Document · PDF

4.2. 2023-0307 Rapportage accommodatiebeleid.pdf

Raad 17 april 2023, gemeente HeerdeBij agendapunt: B Rekenkameronderzoek accommodatiebeleid gemeente Heerde18.828 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Onderzoek het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde Onderzoek naar het accommodatiebeleid voor de gemeentelijke sport- en welzijnsaccommodaties. In het rapport wordt ingegaan op het beheer en onderhoud, het subsidie- en tarievenbeleid, de uitvoering, de verantwoording, het gebruikersperspectief en toekomstgericht: mogelijkheden tot verbetering van het beleid.

Colofon: Samenstelling Rekenkamercommissie gemeente Heerde: Voorzitter : Mevrouw C.M. Sluiter-Kuilwijk Leden : De heer M.J. van Oort : De heer B. Lokhorst Secretaris : De heer J. Kok Het onderzoek is uitgevoerd door: TwynstraGudde : Dr. mr. R.G.J. (Roel) Lauwerier (projectleider); Carmen Hendriks en Leonieke van Dordrecht (onderzoekers) Heerde, 7 maart 2023

Bestuurlijke reactie Aan de Rekenkamercommissie Gemeente Heerde

Contactpersoon D. van Brussel Datum verzonden

Uw brief van/uw kenmerk

Bijlagen Ons kenmerk

Onderwerp

Bestuurlijk wederhoor ‘‘onderzoek accommodatiebeleid’’

Beste leden van de Rekenkamercommissie Heerde, U heeft een onderzoek naar het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde laten uitvoeren door het onderzoeksbureau TwynstraGudde. U wilt de raad door middel van dit onderzoek inzicht geven in de uitvoering van het vastgestelde accommodatiebeleid. Ook wilt u in beeld brengen of er, gezien de ervaringen in de afgelopen jaren en/of nieuwe inzichten en ontwikkelingen, verbeterpunten zijn voor de komende jaren. Uw onderzoek beperkt zich tot de sport- en welzijnsaccommodaties. Vanuit bovenstaande doelstelling en scope van het onderzoek zijn er twee hoofdvragen geformuleerd: 1. Hoe doelmatig en doeltreffend is het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde? 2. Hoe wordt dat beleid uitgevoerd? Op 23 januari 2023 ontvingen wij van u het concept-rapport ‘‘Onderzoek naar het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde’’ waarin de resultaten van het onderzoek worden weergegeven. In dit concept-rapport wordt ingegaan op het beheer en onderhoud, het subsidie- en tarievenbeleid, de uitvoering, de verantwoording, het gebruikersperspectief en toekomstgerichtheid: mogelijkheden tot verbetering van beleid.

Algemeen Wij delen uw hoofdconclusie dat ons accommodatiebeleid niet doelmatig en doeltreffend is. Ondanks dat er verschillende kaders, ambities en uitgangspunten worden benoemd, blijven deze erg abstract en ontbreekt vaak de achterliggende gedachte. Het accommodatiebeleid is opgesteld om werkbare, heldere kaders te vormen voor besluitvorming over onze gemeentelijke accommodaties. Doordat het beleid niet doelmatig en doeltreffend is, heeft dit helaas effect op de uitvoering van het beleid. Eind 2021 zijn wij gestart met een interne ambtelijke evaluatie van ons accommodatiebeleid. Toen in de zomer van 2022 bekend werd dat u ook een onderzoek uit ging voeren naar ons accommodatiebeleid, hebben we besloten om voor onze evaluatie geen externe partijen meer te betrekken bij de evaluatie. De uitkomst van onze interne ambtelijke 2 / 65

evaluatie en het onderzoeksrapport van de rekenkamercommissie nemen we mee als onderleggers voor nieuw op te stellen accommodatiebeleid. Bij het opstellen van nieuw accommodatiebeleid nemen we uiteraard (sport)verenigingen en andere gebruikers van onze accommodaties mee. De hoofdconclusie uit uw concept-rapport over de doelmatigheid en doeltreffendheid van het accommodatiebeleid en hoe dat beleid uitgevoerd wordt, is opgebouwd op basis van een aantal deelconclusies: feitelijk inzicht, kaderstelling, doelrealisatie, gebruikersperspectief en positie van de raad. Wij herkennen de genoemde punten in deze deelconclusies.

Aanbevelingen Op basis van de conclusie worden in het concept-rapport een viertal aanbevelingen gedaan: 1. Geef als raad het college de opdracht de basis op orde te brengen. 2. Expliciteer als raad in samenspraak met het college wat je inhoudelijk, beleidsmatig wilt bereiken met de inzet van accommodaties 3. Laat als raad en college privatisering als leidend principe los. 4. Stel als raad heldere, eenduidige doelstellingen en uitgangspunten vast in het herijkte accommodatiebeleid. Wij beperken ons in deze schriftelijke reactie tot uw aanbevelingen die betrekking hebben op ons college. De eerste aanbeveling is gericht op de raad, waardoor wij daar niet op reageren. In uw tweede aanbeveling kunnen wij ons vinden. Dit is in onze ogen de eerste stap naar nieuw accommodatiebeleid. Bij het huidige beleid merken we dat de achterliggende gedachte van bepaalde uitgangspunten of kaders vaak ontbreken. Hierdoor is het soms onduidelijk waarom bepaalde beleidskeuzes in het verleden zijn gemaakt en wat hiermee wordt beoogd. Privatisering is al meerdere collegeperiodes één van de uitgangspunten van het accommodatiebeleid. Privatiseren kan veel betekenen voor onder andere onze sportverenigingen. Uit het concept-rapport blijkt dat de privatisering zelf nog beperkt uitgewerkt is in concrete handvatten voor de ambtelijke organisatie en gebruikers. Deze conclusie delen wij.

Wij zien privatisering eerder als middel in de uitvoering van nieuw beleid en niet per definitie als doel op zich. Tot slot beveelt u de raad in samenspraak met het college aan om heldere, eenduidige doelstellingen en uitgangspunten vast te stellen om voldoende handvatten te bieden voor de daadwerkelijke uitvoering van accommodatiebeleid. Wij kunnen ons volledig vinden in deze aanbeveling en nemen deze aanbeveling graag mee in nieuw op te stellen accommodatiebeleid. Ten slotte Wij danken de Rekenkamercommissie voor het onderzoek naar het accommodatiebeleid. Het accommodatiebeleid is voor ons belangrijk als kader voor de besluitvorming over gemeentelijke accommodaties. Wij faciliteren met onze accommodaties een groot deel van alle sport, welzijn, onderwijs, cultuur en zorg. We realiseren ons dat het herijken van uitgangspunten voor het opstellen van nieuw accommodatiebeleid positieve, maar ook negatieve effecten kan hebben voor betrokken partijen. Hierdoor zijn participatie en zorgvuldigheid bij het traject naar nieuwe accommodatiebeleid van groot belang. Naast betrokken partijen wordt ook de raad betrokken bij de totstandkoming van nieuw accommodatiebeleid.

3 / 65

Met vriendelijke groet, het college, secretaris

burgemeester

B. van Zuthem

drs. J.W. Wiggers

4 / 65

Inhoudsopgave Inleiding Aanleiding en doelstelling Vraagstelling en scope Afbakening Normenkader Aanpak Representativiteit survey en focusgroep Leeswijzer

7 7 7 8 8 9 9 9

Bestuurlijke nota

Nota van Bevindingen

1. Feitelijk inzicht

2. Kaderstelling

2.1. Algemene introductie: accommodatiebeleid 2.2. Het accommodatiebeleid van Heerde 2.2.1. Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020 2.2.2. Maatschappelijke doelstellingen 2.2.3. Doelstellingen accommodatiebeleid opgenomen in begroting 2.2.4. Beelden interviews 2.3. Analyse 2.4. Toetsing op de normen

3. Doelrealisatie 3.1. Uitvoering beleid 3.2. Doelmatigheid 3.3. Beelden interviews 3.4. Analyse 3.5. Toetsing op de normen

4. Gebruikersperspectief 4.1. Analyse 4.1.1. Privatisering 4.1.2. Totstandkoming van tarieven 4.1.3. Maatschappelijke impact 4.1.4. Communicatie 4.2. Toetsing op de normen

17 17 17 20 21 21 22 23

24 24 29 31 33 34

36 36 36 37 38 39 39 5 / 65

5. Positie van de raad 5.1. Rol van de raad 5.2. Beelden interviews en raadssessie 5.3. Analyse 5.4. Toetsing op de normen

41 41 42 43 43

Bijlage I. Feitelijk inzicht

Wat is de stand van zaken van de beoogde privatisering van de sportaccommodaties? Welk maatschappelijk vastgoed heeft de gemeente in beheer en welk maatschappelijk vastgoed in beheer en onderhoud of alleen in onderhoud? Welke afspraken zijn gemaakt over het beheer en onderhoud van vastgoed? Welke financiële middelen zijn hiermee gemoeid en hoe zijn deze opgenomen in de begroting? Hoe is het gebruik geregeld? Is er sprake van een contractrelatie en zo ja, hoe is deze vormgegeven? Indien er sprake is van verhuur: hoe komt de huurprijs tot stand, hoe verhoudt deze zich tot de kostprijs en/of marktprijs? Is daarbij een relatie gelegd met vergelijkbare situaties in andere gemeenten? Welk subsidie- en tarievenbeleid is vastgesteld voor accommodaties? Welke gemeentelijke bijdragen ontvangen sportverenigingen/gebruikers van het maatschappelijk vastgoed?

Bijlage II. Resultaten gebruikersenquête

Bijlage III. Overzicht geïnterviewde personen

46 47 49 52 53 54

6 / 65

Inleiding Aanleiding en doelstelling Op 3 april 2017 is door de gemeenteraad de Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020 vastgesteld. Hierbij worden kaders gesteld voor alle soorten accommodaties in de gemeente, worden kostprijzen en huren inzichtelijk gemaakt en is vastgelegd dat sportaccommodaties zoveel mogelijk worden geprivatiseerd. Ook is het Beheerplan 2015-2024 vastgesteld door het college, met daarin de plannen voor het beheer van de gemeentelijke gebouwen en de bijbehorende kosten. De fracties van de gemeenteraad hebben aangegeven dat zij graag het accommodatiebeleid van de gemeente geëvalueerd zouden zien. Onderdeel hiervan zou de privatisering van de sportaccommodaties zijn. Het onderzoek zou volgens de fracties vooral inzicht moeten bieden en laten zien welke lessen er geleerd kunnen worden van de huidige invulling en uitvoering van het accommodatiebeleid. De rekenkamercommissie wil met dit onderzoek de raad inzicht geven in de uitvoering van het vastgestelde accommodatiebeleid. Ook wil de rekenkamercommissie in beeld brengen of er, gezien de ervaringen in de afgelopen jaren en/of nieuwe inzichten en ontwikkelingen, verbeterpunten zijn voor de komende jaren.

Vraagstelling en scope Vanuit de doelstelling van het onderzoek zijn er twee hoofdvragen geformuleerd. Hoe doelmatig en doeltreffend is het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde en hoe wordt dat beleid uitgevoerd?

Hieruit volgt een aantal deelvragen. Feitelijk inzicht 1. Wat is de stand van zaken van de beoogde privatisering van de sportaccommodaties? 2. Welk maatschappelijk vastgoed heeft de gemeente in beheer en welk maatschappelijk vastgoed in beheer en onderhoud of alleen in onderhoud? 3. Welke financiële middelen zijn hiermee gemoeid en hoe zijn deze opgenomen in de begroting? 4. Hoe is het gebruik geregeld? Is er sprake van een contractrelatie en zo ja, hoe is deze vormgegeven? 5. Indien er sprake is van verhuur: hoe komt de huurprijs tot stand, hoe verhoudt deze zich tot de kostprijs en/of de marktprijs? Is daarbij een relatie gelegd met vergelijkbare situaties in andere gemeenten? 6. Wat zijn de afspraken over beheer en onderhoud, wie is waarvoor verantwoordelijk, hoe is dat vastgelegd en wat wordt gemonitord? 7. Welk subsidie- en tarievenbeleid is vastgesteld voor accommodaties? Welke gemeentelijke bijdragen ontvangen sportverenigingen/gebruikers van het maatschappelijk vastgoed?

7 / 65

Kaderstelling 1. Welke kaders en doelstellingen heeft de gemeenteraad vastgesteld over het gemeentelijk eigendom en gebruik van maatschappelijk vastgoed? 2. Wat wil de gemeente Heerde bereiken qua maatschappelijke doelstellingen met het gemeentelijk vastgoed? Doelrealisatie 3. Welke acties worden ondernomen om de doelstellingen te bereiken? 4. Worden de doelstellingen op dit moment bereikt of liggen deze op koers om bereikt te worden? 5. Is de doelrealisatie doelmatig en doeltreffend? 6. Wat is de gemeente bereid te doen om haar maatschappelijke doelen te bereiken? Gebruikersperspectief 7. Hoe wordt het beleid door de sportverenigingen ervaren en beoordeeld? Positie van de raad 8. Hoe wordt de gemeenteraad geïnformeerd over doelrealisatie? 9. Heeft de raad voldoende informatie en sturingsmogelijkheden? Toekomstgericht 10. Welke knelpunten doen zich voor bij het accommodatiebeleid en hoe kunnen deze knelpunten opgelost worden? 11. Wat zijn kritische randvoorwaarden voor het (sport)accommodatiebeleid in de gemeente Heerde?1

Afbakening Het accommodatiebeleid voor maatschappelijk vastgoed is van groot maatschappelijk en financieel belang. Veel inwoners van de gemeente maken gebruik van maatschappelijk vastgoed voor onderwijs, sportbeoefening, cultuur en welzijn. Het rekenkameronderzoek richt zich niet op het maatschappelijk vastgoed in brede zin. De rekenkamercommissie doet geen onderzoek naar onderwijshuisvesting. Het onderzoek beperkt zich tot de sport- en welzijnsaccommodaties.

Normenkader Ten behoeve van het onderzoek is een normenkader vastgesteld. Het normenkader is het referentiekader voor de beoordeling. We beantwoorden in het onderzoek de onderzoeksvragen en geven per norm een oordeel over in hoeverre de gemeente voldoet aan de norm. Een scherp oordeel zal de raad houvast bieden bij de interpretatie van het onderzoeksrapport. Bij de beoordeling van de normen, gebruiken we de volgende categorieën: - De gemeente voldoet volledig of grotendeels aan de norm. - De gemeente voldoet gedeeltelijk aan de norm. - De gemeente voldoet niet/nauwelijks aan de norm. In de onderzoeksrapportage wordt de score geëxpliciteerd en onderbouwd.

Beide vragen worden beantwoord in het hoofdstuk Conclusie en aanbevelingen.

8 / 65

Onderzoeksaspect

Normen

Kaderstelling

De doelstellingen van het accommodatie zijn helder en consistent opgezet en zijn duidelijk verbonden aan de beleidsdoelen van de gemeente. De doelstellingen voor het accommodatiebeleid zijn gebaseerd op de maatschappelijke wensen en behoeften aan voorzieningen op korte en lange termijn.

Doelrealisatie

De doelstellingen zijn bereikt of liggen op koers op bereikt te worden. De gemeente onderneemt voldoende acties om de doelstellingen te bereiken. De doelrealisatie is doelmatig en doeltreffend.

Gebruikersperspectief

De gebruikers zijn positief over het accommodatiebeleid.

Positie van de raad

De raad wordt op de juiste wijze betrokken bij de voorbereiding en vaststelling van het accommodatiebeleid zodat hij op een goede manier zijn kaderstellende taak kan uitvoeren. De informatievoorziening aan de raad is tijdig, volledig en duidelijk en bevat voldoende sturingsinformatie zodat hij op een goede manier zijn controlerende taak kan uitvoeren. De raad maakt proactief gebruik van haar bevoegdheden in het kader van haar kaderstellende en controlerende rol.

Aanpak De aanpak van dit onderzoek wordt gekenmerkt door drie fasen. - Informatie-uitvraag bij de organisatie en documentonderzoek. - Gesprekken en survey. - Rapportage.

Representativiteit survey en focusgroep Door de ambtelijke organisatie is een lijst met 28 gebruikers 2 van gemeentelijke accommodaties opgesteld. Hierbij gaat het om gebruikers/beheerders van sport- en welzijnsaccommodaties. De survey is uitgezet naar de deelnemers via Microsoft Forms. Hun antwoorden zijn anoniem. De survey heeft een totale respons van 17 gebruikers/beheerders (82,3% sportverenigingen, 11,8% welzijnsorganisaties, 5,9 % beheerstichtingen). Daarmee is het responspercentage 61%. Het invullen van de survey is niet verplicht. De resultaten van de survey zijn opgenomen in bijlage II. Bij de survey hebben gebruikers/beheerders de optie om zich vrijblijvend aan te melden voor de focusgroep, waarbij de antwoorden vanuit de survey verder zijn geduid. Voor de focusgroep hebben zich 7 gebruikers/beheerders aangemeld. De deelnemers aan de focusgroep zijn opgenomen in bijlage III. De bevindingen vanuit de survey en de focusgroep zijn meegenomen bij het hoofdstuk ‘gebruikersperspectief’.

Leeswijzer De rapportage is opgedeeld in twee onderdelen: de bestuurlijke nota met de conclusies en aanbevelingen en de nota van bevindingen (hoofdstukken 2, 3, 4 en 5). Het normenkader biedt de structuur voor de nota van bevindingen. De

Onder ‘gebruikers’ wordt verstaan: alle sport- en welzijnsverenigingen of beheerstichtingen waarmee de gemeente Heerde een gebruikersrelatie heeft voor

het beheer/onderhoud en/of de huur van accommodaties.

9 / 65

nota van bevindingen is per hoofdstuk steeds volgens dezelfde drieslag opgebouwd: omschrijving, analyse en toetsing op de norm(en). In hoofdstuk 2 gaan we in op de kaderstelling van het accommodatiebeleid. In §2.3. volgt een analyse op basis van de voorgaande omschrijvende paragrafen. Hierna volgt een hoofdstuk met feitelijk inzicht, dat een basis vormt voor hoofdstuk 3. In hoofdstuk 3 kijken we naar de doelrealisatie. In §3.2. volgt een analyse en in §3.3. sluiten we af met een toetsing op normen. In hoofdstuk 4 geven we op basis van de uitgezette enquête inzicht in het gebruikersperspectief. In §4.2. volgt een analyse en we concluderen met een toetsing op de normen. In hoofdstuk 5 gaan we in op de positie van de raad, met aandacht voor de informatievoorziening aan de raad en de invulling van de eigen rol. In §5.3. volgt een analyse en we sluiten in §5.4. af met een toetsing op de normen. Daarna zijn de bijlagen opgenomen. De uitgebreide beantwoording van de feitelijk inzicht-vragen is opgenomen in bijlage I. In bijlage II volgt een overzicht van de resultaten van de gebruikersenquête. Bijlage III geeft een overzicht van de gesproken personen en de deelnemers aan de focusgroep.

10 / 65

Bestuurlijke nota Conclusies De hoofdvraag van het onderzoek luidt als volgt: Hoe doelmatig en doeltreffend is het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde en hoe wordt dat beleid uitgevoerd? Het accommodatiebeleid is niet doelmatig en doeltreffend. Het beleid zelf is onvoldoende duidelijk in wat bereikt moet worden en wat verstaan moet worden onder kernbegrippen als privatisering. Wel zijn verschillende kaders, ambities en uitgangspunten benoemd. Maar het is onvoldoende helder waar de gemeente nu echt op inzet en waarom. Ook ontbreekt de onderlinge consistentie en is de relatie tussen doelstelling en ambitie niet helder geduid. Beperkt is duidelijk gemaakt wat de maatschappelijke bijdrage moet zijn van de inzet van de accommodaties. Het feit dat de kaderstelling onvoldoende helderheid en houvast biedt, bepaalt grotendeels de mate van doelmatigheid en de doeltreffendheid. Dit zorgt er namelijk voor dat betrokkenen in de uitvoering onvoldoende helder hebben wat ze precies moeten doen, hoe en waarom. De doeltreffendheid en de doelmatigheid van de uitvoering van het beleid kan hierdoor niet worden vastgesteld. Daarbij komt dat de basis onvoldoende op orde is om doelmatig en doeltreffend te kunnen opereren. Zo zijn afspraken niet gestructureerd en volledig vastgelegd in schriftelijke overeenkomsten waardoor niet altijd duidelijk is welke afspraken waarom zijn gemaakt.

We zien dat er op verschillende doelstellingen, zoals privatisering, inspanningen worden geleverd. Zo zijn gesprekken gevoerd, en onderdelen van accommodaties geprivatiseerd. Echter, vanwege personele wisselingen en onvoldoende helderheid over het waarom en hoe van de doelstelling, is het proces nu stilgezet om eerst te evalueren en vervolgens de uitgangspunten te herijken. De hoofdconclusie is opgebouwd op basis van de deelconclusies per hoofdstuk.

Feitelijk inzicht De gemeente heeft een overzicht van welke accommodaties in eigendom, beheer en/of onderhoud zijn. Met de gebruikers of beheerstichtingen van de accommodaties zijn veelal afspraken gemaakt, maar deze zijn door de jaren heen beperkt vastgelegd in volledige en actuele schriftelijke overeenkomsten. Hierdoor is de informatie vanuit de gemaakte afspraken versplinterd, waardoor ambtelijke organisatie en gebruikers zelf beperkt kunnen terugvallen op deze afspraken. Daarmee concluderen we dat de basis in het accommodatiebeleid en de uitvoering daarvan nog niet op orde is.

Kaderstelling We constateren dat er in het accommodatiebeleid onvoldoende heldere doelstellingen zijn opgenomen. Wel zijn verschillende kaders, ambities en uitgangspunten benoemd. Zo is een van de belangrijkste uitgangspunten om in te zetten op privatisering. Echter is privatisering zelf nog beperkt uitgewerkt in concrete handvatten voor de ambtelijke organisatie en gebruikers. Ook is onduidelijk wat de gemeente wil bereiken met de privatisering.

11 / 65

Er is nog beperkt een beleidsmatige koppeling gemaakt met de inzet van accommodaties, om bij te dragen aan de (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente. Hoe accommodaties ingezet kunnen worden om deze doelstellingen te behalen is beperkt uitgewerkt en het gesprek hierover wordt beperkt gevoerd, zowel binnen de gemeente als met gebruikers. Dit terwijl betrokkenen in het gesprek over het accommodatiebeleid, vaak wel benoemen dat hiermee moet worden bijgedragen aan de maatschappelijke doelstellingen van de gemeente. Op hoofdlijnen wordt in de beleidskaders onvoldoende helder gemaakt waar de gemeente nu écht op inzet en waarom. Ook ontbreekt de onderlinge consistentie en is de relatie tussen doelstelling en ambitie niet helder geduid. Het feit dat de kaderstelling onvoldoende helderheid en houvast biedt bepaalt grotendeels de doelmatigheid en de doeltreffendheid van de uitvoering van het beleid.

Doelrealisatie Er zijn inspanningen geleverd voor het realiseren van de verschillende doelstellingen die de gemeente heeft geformuleerd. Doelrealisatie wordt echter beperkt gemonitord waardoor het onduidelijk is in hoeverre inspanningen ook hebben bijgedragen aan het betreffende doel. Zo constateren we uit gesprekken en documenten dat er is gestart met privatisering – zo zijn gesprekken gevoerd, en onderdelen van accommodaties geprivatiseerd – maar is niet gemonitord in welke mate dit tot de beoogde resultaten heeft geleid. Met betrekking tot de tarieven, is te zien dat de tarieven worden vastgesteld door de raad (voor sportaccommodaties) of worden vastgelegd in overeenkomsten (welzijnsaccommodaties), op basis van kaders uit het beleid.3 De tarieven worden vastgesteld met een vaste prijs op basis van het aantal vierkante meters, zalen of velden. Daarmee zijn de tarieven uniform en inzichtelijk. Deze inzichtelijkheid en uniformiteit geldt echter niet voor accommodaties met een erfpachtconstructie. Deze tarieven worden marktconform opgesteld, maar met een subsidie verlaagd tot een maatschappelijk tarief. Hoe dit tarief wordt vastgesteld is niet opgenomen in het beleid. Hiermee is het tarievenbeleid niet volledig inzichtelijk en uniform, en is niet volledig aan het gestelde doel uit het accommodatiebeleid voldaan.

Ook wordt niet expliciet gemonitord in hoeverre de uitvoering van het accommodatiebeleid bijdraagt aan het realiseren van maatschappelijke doelstellingen. Dit gebeurt enkel middels subsidieverantwoording. Dit betekent echter niet dat er met de accommodaties geen maatschappelijke meerwaarde wordt gecreëerd, maar leidt er wel toe dat dit beperkt navolgbaar is.

Gebruikersperspectief Met betrekking tot het gebruikersperspectief concluderen we dat gebruikers relatief ontevreden zijn over het accommodatiebeleid van de gemeente. Zij geven aan dat er nog onvoldoende transparantie is over de verdeling van de gelden en twijfelen aan de gelijkwaardigheid daarvan. Daarnaast stellen gebruikers dat de communicatie met de gemeente nog niet goed verloopt. Gebruikers zouden graag meer betrokkenheid voelen vanuit de gemeente, en pleiten voor een consistente, gelijke behandeling voor alle verenigingen in Heerde.

Rol van de raad De doelstellingen van het accommodatiebeleid zijn niet voor alle raadsleden helder. Over de keuze tussen eenduidig beleid versus maatwerk lukt het nog niet om tot een besluit te komen. De raad wordt tussentijds beperkt geïnformeerd over de uitvoering van het accommodatiebeleid, enkel wanneer er significant van het beleid wordt afgeweken. Echter geeft de raad aan zelf ook beperkt vragen te stellen over het accommodatiebeleid.

Bij veel gemeenten is het vaststellen van de tarieven een bevoegdheid van het college. Voor de gemeente Heerde geldt dit echter als bevoegdheid voor de

raad. Dit is conform de vastgestelde verordening.

12 / 65

Aanbevelingen Op basis van de conclusie verwoorden wij hier vier aanbevelingen: 1. Geef als raad het college de opdracht de basis op orde te brengen. Op dit moment is er onvoldoende overzicht op en inzicht in de accommodaties en de mate waarin het accommodatiebeleid is uitgevoerd. Afspraken met accommodaties zijn vaak niet schriftelijk vastgelegd. Daarom bevelen wij de raad aan om het college de opdracht te geven de basis op orde te brengen. Deze basis dient overzicht en inzicht te bieden aan zowel ambtelijke organisatie, college en raad als gebruikers/beheerders van accommodaties over de stand van zaken en gemaakte afspraken. Laat deze verbeterslag aansluiten op het recente overzicht van accommodaties dat door de ambtelijke organisatie is opgesteld, naar aanleiding van de interne evaluatie.

In dit kader bevelen wij de raad ook aan om het college de opdracht te geven om met de accommodaties gemaakte afspraken waar nodig te actualiseren en te herijken, en deze vast te leggen in schriftelijke overeenkomsten. Borg hierbij dat inzichtelijk wordt voor gebruikers/beheerders hoe tarieven en afspraken tot stand komen. Daarnaast is het van belang dat de juridische grondslag en bekendmaking van subsidieregelingen op orde is. Borg dat hiervoor duidelijke processen worden opgesteld en uitgevoerd. Expliciteer als raad in samenspraak met het college wat je inhoudelijk, beleidsmatig wilt bereiken met de inzet van accommodaties. Maak als raad in samenspraak met het college de beleidsmatige koppeling in het accommodatiebeleid met de gemeentelijke doelstellingen expliciet. Op dit moment is er een impliciete koppeling tussen het accommodatiebeleid en de (maatschappelijke) doelstellingen die de gemeente voor ogen heeft. Dit terwijl betrokkenen, inclusief de raad, in gesprekken de maatschappelijke doelstellingen verbinden aan het accommodatiebeleid. Dit wil niet zeggen dat het met de huidige uitvoering van het accommodatiebeleid niet wordt bijgedragen aan de maatschappelijke doelstellingen. Er liggen echter kansen om de doelstellingen vanuit bijvoorbeeld het sociaal domein explicieter te verbinden aan het accommodatiebeleid.

Daarom bevelen we het college aan om met de raad én betrokken organisaties in gesprek te gaan over hoe accommodaties als middel in te zetten, en dit explicieter te verwerken in het herijkte accommodatiebeleid. Dit maakt het achteraf ook beter navolgbaar wat er met de gemeentelijke accommodaties wordt bereikt. Laat als raad en college privatisering als leidend principe los. Privatisering kan werken als middel, maar is geen doel op zich. Draai de zaken dan ook om: kijk hoe doelen moeten worden herijkt voor accommodaties, en kijk dan of dit gerealiseerd dient te worden met een geprivatiseerde accommodatie. Stel als raad heldere, eenduidige doelstellingen en uitgangspunten vast in het herijkte accommodatiebeleid. Zorg er als raad in samenspraak met het college voor dat bij het herijken van het accommodatiebeleid, heldere, eenduidige uitgangspunten worden geformuleerd die voldoende handvatten bieden voor de daadwerkelijke uitvoering. Dit is echter afhankelijk van de principiële keuze die de raad te maken heeft in het accommodatiebeleid. Daarover hebben we een afsluitende boodschap geformuleerd.

Afsluitende boodschap In gesprekken met de raad en college komt de onderliggende vraag naar voren of de gemeente daadwerkelijk eenduidigheid en gelijkheid wil nastreven met haar accommodatiebeleid, zoals verwoord in de nota. Uit gesprekken blijkt dat verschillende betrokkenen hier ook verschillende instaan. Zo wordt aangegeven dat de raad ook waarde 13 / 65

hecht aan het leveren van maatwerk, terwijl de behoefte van gebruikers vooral zit in eenduidigheid en transparantie. Het toepassen van maatwerk leidt voor een aantal gebruikers namelijk tot een gevoel van ongelijkwaardigheid tussen verenigingen, zo blijkt uit de survey. Het principe van eenduidigheid lijkt door het college te worden onderstreept, en door de raad op hoofdlijnen. Echter, wanneer wordt gesproken over individuele gevallen, lijkt de raad dit principe niet expliciet te onderschrijven en te dragen. Dit ondanks de prominente positie van eenduidigheid als uitgangspunt voor de nota accommodatiebeleid, die ook door de raad is vastgesteld. Gelet op het bovenstaande, geven wij dan ook de volgende boodschap mee: Maak als raad, in samenspraak met het college, een principiële keuze over de uitgangspunten van het accommodatiebeleid. Wil de gemeente Heerde echt transparantie en eenduidigheid in het accommodatiebeleid nastreven of wordt maatwerk en per geval beslissen belangrijker gevonden? Zo ja, stel dan eenduidige, transparante en inzichtelijke uitgangspunten vast, ook wat betreft tarieven en investeringen. Hierbij is het mogelijk dat subsidies worden aangewend om gebruikers/beheerders tegemoet te komen in eventuele stijgende kosten. Zo nee, maak expliciet dat de raad stuurt op afzonderlijke gevallen en dat maatwerk de norm is.

Wij bevelen aan te kiezen voor de eerste optie: het vasthouden aan transparantie en eenduidigheid als uitgangspunten. Dit maakt voor iedereen duidelijk wat je met het accommodatiebeleid wilt bereiken en hoe je dat wilt bereiken. Ook bindt de gemeente zich hiermee aan gemaakte keuzes in beleid en voorkom je mogelijke schijn van cliëntelisme.4 Dit borgt gelijkwaardigheid tussen gebruikers/beheerders, wat bijdraagt aan het vertrouwen van gebruikers/beheerders in de gemeente.

Zie voor een verdere duiding van cliëntelisme ook het eerder uitgevoerde rekenkameronderzoek ‘inwonerparticipatie en de rol van de raad’ (september

2021)

14 / 65

Nota van Bevindingen

15 / 65

1. Feitelijk inzicht De beantwoording van de vragen over het feitelijk inzicht in de gemeentelijke accommodaties en de uitvoering van het accommodatiebeleid zijn in de bijlagen opgenomen. Op hoofdlijnen constateren we dat (d.d. december 2022) er nog geen volledig overzicht is op en inzicht is in de accommodaties en de mate waarin het accommodatiebeleid is uitgevoerd. Zo wordt de stand van zaken met betrekking tot privatisering niet gemonitord. En hoewel de gemeente een overzicht heeft van accommodaties die de gemeente in eigendom, beheer en/of onderhoud heeft, is er geen actueel en volledig overzicht beschikbaar van de afspraken die met de gebruikers of beheerstichtingen van de accommodaties zijn gemaakt. Deze zijn door de jaren heen beperkt vastgelegd in volledige en actuele schriftelijke overeenkomsten. Hierdoor is de informatie vanuit de gemaakte afspraken versplinterd, waardoor ambtelijke organisatie en gebruikers beperkt kunnen terugvallen op deze afspraken. Een goed overzicht en inzicht alsmede actuele en volledige overeenkomsten zijn nodig om de basis op orde te hebben. De ambtelijke organisatie geeft aan dat er inmiddels (d.d. 16 januari 2023) gewerkt wordt met een overzicht van alle beschikbare informatie. Dit overzicht is opgesteld naar aanleiding van een interne ambtelijke evaluatie.

Een totaaloverzicht en inzicht in de stand van zaken is ook benodigd om zicht te verkrijgen op mogelijke verkapte subsidies. In financiële overzichten is te zien dat de gemeente voor een aantal van haar accommodaties hoge kosten maakt in beheer en onderhoud, maar dat hier relatief lage huuropbrengsten tegenover staan. Op het moment dat niet duidelijk is hoe de huurtarieven tot stand komen – door een gebrek aan kaders (zie volgend hoofdstuk) en een gebrek aan vastgelegde afspraken – is niet duidelijk of deze tarieven marktconform zijn. Wanneer tarieven niet marktconform zijn, ontstaat het risico van verkapte subsidies. Om de doelstellingen van de gemeente rondom het tegengaan van verkapte subsidies te kunnen realiseren, is transparantie in de totstandkoming van tarieven en het vastleggen van afspraken hierover dus van groot belang.

16 / 65

2. Kaderstelling In §2.1. geven we een korte algemene introductie van wat accommodatiebeleid inhoudt. In §2.2. gaan we in op de opzet en kaders en doelstellingen van het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde. Dit hoofdstuk biedt een basis voor de beantwoording van de volgende deelvragen: - Welke kaders en doelstellingen heeft de gemeenteraad vastgesteld voor het gemeentelijk eigendom en gebruik van maatschappelijk vastgoed? - Wat wil de gemeente Heerde bereiken qua maatschappelijke doelstellingen met het gemeentelijk vastgoed?

2.1. Algemene introductie: accommodatiebeleid Het accommodatiebeleid (ook wel: voorzieningenbeleid) is beleid dat de gemeente formuleert aangaande het gewenste niveau van maatschappelijke voorzieningen binnen (of nabij) haar gemeentegrenzen. Het betreft hier primair de beleidskeuzen, gericht op de vraag naar voorzieningen. Dit kunnen accommodaties zijn in bezit van de gemeente, maar beleidsmatige keuzes kunnen er juist ook toe leiden dat het gaat om accommodaties die niet in gemeentelijk eigendom zijn. Bijvoorbeeld omdat een gemeente ervoor kiest zoveel mogelijk gebruik te maken van andere accommodaties en daaraan liever een financiële bijdrage levert (in exploitatie/huur) dan zelf vastgoed in bezit te hebben.

2.2.

Het accommodatiebeleid van Heerde

2.1.1.

Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020

De gemeenteraad heeft in 2017 de Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020 vastgesteld. Dit kader fungeert sindsdien als basis voor besluitvorming over de accommodaties in Heerde.5 In deze nota worden de visie en de kaders weergegeven die van invloed zijn op het accommodatiebeleid. In de inleiding van de Kadernota Accommodatiebeleid wordt ter introductie kort een schets gegeven van de (dan) huidige situatie. De gemeente Heerde is op dat moment eigenaar van ruim tweeëndertig gebouwen (multifunctionele gebouwen, woonhuizen, gemeentehuis, sporthal, gymzalen, sportzaal, brandweerkazerne, diverse scholen en gebouwen op diverse begraafplaatsen). De verhuur van deze accommodaties is vaak niet kostendekkend.6 Er is, zo staat aangegeven, veel verschil in de afspraken per Multifunctionele Accommodatie (MFA), sportaccommodatie of zelfs per gebruiker. Ook variëren ze van volledig verzelfstandigd tot volledig in gemeentelijk beheer. In veel gevallen is er sprake van indirecte subsidiëring door de gemeente, van inzet van gemeentelijk personeel of het verzorgen van onderhoud en/of het financieren van investeringen in (groot) onderhoud. Het advies, is, aldus de nota, om daarin meer eenheid aan te brengen.

Kadernota Accommodatiebeleid 2017-2020.

17 / 65

Onderliggende visies en ontwikkelingen Het accommodatiebeleid van de gemeente bouwt voort op eerder vastgestelde kaders, visies en doelstellingen uit onder andere het Collegeprogramma 2014-2018. Deze onderliggende visies en doelstellingen worden in het accommodatiebeleid gememoreerd. Ook worden er enkele, voor het accommodatiebeleid relevante, ontwikkelingen geschetst. De volgende visies worden genoemd: - Vanuit toekomstvisie gemeente Heerde: uitgangspunt voor de toekomst van de gemeente Heerde is ‘behoud door ontwikkeling’ en ‘het verbinden van structuren’. Bestaande waardevolle kwaliteiten dienen behouden en - waar mogelijk - versterkt of verder ontwikkeld te worden. - Visie accommodatiebeleid: accommodaties worden in stand gehouden of gerealiseerd als dit de lokale gemeenschap versterkt en vitaal en veerkrachtig houdt, de sociale cohesie bevordert en maakt dat de kosten beheersbaar gehouden worden. Daarbij volgt de gemeente initiatieven van de inwoners en kan deze faciliteren. De volgende uitgangspunten uit het Collegeprogramma 2014-2018 zijn tevens van invloed: - Privatisering: waar mogelijk worden accommodaties zo veel mogelijk geprivatiseerd. - Heroverweging subsidies: doel van de heroverweging van subsidies is inzicht te krijgen in verkapte subsidies en een evenwichtige verhouding kunnen maken tussen subsidies voor sport en kunst en cultuur.

Aan de heroverweging ligt geen bezuinigingsopdracht ten grondslag. Echter, door het maken van een evenwichtige verhouding tussen sport en kunst en cultuur, kan de te verlenen subsidie per ontvanger veranderen. - Verkapte subsidies: voor een goede heroverweging is inzicht noodzakelijk in alle bijdragen die de gemeente verleent, ook als niet direct inzichtelijk is dat het om een subsidie gaat. Het grootste deel van deze verkapte subsidies zit in de lagere huren van accommodaties ten opzichte van de kostprijs. Door het inzichtelijk maken van de kostprijs van de accommodaties en de huren van gebruikers, wordt inzicht verkregen in de verkapte subsidies. - Samenhang beleidsvelden: de samenhang tussen het accommodatiebeleid en andere beleidsvelden (sport, cultuur, welzijn) is onlosmakelijk. Om verkapte subsidies inzichtelijk te maken en ten behoeve van een goede heroverweging, kan dit een reële bijstelling/verhoging van de huren tot gevolg hebben. Omdat aan de heroverweging van subsidies geen bezuiniging ten grondslag ligt, heeft dit tot gevolg dat eventuele verhoging naar de gebruiker kan terugvloeien als subsidie via het subsidiebeleid. In het kader van de heroverweging van subsidies kan de hoogte per gebruiker onderling verschillen. Kaders voor accommodatiebeleid 2017-2020 In de kadernota worden geen doelstellingen geformuleerd.

Wel worden er kaders gedefinieerd, waarbij beoogd wordt deze per 1 januari 2019 te effectueren. De kaders betreffen de volgende onderwerpen, die wij hierna kort uiteenzetten: - Privatisering. - Investeringen nieuw. - Vervanging en onderhoud bestaand. - Tarieven. Privatisering In zowel het Collegeprogramma 2014-2018 als de nota wordt een aantal specifieke uitgangspunten verwoord met betrekking tot het accommodatiebeleid. Zo wordt in beide documenten aangegeven dat “daar waar mogelijk accommodaties moeten worden geprivatiseerd.”

18 / 65

Dit geldt voor alle locaties, waarbij de gemeente onderscheid maakt tussen de volgende accommodaties: - Voor sociaal cultureel werk, welzijn, zorg. - Voor binnensport en buitensport (ook de sportvelden). - Voor kunsteducatie en amateurkunstbeoefening. Privatisering is in de kadernota als volgt gedefinieerd. “Privatisering houdt in dat de gebruiker(s), al dan niet via een stichting, verantwoordelijk is/zijn voor het beheer, onderhoud en (vervangings)investeringen. Verder is de gebruiker verantwoordelijk voor verzekeringen en belastingen. Eventueel kan ook een recht van opstal gevestigd worden, maar het daadwerkelijke eigendom hoeft niet bij de gebruiker te liggen. Daarmee wordt alleen het economisch eigendom geprivatiseerd en blijft het juridisch eigendom bij de gemeente. Mocht vanwege de eigendomssituatie kosten ten laste komen van de gemeente, dan worden deze aan de gebruiker doorberekend. De accommodatie zal niet inclusief ondergrond in eigendom overgedragen worden.” Voordat over kan worden gegaan tot privatisering, moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Zo moet de accommodatie bijvoorbeeld op ‘normaal’ onderhoudsniveau worden gebracht. Investeringen nieuw en vervanging De gemeente kan een investeringssubsidie verstrekken voor nieuwe en vervangingsinvesteringen.

Nieuwe en vervangingsinvesteringen worden volgens de kadernota niet meegenomen in de exploitatiebijdrage, maar in een aparte beleidsregel voor investeringen. Het uitgangspunt bij investeringen is dat alleen een basisvoorziening om de activiteit te kunnen uitvoeren, in aanmerking komt voor een bijdrage. Voor sportverenigingen worden hiervoor de reglementaire eisen van NOC*NSF of de sportbond gebruikt. Het initiatief voor dergelijke investeringen ligt altijd bij de aanvrager. De aanvrager kan maximaal 35% van de kosten van de investering aan subsidie ontvangen. Omdat gebruikers op korte termijn niet kunnen anticiperen op grote onderhoudskosten, wordt gebruikgemaakt van een afbouwregeling. Voorgesteld wordt om een afbouwregeling van vier jaar toe te passen, zodat de verenigingen hun (financiële) beleid hierop kunnen inrichten: 2018 90%, 2019 75%, 2020 60% en vanaf 2021 35%. Eerder afgesloten overeenkomsten worden deze volgens de nota eerst uitgediend. Daarna vallen ook deze investeringen onder de beleidsregel. De voorwaarden voor de investeringssubsidie zijn beschreven in de Beleidsregels Investeringssubsidie Accommodaties.

In deze beleidsregels is een aantal voorwaarden opgenomen, waaronder dat organisaties alleen een investeringssubsidie mogen aanvragen als zij geen winstoogmerk hebben en het ‘bevorderen van de zelfredzaamheid, sociaal maatschappelijke participatie of beoefening van sport en cultuur bevordert’ tot doel hebben.7 Tarieven van accommodaties en inzicht verkapte subsidies Daar waar accommodaties niet geprivatiseerd worden, worden uniforme tarieven bepaald. Vanwege de grote verschillen per accommodatie en huuropbrengst per gebruiker, varieert de verkapte subsidie sterk. Door het inzichtelijk maken van de kostprijs van de accommodaties en de huren van gebruikers, wordt inzicht verkregen in de verkapte subsidies.

Kadernota accommodatiebeleid 2017-2020. Bijlage 1 - Beleidsregels investeringssubsidie accommodaties.

19 / 65

De gemeente onderscheidt drie te hanteren ‘huurvormen’: - Kostprijsdekkend: het inzichtelijk maken van alle kosten die gemiddeld in een jaar op een object drukken. De kostendekkende huur is dus alleen gebaseerd op feitelijke gegevens en kosten. - Maatschappelijk: bij een maatschappelijke huurprijs betalen gehuisveste instellingen of verenigingen een huur die maatschappelijk wordt aanvaard. - Marktconform: hierbij wordt een huur in rekening gebracht die in het economische verkeer ook zou worden berekend. Bij het bepalen van de hoogte van de huurprijs is eenvoud het kernwoord. Er moet dus zoveel mogelijk eenzelfde huurprijs worden gehanteerd. Een maatschappelijke huur leent zich hier volgens de kadernota het beste voor. Door het berekenen van de kostprijs wordt het meerdere van de maatschappelijke huur bepaald en gekenmerkt als (verkapte) subsidie of huurkorting. Via subsidies kan verder een differentiatie gemaakt worden per (soort) organisatie. Dit betreft niet de gebruikers die een terrein gebruiken in erfpacht. Hiervoor geldt een erfpachtcanon die is vastgelegd in het grondbeleid. In principe worden gemeentelijke accommodaties alleen verhuurd aan maatschappelijke organisaties met een algemeen belang. Dit betekent dat accommodaties alleen primair beschikbaar zijn voor maatschappelijke organisaties.

Mocht er binnen een accommodatie ruimte vrijkomen waar geen maatschappelijke gebruikers voor zijn, dan bestaat de mogelijkheid deze ruimte te verhuren aan een commerciële partij. Verhuur vindt dan plaats op basis van een marktconform tarief. Gemeentelijke accommodaties zijn verdeeld in drie categorieën, met per categorie een andere grondslag voor de hoogte van het tarief: 1. Buitensportaccommodaties: met een tarief per veld per seizoen/jaar. 2. Binnensportaccommodaties: met een tarief per sportzaal per uur. 3. Overige accommodaties: met een tarief per m² per jaar.

De kadernota 2017-2020 is op dit moment nog actueel. Dit vanwege het feit dat er in 2021 een interne evaluatie is gestart welke input moet leveren voor herijkt accommodatiebeleid. De ambtelijke organisatie geeft aan dat de interne evaluatie – na bekendmaking van dit soortgelijke rekenkameronderzoek – is beperkt tot een documentenstudie.

2.1.2.

Maatschappelijke doelstellingen

In de subsidieregeling van de gemeente Heerde (2022) is tevens opgenomen dat “subsidienemers bereid [dienen te] zijn in gesprek te gaan met de gemeente en zich inspannen om bij te dragen aan het realiseren van de gemeentelijke beleidsdoelstellingen”.8 Dit geldt, aldus het beleid, voor “alle subsidies die door de gemeente worden afgegeven is daarom de verplichting van toepassing dat subsidienemers.” Dus ook voor subsidies die worden verleend in het kader van het accommodatiebeleid. Het kan, zo staat in §1.4. van de subsidieregeling, gaan om aanvullende doelstellingen ten opzichte van de doelstellingen op basis waarvan de subsidie is verstrekt. Hieronder wordt in ieder geval verstaan: - Het leveren van een bijdrage aan de doelstellingen en de kaders, zoals geformuleerd in het kaderdocument Sociaal Domein. Hierbij kan onder meer, maar niet uitsluitend, gedacht worden aan: o Het leveren van een bijdrage aan preventie, signaleren en vroeg signaleren van problemen van inwoners, en signalen doorgeleiden naar de gemeente. o Bijdragen aan en ondersteunen van participatie van inwoners in de maatschappij, bijvoorbeeld door het bieden van mogelijkheden voor zinvolle (sociale) (dag)besteding en het leveren van een bijdrage aan reintegratieprocessen.

Subsidieregeling Gemeente Heerde, 2022.

20 / 65

In het kaderdocument Sociaal Domein zijn de volgende doelstellingen opgenomen 9: - Bevorderen van de samenredzaamheid. - Werken vanuit inwonersperspectief. - Gericht inzetten van preventie. - Ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen. - Specifiek voor sportaccommodaties: o Zorgen voor duurzame sportaccommodaties met vitale verenigingen die in verbinding staan met het sociaal domein.

2.1.3.

Doelstellingen accommodatiebeleid opgenomen in begroting

Het thema accommodaties is onderdeel van twee programma’s in de begroting, namelijk hoofdstuk 3, (Openbare) Ruimte, ondernemen en wonen, en hoofdstuk 4, Sociaal maatschappelijk. In hoofdstuk 4 zijn in de programmabegrotingen (vanaf 2019) de volgende ambities en doelstellingen met betrekking tot het subsidiebeleid opgenomen. Ambitie - De identiteit van de dorpen is zichtbaar. - Alle vier de dorpen hebben een toekomstbestendige accommodatie waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. - Gemeentebreed zijn er mogelijkheden voor het beoefenen en aanschouwen van (lokale en regionale) sport en kunst en cultuur. Doelstellingen - Accommodaties worden zo veel mogelijk door inwoners en gebruikers onderhouden en beheerd en er zijn sluitende afspraken met gebruikers over de organisatie daarvan. - De gemeente heeft alleen eigendommen wanneer dit niet op een andere manier te realiseren is. - Onderzoek en besluitvorming over een toekomstbestendige bestaande accommodatie in Veessen.

2.1.4.

Beelden interviews

In aanvulling op de documentenstudie hebben wij betrokkenen gesproken binnen de gemeente. Uit gesprekken met betrokkenen blijkt dat het accommodatiebeleid wordt gezien als een vrij uitgebreid document waarin heldere kaders en doelstellingen ontbreken. Kaders en doelstellingen worden door elkaar gebruikt; ze zijn vaak multi-interpretabel en de uitgangspunten spreken elkaar soms tegen. Zo wordt als uitgangspunt genoemd dat - waar mogelijk - accommodaties zoveel als mogelijk moeten worden geprivatiseerd. Maar niet helder wordt geduid wat er dan precies geprivatiseerd moet worden, en waarom. Ook wordt opgenomen dat verenigingen er niet op achteruit mogen gaan. Dit botst met uitgangspunten met betrekking tot het herverdelen van tarieven. In de praktijk biedt het beleid, aldus de gesproken ambtenaren, onvoldoende richting voor de uitvoering van het accommodatiebeleid. Over een aantal zaken is het beleid voor betrokkenen onduidelijk of onvolledig. Zo is onduidelijk of de bijgesloten Beleidsregels Investeringssubsidie Accommodaties betrekking hebben op alle accommodaties of op alleen de sportaccommodaties. Ook komt het thema beheer beperkt terug in de kaderstelling, waardoor vragen hierover onbeantwoord blijven.

Ook over andere aspecten van het beleid bestaat onduidelijkheid: zou de gemeente bijvoorbeeld eindverantwoordelijk blijven voor beheer, terwijl de accommodatie niet meer gemeentelijk eigendom is?

Kaderdocument Sociaal Domein 2022-2027. Gemeente Heerde.

21 / 65

Uit de gesprekken blijkt dat men niet altijd op de hoogte is van specifieke maatschappelijke doelstellingen, maar dat de assumptie bestaat dat zaken als MFA’s wel gaan bijdragen doordat organisaties dichter op elkaar zitten. Uit vooronderzoek van de Rekenkamercommissie blijkt dat de subsidieregeling gemeente Heerde voor het subsidiejaar 2019 niet rechtsgeldig bekend is gemaakt en derhalve niet in werking is getreden. Ditzelfde geldt ook voor de beleidsregel investeringssubsidie. Het volgende wordt aangegeven. De subsidieregeling 2019 was niet rechtsgeldig bekendgemaakt. De Subsidieregeling 2022 is in werking getreden op 1-12022 en is nog steeds van kracht. Subsidieregeling Gemeente Heerde voor subsidiejaar 2022 (overheid.nl) Deze regeling benoemd geen inhoudelijke activiteiten die voor subsidiering in aanmerking komen. De subsidieregeling 2023 is op 1-1-2023 in werking getreden. Subsidieregeling Gemeente Heerde voor subsidiejaar 2023 (overheid.nl) De in deze regeling genoemde bijlage met specifieke bepalingen per beleidsveld ontbreekt in de bekendmaking in het elektronisch gemeenteblad en op overheid.nl. Dat heeft tot gevolg dat deze regeling niet volledig in werking is getreden. Dat heeft tot gevolg dat subsidies onrechtmatig zijn/worden verstrekt

2.2. Analyse Het accommodatiebeleid is breed opgezet en bevat veel informatie, zowel over relevante ontwikkelingen en context als over de ambities van de gemeente op het gebied van accommodaties. In lijn met de beelden uit de gesprekken, constateren wij echter dat het accommodatiebeleid onvoldoende helderheid en houvast biedt. Hoewel er een aantal uitgangspunten en ambities wordt genoemd, ontbreekt een helder verhaal over waarop de gemeente nu echt wil inzetten en waarom. Ook is niet duidelijk hoe de doelstellingen bijdragen aan het realiseren van de ambities. Bijvoorbeeld: als ambitie is opgenomen dat de ‘identiteit van de dorpen zichtbaar is’. Het is niet duidelijk welke inspanningen of doelstellingen hieraan bijdragen. Het privatiseren van accommodaties is een van de centrale uitgangspunten uit het beleid. Echter, het wordt niet duidelijk wat de gemeente hoopt te bereiken met het overgaan op privatisering. Praktisch gezien biedt de geboden definitie ook onvoldoende handvatten voor daadwerkelijke uitvoering. Zo is niet duidelijk wat er precies geprivatiseerd zou moeten worden. Dit wordt ook in de gevoerde gesprekken bevestigd. Daarnaast zijn in het beleid uitgangspunten opgenomen die elkaar tegenspreken waardoor het beleid onvoldoende basis biedt richting de uitvoering. Ook dit, zo blijkt in de gesprekken, is in de praktijk een struikelblok.

Dit geldt bijvoorbeeld voor het uitgangspunt dat verenigingen er niet op achteruit moeten gaan, terwijl de tarieven tegelijkertijd marktconform moeten worden, hetgeen tot hogere tarieven zou kunnen leiden. Maatschappelijke doelstellingen komen nog niet heel sterk terug in het beleid. Wel wordt als onderliggende visie genoemd dat accommodaties in stand gehouden of gerealiseerd moeten worden als dit de lokale gemeenschap versterkt en vitaal en veerkrachtig houdt, de sociale cohesie bevordert en maakt dat de kosten beheersbaar blijven. Echter, het is niet helder hoe deze visie is meegenomen of verwerkt in de verdere gestelde kaders en uitgangspunten. Daarnaast is opgenomen dat organisaties die subsidies aanvragen bij de gemeente volgens de beleidsregel tot doel moet hebben: het bevorderen van de zelfredzaamheid, sociaal maatschappelijke participatie of beoefening van sport en cultuur. De vraag is in hoeverre dit wordt gemonitord.

22 / 65

2.3. Toetsing op de normen In deze paragraaf worden de normen getoetst. De normen worden getoetst en krijgen daarbij een score uit de volgende drie categorieën: Groen Aan de vastgestelde norm is volledig voldaan. Oranje Aan de vastgestelde norm is gedeeltelijk voldaan. Rood Aan de vastgestelde norm is niet voldaan. Onderzoeksaspect

Norm

Kaderstelling

De doelstellingen van het accommodatie zijn helder en consistent opgezet en zijn duidelijk verbonden aan de beleidsdoelen van de gemeente.

In het accommodatiebeleid worden veel verschillende uitgangspunten en kaders genoemd. Deze zijn echter onvoldoende duidelijk vertaald in doelstellingen en het is niet duidelijk hoe ze zich verhouden tot de diverse ambities. Ook is de onderlinge relatie tussen de uitgangspunten, ambities en kaders onvoldoende duidelijk. In de praktijk zorgt dit voor onduidelijkheid, zo blijkt uit de gesprekken. Daarnaast wordt in de subsidieregeling wel de link met maatschappelijke doelstellingen gemaakt, maar ontbreekt een duidelijke link tussen maatschappelijke doelstellingen en het accommodatiebeleid. Uit de gesprekken blijkt ook dat men niet op de hoogte is van specifieke maatschappelijke doelstellingen. De aanname is wel dat accommodaties als MFA’s daar impliciet aan bijdragen. Daarmee wordt aan deze norm niet voldaan. Onderzoeksaspect

Normen

Kaderstelling

De doelstellingen voor het accommodatiebeleid zijn gebaseerd op de maatschappelijke wensen en behoeften aan voorzieningen op korte en lange termijn.

In de visies als grondslag voor beleid zijn doelstellingen opgenomen waarin de link met maatschappelijke wensen en behoeften aan voorzieningen expliciet wordt gemaakt. Ook zien we dat het beleid tot stand is gekomen op basis van gesprekken met organisaties. Zij zijn tijdens een bijeenkomst expliciet uitgenodigd om mee te denken over het beleid en zijn bevraagd over hun behoeften en wensen ten aanzien van de uitgangspunten.10 In het accommodatiebeleid zelf ontbreekt echter een expliciete koppeling tussen de ingestoken richting en beleidskeuzes en de opgehaalde behoeften en maatschappelijke wensen. Daarmee wordt aan deze norm gedeeltelijk voldaan.

Discussienota commissie Uitgangspunten Sport- en Accommodatiebeleid.

23 / 65

3. Doelrealisatie In dit hoofdstuk gaan we in op de doelrealisatie van het accommodatiebeleid. Daarbij schetsen we primair hoe uitvoering is gegeven aan het beleid (§3.1.) en analyseren we of deze uitvoering doelmatig en doeltreffend is (§3.2.). We sluiten af met een toetsing op de normen (§3.3.).

3.1. Uitvoering beleid In deze paragraaf schetsen we op basis van de terugkoppeling in de beschikbare documentatie (primair de P&Cstukken en raads- of collegevoorstellen) hoe jaarlijks uitvoering is gegeven aan het accommodatiebeleid en de daarin opgenomen kaders en ambities. In de jaarstukken 201811-2022 worden dezelfde drie doelstellingen herhaald. Het onderstaande overzicht laat zien hoe in opeenvolgende jaren wordt gerapporteerd over de doelrealisatie.12

In de begroting 2018 worden andere doelstellingen genoemd, bijvoorbeeld dat accommodaties zoveel mogelijk worden geprivatiseerd. Daarom is deze niet

meegenomen in het overzicht. 12

Programmabegroting 2018. Gemeente Heerde.

24 / 65

Jaarstukken

Begroting 2019

2018

Jaarstukken

Begroting 2021

2019

Jaarstukken

Begroting 2022

2021

Accommodaties

In de Kadernota

De laatste jaren

In 2021 is gestart

In 2021 zijn we

worden zo veel

Accommodatie-

zijn er forse

met gesprekken

in gesprek met

mogelijk door

beleid, in april

stappen gezet

met de beheer-

de beheer-

inwoners en ge-

2017 vastgesteld

m.b.t. privatise-

stichting van de

bruikers onder-

door de raad, is

ring van diverse

Heerd om ook

houden en

een van de uit-

sportaccommo-

het beheer te

het beheer over

beheerd en er zijn

gangspunten dat

daties als uit-

verzorgen in de

te nemen in de

sluitende

de accommo-

vloeisel van de

Rhijnsberg en de

afspraken met

daties waarvan

Kadernota

Faberhal. Daar-

gebruikers over de

de gemeente

Accommodatie-

naast zijn in

naast zijn er

organisatie

eigenaar is, zo

beleid. Het

2021 verkennen-

gesprekken over

daarvan.

mogelijk worden

streven is e.e.a.

de gesprekken

het privatiseren

geprivatiseerd.

af te ronden

gevoerd met ge-

van sport-

Dit in goed

voor 1-1-2021.

bruikers en de

accommodaties

overleg met de

Wat betreft evt.

beheerstichting

gevoerd. Deze

betreffende

privatisering van

Hof van Cramer

gesprekken

gebruikers. In

gebruikers.

de Villa Jacoba:

voor het beheer

kwamen door

2018 en in 2019

Momenteel

hierover zijn de

in de nieuw te

corona stil te

zijn daar forse

wordt er met

gesprekken

gesprekken met

realiseren MFA

liggen. De

stappen in gezet.

gebruikers van

met de huurders

de huurders

Wapenveld.

intentie is om

Zo zijn het be-

diverse accom-

weer opgepakt.

heer en onder-

modaties over-

weer op te

houd van de

legd of er tot

pakken en in

velden inmiddels

privatisering kan

2022 zo snel

overgedragen

worden over-

mogelijk over te

aan de vereni-

gegaan. Bedoe-

gaan tot het zo

gingen. De raad

ling is hier in de

veel mogelijk

besluit in juni

eerste helft van

privatiseren van

2019 of er

2019 duidelijk-

de sport-

gelden beschik-

heid over te

accommodaties.

baar worden

krijgen.

deze gesprekken

gesteld om het achterstallig onderhoud van de kleedkamers op te lossen zodat deze ook in eigendom kunnen worden overgedragen aan de verenigingen. Streven is dit laatste punt voor 1-1-2020 afgerond te hebben.

25 / 65

Jaarstukken

Begroting 2019

2018

Jaarstukken

Begroting 2021

2019

Jaarstukken

Begroting 2022

2021

De bedoeling is om de resterende punten (bv. tarieven sportaccommodaties bepalen in het kader van de Kadernota) rond de privatisering, in de loop van 2019 af te ronden.

De gemeente

Accommodaties,

heeft alleen

die niet gepriva-

eigendommen

tiseerd kunnen

wanneer dit niet

worden, blijven

worden (zie

worden, blijven

op een andere

in eigendom en

hiervoor), blijven

in eigendom en

manier te

beheer/onder-

in eigendom en

beheer/onder-

realiseren is.

houd bij de

beheer/onder-

houd bij de

gemeente. Het

houd bij de

gemeente. Het

gemeente.

gemeente. Het

streven is wel

gemeente. Het

streven is wel

In 2021 is gestart

streven is wel

om dit tot een

streven is wel

om dit tot een

met een evalu-

om dit tot een

minimum te

om dit tot een

minimum te

atie van het

minimum te

beperken.

minimum te

beperken.

huidige accom-

beperken.

Momenteel

beperken.

Momenteel

mmodatiebeleid,

Momenteel

wordt met de

naar aanleiding

wordt met de

diverse belang-

van deze

diverse belang-

hebbenden

evaluatie wordt

hebbenden

overleg gevoerd

bepaald in

overleg gevoerd

hierover.

hoeverre (sport-)

hierover. Deze

accommodaties

gesprekken

kunnen worden

worden in 2022

geprivatiseerd.

voortgezet.

Onderzoek en

In 2019 zijn

Een in Veessen

In 2019 en 2020

In 2021 is er van-

In 2021 en

besluitvorming

gesprekken

ingesteld onder-

zijn construc-

wege andere

202213 worden

over een toe-

gevoerd met de

zoek heeft uitge-

tieve gesprekken

(coronagerela-

ge-sprekken

komstbestendige

gebruikers van

wezen dat de

gevoerd met de

teerde) prioritei-

gevoerd met de

bestaande

de accommo-

inwoners van

gebruikers van

ten geen onder-

gebruikers van

datie De Noord

mening zijn dat

de accommo-

zoek uitgevoerd

de accommo-

De programmabegroting 2023 is gepubliceerd in de eindfase van dit onderzoek. In deze begroting is als doelstelling met betrekking tot accommodaties

opgenomen dat de gemeente begrijpelijke regels wil hebben voor sportaccommodaties. De gemeente is tevreden wanneer het sportaccommodatiebeleid en de subsidieregeling duidelijk en eenduidig zijn vastgesteld.

26 / 65

Jaarstukken

Begroting 2019

2018

Jaarstukken

Begroting 2021

2019

Jaarstukken

Begroting 2022

2021

accommodatie in

om te kijken hoe

een van de

datie De Noord

naar een toe-

datie in Veessen

Veessen.

we de huidige

bestaande

om te kijken hoe

komstbesten-

met als doel het

accommodatie

accom-

we de huidige

dige accommo-

toekomstbe-

mmodaties in de

accommodatie

datie in Veessen.

stendig maken

stendig kunnen

kern toekomst-

Toekomstbe-

toekomstbe-

van deze

maken. Op basis

bestendig dient

stendig kunnen

accommodatie.

van deze ge-

te worden ge-

maken. Streven

sprekken wordt

maakt. Hieraan

is hier voor 2021

hier een vervolg

dient nog een

duidelijkheid

aan gegeven.

vervolg te

over te hebben

worden

en een en ander

gegeven. Dat

door te voeren.

betekent dat het college opdracht moet verstrekken om een vervolgonderzoek op te starten om tot realisatie van een dergelijke accommodatie te komen.

Op 12 november 2018 ontvangt de raad tevens een memo ‘stand van zaken accommodatiebeleid/privatisering’. Voor diverse accommodaties wordt aangegeven hoe het proces van privatisering/ uitvoering van het accommodatiebeleid tot dan toe is verlopen en waar de gemeente op dat moment staat. Zo wordt voor de skeelerclub het volgende aangegeven. Ook voor de skeelerclub geldt dat het beheer en onderhoud van het groen per 1 januari a.s. zijn geprivatiseerd. Verder heeft ook hier de hertaxatie van de ondergrond plaatsgevonden. De skeelerclub zou ook graag zien dat de regeling rond de Drank- en Horecawet wordt verruimd. De erfpachtovereenkomst op Molenbeek geldt ook voor deze vereniging.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerde&id=5c322cce-6f22-45da-854e-75e351a1ddf5