingswet is
de komende tijd concreet mee aan de slag.
hoe we in Heerde plannen willen ondersteunen die een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze visie in de hand, gaan we daar
ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd zorgen dat de kwaliteit van de leefomgeving goed
Hoe de omgevingsvisie wordt uitgewerkt, hangt af van
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de
blijft. Daarbij is het idee van de wetgever dat er meer
de rol die we als gemeente pakken. We kunnen als
omgevingsvisie denken uit te voeren. Dit doen we als
initiatief aan de samenleving wordt overgelaten, dat
overheid op verschillende manieren richting geven en
gemeente samen met de samenleving en onze
het bestuur de kaders stelt en dat de gemeentelijke
sturen. We onderscheiden er vier (zie de afbeelding op
partners. Daarom laten we zien hoe -vanuit welke
organisatie voor de verbinding zorgt. De
pagina 85). In elk van de vier benaderingen gaat het
sturingsfilosofie- we omgaan met plannen van
omgevingsvisie ondersteunt dit alles (zie afbeelding
om overheidssturing. Daarmee bedoelen we dat het de
inwoners en ondernemers en welke spelregels we
hieronder).
overheid is die doelen formuleert en die doelen, samen
daarbij hanteren. Ook beschrijven we hoe we
met de omgeving, probeert te bereiken.
samenwerken met andere overheidsorganisaties en maatschappelijke
We vinden het als gemeente belangrijk om meer
organisaties. We beschrijven hier verder wat
gebiedsgericht en meer van buiten naar binnen te
we gaan doen om de visie uit te voeren en
werken. Oftewel: meer aansluiten bij onze inwoners.
we geven aan hoe we omgaan met het
Dit past goed bij de gedachte achter de Omgevingswet
actualiseren van de visie. Bovendien gaan we
en de uitgangspunten van een netwerkende en
in op de wat meer technische aspecten van
responsieve overheid. Hierbij staat van buiten naar
de uitvoering, zoals kostenverhaal,
binnen werken centraal en draagt de samenleving
voorkeursrecht en nadeelcompensatie. Tot
initiatieven aan. Dat is voor ons een belangrijke
slot geven we aan hoe we omgaan met
leidraad. We zoeken daarom in alles naar partners om
handhaving, evaluatie en monitoring.
gezamenlijke doelen te behalen. We hebben daarbij oog voor de relatie, staan open voor nieuwe ideeën en dagen inwoners en partners uit om hun verantwoordelijkheid te nemen. Om dat goed te doen, zal de gemeentelijke organisatie zich wel moeten ontwikkelen.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
85
1. Vanuit onze principes en kwaliteiten, zoals beschreven in hoofdstuk 2, werken we verder aan de ontwikkeling van onze leefomgeving. Daarom verwachten we dat elk initiatief onze principes en kwaliteiten respecteert.
2. Ideeën en plannen moeten bijdragen aan onze opgaven en de daaraan gekoppelde ambities, zoals beschreven in hoofdstuk 3. Natuurlijk zal een initiatief in de praktijk niet bijdragen aan Perspectieven op overheidssturing. Bron: gebaseerd kwadrantenmodel Nederlandse school voor openbaar bestuur. Zie voor meer informatie: Sedimentatie in sturing (Van der Steen et al 2015). Met de groene cirkel is het accent in de gemeente Heerde weergegeven.
uitvoering van de omgevingsvisie. De raad zal in lijn met de Omgevingswet meer kaderstellend worden en minder op de inhoud zitten. Dat doet ze door deze omgevingsvisie en het omgevingsplan vast te stellen en daarna regelmatig bij te stellen. Het verlenen van
Als gemeente Heerde hebben we dus een voorkeur
omgevingsvergunningen loopt vooral via het college.
voor de wijze van samenwerken in de groene cirkel.
De raad wordt betrokken als het plan in aanmerking
Toch kan het soms nodig zijn om één van de andere
komt voor het bindend adviesrecht.
al onze opgaven. Maar we verwachten wel een integrale benadering. We verwachten dat iedere initiatiefnemer bekijkt of zijn plan bijdraagt aan meerdere opgaven. Zo benutten we de kansen in onze leefomgeving optimaal.
3. Initiatieven moeten passen bij het karakter en de ontwikkelrichting/
rollen aan te nemen. Op zo’n moment doen we dat.
koers van onze gebieden, zoals
Vanuit de noodzaak om meer woningen te bouwen,
beschreven in hoofdstuk 4. Dit betekent
bijvoorbeeld, zullen we als gemeente meer sturend zijn. Terwijl duurzame energieprojecten meer vanuit particuliere initiatiefnemers zullen komen en we dan
6.3 Afwegen van initiatieven
een stapje terug doen. We werken dit verder uit bij
Als gemeente willen we ambities uit de omgevingsvisie
concrete projecten.
samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners waarmaken.
Sturingsfilosofie gaat overigens niet alleen over de
We willen de energie van de samenleving gebruiken
rolneming van de gemeente ten opzichte van de
om de visie tot uitvoering te brengen. Alle initiatieven
samenleving, maar ook over de rolneming van de
die daar op één of andere manier aan bijdragen,
gemeenteraad ten opzichte van het college van
steunen we van harte. Dit doen we met een aantal
burgemeester en wethouders. In Heerde vinden we het
spelregels in de hand. Zo weet iedereen die met een
belangrijk dat de raad nauw betrokken blijft bij de
idee of plan komt, hoe we onze afwegingen maken.
dat elk initiatief de identiteit van het desbetreffende gebied respecteert en rekening houdt met de uitgezette koers.
4. We betrekken de omgeving bij de ontwikkeling van een initiatief. Dit betekent dat initiatieven altijd samen en in overleg worden gemaakt. Want deze plannen zijn vaak beter: completer, beter passend in de omgeving en hebben meer draagvlak.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
86
6.4 Samenwerking in de regio Ontwikkelingen in Heerde staan natuurlijk niet op zichzelf. Ook in de regio vinden allerlei ontwikkelingen plaats die van invloed kunnen zijn op onze gemeente. Daarom blijft ook in de toekomst samenwerking met omliggende gemeenten en andere bestuurslagen belangrijk. Bijvoorbeeld als het gaat om de energietransitie, klimaatadaptatie en water, woningbouw, de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) en jeugdhulp. We blijven in H2O-verband nauw samenwerken met onze buurgemeenten Hattem en Oldebroek. In breder verband blijven we de samenwerking zoeken op de Kop van de Veluwe (Hattem, Oldebroek, Nunspeet en Elburg), maar ook met bijvoorbeeld onze buurgemeente Epe. We blijven daarnaast deel uitmaken van de regio Stedendriehoek en de regio Zwolle. We hechten veel waarde aan deze en andere samenwerkingsverbanden. Op een aantal onderwerpen zullen we als gemeente het voortouw nemen. Voor een aantal andere vraagstukken zijn we
veiligheidsregio, de GGD en terreinbeheerders en ook
Ook met onze inwoners en ondernemers willen we na
niet alleen afhankelijk van andere overheden, maar ook
met de verschillende vertegenwoordigende
vaststelling van de omgevingsvisie in gesprek blijven.
van maatschappelijke organisaties, ondernemers en
organisaties in Heerde.
Ideeën van organisaties en inwoners die bijdragen aan
inwoners.
de doelen in de omgevingsvisie, ondersteunen we daar Met het waterschap stemmen we regelmatig af over
Dat is de reden dat we hen betrokken hebben bij de
onze wettelijke zorgplichten en de watertaken voor
totstandkoming van deze eerste versie van de
afvalwater, hemelwater, grondwater en drinkwater die
omgevingsvisie. En dat blijven we ook in de toekomst
bij de gemeente liggen. Deze hangen immers sterk
doen. We gaan periodiek de uitvoering van de
samen met de verantwoordelijkheid van het
omgevingsvisie bespreken met onze buurgemeenten,
waterschap voor het zuiveren van afvalwater en het
de provincie, het waterschap en ketenpartners als de
regionaal watersysteem.
waar mogelijk.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
6.5 Kostenverhaal en grondbeleid
Voor de beide hoofdgroepen geldt
volgens de AMVB Financiële bijdragen (zie het kader
ook nog dat het zowel privaat- als
hieronder).
publiekrechtelijk toegepast kan worden. Als we als gemeente straks wensen te
6.5.1 Kostenverhaal
Kostenverhaal in de wet
We hebben in deze omgevingsvisie uitgangspunten en
In de Omgevingswet zijn regels
voornemens opgenomen waarvoor investeringen
rondom kostenverhaal en verevening
nodig zijn. De gemeente zal als trekker, mede-trekker
opgenomen. Hiermee wil de wetgever
of partner van deze maatschappelijke opgaven (een
het instrumentarium voor faciliterend
deel zal door andere partijen worden uitgevoerd)
grondbeleid verbeteren en meer rekening
delen hiervan bekostigen. Ontwikkelaars van
houden met de diverse ontwikkelopgaves
bouwlocaties hebben echter ook voordeel van die
waarin het eindbeeld onzeker is, zoals
investeringen. Daarom waren gemeenten op grond
bij organische gebiedsontwikkeling.
van de Wet ruimtelijke ordening al verplicht de kosten
Het instrumentarium bestaat uit twee
die zij maakten voor een bouwinitiatief, te verhalen op
hoofdgroepen, elk verdeeld in twee
de initiatiefnemers. Dit gebeurde onder meer naar
subgroepen:
redelijkheid en mate van profijt. In grote lijnen is dit systeem overgenomen in het nieuwe stelsel van de
à
Omgevingswet, maar er zijn ook wijzigingen (zie het kader hiernaast). Wij kiezen ervoor de onderbouwing in een afzonderlijk, nog op te stellen, Programma Kostenverhaal en vereve-
à
opgenomen. De financiële bijdragen kunnen gevraagd worden voor ontwikkelingen zoals kwalitatieve verbeteringen van landschap, natuur, water of de stikstofbalans, de aanleg of aanpassingen van infrastructuur en daartoe benodigde voorzieningen. Anterieur kunnen ook andere bijdragen worden gevraagd. In beide gevallen
gevraagd en de projecten waarvoor een
- bij integrale ontwikkeling;
bijdrage wordt gevraagd onderbouwd
- bij organische ontwikkeling.
worden in de omgevingsvisie of in een
kostenverhaal van financiële
- bij integrale ontwikkeling; - bij organische ontwikkeling.
het rood-voor-groen beleid.
zoals die in het Omgevingsbesluit is
projecten waarvan een bijdrage wordt
zullen komen:
zoekzone landschappelijke
beperkt tot de limitatieve categorieënlijst
passen):
bevoegdheid om dit toe te passen):
à
financiële bijdragen, dan is de reikwijdte
wettelijke plicht om dit toe te
heden is al bekend dat ze in dat programma terug
sociale woningbouw;
mogelijkheid voor kostenverhaal voor
moet de functionele samenhang van de
bijdragen (het is een wettelijke
à
beschikken over de publiekrechtelijke
regulier kostenverhaal (het is een
ning op te nemen. Van twee vereveningsmogelijk
versterking Hoornerveen; dit betreft
87
Verevening van beide ontwikkelingen is mogelijk
programma.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
6.5.2 Grondbeleid
vestigen van een voorkeursrecht. Is de betreffende functie aan een locatie toegedacht in de
Situationeel grondbeleid
omgevingsvisie, dan is dat de grondslag die gebruikt
We voeren een situationeel grondbeleid. Dit betekent
Staat het voorkeursrecht (nog) niet in een
dat we als gemeente per situatie afwegen welk type
omgevingsvisie, programma of omgevingsplan en stelt
grondbeleid geschikt is. Dit kan dus passief,
het bestuursorgaan vóór afloop van de geldingsduur
faciliterend, maar ook actief zijn: wij willen
een omgevingsvisie, programma of omgevingsplan
opgavegericht werken. Wij nemen bij ruimtelijke
vast? Dan voorkomt dat het verval van het
ontwikkelingen een stimulerende, faciliterende en
voorkeursrecht. Het voorkeursrecht vervalt van
verbindende rol aan. In die rol zijn we erop gericht
rechtswege drie jaar na het ingaan ervan. Met andere
initiatieven die voldoende aantoonbare meerwaarde
woorden, de gemeente kan op basis van een
hebben en die bijdragen aan de ambities van de visie,
omgevingsvisie voorkeursrecht vestigen, maar ook
mogelijk te maken. Daarnaast willen wij actief partijen
vooruitlopend daarop, met een
zoeken, bijeen brengen en met hen samenwerken om
voorkeursrechtbeschikking. In het tweede geval moet
onze uitdagingen het hoofd te bieden. Wij willen dus
de gemeente binnen drie jaar een omgevingsvisie
benadrukken dat onze rol wel faciliterend, maar niet
vaststellen om het te bestendigen. De gemeenteraad
passief is. Wij wachten namelijk niet alleen af, maar
neemt in dit soort situaties een besluit.
kan worden voor vestiging van het voorkeursrecht.
proberen ook door het aanspreken van contacten en netwerken ontwikkelingen daadwerkelijk van de grond te krijgen.
Nadeelcompensatie De wijze van vergoeding van planschade wordt onder
Voorkeursrecht
de Omgevingswet omgezet in een systeem voor
Door voorkeursrecht te vestigen (voor een
vanuit een verordening nadeelcompensatie.
toegedachte niet-agrarische functie of een moderniseringslocatie) kunnen bestuursorganen in een vroege fase van planvorming zorgen dat open beleidsontwikkeling mogelijk blijft. Het voorkomt namelijk dat marktpartijen al in die fase grond aankopen en plannen ontwikkelen, die de aanpak van maatschappelijke opgaven belemmeren. De omgevingsvisie, maar ook het omgevingsplan of een
88
programma, kan dienen als juridische basis voor het
nadeelcompensatie. Hiervoor werken we in Heerde
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
Grote en kleine beleidscyclus. Bron: KuiperCompagnons. Doorwerking in het Omgevingsplan
6.6 Beleidscyclus omgevingsvisie 6.6.1 De omgevingsvisie en de andere omgevingswet instrumenten Instrumentenmix Met de komst van de Omgevingswet verandert de manier waarop we als gemeente omgaan met onze leefomgeving. Aan de ene kant is dit omdat de wet ons nieuwe instrumenten biedt die we kunnen inzetten. Aan de andere kant omdat we de komende tijd aan de slag moeten om alle ontwikkelingen die op ons afkomen het hoofd te bieden en ambities die we
Beleidscyclus De Omgevingswet gaat uit van beleidsontwikkeling op
een gemeente één omgevingsplan heeft, dat het hele
beschrijven we hoe we de verschillende instrumenten
basis van de beleidscyclus. De verschillende
gebied van de gemeente betreft. Het omgevingsplan
van de Omgevingswet inzetten in Heerde.
instrumenten worden in samenhang ontwikkeld en
bevat alle regels over de fysieke leefomgeving. Het
actief gemonitord en aangescherpt. Dat betekent dat
omgevingsplan vervangt straks alle
de omgevingsvisie een dynamisch document is, dat we
bestemmingsplannen en een groot deel van de
in samenhang met de andere instrumenten en samen
verordeningen. Het plan wordt, net als de
met betrokken stakeholders blijven aanpassen. De
omgevingsvisie, vastgesteld door de gemeenteraad.
Omgevingswet bevat verschillende instrumenten, elk
Het omgevingsplan is voor iedereen bindend. De
met hun eigen toepassing:
gemeente hoeft niet al bij inwerkingtreding van de
à de omgevingsvisie; à de programma’s; à het omgevingsplan; à de omgevingsvergunning.
89
Een belangrijke bepaling in de Omgevingswet is dat
hebben goed uit te voeren. In deze paragraaf
Omgevingswet te beschikken over een actueel omgevingsplan dat voldoet aan de eisen van de wet; dat hoeft pas eind 2032.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
Tot het moment dat de gemeente een omgevingsplan
Centrumvisie 2.0, het Landschapsontwikkelingsplan
Het Programma Geluid is het enige programma dat
heeft opgesteld, vormen de huidige
Van Veluwe tot IJssel en de Dorpsvisie Hoorn. De
voor sommige gemeenten verplicht is. Voor Heerde is
bestemmingsplannen, andere ruimtelijke besluiten en
uitvoeringsparagraaf van de structuurvisie blijft
een programma geluid niet verplicht. Wel werken we al
een aantal verordeningen van rechtswege het
voorlopig nog wel van kracht. Op termijn vervangen
aan het Programma Volkshuisvesting en daarnaast
omgevingsplan. De regels vanuit het Rijk krijgen hier
we die door het nog op te stellen Programma
gaan we in ieder geval het Programma Kostenverhaal
ook tijdelijk een plek in.
Kostenverhaal en verevening.
en verevening opstellen. Verder gaan we nog onderzoeken voor welke van de in tabel 1 genoemde
De omgevingsvisie biedt de beleidsmatige basis voor
Doorwerking in programma’s
gebieden en thema’s we programma’s gaan inzetten.
aanleiding zijn om de omgevingsvisie bij de
Gemeenten kunnen strategisch beleid uit de
actualisatie op onderdelen aan te passen. Bijvoorbeeld
omgevingsvisie verder uitwerken via programma’s.
omdat een ambitie voor de korte termijn te hoog blijkt
Binnen de Omgevingswet zijn er vier verschillende
te zijn en niet in regels te vatten is. Of andersom,
soorten programma’s, elk met eigen kenmerken.
Mogelijke gebiedsgerichte programma’s
Mogelijke thematische programma’s
omdat de visie scherpere keuzes moet maken om
Vooralsnog is alleen het vrijwillige programma voor
regels te kunnen stellen.
onze gemeente van toepassing. Een vrijwillig
Veluwe
Energietransitie
Landelijk gebied
Gezondheid
het omgevingsplan. Toch kan het omgevingsplan
programma kan gebruikt worden voor de uitwerking In Heerde starten we in 2024 of 2025 met het opstellen
van de omgevingsvisie en kan gebiedsgericht en
van het omgevingsplan. In het omgevingsplan werken
thematisch ingezet worden voor onderwerpen van
we onze ambities uit de omgevingsvisie uit in regels
verschillende grootte. Om integraal werken te
waar iedereen zich aan moet houden. Hierbij kan
stimuleren, hebben wij in onze gemeente de voorkeur
gedacht worden aan een evenwichtige toedeling van
voor gebiedsgerichte programma’s. Hierin kunnen
functies aan locaties en bijvoorbeeld regels over
concrete projecten worden opgenomen en kan
bepaalde activiteiten. Ook leggen we in het
worden aangegeven hoe en met welke maatregelen
omgevingsplan vast voor welke activiteiten in de
een gebied zich verder kan ontwikkelen.
toekomst een vergunning moet worden aangevraagd. In tegenstelling tot de omgevingsvisie en het
Bedrijventerreinen
Klimaat
Tuinbouwgebied aan de Kerkdijk/ Borchgraverweg
Luchtkwaliteit
Strategisch beleid in de omgevingsvisie
omgevingsplan is het programma formeel een
De omgevingsvisie vervangt onze structuurvisie.
programma’s nauw betrokken wordt. Het programma
Bovendien zijn de strategische onderdelen uit de
is, net zoals de omgevingsvisie, zelfbindend voor het
Verder dragen de beleidsstukken die staan onder het
verschillende bestaande beleidsstukken zo veel
gemeentebestuur, maar niet voor andere partijen en
kopje ‘Strategisch beleid in de omgevingsvisie’ bij aan
mogelijk opgenomen in de omgevingsvisie, zoals de
voor inwoners.
de uitvoering van de omgevingsvisie. Dit geldt ook
Toekomstvisie Natuurlijk Heerde, de Woonvisie, de
90
Centrumgebieden van Biodiversiteit Heerde en Wapenveld
bevoegdheid van het college. In de gemeente Heerde vinden we het belangrijk dat de raad ook bij
Tabel 1: gebiedsgerichte en thematische programma’s die we mogelijk gaan opstellen.
voor ander vastgesteld strategisch ruimtelijk beleid.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
Ons streven is op termijn zoveel mogelijk sectoraal
nieuw beleid? Zijn er nieuwe ontwikkelingen of trends
beleid, inclusief de inhoud van de programma’s, op te
waar we rekening mee moeten houden? Halen we
nemen in de volgende versies van de omgevingsvisie.
onze ambities wel met onze huidige aanpak?
Op die manier blijft er uiteindelijk één omgevingsvisie,
Zoals we al eerder hebben aangegeven, is het op termijn de bedoeling dat al het strategische beleid
één omgevingsplan en een beperkt aantal
De kaders in deze omgevingsvisie vormen een
wordt samengevoegd in de omgevingsvisie. Deze
programma’s over.
belangrijk middel voor de monitoring en evaluatie,
versie van de omgevingsvisie zet daar een eerste stap
aangezien deze overzichtelijk onze ambities voor de
in. In deze versie hebben we alle verschillende
Omgevingswaarden
hele gemeente (zie de kaders in hoofdstuk 3) en de
ruimtelijke thema’s met elkaar verbonden en de
specifieke koers per deelgebied (zie de kaders in
aansluiting gezocht bij andere beleidstrajecten en
De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om in het
hoofdstuk 4) weergeven. Gebruikmaken van meetbare
ontwikkelingen. Het uiteindelijke doel is dat de
omgevingsplan voor de gehele gemeente
indicatoren is een logische stap bij de verdere
omgevingsvisie de centrale plek wordt voor al het
omgevingswaarden vast te leggen; bijvoorbeeld de
aanscherping van de omgevingsvisie. Voor de
strategisch ruimtelijk beleid. Omdat de omgevingsvisie
maximale uitstoot van schadelijke stoffen, de maximale
monitoring is dat relevant, omdat dan in de toekomst
een levend document is, werken we in het kader van
productie van geluid of andere vormen van hinder of
een goede vergelijking met de uitgangssituatie
de beleidscyclus ook toe naar een steeds verdere
mogelijke overlast. Wij gaan onderzoeken of in het
mogelijk wordt. En daarmee kunnen we zien in
integratie.
omgevingsplan omgevingswaarden vastgesteld
hoeverre we de doelen uit de omgevingsvisie bereikt
kunnen worden voor bijvoorbeeld geluid, fijnstof,
hebben.
Handhaving
belang zijn voor de gezondheid van inwoners van de
We zijn van plan twee keer per bestuursperiode een
De Omgevingswet is gebaseerd op vertrouwen.
gemeente. In een programma gezondheid kunnen
voortgangsrapportage op te stellen en de
Niettemin is handhaving een onderdeel van het
vervolgens, waar nodig, maatregelen worden
omgevingsvisie zelf ten minste één keer per
werken in de beleidscyclus; illegale activiteiten moeten
beschreven om dit te bereiken.
bestuursperiode te actualiseren. Eens in de vier jaar,
soms immers worden aangepakt. De omgevingsvisie is
dus. Om de voortgang van concrete projecten te
echter alleen bindend voor het bestuur. In het
monitoren, kan een uitvoeringsagenda een geschikt
omgevingsplan staan de regels opgenomen waar de
middel zijn. Deze kan periodiek worden herzien,
inwoner zich aan moet houden. Die regels bieden de
waarbij de projectplannen steeds verder worden
basis voor handhaving als dat nodig is. Het is op
uitgewerkt en geactualiseerd. We gaan dit
visieniveau wel goed om na te denken over de
Levend document
onderzoeken of dit kan werken.
gevolgen van de sturingsfilosofie (zie paragraaf 6.2) en
Wij beschouwen de omgevingsvisie, en in het
Wij hebben de ambitie om ook na vaststelling van de
Dit heeft namelijk gevolgen voor de inzet op
verlengde daarvan alle omgevingswetinstrumenten,
omgevingsvisie in gesprek te blijven met de
handhaving. Zo betekent het werken met
als levende documenten. De wereld verandert continu
samenleving. We onderzoeken hoe we de actualisaties
voorwaardelijke verplichtingen (‘het mag, mits aan een
en daarom moeten we dus ook regelmatig onze
hierbij kunnen gebruiken.
aantal voorwaarden voldaan is’), dat handhaving naar
luchtkwaliteit en andere milieuaspecten die van
6.6.2 Monitoring, actualisatie en handhaving
instrumenten herijken. Liggen we nog op koers? Is er
91
Stap richting omgevingsvisie 2.0
de inrichting van het omgevingsplan die daaruit volgt.
later in het traject verschuift.
Omgevingsvisie Heerde
COLOFON Deze omgevingsvisie is opgesteld door: KuiperCompagnons & Gemeente Heerde
Opdrachtgever: Gemeente Heerde
Foto’s: © 2023 Gemeente Heerde Het kaartmateriaal en andere illustraties in dit visiedocument zijn opgesteld door KuiperCompagnons, tenzij anders vermeld (in dat geval is waar mogelijk een referentie opgenomen). Wilt u gebruikmaken van kaartmateriaal of illustraties? Neem dan contact op met KuiperCompagnons.
92