4.2. 61811451-OV-Omgevingsvisie-Heerde-ONTWERP-boekje-20230622
Tekst van het document
IJssel zijn belangrijk voor de leefbaarheid van het
mooi blijft als het is.
gebied en de beleving van de IJssel. Het liefst blijven deze terreinen toegankelijk voor bezoekers en
In zowel de uiterwaarden als de hoogwatergeul
bewoners van het gebied. We concentreren recreatieve
De uiterwaarden en de hoogwatergeul zijn in eerste
streven we naar meer variatie in planten en dieren. Een
activiteiten aan de oever van de IJssel in Veessen. Het
instantie bedoeld om de IJssel de ruimte te geven. Zo
hogere biodiversiteit dus. Daar is wel een overgang
voetveer is voor recreanten een verbinding tussen
kan bij een hoge waterstand rivierwater worden
naar een toekomstbestendige landbouw voor nodig. Er
Salland, de IJssel en de Veluwe. De IJsseloever in
afgevoerd en de veiligheid worden gegarandeerd. Die
blijft ruimte voor agrarisch gebruik, maar we zien wel
Veessen fungeert daarmee voor de Veluwe als kleine
functie moet ook in de toekomst behouden blijven;
graag meer ruimte voor de natuur. Bijvoorbeeld door
‘toegangspoort’ voor de Veluwe vanaf Salland over het
nieuwe ontwikkelingen mogen hier geen afbreuk aan
kruidenrijke weides met insecten, vogels en kleine
water. Tegelijkertijd is het een ontvangstlocatie voor
doen. Daarnaast is dit deelgebied een belangrijk
zoogdieren. We zien ook graag dat de landbouw meer
recreanten die hun weg langs de IJssel zoeken, op een
leefgebied voor planten en dieren. Daarmee is het van
de lokale en regionale markt gaat bedienen. We gaan
wijze die past bij de maat en schaal van het gebied.
grote ecologische betekenis. We willen in dit gebied
in gesprek met de agrariërs in het gebied. Van hen
Voor de bereikbaarheid is de veerverbinding naar
niet alleen de waterveiligheid garanderen. Ook het
willen we horen wat zij hiervoor nodig hebben en
Wijhe belangrijk. De pont zorgt voor de ontsluiting van
verbeteren van de natuur geven we prioriteit. In de
tegelijkertijd financieel gezond te blijven. Hierin is ook
het gebied, én geeft de gebruikers de mogelijkheid te
uiterwaarden gaan we daarbij uit van de doelstellingen
een belangrijke rol weggelegd voor onze partners,
genieten van de mooie IJssel.
voor het Natura 2000-gebied. Ons doel is om in de
zoals de provincie en het waterschap. We willen
uiterwaarden aaneengesloten natuur te krijgen,
daarnaast de mogelijkheden voor waterberging en de
eventueel met natuurbeheer door boeren. Het is in
waterkwaliteit op verbeteren door het natuurlijk
delen van de uiterwaarden, maar ook in de
systeem te respecteren.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4 We zien graag dat de dynamische geschiedenis van het
In dit deelgebied kunnen we ook kijken naar
gebied beter zichtbaar wordt. Dat kan bijvoorbeeld
vernieuwende vormen van energieopwekking; denk
met informatieborden of met speelmogelijkheden
aan het gebruik van waterkracht. Daarbij geldt als
voor kinderen. Door uitleg te geven bij de unieke
voorwaarde dat deze passen bij het karakter van de
IJsselboerderijen, het monnikenverleden, de oversteek
uiterwaarden en de hoogwatergeul.
ten koste gaat van waterveiligheid, natuur en landschap. à
verleden tot leven. Dat maakt het gebied extra aantrekkelijk voor recreanten.
Veessen. Geen uitbreiding.
Koers Uiterwaarden en hoogwatergeul:
à
Salland. à
Hoogste prioriteit is waterveiligheid;
een evenwicht tussen landbouw, verschillende
nieuwe ontwikkelingen mogen hier
natuur- en landschapwaarden, water, wonen en
geen afbreuk aan doen.
recreatie. Daarvoor is het van belang om in dit gebied mogelijkheden te bieden om te ontwikkelen. Dit
à
Werken aan het vergroten van de natuur- en landschapswaarden.
voornemen maakt daarom deel uit van de Gebiedsontwikkeling Hoenwaard 2030. Daarin werken
à
Openheid van landschap behouden
we met bewoners, maatschappelijke organisaties en
voor broedende weidevogels
andere overheden samen aan diverse uitdagingen. De
en overwinterende ganzen en
belangrijkste maatregelen zijn de aanleg van een
zwanen, maar ook ten behoeve van
nieuwe versterkte kade in het Hattemse deel van het
waterberging.
gebied, extra maatregelen voor recreatie en ruimte
à
Werken aan een toekomstbestendige
voor de rivier en waterbeheer. Maar ook
landbouw in balans met de
toekomstperspectief voor de landbouw, de
natuur, het landschap en de
ontwikkeling van hardhoutooibos en maatregelen
gebiedskwaliteiten.
weidevogels.
Rivierfront in Veessen als ‘toegangspoort’ voor de Veluwe vanaf
In de Hoenwaard willen we het karakteristieke cultuurlandschap houden zoals het is. Dat vraagt om
Concentratie van recreatieve activiteiten rondom het rivierfront in
van de kozakken en de pontjes komt het bijzondere
gericht op natuurversterking en het behoud van
75
recreatief medegebruik mits dat niet
à
Vergroten van de mogelijkheden voor
à
Werken aan de gebiedsontwikkeling Hoenwaard 2030.
à
Vergroten van de beleefbaarheid en toegankelijkheid van de IJssel.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4
76
4.3.3 Deelgebied Oeverwal met Veessen en Vorchten
de zichtbare geschiedenis en de ligging nabij de IJssel.
Veessen heeft van vroeger uit een sterke relatie met de
De IJsseldijk is het meest opvallende element in dit
IJssel en uiterwaarden. Zowel bewoners als recreanten
gebied, dat bovendien goed zicht biedt op het
maken hier dankbaar gebruik van.
Huidig karakter
landschap. Er zijn kleinschalige (verblijfs)recreatieve functies en recreatieve routes als klompenpaden en
Vorchten is nog wat kleiner dan Veessen. Rust en
De gronden op de wat hoger gelegen oeverwal
fietsroutes te vinden.
ruimte staan ook hier centraal. Vorchten bestaat vooral
-gelegen tussen de slingerende IJsseldijk en de meer
uit woningen met daaromheen agrarische
rechte dijk van de hoogwatergeul- zijn wat droger dan
Op de oeverwallen liggen de kleine, maar fraaie
bedrijvigheid. Vorchten ligt wat verder van de IJssel af,
de andere deelgebieden in de zone Waterrijke
dorpen Veessen en Vorchten. Veessen is een uniek dorp
midden in het cultuurlandschap, aan de rand van de
IJsselvallei. Daardoor zijn op de oeverwallen van
waar rust en ruimte belangrijke kernwaarden zijn.
Vorchter Enk en aan de oude IJsselloop. Beeldbepalend
oudsher meer bebouwing en meer bomen aanwezig.
Daarmee onderscheidt het zich van de grotere dorpen
is de fraaie oude kerk van Vorchten, waarvan de bouw
Er staan prachtige monumentale boerderijen met
in onze gemeente. Het is een dorp waar wonen,
startte in 900 na Chr. Deze bijzondere kerk ligt op een
fraaie erven. Kenmerkend zijn de grillige vormen van
recreatie en agrarische bedrijvigheid samenkomen.
terp, een zogenoemde donk. De donk is in de
de percelen, wegen en watergangen en de vele
Veessen is een typisch dijkdorp met dijkbebouwing dat
middeleeuwen aangelegd om de bevolking te
landschapselementen, zoals bomenlanen,
daarnaast gekenmerkt wordt door historische
beschermen tegen overstromingen van de IJssel. De
hoogstamfruitbomen en meidoornhagen. Het
lintbebouwing en erfstructuren. Het dorp is langs
eeuwenoude kerk en ook de restanten van Kasteel
agrarische landgebruik is relatief kleinschalig en er
meerdere wegen gegroeid. Daarbij zijn de open
Zwanenburg maken van Vorchten een dorp met
komt nog fruitteelt voor. Die is lange tijd heel bepalend
ruimten in het dorp behouden gebleven. Dit wordt
historie. De kerk is van verre te herkennen in het vrij
geweest voor dit gebied.
lintbebouwing genoemd. In Veessen staan historische
open landschap. Het multifunctionele centrum De
boerderijen, karakteristieke IJsselhoeven, een molen en
Verbinding is het kloppend hart voor de inwoners van
Het gebied is aantrekkelijk om te wonen en te
een kerk. De boomgaarden, meidoornhagen en
Vorchten. Hier ontmoeten Vorchtenaren elkaar en
recreëren. Dat komt door het afwisselende landschap,
kerkepaden maken de historische identiteit compleet.
worden activiteiten georganiseerd.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4 Koers
passen bij het huidige karakter en de identiteit van het
klimaatverandering: groen geeft verkoeling op warme
dorp: voor de dorpen karakteristieke woningen en
dagen en ruimte voor waterberging bij veel regen. Het
woonomgevingen voor verschillende doelgroepen,
biedt bovendien meer ruimte om te spelen, te sporten,
voortbouwend op de bestaande erf- en open
te bewegen en te ontmoeten. En het is goed voor de
lintstructuur. Essentieel daarbij is een juiste balans
biodiversiteit. Wij hebben extra aandacht voor groen
tussen bebouwing, openheid en doorzichten.
bij de visitekaartjes van Veessen en Vorchten: de
Organische groei betekent ook: meer ruimte creëren
kerken, de molen, de IJsseldijk en ander karakteristiek
binnen de bestaande woningvoorraad, met andere
erfgoed. Ook op en rondom particuliere erven zijn
woorden het beter benutten van bestaande
kansen voor meer groen. Bij een nieuwe ruimtelijke
Uitgangspunt op de oeverwallen is het behouden en
bebouwing. Door bijvoorbeeld woningen te splitsen of
ontwikkeling, zoals woningbouw, moeten voldoende
het versterken van het kleinschalige landschap. Ook
erven te delen ontstaat er meer ruimte voor starters die
bomen en struiken worden geplant. Dat versterkt het
willen we, waar mogelijk, cultuurhistorische elementen
willen terugkeren.
landschap. Het nieuwe groen moet ook passen bij het
In dit deelgebied zetten we in op het behouden en het versterken van het kleinschalige landschap en het karakter van de dorpen Veessen en Vorchten. Daarnaast is de vernieuwing van de landbouw een belangrijke uitdaging en is er beperkt ruimte voor extensieve vormen van recreatie.
van het landschap herstellen. Denk aan het stimuleren
karakter van de oeverwallen. Denk hierbij aan
van de aanplant van hoogstamboomgaarden of
We vinden het belangrijk dat Veessen en Vorchten, als
hoogstamboomgaarden, meidoornhagen, houtsingels,
meidoornhagen. Dat maakt de geschiedenis van het
het gaat om groen, beter het buitengebied,
weg- en erfbeplanting, rijen knotwilgen en bosjes. Zo
landschap beter zichtbaar. Dat draagt bij aan een
bijvoorbeeld met doorgaande groenstructuren. Bij de
houden we het unieke dorpslandschap van Veessen en
duidelijk eigen karakter van de oeverwallen.
inrichting van de openbare ruimte houden we
Vorchten net zo mooi als het al is.
rekening met de relatie tussen het groen in de kern, de
77
In zowel Veessen als Vorchten is ruimte voor
bebouwing en het groen in het buitengebied. Wij
Veessen en Vorchten hebben een sterke samenleving,
kleinschalige woningbouw. We zetten de beide dorpen
willen herkenbare groene gebieden in de dorpen, met
waarbij veel bewoners actief zijn in een vereniging. Dit
dus niet op slot. Woningbouw is alleen mogelijk op een
ruimte voor bomen en struiken die bijdragen aan het
willen we ondersteunen door initiatieven vanuit
organische manier. Dat betekent dat de groei moet
dorpskarakter. Dit is ook belangrijk uit het oogpunt van
Veessen en Vorchten zo veel mogelijk te stimuleren.
KEUZES VOOR ONZE GEBIEDEN
Omgevingsvisie Heerde
4
Het voorzieningenniveau in Veessen en Vorchten past
watersysteem en een risico op kwelwater vanuit de
bij het karakter van een klein dorp en kan zich nog
IJssel. We willen het natuurlijk watersysteem blijven
verder ontwikkelen. Daarbij passen kleinschalige
ondersteunen. Hiervoor is voldoende ruimte voor
voorzieningen, bijvoorbeeld gericht op recreatie en
oppervlaktewater nodig.
Uitbreiding van het woningaanbod vanuit het principe ‘organische groei’.
à
Aandacht hebben voor het beleven van de ‘visitekaartjes’ van Veessen en
toerisme en de verkoop van streekproducten. Vorchten
Vorchten zoals de omgevingen van de
heeft een multifunctioneel centrum (MFC) De
Op de oeverwallen is ruimte voor het verder
Verbinding, dat onder meer dienst doet als
ontwikkelen van recreatie. Niet voor het grote
ontvangstlocatie voor recreanten die de IJsselvallei
massatoerisme, maar beperkt, van goede kwaliteit en
willen bezoeken. We zien ook kansen voor het ontstaan
met minimale impact op de omgeving. Voorbeelden
van Heerenboerderijen, dagbestedingen en
hiervan zijn nieuwe ommetjes door het landschap, een
initiatieven geïnitieerd en getrokken door bewoners en
minicamping of een bed & breakfast. We willen dat
lokale ondernemers die zich richten op gezond voedsel
meer mensen de IJssel kunnen beleven. De IJsseloever
uit eigen streek.
bij Veessen speelt hierin een belangrijke rol. Ook de
landbouw in balans met de natuur, het
Oude IJsselloop geeft mogelijkheden om van het
landschap en de gebiedskwaliteiten.
We bieden in Vorchten en Veessen ruimte aan
gebied te genieten.
initiatieven voor duurzame energie, die vanuit de samenleving komen. En passen in het landschap van
We hebben aandacht voor de bereikbaarheid van
singels, bosschages en boomgaarden. Ook moeten dit
voorzieningen in Heerde en Wapenveld. Voorzieningen
soort projecten bijdragen aan een hogere biodiversiteit
in Veessen zijn namelijk beperkt. Daarbij houden we
en geen afbreuk doen aan de aantrekkelijkheid van de
ook rekening met de 65-plussers. Er valt ook nog wel
dorpskernen en het omliggende landschap.
wat te verbeteren aan de verkeersveiligheid in de
kerken, de molen, de IJsseldijk en ander karakteristiek erfgoed. à
Op de oeverwallen zien we graag dat landbouw meer
voetgangers en fietsers. Daar gaan we aan werken.
cohesie en duurzaamheid. à
à
dan bij aan het herstel en het onderhoud van het landschap en de natuur. We leggen contact met de
Koers Oeverwal met Veessen en Vorchten:
Werken aan een toekomstbestendige
Mogelijkheid tot verbreding van de landbouw met recreatieve, zorg- of andere (maatschappelijke) nevenfuncties.
à
Geen ruimte voor intensieve veehouderij.
à
Werken aan het vergroten van de beleefbaarheid van de IJssel.
à
Verder ontwikkelen van kleinschalige, hoogwaardige en extensieve vormen van
duurzaam en toekomstbestendig wordt. Naast voedselproductie, draagt deze vorm van landbouw
Stimuleren van initiatieven uit de samenleving op het gebied van sociale
dorpen en op de toegangswegen, vooral voor
recreatie. à
Waarborgen van de leefbaarheid en bereikbaarheid van voorzieningen.
agrariërs in het gebied om te bespreken wat zij nodig hebben om deze overstap te maken, met behoud van een gezond bedrijf. Duurzame landbouw betekent ook
à
Behouden en versterken van het
minder pesticiden die schadelijk zijn voor mens en dier.
kleinschalig landschap dankzij
We verwachten van onze partners, zoals de provincie
herstel van cultuurhistorische en
en het waterschap, een bijdrage aan deze verandering.
landschappelijke structuren.
Dit gebied heeft namelijk te maken met een complex
78
à
‘We willen dat meer mensen de IJssel kunnen beleven.’
Omgevingsvisie Heerde
5
OMGEVINGSVISIEKAART
79
OMGEVINGSVISIEKAART
Omgevingsvisie Heerde
5
80
5. Omgevingsvisiekaart De omgevingsvisiekaart laat zien wat we tussen nu en 2040 in de verschillende deelgebieden willen bereiken. Uitgangspunt is steeds, dat we het goede willen behouden en, als het kan, willen uitbreiden of verbeteren. Op de kaart ziet u terug wat we in eerdere hoofdstukken aan koers voor elk deelgebied hebben beschreven. De basis voor de omgevingsvisiekaart wordt gevormd door de sterke kanten van ieder gebied en de ontwikkelplannen die op dit moment al lopen. De omgevingsvisiekaart voegt daaraan met symbolen, pijlen en arceringen nieuwe keuzes toe. De omgevingsvisiekaart is geen kaart die gebruikt kan worden om te bepalen of iets wel of niet mag. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De gemeenteraad controleert of de uitvoering van de omgevingsvisie volgens plan verloopt, of dat er zaken bijgesteld moeten worden.
Omgevingsvisie Heerde
GEMEENTE HEERDE
81
LEGENDA
OMGEVINGSVISIEKAART
Omgevingsvisie Heerde
5
82
Omgevingsvisie Heerde
6
SAMENWERKING EN UITVOERING
83
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
84
6. SAMENWERKING EN UITVOERING
6.2 Rollen van onze gemeente
Met de omgevingsvisie laten we op hoofdlijnen zien
6.1 Introductie
Het uitgangspunt van de Omgevingswet is
de komende tijd concreet mee aan de slag.
hoe we in Heerde plannen willen ondersteunen die een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze visie in de hand, gaan we daar
ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd zorgen dat de kwaliteit van de leefomgeving goed
Hoe de omgevingsvisie wordt uitgewerkt, hangt af van
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de
blijft. Daarbij is het idee van de wetgever dat er meer
de rol die we als gemeente pakken. We kunnen als
omgevingsvisie denken uit te voeren. Dit doen we als
initiatief aan de samenleving wordt overgelaten, dat
overheid op verschillende manieren richting geven en
gemeente samen met de samenleving en onze
het bestuur de kaders stelt en dat de gemeentelijke
sturen. We onderscheiden er 4 (zie afbeelding x). In elk
partners. Daarom laten we zien hoe -vanuit welke
organisatie voor de verbinding zorgt. De
van de 4 benaderingen gaat het om overheidssturing.
sturingsfilosofie- we omgaan met plannen van
omgevingsvisie ondersteunt dit alles (zie afbeelding
Daarmee bedoelen we dat het de overheid is die
inwoners en ondernemers en welke spelregels we
hieronder).
doelen formuleert en die doelen, samen met de
daarbij hanteren. Ook beschrijven we hoe we
omgeving, probeert te bereiken.
samenwerken met andere overheidsorganisaties en maatschappelijke
We vinden het als gemeente belangrijk om meer
organisaties. We beschrijven hier verder wat
gebiedsgericht en meer van buiten naar binnen te
we gaan doen om de visie uit te voeren en
werken. Oftewel: meer aansluiten bij onze inwoners.
we geven aan hoe we omgaan met het
Dit past goed bij de gedachte achter de Omgevingswet
actualiseren van de visie. Bovendien gaan we
en de uitgangspunten van een netwerkende en
in op de wat meer technische aspecten van
responsieve overheid. Hierbij staat van buiten naar
de uitvoering, zoals kostenverhaal,
binnen werken centraal en draagt de samenleving
voorkeursrecht en nadeelcompensatie. Tot
initiatieven aan. Dat is voor ons een belangrijke
slot geven we aan hoe we omgaan met
leidraad. We zoeken daarom in alles naar partners om
handhaving, evaluatie en monitoring.
gezamenlijke doelen te behalen. We hebben daarbij oog voor de relatie, staan open voor nieuwe ideeën en dagen inwoners en partners uit om hun verantwoordelijkheid te nemen. Om dat goed te doen, zal de gemeentelijke organisatie zich wel moeten ontwikkelen.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
85
1. Vanuit onze principes en kwaliteiten, zoals beschreven in hoofdstuk 2, werken we verder aan de ontwikkeling van onze leefomgeving. Daarom verwachten we dat elk initiatief onze principes en kwaliteiten respecteert.
2. Ideeën en plannen moeten bijdragen aan onze opgaven en de daaraan gekoppelde ambities, zoals beschreven in hoofdstuk 3. Natuurlijk zal een initiatief in de praktijk niet bijdragen aan Perspectieven op overheidssturing. Bron: gebaseerd kwadrantenmodel Nederlandse school voor openbaar bestuur. Zie voor meer informatie: Sedimentatie in sturing (Van der Steen et al 2015). Met de groene cirkel is het accent in de gemeente Heerde weergegeven.
uitvoering van de omgevingsvisie. De raad zal in lijn met de Omgevingswet meer kaderstellend worden en minder op de inhoud zitten. Dat doet ze door deze omgevingsvisie en het omgevingsplan vast te stellen en daarna regelmatig bij te stellen. Het verlenen van
Als gemeente Heerde hebben we dus een voorkeur
omgevingsvergunningen loopt vooral via het college.
voor de wijze van samenwerken in de groene cirkel.
De raad wordt betrokken in het plan in aanmerking
Toch kan het soms nodig zijn om één van de andere
komt voor het bindend adviesrecht.
al onze opgaven. Maar we verwachten wel een integrale benadering. We verwachten dat iedere initiatiefnemer bekijkt of zijn plan bijdraagt aan meerdere opgaven. Zo benutten we de kansen in onze leefomgeving optimaal.
3. Initiatieven moeten passen bij het karakter en de ontwikkelrichting/
rollen aan te nemen. Op zo’n moment doen we dat.
koers van onze gebieden, zoals
Vanuit de noodzaak om meer woningen te bouwen,
beschreven in hoofdstuk 4. Dit betekent
bijvoorbeeld, zullen we als gemeente meer sturend zijn. Terwijl duurzame energieprojecten meer vanuit particuliere initiatiefnemers zullen komen en we dan
6.3 Afwegen van initiatieven
een stapje terug doen. We werken dit verder uit bij
Als gemeente willen we ambities uit de omgevingsvisie
concrete projecten.
samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners waarmaken.
Sturingsfilosofie gaat overigens niet alleen over de
We willen de energie van de samenleving gebruiken
rolneming van de gemeente ten opzichte van de
om de visie tot uitvoering te brengen. Alle initiatieven
samenleving, maar ook over de rolneming van de
die daar op één of andere manier aan bijdragen,
gemeenteraad ten opzichte van het college van
steunen we van harte. Dit doen we met een aantal
burgemeester en wethouders. In Heerde vinden we het
spelregels in de hand. Zo weet iedereen die met een
belangrijk dat de raad nauw betrokken blijft bij de
idee of plan komt, hoe we onze afwegingen maken.
dat elk initiatief de identiteit van het desbetreffende gebied respecteert en rekening houdt met de uitgezette koers.
4. We betrekken de omgeving bij de ontwikkeling van een initiatief. Dit betekent dat initiatieven altijd samen en in overleg worden gemaakt. Want deze plannen zijn vaak beter: completer, beter passend in de omgeving en hebben meer draagvlak.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
86
6.4 Samenwerking in de regio
Dat is de reden dat we hen betrokken hebben bij de totstandkoming van deze eerste versie van de omgevingsvisie. En dat blijven we ook in de toekomst
6.5 Kostenverhaal en grondbeleid
Ontwikkelingen in Heerde staan natuurlijk niet op
doen. We gaan periodiek de uitvoering van de
zichzelf. Ook in de regio vinden allerlei ontwikkelingen
omgevingsvisie bespreken met onze buurgemeenten,
plaats die van invloed kunnen zijn op onze gemeente.
de provincie, het waterschap en ketenpartners als de
Daarom blijft ook in de toekomst samenwerking met
veiligheidsregio, de GGD en terreinbeheerders en ook
We hebben in deze omgevingsvisie uitgangspunten en
omliggende gemeenten en andere bestuurslagen
met de verschillende vertegenwoordigende
voornemens opgenomen waarvoor investeringen
belangrijk. Bijvoorbeeld als het gaat om de
organisaties in Heerde.
nodig zijn. De gemeente zal als trekker, mede-trekker
energietransitie, klimaatadaptatie en water,
6.5.1 Kostenverhaal
of partner van deze maatschappelijke opgaven (een
woningbouw, de uitvoering van de Wet
Met het waterschap stemmen we regelmatig af over
deel zal door andere partijen worden uitgevoerd)
maatschappelijke ondersteuning (WMO) en jeugdhulp.
onze wettelijke zorgplichten en de watertaken voor
delen hiervan bekostigen. Ontwikkelaars van
We blijven in H2O-verband nauw samenwerken met
afvalwater, hemelwater, grondwater en drinkwater die
bouwlocaties hebben echter ook voordeel van die
onze buurgemeenten Hattem en Oldebroek. In breder
bij de gemeente liggen. Deze hangen immers sterk
investeringen. Daarom zijn we als gemeente op grond
verband blijven we de samenwerking zoeken op de
samen met de verantwoordelijkheid van het
van de Wet ruimtelijke ordening verplicht de kosten die
Kop van de Veluwe (Hattem, Oldebroek, Nunspeet en
waterschap voor het zuiveren van afvalwater en het
wij als gemeente maken voor een bouwinitiatief, te
Elburg), maar ook met bijvoorbeeld onze
regionaal watersysteem.
verhalen op de initiatiefnemers. Dit gebeurt onder
buurgemeente Epe. We blijven daarnaast deel
meer naar redelijkheid en mate van profijt. In grote
uitmaken van de regio Stedendriehoek en de regio
Ook met onze inwoners en ondernemers willen we na
lijnen is dit systeem overgenomen in het nieuwe stelsel
Zwolle. We hechten veel waarde aan deze en andere
vaststelling van de omgevingsvisie in gesprek blijven.
van de Omgevingswet, maar er zijn ook wijzigingen
samenwerkingsverbanden. Op een aantal
Ideeën van organisaties en inwoners die bijdragen aan
(zie het kader hieronder).
onderwerpen zullen we als gemeente het voortouw
de doelen in de omgevingsvisie, ondersteunen we daar
nemen. Voor een aantal andere vraagstukken zijn we
waar mogelijk.
Wij kiezen ervoor de onderbouwing in een afzonderlijk,
niet alleen afhankelijk van andere overheden, maar ook
nog op te stellen, Programma Kostenverhaal en
van maatschappelijke organisaties, ondernemers en
verevening op te nemen. Van twee verevenings
inwoners.
mogelijkheden is al bekend dat ze in dat programma terug zullen komen:
Omgevingsvisie Heerde
87
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
à
40% sociale woningbouw;
à
zoekzone landschappelijke versterking Hoornerveen; dit betreft het rood-voor-groen beleid.
- bij integrale ontwikkeling;
Verevening van beide ontwikkelingen is mogelijk volgens de AMVB Financiële bijdragen (zie het kader hieronder).
Voor de beide hoofdgroepen geldt publiekrechtelijk toegepast kan worden. Als we als gemeente straks wensen te beschikken over de publiekrechtelijke mogelijkheid voor kostenverhaal voor financiële bijdragen, dan is de reikwijdte
Kostenverhaal in de wet
beperkt tot de limitatieve categorieënlijst
Wetgeving rondom kostenverhaal en
bijdragen (8 januari 2021). De wetgeving
verevening staat in de Aanvullingswet grondeigendom die is opgenomen in de Omgevingswet. Met de Aanvullingswet grondeigendom wil de wetgever het instrumentarium voor faciliterend grondbeleid verbeteren en meer rekening houden met de diverse ontwikkelopgaves waarin het eindbeeld onzeker is. Zoals bijvoorbeeld bij organische gebiedsontwikkeling. Het instrumentarium bestaat uit twee hoofdgroepen, elk verdeeld in twee subgroepen: à
regulier kostenverhaal (het is een wettelijke plicht om dit toe te passen): - bij integrale ontwikkeling;
à
6.5.2 Grondbeleid
- bij organische ontwikkeling.
ook nog dat het zowel privaat- als
- bij organische ontwikkeling.
88
bevoegdheid om dit toe te passen):
uit de (nu nog) ontwerp-AMVB Financiële rondom het verhalen van financiële bijdragen en de limitatieve lijst is dus nog niet definitief. De financiële bijdragen kunnen gevraagd worden voor ontwikkelingen als kwalitatieve verbeteringen van landschap, natuur, water of de stikstofbalans, de aanleg of aanpassingen van infrastructuur en daartoe benodigde voorzieningen. Anterieur kunnen ook andere bijdragen
Situationeel grondbeleid We voeren een situationeel grondbeleid. Dit betekent dat we als gemeente per situatie afwegen welk type grondbeleid geschikt is. Dit kan dus passief, faciliterend, maar ook actief zijn: wij willen opgavegericht werken. Wij nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen een stimulerende, faciliterende en verbindende rol aan. In die rol zijn we erop gericht initiatieven die voldoende aantoonbare meerwaarde hebben en die bijdragen aan de ambities van de visie, mogelijk te maken. Daarnaast willen wij actief partijen zoeken, bijeen brengen en met hen samenwerken om onze uitdagingen het hoofd te bieden. Wij willen dus benadrukken dat onze rol wel faciliterend, maar niet passief is. Wij wachten namelijk niet alleen af, maar proberen ook door het aanspreken van contacten en netwerken ontwikkelingen daadwerkelijk van de grond te krijgen.
worden gevraagd. In beide gevallen
Voorkeursrecht
moet de functionele samenhang van de
Door voorkeursrecht te vestigen (voor een
projecten waarvan een bijdrage wordt gevraagd en de projecten waarvoor een bijdrage wordt gevraagd onderbouwd worden in de omgevingsvisie of in een programma.
toegedachte niet-agrarische functie of een moderniseringslocatie) kunnen bestuursorganen in een vroege fase van planvorming zorgen dat open beleidsontwikkeling mogelijk blijft. Het voorkomt namelijk dat marktpartijen al in die fase grond aankopen en plannen ontwikkelen, die de aanpak van
kostenverhaal van financiële
maatschappelijke opgaven belemmeren. De
bijdragen (het is een wettelijke
omgevingsvisie, maar ook het omgevingsplan of een
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
89
programma, kan dienen als juridische basis voor het vestigen van een voorkeursrecht. Is de betreffende functie aan een locatie toegedacht in de omgevingsvisie, dan is dat de grondslag die gebruikt kan worden voor vestiging van het voorkeursrecht. Staat het voorkeursrecht (nog) niet in een omgevingsvisie, programma of omgevingsplan staat en stelt het bestuursorgaan vóór afloop van de
6.6 Beleidscyclus omgevingsvisie 6.6.1 De omgevingsvisie en de andere omgevingswet instrumenten
geldingsduur een omgevingsvisie, programma of omgevingsplan vast? Dan voorkomt dat het verval van het voorkeursrecht. Het voorkeursrecht vervalt van
Instrumentenmix Met de komst van de Omgevingswet verandert de
woorden, de gemeente kan op basis van een
manier waarop we als gemeente omgaan met onze
omgevingsvisie voorkeursrecht vestigen, maar ook
leefomgeving. Aan de ene kant is dit omdat de wet ons
vooruitlopend daarop, met een
nieuwe instrumenten biedt die we kunnen inzetten.
voorkeursrechtbeschikking. In het tweede geval moet
Aan de andere kant omdat we de komende tijd aan de
de gemeente binnen drie jaar een omgevingsvisie
slag moeten om alle ontwikkelingen die op ons
vaststellen om het te bestendigen. De gemeenteraad
afkomen het hoofd te bieden en ambities die we
neemt in dit soort situaties een besluit.
hebben goed uit te voeren. In deze paragraaf beschrijven we hoe we de verschillende instrumenten
De wijze van vergoeding van planschade wordt onder de Omgevingswet omgezet in een systeem voor nadeelcompensatie. Hiervoor werken we in Heerde vanuit een verordening nadeelcompensatie.
De Omgevingswet gaat uit van beleidsontwikkeling op basis van de beleidscyclus. De verschillende instrumenten worden in samenhang ontwikkeld en actief gemonitord en aangescherpt. Dat betekent dat de omgevingsvisie een dynamisch document is, dat we in samenhang met de andere instrumenten en samen met betrokken stakeholders blijven aanpassen. De
rechtswege drie jaar na het ingaan ervan. Met andere
Nadeelcompensatie
Beleidscyclus
van de Omgevingswet inzetten in Heerde.
Omgevingswet bevat verschillende instrumenten, elk met hun eigen toepassing: à de omgevingsvisie; à de programma’s; à het omgevingsplan; à de omgevingsvergunning. Grote en kleine beleidscyclus. Bron: KuiperCompagnons.
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
90
Doorwerking in het Omgevingsplan
In Heerde starten we in 2024 of 2025 met het opstellen
Vooralsnog is alleen het vrijwillige programma voor
van het omgevingsplan. In het omgevingsplan werken
onze gemeente van toepassing. Een vrijwillig
Een belangrijke bepaling in de Omgevingswet is dat
we onze ambities uit de omgevingsvisie uit in regels
programma kan gebruikt worden voor de uitwerking
een gemeente één omgevingsplan heeft, dat het hele
waar iedereen zich aan moet houden. Hierbij kan
van de omgevingsvisie en kan gebiedsgericht en
gebied van de gemeente betreft. Het omgevingsplan
gedacht worden aan een evenwichtige toedeling van
thematisch ingezet worden voor onderwerpen van
bevat alle regels over de fysieke leefomgeving. Het
functies aan locaties en bijvoorbeeld regels over
verschillende grootte. Om integraal werken te
omgevingsplan vervangt straks alle
bepaalde activiteiten. Ook leggen we in het
stimuleren, hebben wij in onze gemeente de voorkeur
bestemmingsplannen en een groot deel van de
omgevingsplan vast voor welke activiteiten in de
voor gebiedsgerichte programma’s. Hierin kunnen
verordeningen. Het plan wordt, net als de
toekomst een vergunning moet worden aangevraagd.
concrete projecten worden opgenomen en kan
omgevingsvisie, vastgesteld door de gemeenteraad. Het omgevingsplan is voor iedereen bindend. De
worden aangegeven hoe en met welke maatregelen
Strategisch beleid in de omgevingsvisie
een gebied zich verder kan ontwikkelen.
omgevingsplan dat voldoet aan de eisen van de wet;
De omgevingsvisie vervangt onze structuurvisie.
omgevingsplan is het programma formeel een
dat hoeft pas eind 2029. Tot het moment dat de
Bovendien zijn de strategische onderdelen uit de
bevoegdheid van het college. In de gemeente Heerde
gemeente een omgevingsplan heeft opgesteld,
verschillende bestaande beleidsstukken zo veel
vinden we het belangrijk dat de raad ook bij
vormen de huidige bestemmingsplannen, andere
mogelijk opgenomen in de omgevingsvisie, zoals de
programma’s nauw betrokken wordt. Het programma
ruimtelijke besluiten en een aantal verordeningen van
Toekomstvisie Natuurlijk Heerde, de Woonvisie, de
is, net zoals de omgevingsvisie, zelfbindend voor het
rechtswege het omgevingsplan. De regels vanuit het
Centrumvisie 2.0, het Landschapsontwikkelingsplan
gemeentebestuur, maar niet voor andere partijen en
Rijk krijgen hier ook tijdelijk een plek in.
Van Veluwe tot IJssel en de Dorpsvisie Hoorn. De
voor inwoners.
gemeente hoeft niet al bij inwerkingtreding van de Omgevingswet te beschikken over een actueel
In tegenstelling tot de omgevingsvisie en het
uitvoeringsparagraaf van de structuurvisie blijft De omgevingsvisie biedt de beleidsmatige basis voor
voorlopig nog wel van kracht. Op termijn vervangen
Het Programma Geluid is het enige programma dat
het omgevingsplan. Toch kan het omgevingsplan
we die door het nog op te stellen Programma
voor sommige gemeenten verplicht is. Voor Heerde is
aanleiding zijn om de omgevingsvisie bij de
Kostenverhaal en verevening.
een programma geluid niet verplicht. Wel werken we al
actualisatie op onderdelen aan te passen. Bijvoorbeeld omdat een ambitie voor de korte termijn te hoog blijkt
aan het Programma Volkshuisvesting en daarnaast
Doorwerking in programma’s
gaan we in ieder geval het Programma Kostenverhaal
omdat de visie scherpere keuzes moet maken om
Gemeenten kunnen strategisch beleid uit de
onderzoeken voor welke van de in tabel x genoemde
regels te kunnen stellen.
omgevingsvisie verder uitwerken via programma’s.
gebieden en thema’s we programma’s gaan inzetten.
te zijn en niet in regels te vatten is. Of andersom,
Binnen de Omgevingswet zijn er vier verschillende
We vinden het belangrijk dat de raad nauw betrokken blijft bij de uitvoering van de omgevingsvisie
soorten programma’s, elk met eigen kenmerken.
en verevening opstellen. Verder gaan we nog
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
91
Mogelijke gebiedsgerichte programma’s
Mogelijke thematische programma’s
Veluwe
Energietransitie
Centrumgebieden van Landbouwtransitie Heerde en Wapenveld Bedrijventerreinen Voormalige glastuinbouwgebied aan de Kerkdijk/ Borchgraverweg
Gezondheid Biodiversiteit Klimaat
Omgevingswaarden
belangrijk middel voor de monitoring en evaluatie, De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om in het
aangezien deze overzichtelijk onze ambities voor de
omgevingsplan voor de gehele gemeente
hele gemeente (zie de kaders in hoofdstuk 3) en de
omgevings¬waarden vast te leggen; bijvoorbeeld de
specifieke koers per deelgebied (zie de kaders in
maximale uitstoot van schadelijke stoffen, de maximale
hoofdstuk 4) weergeven. Gebruikmaken van meetbare
productie van geluid of andere vormen van hinder of
indicatoren is een logische stap bij de verdere
mogelijke overlast. Wij gaan onderzoeken of in het
aanscherping van de omgevingsvisie. Voor de
omgevingsplan omgevingswaarden vastgesteld
monitoring is dat relevant, omdat dan in de toekomst
kunnen worden voor bijvoorbeeld geluid, fijnstof,
een goede vergelijking met de uitgangssituatie
luchtkwaliteit en andere milieuaspecten die van
mogelijk wordt. En daarmee kunnen we zien in
belang zijn voor de gezondheid van inwoners van de
hoeverre we de doelen uit de omgevingsvisie bereikt
gemeente. In een programma gezondheid kunnen
hebben.
vervolgens, waar nodig, maatregelen worden beschreven om dit te bereiken.
Luchtkwaliteit Tabel x: gebiedsgerichte en thematische programma’s die we mogelijk gaan opstellen.
De kaders in deze omgevingsvisie vormen een
We zijn van plan twee keer per bestuursperiode een voortgangsrapportage op te stellen en de
6.6.2 Monitoring, actualisatie en handhaving
omgevingsvisie zelf ten minste één keer per bestuursperiode te actualiseren. Eens in de vier jaar, dus. Om de voortgang van concrete projecten te monitoren, kan een uitvoeringsagenda een geschikt
Verder dragen de beleidsstukken die staan onder het
Levend document
middel zijn. Deze kan periodiek worden herzien,
de uitvoering van de omgevingsvisie. Dit geldt ook
Wij beschouwen de omgevingsvisie, en in het
uitgewerkt en geactualiseerd. We gaan dit
voor ander vastgesteld strategisch ruimtelijk beleid.
verlengde daarvan alle omgevingswetinstrumenten,
onderzoeken of dit kan werken.
Ons streven is op termijn zoveel mogelijk sectoraal
als levende documenten. De wereld verandert continu
beleid, inclusief de inhoud van de programma’s, op te
en daarom moeten we dus ook regelmatig onze
Wij hebben de ambitie om ook na vaststelling van de
nemen in de volgende versies van de omgevingsvisie.
instrumenten herijken. Liggen we nog op koers? Is er
omgevingsvisie in gesprek te blijven met de
Op die manier blijft er uiteindelijk één omgevingsvisie,
nieuw beleid? Zijn er nieuwe ontwikkelingen of trends
samenleving. We onderzoeken hoe we de actualisaties
één omgevingsplan en een beperkt aantal
waar we rekening mee moeten houden? Halen we
hierbij kunnen gebruiken.
programma’s over.
onze ambities wel met onze huidige aanpak?
kopje ‘Strategisch beleid in de omgevingsvisie’ bij aan
waarbij de projectplannen steeds verder worden
SAMENWERKING EN UITVOERING
Omgevingsvisie Heerde
6
Stap richting omgevingsvisie 2.0 Zoals we in eerder hebben aangegeven, is het op termijn de bedoeling dat al het strategische beleid wordt samengevoegd in de omgevingsvisie. Deze versie van de omgevingsvisie zet daar een eerste stap in. In deze versie hebben we alle verschillende ruimtelijke thema’s met elkaar verbonden en de aansluiting gezocht bij andere beleidstrajecten en ontwikkelingen. Het uiteindelijke doel is dat de omgevingsvisie de centrale plek wordt voor al het strategisch ruimtelijk beleid. Omdat de omgevingsvisie een levend document is, werken we in het kader van de beleidscyclus ook toe naar een steeds verdere integratie.
Handhaving De Omgevingswet is gebaseerd op vertrouwen. Niettemin is handhaving een onderdeel van het werken in de beleidscyclus; illegale activiteiten moeten soms immers worden aangepakt. De omgevingsvisie is echter alleen bindend voor het bestuur. In het omgevingsplan staan de regels opgenomen waar de inwoner zich aan moet houden. Die regels bieden de basis voor handhaving als dat nodig is. Het is op visieniveau wel goed om na te denken over de gevolgen van de sturingsfilosofie (zie paragraaf 6.2) en de inrichting van het omgevingsplan die daaruit volgt. Dit heeft namelijk gevolgen voor de inzet op handhaving. Zo betekent het werken met voorwaardelijke verplichtingen (‘het mag, mits aan een aantal voorwaarden voldaan is’), dat handhaving naar later in het traject verschuift.
92
Omgevingsvisie Heerde
COLOFON Deze omgevingsvisie is opgesteld door: KuiperCompagnons & Gemeente Heerde
Opdrachtgever: Gemeente Heerde
Foto’s: © 2023 Gemeente Heerde Het kaartmateriaal en andere illustraties in dit visiedocument zijn opgesteld door KuiperCompagnons, tenzij anders vermeld (in dat geval is waar mogelijk een referentie opgenomen). Wilt u gebruikmaken van kaartmateriaal of illustraties? Neem dan contact op met KuiperCompagnons.
93