4.2. Mobiliteitsplan Heerde (januari 2025)
Tekst van het document
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
1
Inhoud 1 Inleiding ......................................................................................................................... 5
2
3
4
5
6
1.1
Doel ....................................................................................................................... 5
1.2
Integraal plan .......................................................................................................... 5
1.3
Opbouw van het mobiliteitsplan ................................................................................. 6
1.4
Leeswijzer ............................................................................................................... 6
De mobiliteitsopgave ........................................................................................................ 8 2.1
Inventarisatie .......................................................................................................... 8
2.2
Analyse ................................................................................................................. 11
2.3
Conclusie .............................................................................................................. 14
De visie op verkeer ........................................................................................................ 16 3.1
Inleiding ............................................................................................................... 16
3.2
Beleidskaders en trends .......................................................................................... 16
3.3
Visie op verkeer in hoofdlijnen ................................................................................. 18
3.4
De vier doelen ....................................................................................................... 19
Voetganger ................................................................................................................... 24 4.1
Wandelnetwerk ...................................................................................................... 24
4.2
Richtlijnen bereikbaarheid voorzieningen ................................................................... 25
4.3
Oversteekplaatsen ................................................................................................. 26
4.4
Uitritconstructies en kruispuntplateaus ..................................................................... 26
4.5
Toegankelijkheid en dementievriendelijk ................................................................... 26
4.6
Acties thema voetganger ........................................................................................ 28
Fiets ............................................................................................................................. 30 5.1
Visie ..................................................................................................................... 30
5.2
Fietsnetwerk .......................................................................................................... 31
5.3
Inrichting .............................................................................................................. 35
5.4
Fietscomfort .......................................................................................................... 37
5.5
Opkomst snelle fietsen ............................................................................................ 37
5.6
Sociale veiligheid ................................................................................................... 38
5.7
Stallingsmogelijkheden ........................................................................................... 38
5.8
Recreatief fietsgebruik ............................................................................................ 39
5.9
Educatie, promotie en voorlichting ........................................................................... 39
5.10
Acties thema fiets .................................................................................................. 40
Openbaar vervoer en deelmobiliteit .................................................................................. 42 6.1
Gesprekspartner van de provincie ............................................................................ 42
6.2
OV-netwerk en inrichting ........................................................................................ 43
6.3
Aanvullend vervoer ................................................................................................ 45
6.4
Haltevoorzieningen en mobiliteitshubs ...................................................................... 45
6.5
Deelmobiliteit en nieuwe vormen van vervoer ............................................................ 46
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
2
6.6 7
8
9
Acties thema OV .................................................................................................... 48
Personenauto ................................................................................................................ 50 7.1
Visie op de wegencategorisering .............................................................................. 51
7.2
Passende weginrichting ........................................................................................... 54
7.3
Verkeersvoorzieningen ............................................................................................ 55
7.4
Parkeren ............................................................................................................... 57
7.5
Laadvoorzieningen ................................................................................................. 59
7.6
Acties thema auto .................................................................................................. 60
Landbouwverkeer & Logistiek .......................................................................................... 62 8.1
Routenetwerk landbouwverkeer ............................................................................... 62
8.2
Landbouwverkeer en langzaam verkeer .................................................................... 62
8.3
Verkeersmaatregelen op routes van landbouwverkeer ................................................ 63
8.4
Inzet op verkeersveilig gedrag ................................................................................. 63
8.5
Bedrijventerreinen ................................................................................................. 64
8.6
Distributie en pakketdiensten .................................................................................. 65
8.7
Acties landbouw en logistiek .................................................................................... 65
Participatie, educatie en handhaving ................................................................................ 67 9.1
Betrekken inwoners en belanghebbenden .................................................................. 67
9.2
Afstemming en samenwerking ................................................................................. 67
9.3
Educatieprogramma ............................................................................................... 67
9.4
Handhaving ........................................................................................................... 68
9.5
Acties participatie en samenwerking ......................................................................... 69
Bijlage I. Speerpunten per vervoerswijze ............................................................................. 70 Bijlage II. Actielijst per vervoerswijze .................................................................................. 72 Bijlage III. Actielijst per gebied (Omgevingsvisie) ................................................................. 78 Bijlage IV. Duurzaam Veilig ................................................................................................ 88 Bijlage V. Inrichtingseisen wandelroutes .............................................................................. 97
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
3
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
4
1 Inleiding De ambities van de gemeente Heerde, zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie en het collegeprogramma, vragen om een frisse en moderne benadering van verkeer, wegen en mobiliteit in de gemeente. Het huidige Gemeentelijke Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) uit 2007 voldoet niet langer als beleidskader en biedt te weinig handvatten voor een actuele en toekomstgerichte uitvoeringsagenda. Bovendien dwingen nationale en mondiale trends, zoals klimaatverandering en maatschappelijke ontwikkelingen, ons om op lokaal niveau verder te kijken dan alleen verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Een geïntegreerde visie op verkeer en vervoer is essentieel. Deze visie draagt niet alleen bij aan de verkeersveiligheid en bereikbaarheid, maar ondersteunt ook de bredere doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, leefbaarheid en gezondheid. Hiermee maken we van Figuur 1: Mobiliteitsplan in relatie tot omgevingsvisie Heerde een gemeente die klaar is voor de toekomst, met een verkeersbeleid dat aansluit bij de behoeften en ambities van onze bewoners, bezoekers en ondernemers.
1.1 Doel Het doel van dit mobiliteitsplan is om een logisch, duurzaam en veilig verkeers- en vervoersysteem te realiseren. We streven naar een toekomstbestendig en duurzaam mobiliteitsplan dat knelpunten oplost en bijdraagt aan de verkeersveiligheid en bereikbaarheid van de gemeente. Dit plan vormt de basis voor het stellen van investeringsprioriteiten en zorgt voor samenhang tussen de diverse onderdelen van het verkeers- en vervoersbeleid en andere beleidsterreinen.
1.2 Integraal plan We stellen het mobiliteitsplan op vanuit een bredere visie, waarbij we aandacht besteden aan veiligheid, leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en economische vitaliteit. Dit mobiliteitsplan is geen puur technische verkeerskundige benadering, maar zoekt actief de verbinding met andere beleidsterreinen zoals economie, groen, milieu, duurzaamheid, ruimtelijke ordening, landbouw, het sociaal domein en recreatie. Een belangrijke basis voor het nieuwe mobiliteitsplan is de gemeentelijke omgevingsvisie. Deze visie stelt dat we een open en inclusieve gemeente willen zijn. Voorzieningen voor dagelijks gebruik moeten daarom goed toegankelijk en bereikbaar zijn voor zowel inwoners als bezoekers. Daarnaast benadrukt de omgevingsvisie het belang van het stimuleren van een gezonde en veilige leefomgeving. Verkeer speelt hierin een cruciale rol bij het behalen van onze doelen.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
5
Het mobiliteitsplan is in samenwerking met inwoners en ondernemers tot stand gekomen. In de eerste helft van 2024 hebben we hiervoor diverse bijeenkomsten georganiseerd. Ook hebben inwoners en ondernemers hun mening gedeeld via een enquête over mobiliteit. We organiseerden meerdere inloopavonden voor geïnteresseerden en spraken met hen over de invulling van de belangrijkste mobiliteitsthema’s en de knelpunten en kansen die er zijn. Deze inbreng hebben we bekeken, afgewogen en verwerkt in het voorliggende mobiliteitsplan.
1.3 Opbouw van het mobiliteitsplan Het mobiliteitsplan bestaat uit drie onderdelen. Een inventarisatienota, de uitwerking van het beleid (visie) inclusief opgaven en een uitvoeringsagenda. Het college heeft de inventarisatienota ontvangen en tijdens een themaraad besproken. Ze bevat een korte terugblik op de afgelopen jaren, een overzicht van de aandachtspunten en kijkt vooruit naar de ontwikkelingen die ons te wachten staan. Daarnaast zijn de landelijke en provinciale kaders geschetst. Op basis van de ontwikkelingen en kaders is aangegeven welke richting het verkeer- en vervoerbeleid moet krijgen en wat de ambities zijn op hoofdlijnen. In het (voorliggende) beleidsdeel (2) vertalen we de ambities in uit te voeren speerpunten, vervolgacties en richtlijnen. De richtlijnen passen we toe bij onder andere de inrichting van wegen, parkeren, fietsinfrastructuur en de wensen ten aanzien van het openbaar vervoer. De richtlijnen geven ons richting, maar maatwerk is altijd mogelijk. Na vaststelling van het mobiliteitsplan zullen periodiek uitvoeringsagenda’s (moeten) worden opgesteld, waarmee afhankelijk van beschikbare middelen, subsidiemogelijkheden en meekoppelkansen met onderhoud het ingezette beleid verder vorm kan worden gegeven, waarbij uiteraard moet worden ingespeeld op de actuele situatie.
Het eerste uitvoeringsprogramma richt zich op de periode tot 2029 (3) en maakt de maatregelen voor de komende periode inzichtelijk. Het uitvoeringsprogramma is een dynamisch document dat we periodiek (minimaal vierjaarlijks) actualiseren.
1.4 Leeswijzer In het voorliggende stuk treft u in hoofdstuk 2 een uitwerking van de gemeentelijke opgaven op het gebied van mobiliteit, waarin onder andere aandacht wordt besteed aan de risicoanalyse verkeersveiligheid. In hoofdstuk 3 beschrijven wij de gemeentelijke integrale visie op verkeer op hoofdlijnen aan de hand van de vier hoofddoelen: ‘Veilig, leefbaar en gezond’, ‘Bereikbaarheid in balans’, ‘Duurzaam en klimaatbestendig’ en ‘Een mooie omgeving en slim ruimtegebruik’. In de hoofdstukken 4 t/m 7 bespreken we het beleid op het gebied van de fietser, de voetganger, de OVgebruiker en de automobilist. In hoofdstuk 8 is specifieke aandacht voor het landbouwverkeer. Afsluitend gaan wij in hoofdstuk 9 in op handhaving en participatie.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
6
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
7
2 De mobiliteitsopgave In dit hoofdstuk bespreken we de huidige stand van zaken op het gebied van mobiliteit in de gemeente Heerde. We identificeren waar inwoners knelpunten ervaren en onderzoeken welke trends en ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit belangrijk zijn voor de toekomst. De belangrijkste bevindingen uit de inventarisatienota worden hier overzichtelijk gepresenteerd.
2.1 Inventarisatie 2.1.1 Objectieve Verkeersveiligheid De focus op verkeersveiligheid werpt zijn vruchten af. In de afgelopen 10 jaar zijn er in de gemeente Heerde gemiddeld minder dodelijke verkeersslachtoffers gevallen dan in omliggende en vergelijkbare gemeenten. Ongevallenregistraties Van 2018 tot en met 2022 zijn er in de gemeente Heerde 419 verkeersongevallen geregistreerd. Daarvan waren 346 met alleen materiële schade, 68 met letsel en 5 met dodelijke afloop. Van de 73 ongelukken met (dodelijk)letsel waren 13 slachtoffers jonger dan 24 jaar, 22 tussen de 25 en 59 jaar, en 39 slachtoffers 60 jaar of ouder. Opvallend is dat ouderen (60+) vaker slachtoffer zijn, ruim 60% van het totaal aantal verkeersslachtoffers, terwijl ze minder dan een derde van de inwoners vormen. Daarnaast blijkt dat bij meer dan 65% van de verkeersongevallen met (dodelijk) letsel, een (brom)fiets of e-bike betrokken was (figuur 2).
Figuur 2: Verdeling verkeersslachtoffers naar vervoerswijze (bron: VIA)
Risicogestuurde aanpak Echte hotspots van ongevallenconcentraties zijn in de gemeente Heerde niet aanwezig. De ongevallen spreiden zich uit over verschillende locaties (figuur 3). Inzetten op een risico gestuurde aanpak van verkeersveiligheid is dan ook een logische keuze. Bij een risico gestuurde aanpak kijken we niet enkel naar het aantal ongevallen dat ergens plaats vindt, maar ook naar de snelheid die men er rijdt en de wegkenmerken die mogelijk het risico verhogen op een ernstige afloop van een ongeval.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
8
Figuur 3: Verspreiding verkeersslachtoffers 2018-2022 gemeente Heerde (bron: VIA)
In het kader van de risicogestuurde aanpak is voor iedere gemeente een lijst opgesteld met de meest risicovolle locaties. Voor de gemeente Heerde bestaat de top10 van aandachtslocaties uit de volgende trajecten: - Elburgerweg - Brinklaan - Kamperweg - Fietspad langs Eperweg - Elburgerweg - Groteweg - Nieuwe Zuidweg / Zuidweg - Zwolseweg Het zijn dus vooral de drukkere hoofdwegen die vanuit een risicogestuurde aanpak extra aandacht vragen. Snelheidsovertredingen Over het algemeen houdt men zich op 60 km/uur-wegen buiten de bebouwde kom aan de snelheid. Wel zijn er enkele uitzonderingen waar er een hogere snelheid dan wenselijk gereden wordt. Figuur 4 laat zien waar in de gemeente Heerde de snelheidsoverschrijdingen plaatsvinden. Vooral op de wegen buiten de bebouwde kom zijn de overschrijdingen van 10 km/u of meer duidelijk zichtbaar. Locaties buiten de bebouwde kom waar verhoogde veiligheidsrisico’s bestaan door het hoge aandeel snelheidsoverschrijdingen (>10 km/uur) zijn: • Elburgerweg • Kerkdijk • Engweg • Breeweg • Nieuwe Zuidweg (in beheer bij Defensie) • Nijoeversweg • Kanaaldijk • Plakkenweg • IJsseldijk
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
9
Locaties binnen de bebouwde kom waar verhoogde veiligheidsrisico’s bestaan door het hoge aandeel snelheidsoverschrijdingen (>10 km/uur) zijn: • Flessenbergerweg • Kamperweg
Figuur 4: Snelheidsovertredingen gemeente Heerde, oktober 2021 (bron: VIA)
2.1.2 Behoeften vanuit inwoners Tijdens de inventarisatiefase van het voorliggend mobiliteitsplan hebben inwoners en ondernemers van de gemeente Heerde hun visie gegeven op mobiliteit. Dit deden zij tijdens diverse inloopavonden en via een enquête. Uit de respons blijkt dat onderwerpen als bereikbaarheid en duurzaamheid binnen de gemeente Heerde veel minder spelen bij bewoners dan verkeersveiligheid. Rondom bereikbaarheid komen alleen het parkeren in woonstraten en het centrum relatief vaak ter sprake. In deze paragraaf volgen de belangrijkste bevindingen uit inloopavonden en de online enquête.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
1
Verkeersveiligheid Veel bewoners voelen zich veilig in hun auto (77%). Op de fiets (51%) en te voet (39%) wordt de verkeersveiligheid minder ervaren. Vooral drukke oversteekplaatsen en wegen met snel rijdend verkeer in en rondom Heerde worden als problematisch ervaren door voetgangers en fietsers. Voetganger Voetgangers noemen specifiek de IJsseldijk en Kerkstraat/Hogeweg in Veessen als onveilig, evenals het centrum van Wapenveld en de oversteek naar de bushalte aan de Groteweg. In Heerde worden de Zwolseweg, Dorpsstraat en Elburgerweg genoemd vanwege smalle voetpaden in combinatie met veel en snel langsrijdend (fiets)verkeer. Fiets Fietsen is populair, 69% van de respondenten fietst regelmatig, waarvan de helft op een e-bike. Ondanks deze populariteit ervaart 53% van hen verschillende fietslocaties als onprettig door het drukke autoverkeer en de te hoge snelheden van autoverkeer, vooral op doorgaande routes zoals de Zwolseweg en Eperweg. Openbaar vervoer Hoewel slechts 2% van de bewoners regelmatig gebruikmaakt van het openbaar vervoer, hebben veel respondenten ideeën over verbeteringen aan bushaltes, routes en fietsenstallingen. Het openbaar vervoer wordt overwegend positief beoordeeld, slechts 15% is er niet tevreden over.
Er zijn kansen voor de gemeente om de infra rondom het openbaar vervoer te verbeteren mede door gebruik te maken van subsidieregelingen, vooral door bushaltes beter toegankelijk te maken, routes naar haltes te verbeteren en meer en betere fietsenstallingen te realiseren. Auto Vervoer met de auto speelt een grote rol in het dagelijks leven van bewoners. Wel ervaart 64% problemen met parkeren, vooral tijdens evenementen en drukke toeristische periodes kan de parkeerdruk hoger worden ervaren. Innovaties en duurzaamheid Slechts een klein aantal respondenten (6%) heeft momenteel een elektrische auto, maar bijna een derde (29%) denkt erover na om er binnenkort een aan te schaffen. Er is duidelijk behoefte aan meer openbare laadpalen, hoewel de meerderheid liever geen bestaande parkeerplaatsen hiervoor opoffert. Deelmobiliteit, waarbij mensen een auto delen, spreekt weinig mensen aan, aangezien 80% aangeeft hier geen interesse in te hebben. Leefbaarheid Veel bewoners steunen maatregelen zoals het autovrij maken van het centrum tijdens evenementen (57%). Het verlagen van de maximumsnelheid naar 30 km/u binnen de bebouwde kom om de leefbaarheid te verbeteren wordt door 43% van de bewoners gesteund.
2.2 Analyse In deze paragraaf is een verkeerskundige analyse opgenomen van de huidige verkeers- en vervoersituatie binnen de gemeente. Hierbij wordt in grote lijnen aandacht besteed aan de thema’s die ook in de enquête aan de orde zijn geweest en wordt deels een link gelegd met de meldingen en knelpunten die uit de enquête naar voren zijn gekomen. 2.2.1 Verkeersveiligheid De knelpunten op het gebied van verkeersveiligheid hebben verschillende oorzaken. Allereerst speelt het gedrag van weggebruikers een belangrijke rol. Daarnaast hebben ook het wegontwerp en de staat van onderhoud invloed.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
11
Snelheidsbeeld Een van de voornaamste factoren die bijdraagt aan (subjectieve) verkeersonveiligheid is de snelheid van het verkeer. Hogere snelheden vergroten immers de kans op ongevallen en maken de gevolgen daarvan vaak ernstiger. Een analyse van het snelheidsprofiel van het autoverkeer wijst uit dat er over het algemeen veel overtredingen van de maximumsnelheid plaatsvinden op 60 km wegen buiten de bebouwde kom en op enkele hoofdwegen binnen de dorpskernen. Weginrichting De analyse van de weginrichting van het gemeentelijke wegennet wijst uit dat op sommige wegen de samenhang tussen de inrichting en de maximum toegestane snelheid nog niet optimaal is. De huidige inrichting sluit niet altijd goed aan op het geldende snelheidsregime, waardoor weggebruikers soms onduidelijkheid ervaren. Daarnaast ontbreken vaak snelheidsremmende maatregelen, waardoor automobilisten de mogelijkheid hebben om sneller te rijden dan is toegestaan. Het gebruik van asfaltverharding in woonwijken draagt hier ook aan bij. Wegonderhoud Naast het wegontwerp is ook het wegonderhoud een belangrijk aandachtspunt. Het onderhoud van fietspaden vormt eveneens een aandachtspunt, vooral vanwege wortelopdruk die oneffenheden veroorzaken. Naast de verminderde kwaliteit van het asfalt zijn ook de wegmarkeringen en straatverlichting op verschillende locaties binnen het wegennet niet optimaal.
Het verbeteren van de wegkwaliteit kan aanzienlijk bijdragen aan het verhogen van de verkeersveiligheid binnen de gemeente Heerde. 2.2.2 Bereikbaarheid en toegankelijkheid De bereikbaarheid van de gemeente Heerde is over het algemeen goed. Echter, niet alle kernen en het buitengebied zijn even goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Door de landelijke ligging en de relatief grote afstanden binnen de gemeente is de auto momenteel het belangrijkste vervoersmiddel in Heerde. Oversteekbaarheid en toegankelijkheid voetgangers Over het algemeen is de toegankelijkheid voor voetgangers in de gemeente Heerde van voldoende kwaliteit. Echter, door een toenemende verkeersdruk, is de oversteekbaarheid op diverse locaties verminderd. Ook valt op dat de toegankelijkheid voor voetgangers in de omgeving van het centrum en langs de Zwolseweg in Heerde onder druk staat door de hoeveelheid en snelheid van gemotoriseerd verkeer. Daarnaast zijn er een aantal 30 km/uur wegen waarbij er geen voetgangersvoorzieningen aanwezig zijn of de voetgangersvoorziening gedeeld wordt met parkeervoorzieningen of groen. Hierdoor worden zwakke deelnemers genoodzaakt soms op de rijbaan te lopen. Schoolzones Rondom scholen komen verschillende mobiliteitsvormen samen. Het betreft hier het reguliere auto en fietsverkeer, maar ook voertuigen waarin de kinderen naar school gebracht worden en weer worden opgehaald.
Mede als gevolg van dit halen en brengen en bijhorende parkeergedrag, ontstaan er kortstondig rommelige en chaotische situaties in de schoolomgeving. Situaties waarover de gemeente ook meldingen ontvangt. Vaak wordt vervolgens naar de gemeente gekeken om de problematiek op te lossen. Het gaat hierbij echter niet alleen om infrastructuur, maar vooral over gedrag. Immers veel van de leerlingen wonen op loop-/fietsafstand van de basisschool en kunnen eenvoudig lopend of fietsend naar school komen of worden gebracht. Naast infrastructurele oplossingen kijken we altijd samen met de school naar mogelijke afspraken met ouders en leerlingen om het halen en brengen te verbeteren.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
12
Fietsbereikbaarheid De bereikbaarheid voor fietsverkeer is grotendeels goed te noemen. Fietsers maken veelal gebruik van dezelfde infrastructuur als auto's en langs de grotere wegen zijn regelmatig vrijliggende fietspaden beschikbaar. Ook zijn er diverse solitaire fietsroutes. De meeste hoofdroutes voor fietsverkeer lopen parallel aan hoofdroutes voor het autoverkeer, waardoor de potentie van de fiets voor korte en middellange afstanden niet volledig wordt benut. Dit biedt weinig comfort voor fietsers, vooral wanneer zij dezelfde ruimte moeten delen met auto's. Uit de enquête blijkt dat fietsers dit als onprettig ervaren. Naast de beschikbaarheid van goede fietsverbindingen is het ook belangrijk dat er voldoende kwalitatieve fietsvoorzieningen aanwezig zijn op de bestemming. Autobereikbaarheid De autobereikbaarheid van de gemeente Heerde is met de directe ligging aan de A50 goed te noemen. Het bestaande wegennet biedt normaliter (meer dan) voldoende capaciteit om het verkeersaanbod af te kunnen wikkelen. Echter, door de verdere groei binnen de gemeente (woningbouw en bedrijvigheid) neemt de verkeersintensiteit toe. Vooral bij doorgaande wegen door de kernen kan dit leiden tot veiligheids- en beperkte afwikkelingsproblemen. In de overige delen van de gemeente zijn er op het gebied van autobereikbaarheid weinig problemen.
Aandachtspunten zijn de Klapperdijk (Wapenveld) en de doorgaande hoofdwegen door Heerde, met name wanneer er ook veel toeristen zijn. Daarnaast heeft de recente verlegging van de A28-afslag Wezep (van de Zuiderzeestraatweg naar de Zernikestraat) invloed op de bereikbaarheid. Voor inwoners van de gemeente Heerde is de snelste route naar de A28 richting Amersfoort nu via de Elburgerweg en (Nieuwe) Zuidweg. Gezien de functie en vormgeving van deze wegen, is deze route echter niet wenselijk als structurele verkeersverbinding. Parkeren auto Het is te verwachten dat het autobezit in de komende jaren blijft toenemen. Deze stijging veroorzaakt in verschillende woonbuurten binnen de gemeente Heerde problemen. Vooral in oudere woonwijken kunnen parkeerproblemen optreden. Dit kan de leefbaarheid en toegankelijkheid van deze wijken negatief beïnvloeden. Vraag en aanbod van parkeervoorzieningen dienen in balans te blijven. Vereenvoudiging van het aanduiden van de routering in de centra (parkeerring) voor bezoekers richting de wenselijke parkeerterreinen is wenselijk. Er is behoefte aan een duidelijke richtlijn over hoe op een consistente manier om te gaan met parkeerproblemen in woonbuurten. Hierbij wordt aandacht besteed aan de integratie en impact van laadpalen op de parkeersituatie.
2.2.3 Duurzaamheid Fossiel aangedreven mobiliteit draagt aanzienlijk bij aan de uitstoot van schadelijke stoffen zoals stikstof en CO2. Het verminderen van deze uitstoot is een belangrijke taak voor ons allen. Hoewel de rol van de gemeente hierin beperkt is, kan en moet de gemeente wel bijdragen aan de verduurzaming van de mobiliteit. Het autobezit in onze gemeente ligt boven het gemiddelde, wat de uitdaging vergroot om het gebruik van fossiel aangedreven auto's te verminderen ten gunste van duurzame alternatieven zoals OV, fietsen en elektrische auto's. Uit de enquête blijkt dat duurzaamheid in mobiliteit nog niet veel aandacht krijgt van de inwoners van gemeente Heerde. Echter, met de nationale en Europese duurzaamheidsdoelen zal ook onze gemeenschap steeds meer worden betrokken bij het verduurzamen van mobiliteit. 2.2.4 Leefbaarheid in woonwijken De kwaliteit van de leefomgeving speelt een cruciale rol in het welzijn van onze inwoners. Steeds vaker worden de nadelen van auto's in onze leefomgeving benadrukt. Te snel rijdende auto's in woonstraten leiden niet alleen tot onveilige situaties, maar veroorzaken ook geluids-, geur- en trillinghinder. Auto's nemen bovendien veel ruimte in beslag in ons straatbeeld. Hoewel een auto voor de deur bijdraagt aan de woonkwaliteit, groeit de behoefte aan andere aspecten, zoals meer
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
13
groen om hittestress tegen te gaan en het creëren van een gezondere en aantrekkelijkere woonomgeving. Daarbij is ruimte nodig voor waterberging en klimaat adaptatie. Door de toenemende drukte stijgt de behoefte naar meer ruimte voor verblijf en spelen. Onze uitdaging ligt in het verminderen van verkeershinder in onze woonstraten en leefomgevingen en het verminderen van de dominante rol van auto's in het straatbeeld. Hierbij spelen alternatieve vervoersmiddelen zoals fietsvoorzieningen, deelmobiliteit en verbeterde OV-voorzieningen een belangrijke rol. Ook een efficiëntere distributie van goederen kan helpen om het aantal verkeersbewegingen te verminderen en overlast te voorkomen. 2.3 Conclusie De mobiliteitsopgave in de gemeente Heerde laat een divers beeld zien, met zowel kansen als uitdagingen op het gebied van verkeersveiligheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en leefbaarheid. Over het algemeen is de verkeersveiligheid goed, maar snelheidsoverschrijdingen vormen een aandachtspunt, met name op 60 km/uur-wegen buiten de bebouwde kom. Daarnaast blijken ouderen vaker slachtoffer te zijn van verkeersongevallen, wat extra aandacht vraagt voor kwetsbare weggebruikers. Voor fietsers en voetgangers zijn drukke verkeerssituaties en ontoereikende infrastructuur, zoals smalle of ontbrekende paden, belangrijke knelpunten.
Dit vraagt om een gerichte aanpak, vooral op locaties waar verschillende verkeersstromen samenkomen, zoals schoolzones en oversteekplaatsen. Het gebruik van het openbaar vervoer is beperkt, maar verbeteringen in de toegankelijkheid van bushaltes en de fietsinfrastructuur rondom OV-knooppunten kunnen het gebruik ervan stimuleren. Duurzaamheid speelt op dit moment een ondergeschikte rol bij inwoners, maar biedt belangrijke kansen richting de toekomst. Het stimuleren van duurzame mobiliteitsvormen, zoals fietsen en elektrisch rijden, kan bijdragen aan bredere gemeentelijke en nationale klimaatdoelen. Ook parkeren vormt een uitdaging, met name in oudere woonwijken en tijdens drukke toeristische periodes. Dit heeft impact op de leefbaarheid en vraagt om een integrale aanpak die rekening houdt met toekomstige ontwikkelingen, zoals de groei van het autobezit en de behoefte aan laadpalen. Tot slot groeit de behoefte aan meer ruimte voor groen en verblijfskwaliteit in woonwijken. De uitdaging ligt in het vinden van een balans tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en een toekomstbestendige inrichting van de gemeente.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
14
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
15
3 De visie op verkeer 3.1 Inleiding De wereld om ons heen verandert continu en daarmee verschuiven ook de uitdagingen waar we als gemeente voor staan. Steeds meer inwoners hechten waarde aan een prettige, veilige en leefbare omgeving. Participatie en betrokkenheid zijn belangrijker dan ooit, waarbij bewoners actief willen bijdragen aan hun eigen leefomgeving. De negatieve impact van de auto in de verblijfsomgeving willen we liefst verkleinen Om dit te realiseren, is een vernieuwde en heldere gemeentelijke visie op onze mobiliteit noodzakelijk. In dit hoofdstuk presenteren we onze visie op verkeer en vervoer, waarbij we streven naar een evenwicht tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Onze doelstellingen zijn erop gericht om samen met onze inwoners en partners een positieve verandering te bewerkstelligen. We slaan samen de weg in naar een gemeente waar mobiliteit bijdraagt aan de kwaliteit van leven.
3.2 Beleidskaders en trends Het gemeentelijke verkeer en vervoerbeleid staat niet op zichzelf maar vindt aansluiting bij regionale en landelijke doelstellingen. Daarnaast moet het ook bijdragen aan gemeentelijke ambities op onder andere economisch, recreatief en ruimtelijk vlak. De gemeente Heerde wil zich conformeren met Europese en landelijke doelen met betrekking tot verkeersveiligheid, duurzaamheid en de positie van de fiets. • • • •
We willen Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veiligheid houden. Verkeersveiligheid voor iedereen met als doel nul verkeersdoden in 2050 (Duurzaam Veilig, Strategisch Plan Verkeersveiligheid) De EU moet in 2030 minimaal 55% minder CO2 uitstoten en in 2050 wil de EU klimaatneutraal zijn. (Klimaatakkoord) We willen een krachtige impuls geven aan het fietsverkeer met als gezamenlijke doelstelling om voor 2027 het fietsgebruik met 20% te laten groeien ten opzichte van 2017. (Nationaal Toekomst beeld Fiets)
Op regionaal en lokaal niveau worden landelijke doelen vertaald verschillende visies. Zo wordt het mobiliteitsplan uiteindelijk een integraal onderdeel van het instrumentarium van de omgevingsvisie. Daarbij bevat het mobiliteitsplan de ingrediënten voor de uitwerking van de diverse omgevingsprogramma’s met verschillende actieplannen en regels voor de uitvoering. De vigerende omgevingsvisie Heerde benadrukt het belang van slimme en schone mobiliteit voor een duurzame, leefbare en goed bereikbare gemeente. De visie bevat het raamwerk voor de toekomstige vormgeving van het verkeer en vervoer in de gemeente, met speciale aandacht voor milieuvriendelijkheid, veiligheid en toegankelijkheid. De belangrijkste punten die, naast de knelpunten uit de inventarisatie en analyse, vanuit de omgevingsvisie moeten worden meegenomen in het mobiliteitsplan, zijn: A. Duurzame Mobiliteit • Klimaatneutraal Verplaatsen: De gemeente Heerde streeft ernaar om klimaatneutraal te worden en minder fossiele brandstoffen te gebruiken. Dit wordt onder andere bereikt door de overgang naar elektrische voertuigen, wat ook een positieve invloed heeft op de luchtkwaliteit en gezondheid van de inwoners. • STOP-principe: Bij nieuwe ontwikkelingen hanteert de gemeente het STOP-principe: Stappen (lopen), Trappen (fietsen), Openbaar Vervoeren Personenauto's.
Dit betekent dat infrastructuur eerst gericht is op voetgangers en fietsers, daarna op het openbaar vervoer en als laatste op auto's, bij voorkeur elektrische. Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
16
B. Leefbaarheid, Bereikbaarheid en Verkeersveiligheid • Verbetering Fiets- en Voetgangersvoorzieningen: De gemeente wil de routes en bereikbaarheid voor fietsers en voetgangers verbeteren, met een focus op snelle en aantrekkelijke routes die goed onderhouden en veilig zijn. Er wordt ook ingezet op voldoende fietsparkeermogelijkheden. • Gebruik van Openbaar Vervoer: Er wordt gestreefd naar een toename van het gebruik van openbaar vervoer door het betrouwbaar, toegankelijk en milieuvriendelijk te maken. Dit is belangrijk voor mensen zonder rijbewijs of auto, zoals jongeren, ouderen en mindervaliden. • Nieuw Parkeerbeleid: Om de leefomgeving te verbeteren, wordt het autogebruik verminderd waar mogelijk. Dit beleid omvat gedifferentieerde parkeernormen voor verschillende gebieden en functies, met aandacht voor dubbelgebruik en maatwerk. Dit sluit aan bij de stimulering van fietsen, lopen en deelmobiliteit. • Verkeersveiligheid: De gemeente wil het aantal verkeersincidenten verminderen door veilige routes met passende snelheden te creëren en verkeersonveilige situaties aan te pakken, vooral rondom scholen en verzorgingstehuizen. Ook sluipverkeer wordt zoveel mogelijk beperkt en er wordt ingezet op meer 30 km/u-zones binnen de bebouwde kom. C.
Economische en Ruimtelijke Samenhang • Integratie met Andere Beleidsterreinen: Het mobiliteitsbeleid wordt afgestemd op andere beleidsterreinen zoals economie, groen, milieu, ruimtelijke ordening en het sociaal domein. Dit helpt om een samenhangend beleid te vormen dat de economische vitaliteit en ruimtelijke kwaliteit van de gemeente bevordert. Deze aanpak zorgt voor een brede benadering van mobiliteit, waarbij verkeersveiligheid, duurzaamheid, bereikbaarheid en leefbaarheid centraal staan. Ook het coalitieakkoord 'Samen leven, samen doen' (2022-2026) maakt duidelijk waar de accenten voor het nieuwe mobiliteitsplan moeten liggen. In aanvulling op de omgevingsvisie wordt hierin het volgende nagestreefd: 1. Investeringen in fietspaden: Er wordt geïnvesteerd in een uitgebreid en goed onderhouden netwerk van fietspaden. De gemeente onderzoekt ook de mogelijkheid om bij te dragen aan een snelle fietsverbinding tussen Apeldoorn en Zwolle via het traject HattemEpe. 2. Verkeersveiligheid: Er wordt gezocht naar kosteneffectieve manieren om de verkeersveiligheid te vergroten, zoals het kritisch bekijken van rotondes en het verlagen van de snelheid van 50 km/h naar 30 km/h op bepaalde plekken. Er wordt ook aandacht besteed aan veilige routes naar scholen en het omgaan met verkeersgevaarlijke situaties. 3. Verkeersluw centrum: Het centrum wordt verkeersluw gemaakt.
Op zaterdagen na 16 uur en tijdens evenementen wordt het centrum van Heerde verkeersvrij gemaakt. Dit gebeurt in overleg met ondernemers en aanwonenden, en wordt eerst als proef uitgevoerd (een eerste pilot heeft in 2024 plaatsgevonden). (coalitieakkoord) 4. Veiligheid voor kinderen: Er is extra aandacht voor veilige loop- en fietsroutes naar scholen, zodat kinderen veilig naar school kunnen gaan.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
17
Mobiliteitstrends Naast de landelijke, regionale en lokale kaders en ambities, worden we als gemeente ook beïnvloed door maatschappelijke trends en demografische ontwikkelingen die een grote impact hebben op onze mobiliteit. Ons gemeentelijke vervoersbeleid moet hierop anticiperen en inspelen. Kort samengevat zien we de volgende trends en ontwikkelingen: • Vergrijzing: Steeds meer oudere, actieve verkeersdeelnemers. • Thuiswerken: Meer kansen voor thuiswerken en flexibel werken, wat kan bijdragen aan een lagere CO2-uitstoot. • Technologische vooruitgang: Ontwikkelingen in deelmobiliteit en mobiliteitshubs en veiligheidssystemen in voertuigen. • Online winkelen: Een veranderende beleving van stads- en dorpscentra. • Bevolkingsgroei: De noodzaak voor nieuwe woningbouw. • Nieuwe vervoerswijzen: Toename in het gebruik van elektrische fietsen, fatbikes, bakfietsvarianten en deelauto’s. • Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid: Participatie en betrokkenheid van de inwoners. Deze trends en ontwikkelingen bieden ons diverse kansen om te werken aan duurzame, betrouwbare en veilige mobiliteit. Tegelijkertijd brengen ze ook uitdagingen en verantwoordelijkheden met zich mee. Daarom hebben we in dit hoofdstuk vier kernambities voor het mobiliteitsplan geformuleerd, die richting geven aan deze ontwikkelingen binnen de gemeente Heerde.
Deze kernambities bevatten verschillende doelen die verderop in het plan worden uitgewerkt in concrete maatregelen en acties.
3.3 Visie op verkeer in hoofdlijnen Ons hoofddoel is het realiseren van een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid van zowel de weggebruikers als de beheerders van de infrastructuur. Verkeersveiligheid blijft hierbij het belangrijkste speerpunt. In het verleden lag de nadruk vooral op het mogelijk maken van snelle en veilige verplaatsingen. Voor de komende periode willen we echter ook dat deze verplaatsingen duurzamer zijn en dat het verkeer geen afbreuk doet aan de kwaliteit van onze leefomgeving en het landschap. Daarnaast verdienen specifieke doelgroepen, zoals fietsers en ouderen, extra aandacht op het gebied van verkeersveiligheid en toegankelijkheid. Omdat de focus wordt verlegd van de auto naar meer duurzame mobiliteitsvormen betekent dit er bijvoorbeeld bij de herinrichting van wegen of nieuwe ontwikkelingen (bijvoorbeeld woonwijken) dat er een andere denkrichting nodig is. Tijdens het ontwerpproces sluiten we dan ook aan bij het STOP-principe Dit betekent echter niet dat de auto niet meer gefaciliteerd wordt, maar dat bewuster (en eerder) keuzes gemaakt worden voor een veilige en bereikbare langzaam verkeersstructuur.
Fietsers en voetgangers zijn niet langer het sluitstuk in het ontwerpproces en we zetten in om de interne langzaam verkeersstructuur nog beter te laten aansluiten op het lokale en regionale netwerk.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
18
Uitgangspunten STOP Bij het zoeken naar en het ontsluiten van nieuwbouwlocaties zijn we ons bewust van het STOPprincipe. STOP staat voor Stappen, Trappen, OV en Privéauto en is gericht op de groei van duurzame mobiliteit. Het STOP-Principe wordt toegepast door in de planvorming en het ontwerpproces heel bewust het wensbeeld van alle modaliteiten te creëren. Zodat er aandacht is voor elke modaliteit, waarbij de volgorde van prioriteit bewust ligt bij de duurzame vervoersvormen. S (voetganger)
Voorzieningen op loopafstand, aantrekkelijke en toegankelijke looproutes
T (fiets)
Aansluiten van directe en comfortabele fietsroutes op het fietsnetwerk
O (OV)
Hoe een gebied aan te sluiten op het ovnetwerk? Beschikbaarheid van ov-haltes
P (privéauto)
De auto zo positioneren dat andere vervoerswijzen aantrekkelijker zijn zonder de auto te pesten.
3.4 De vier doelen Vanuit deze visie hebben we vier kernambities geformuleerd die onze aanpak richting geven: 1. Veilig, leefbaar en gezond: Het creëren van een verkeerssysteem waarin veiligheid voorop staat, bijdraagt aan een prettige leefomgeving en de gezondheid van onze inwoners bevordert. 2. Bereikbaarheid in balans: Het zorgen voor een evenwichtige bereikbaarheid, waarbij zowel de auto als duurzamere vervoerswijzen goed worden gefaciliteerd. 3. Duurzaam en klimaatbestendig: Het bevorderen van duurzame mobiliteit en het ontwikkelen van een verkeerssysteem dat bestand is tegen klimaatveranderingen. 4. Een mooie omgeving en slim ruimtegebruik: Het benutten van de beschikbare ruimte op een slimme manier, zodat we een aantrekkelijke en functionele omgeving creëren.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
19
Doel 1. Veilig, leefbaar en gezond • • • •
Het beperken van het aantal (ernstige) verkeersslachtoffers Beperken van de (verkeers)hinder door gemotoriseerd verkeer Betere afstemming van de weginrichting op kwetsbare verkeersdeelnemers om zodoende de veiligheid en leefbaarheid voor iedereen te versterken; Stimuleren van actieve vormen van mobiliteit voor gezondheidswinst.
Het landelijke Strategische Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV2030) streeft naar een proactief beleid om het aantal verkeersslachtoffers te verlagen tot nul. Ook de gemeente Heerde streeft in samenwerking met andere overheden naar nul verkeersslachtoffers. We zetten in op: • Een eenduidige ordening en inrichting van het wegennet; • Veilig fietsen binnen en buiten de kom; • Voortzetting van de inzet op educatie, gedragsbeïnvloeding en handhaving. Iedereen doet mee. De bevolking van de gemeente Heerde groeit en vergrijst. Dit betekent dat mobiliteitsvragen en -behoeftes in de toekomst veranderen. Om iedereen lang mobiel te houden moeten we meer aandacht besteden aan de toegankelijkheid van het systeem. Daar profiteert iedereen van.
Doel 2: Bereikbaarheid in balans Ambitie 2: Bereikbaarheid in balans • • • •
Goede bereikbaarheid van de kernen en voorzieningen Beperken hinder bevoorrading centrumgebieden Goede bereikbaarheid van de kernen en voorzieningen Voldoende (fiets)parkeerplaatsen op acceptabele loopafstand in woon- en Beperken hinder bevoorrading centrumgebieden winkelgebieden Voldoende parkeerplaatsen in woon- en winkelgebieden
De kernen in de gemeente Heerde zijn over het algemeen goed bereikbaar. Vanwege de landelijke ligging is de auto erg belangrijk voor onze lokale economie en de bereikbaarheid. Door het steeds beperkterekende aanbod van het openbaar vervoer wordt meer beperkte aanbod van het openbaar vervoer wordt dede bereikbaarheid bereikbaarheid en beschikbaarheid van anderesteeds vervoerswijze steeds is een en beschikbaarheid van andere vervoerswijze belangrijker. Erbelangrijker. is een goedeEr balans goede balans nodig tussen de bereikbaarheid voor voetganger, fiets, auto, openbaar nodig tussen de bereikbaarheid voor voetganger, fiets, auto, openbaar vervoer en mogelijke vervoer en mogelijke nieuwe vormen van mobiliteit. nieuwe vormen van mobiliteit. Niet alleen de efficiëntie, maar ook de beleving van de verplaatsing is belangrijk. Als de bushalte er verouderd uitziet, onaantrekkelijk uitziet, de wandelroute naarslecht het busstation de wandelroute naar het busstation verlicht isslecht of een verlicht is onaantrekkelijk of een fietsrouteis, onaantrekkelijk is,minder zal iemand eerder in staan. de auto fietsroute zal iemand toch snel toch de auto laten Destappen.
focus De focus dus niet alleen op de knooppunten of het centrum, moet dusmoet niet alleen liggen op liggen de knooppunten of het centrum, maar ookmaar op deook op de verbindingen tussen de wijken zelf, en tussen de kernen onderling.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
20
Doel 3: Duurzaam en klimaatbestendig • • • •
Stimulering van transitie naar duurzame mobiliteitsvormen Voorzien in voldoende laad- en stallingsvoorzieningen Energietransitie: klaar zijn voor de opkomst van de elektrische (vracht)auto Meedenken betreffende de inrichting om in te spelen op toename hittestress en wateroverlast
Een groeiend deel van het autobezit is duurzaam. Maar er kunnen en moeten nog grote stappen gezet worden. Het feit dat het overgrote deel van de autoverplaatsingen hooguit vijftien kilometer lang is, biedt kansen om de duurzaamheids-doelstellingen van de gemeente kracht bij te zetten. Voor de gemeente Heerde ligt er de uitdaging deze transitie naar een nieuw mobiliteitssysteem mede vorm te geven. In een duurzaam mobiliteitssysteem zijn uitstoot en energiegebruik van verkeer en vervoer geminimaliseerd, is er ruimte voor groene mobiliteitsvormen en maken inwoners duurzame mobiliteitskeuzes. Dit betekent dat wij als gemeente bestaande duurzame mobiliteitsvormen zoals lopen, fietsen en het openbaar vervoer stimuleren en de al ingezette groei van schonere en energiezuinigere (openbare en particuliere) vervoermiddelen kracht bij wil zetten. De drie bovenstaande doelen worden ondersteund door het overkoepelende doel: ‘Een mooie omgeving en slim ruimtegebruik’. Hiermee streven we naar een aantrekkelijke, sociale en leefbare openbare ruimte, waarbij de menselijke maat centraal staat in de gemeente Heerde. Dit doel verbindt elke subdoel met elkaar.
Doel 4: Mooie omgeving en slim ruimtegebruik De gemeente wil ook in de toekomst een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving bieden. Dat betekent dat we slim moeten omgaan met onze beschikbare ruimte. Mobiliteit vraagt ruimte, maar kan ook ruimtewinst opleveren. Dit doen we bijvoorbeeld door in te zetten op vervoersmiddelen die minder ruimte nodig hebben of flexibeler zijn in hun ruimtegebruik. Bij het herinrichten van bestaande wegen of het realiseren van nieuwe verbindingen liggen er kansen om het landschap en de uitstraling van de omgeving te versterken. Naast aandacht voor een goede bereikbaarheid en verkeersveiligheid vereist dit belangstelling voor de ruimtelijke kwaliteit en esthetiek. Binnen de kaders (beschikbare ruimte, financiële middelen, beheer en onderhoud, functionaliteit, etc.) en naast de ambities veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid, proberen we tot plannen te komen die extra kwaliteit toevoegen aan de omgeving.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
21
De bovenstaande ambities zijn overstijgend aan de modaliteiten waarvoor we in dit mobiliteitsplan maatregelpakketten samenstellen. Zo vereist de transitie naar duurzame mobiliteit acties aan de zijde van de voetganger, de fietser, de OV-gebruiker en automobilist. In bijlage I zijn voor de verschillende modaliteiten de speerpunten weergegeven. Voor ieder speerpunt is ook terug te vinden op welke ambities het speerpunt betrekking heeft. De kerndoelen en speerpunten zijn richtpunten voor de toekomst en helpen ons om de hoofdlijnen van ons verkeersbeleid vorm te geven. In de hoofdstukken 4 tot en met 9 gaan we per vervoerswijze in op de verdere uitwerking van de kerndoelen en speerpunten.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
22
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
23
4 Voetganger
De openbare ruimte moet voor mensen met een beperking toegankelijk zijn (Artikel 9 VN Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap).
✔
We zorgen dat op kruispunten voetgangers veilig kunnen oversteken.
✔
We stimuleren Klompenpaden en recreatieve verbindingen, om het voetpadenstructuur fijnmaziger netwerk te creëren. In de centra van Heerde en Wapenveld zijn de voetgangersvoorzieningen vrij van obstakels. (fietsenstallingen, reclame uitstallingen, terrassen etc.) De voetgangersverbindingen tussen de parkeervoorzieningen en de centrumgebieden van Heerde en Wapenveld zijn comfortabel en veilig.
mooie omgeving, slim ruimtegebruik
✔
Duurzaam en klimaatbestendig
We zorgen dat de hoofdlooproutes voor iedereen goed toegankelijk zijn.
Bereikbaarheid in balans
Veilig, leefbaar en gezond
Doel: Het verbeteren van de toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen voor voetgangers, specifiek ouderen en mensen met een beperking.
✔ ✔
✔ ✔
✔
✔
✔
✔
Elke verplaatsing begint en eindigt te voet. Lopen is daarnaast een aangename, gezonde en milieuvriendelijke vorm van mobiliteit. Bovendien kunnen veel mensen, zoals kinderen en ouderen, zich alleen op deze manier zelfstandig verplaatsen. Ouders met kinderwagens en mensen met een handicap, zoals rolstoelgebruikers, mensen met een visuele beperking, mensen met een rollator en scootmobiel, hebben behoefte aan voldoende ruimte op de stoep en duidelijk herkenbare, vlakke wandelroutes.
4.1 Wandelnetwerk Er is vooralsnog geen vastgesteld hoofdwandelnetwerk. Wel hebben we zicht op de belangrijke bestemmingen die onderdeel moeten uitmaken van het wandelnetwerk. Het opstellen van een hoofdwandelnetwerk vormt een belangrijke actie in het uitvoeringsprogramma. Zodra het netwerk is opgesteld kan de kwaliteit van onze looppaden beoordeeld worden. We volgen daarbij de richtlijnen uit de CROW-publicatie 'Lopen loont', waarbij op diverse schaalniveaus wordt gezorgd voor samenhang, fijnmazigheid en veiligheid. Het doel is om een wandelnetwerk te creëren dat aansluit bij de behoeften van alle gebruikers, van gemeentelijk tot buurt- en straatniveau. Bij het samenstellen en beoordelen van het hoofdwandelnetwerk hanteren we de volgende uitgangspunten. Verbondenheid Op gemeentelijk en wijkniveau streven we naar gunstige randvoorwaarden voor lopen als vervoersmodaliteit. Dit omvat compacte kernen en het vermijden van grootschalige ontwikkelingen buiten de bestaande kom en wandelbereik van voorzieningen. Het wandelnetwerk omvat een hoofdnetwerk dat woongebieden verbindt met belangrijke bestemmingen, zonder onnodige omwegen. Speciale aandacht hebben we voor de aanlooproutes naar opstaphaltes van het openbaar vervoer.
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
24
Geschiktheid Alle hoofdwandelroutes moeten toegankelijk zijn voor voetgangers van alle capaciteiten. We denken na over een onderhoudsplan met kwaliteitsniveaus om de begaanbaarheid van het hoofdwandelnetwerk te waarborgen. Daarnaast werken we met het project ‘Toegankelijke stoepen – Waar trottoirs ophouden’ aan een verbetering van de kwaliteit en toegankelijkheid van voetgangersvoorzieningen, met als doel een meer inclusieve en begaanbare openbare ruimte te realiseren. Comfort Op zowel gemeentelijk als wijkniveau bieden we voetgangers de keuze tussen directe routes door drukke gebieden en alternatieve routes door rustige zones, vrij van storend autoverkeer. Wandelroutes lopen liefst langs openbare ruimtes zoals buurtparken, speelplekken, groene zones en pleintjes van hoge kwaliteit. Bescherming tegen weersinvloeden en regelmatig onderhoud dragen bij aan het comfort van wandelaars. Binnen de gemeente Heerde willen we dat de wandelroutes in het wandelnetwerk voldoen aan de landelijke inrichtingseisen welke zijn opgesteld in de CROWpublicaties ‘ASVV 2021’, en 'Lopen loont – de voetganger in beleid, ontwerp en beheer'. Leefbaarheid Het wandelnetwerk stimuleert beweging, sociale interactie en ontmoetingen door het aanbieden van diverse en aantrekkelijke plekken. Goede verlichting en aantrekkelijke verblijfsplekken dragen bij aan een gevoel van veiligheid en sociale controle.
Zowel op gemeentelijk niveau met recreatieve routes als op lokaal niveau met wandelpaden door rustige woonwijken, streven we naar een leefbare omgeving die uitnodigt tot wandelen. Leesbaarheid Wandelroutes zijn intuïtief en gemakkelijk te volgen zonder kaart, dankzij een herkenbare structuur en gebruik van natuurlijke grenzen of landmarks. Voldoende routeinformatie zoals bewegwijzering en plattegronden wordt verstrekt om wandelaars te begeleiden. Verkeersveiligheid We willen dat belangrijke functies en bestemmingen veilig bereikbaar zijn voor voetgangers, met veilige oversteekplaatsen op plaatsen waar wandelroutes wegen kruisen met veel en snel rijdend autoverkeer. In het ontwerp van voetgangersvoorzieningen is speciale aandacht voor de veiligheid van ouderen, kinderen en mensen met een handicap, met maatregelen om conflicten met ander verkeer te verminderen en goede zichtbaarheid en herkenbaarheid van oversteekplaatsen te garanderen. Bijvoorbeeld door Wandelroutes binnen de bebouwde kom door 30 km/h-gebieden te laten lopen
4.2 Richtlijnen bereikbaarheid voorzieningen Voor voetgangers en gebruikers van rollators en rolstoelen is het belangrijk dat er goede voorzieningen zijn. Onze richtlijnen hiervoor zijn: • We streven ernaar om binnen 30 en 50 km wegen in de bebouwde kom voor voetgangers een trottoir aanwezig te laten zijn. • Waar looproutes een erftoegangswegen of gebiedsontsluitingsweg elkaar kruisen gebeurt dit met goede en duidelijke oversteekvoorzieningen. • Looproutes beschikken over een duidelijk herkenbare ruimte voor de voetgangers. • Looproutes zijn binnen de bebouwde kom: vlak verhard, voldoende breed en obstakelvrij. Voetgangers willen we zoveel mogelijk faciliteren. Afhankelijk van de situatie, het gebruik en omgevingskenmerken wegen we af of een voorziening aan een zijde of aan weerszijden van de weg toegepast moet worden. Naast het aanwezig zijn van een trottoir is het ook belangrijk dat het
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
25
trottoir ook alleen gebruikt wordt om op te wandelen. Voertuigen horen niet geparkeerd te worden op het trottoir.
4.3 Oversteekplaatsen Op een aantal plekken in het wegennet besteden we extra aandacht aan een veilige oversteekbaarheid voor voetgangers. Met een voetgangersoversteekplaats (zoals een zebrapad) kan men veiliger oversteken. Met de richtlijnen die we hieronder beschrijven, zorgen we voor een goed netwerk van voetpaden en stoepen. Voor de toepassing van oversteekplaatsen hanteren we een aantal regels. Deze baseren we op landelijke richtlijnen. Voor het plaatsen van een zebra, moet aan de genoemde voorwaarde worden voldaan: • Er is sprake van een drukke weg die voetgangers moeten oversteken (>4.000 motorvoertuigen/ etmaal, of >350 motorvoertuigen in een spitsuur). • Er is sprake van een geconcentreerde en zichtbare looproute van voetgangers (meer dan 100 voetgangers tussen 7:00 en 19:00) die verspreid over de dag oversteken. • Er is sprake van een veelgebruikte voetgangersroute (bijvoorbeeld bij scholen of voorzieningen). • Er zijn gebruikers met een mobiliteitshandicap of is er sprake van een kwetsbare doelgroep. • Op gebiedsontsluitingswegen is V85-snelheid1 niet hoger dan 50km/u. Waar nodig ondersteunen we de oversteekplaats met maatregelen waarmee we weggebruikers er extra op attenderen. Zebrapaden Een weg doormiddel van een zebrapad oversteken is niet per definitie veilig. Zebrapaden die we aanleggen, voldoen aan de ontwerprichtlijnen voor zebra’s.
In principe passen we zebrapaden alleen toe op gebiedsontsluitingswegen (30 of 50 km/uur). Binnen de 30 km zones (erftoegangswegen) is een zebra in beginsel niet gewenst, hier zou oversteken overal al veilig moeten kunnen. Er rijdt immers weinig verkeer en het verkeer dat er rijdt heeft een lage snelheid. Een alternatief voor een zebrapad op plaatsen waar niet zoveel voetgangers passeren, is een middengeleider. Zo kunnen voetgangers, in twee fasen, toch veilig een drukkere weg oversteken. Daar waar dat nodig is kunnen we een dergelijke oversteek aanvullen met bijvoorbeeld snelheidsremmende maatregelen.
4.4 Uitritconstructies en kruispuntplateaus Uitritconstructies en kruispuntplateaus geven we zo vorm dat de voetganger ook zonder hoogteverschil kan oversteken. Aandachtspunt hierbij is de geleiding van het verkeer. Bij grotere oppervlakten zonder hoogteverschil tussen rijbaan en stoep krijgt verkeer meer ruimte om te rijden. Bijvoorbeeld groenvoorzieningen of paaltjes kunnen het verkeer op het kruispunt begeleiden en zorgen dat mensen rustig rijden.
4.5 Toegankelijkheid en dementievriendelijk Naast een goed netwerk van voetgangersvoorzieningen is de kwaliteit van deze voorzieningen ook erg belangrijk. Iedereen moet goed gebruik kunnen maken van de infrastructuur. Het is belangrijk dat bijvoorbeeld ouderen, mensen met fysieke of visuele beperkingen, mensen met verstandelijke beperkingen geen hinder ondervinden in het gebruik van de openbare ruimte.
Om na te gaan of een snelheidslimiet overeenstemt met de weginrichting en de omgeving wordt de V85-regel gehanteerd. Dat is de snelheid die door 85% van de automobilisten niet en door 15% wel wordt overschreden. 1
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
26
Er is meer aandacht nodig voor de groep ouderen die de komende jaren te maken krijgt met dementie. Onze inzet is dat deze ouderen zo lang mogelijk veilig in hun eigen huis blijven wonen en gebruik van de leefomgeving blijven maken. Bewustwording en begrip voor deze groep inwoners en het aanbrengen van (verkeers-) voorzieningen in de buitenruimte zijn aandachtspunten. Bij herinrichtingen hebben we aandacht voor toegankelijkheid. We gebruiken hiervoor de Richtlijn toegankelijkheid van het CROW2. De richtlijnen verschillen per type gebied. We hebben hier al aandacht voor en dat blijft zo. Ook gaan blijven we in gesprek met belangengroepen om met lokale kennis de wandelinfrastructuur beter toegankelijk te maken. Artikel 9. Toegankelijkheid – VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Teneinde personen met een handicap in staat te stellen zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan alle facetten van het leven, nemen de Staten die Partij zijn passende maatregelen om personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang te garanderen tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatieen communicatietechnologieën en –systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden.
Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op: a. gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; b. informatie, communicatie en andere diensten, met inbegrip van elektronische diensten en nooddiensten, communicatie en andere diensten, met inbegrip van elektronische diensten en nooddiensten.
Denk aan uitgangspunten voor: de breedte, hoogte, draai/manoeuvreerruimte, rustmogelijkheden, loopoppervlak, valbeveiliging, sociale veiligheid en verlichting, trappen, hellingen, oversteekplaatsen, straatmeubilair en routegeleiding. 2
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
27
4.6 Acties thema voetganger Toegankelijkheid van voetpaden vinden we belangrijk. We willen meer zicht op de aandachtlocaties en de benodigde verbeteringen. De komende periode gaan we aan de slag met het verkrijgen van deze inzichten. Op basis daarvan stellen we een verbeterprogramma op. Onze acties, onderverdeeld naar deelgebied uit de omgevingsvisie: Heerde, Wapenveld en Hoorn
Mobiliteitsplan gemeente Heerde – januari 2025
Centra Heerde en Wapenveld
Verkennen haalbaarheid en wenselijkheid verwijderen verkeerslichten op Brinklaan, Kamperweg en Eperweg Opstellen en uitvoering geven aan het project ‘Toegankelijke stoepen – Waar trottoirs ophouden’