3.3. Gemeente Heerde def. accountantsverslag 2021.pdf

Accountantsverslag Gemeente Heerde Boekjaar 2021

1

Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Heerde Postbus 175 8180 AD HEERDE Zwolle, 13 juni 2022 Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerde te controleren.

Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag.

Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

drs. E.H.J.D. Damman RA

2

Inhoudsopgave

1.

Bestuurlijke samenvatting

4

2.

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

8

3.

Rechtmatigheid

17

4.

Financiële positie

20

5.

Bevindingen interne beheersing

24

6.

Uitkomsten deelonderzoeken

27

7.

Overige onderwerpen

30

Bijlagen

34

3

1. Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens om op 16 juni 2022 bij de jaarrekening 2021 een goedkeurde verklaring te verstrekken voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

COVID-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van COVID-19 toegelicht in een afzonderlijk hoofdstuk. Uit de door ons aanvullend uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd. De belangrijkste werkzaamheden hebben toegezien op de verantwoording inzake de Tozo-regelingen.

Uit onze controle blijken geen ongecorrigeerde getrouwheidsfouten. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole uit hoofde van de controle op de aanbestedingen een rechtmatigheidsfout geconstateerd van totaal € 115 duizend. Deze fouten passen binnen de goedkeuringstoleranties.

6

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.

Inzake de kosten jeugdwet en de Wmo nieuwe taken steunt de gemeente (deels) op productieverantwoordingen van zorgaanbieders die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden en de ontvangen controleverklaringen resteert inzake de kosten Jeugdwet en Wmo Zin een onzekerheid van € 644.215. Daarnaast is sprake van een onzekerheid uit hoofde van de Pgb’s ad € 155.408. Hiermee komt het totaal aan onzekerheden sociaal domein uit op € 799.623. Deze onzekerheden zijn opgenomen in de tabel met ongecorrigeerde controleverschillen welke is opgenomen in bijlage B. Deze onzekerheden passen binnen de goedkeuringstoleranties.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd die de rapporteringstoleranties SiSa overschrijden.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Heerde voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - De jaarrekening; - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 23 november 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar de in bijlage D beschreven controleaanpak. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 550.087. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. De rapporteringstolerantie volgens het controleprotocol is vastgesteld op € 50.000. Grondslag Goedkeuringstolerantie fouten

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 550.087

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.650.261

Rapporteringstolerantie

Conform uw controleprotocol

€ 50.000

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  Schattingen en toelichtingen in de jaarrekening;  Nauwkeurigheid van de voorzieningen;  Waardering van de grondexploitaties;  Rechtmatigheid van de Europese aanbestedingen;  COVID-19 aspecten;  WNT-verantwoording;  Onrechtmatige en/of onnauwkeurige betalingen inkopen en uitkeringen. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving gecontroleerd. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen gecontroleerd op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd.

Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.

9

2.2 Waardering van de grondexploitaties Grondexploitatie Uw gemeente kent een in omvang beperkte balanspost met betrekking tot onderhanden projecten, dit betreft de voorraden (grondexploitatie). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, ontwikkeling verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten en daarmee de waardering, hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. Om te schatten wat de waarde van een complex is, is een aantal risico’s c.q. schattingen van belang. De schattingsfactoren in de waardering van de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt?  Programmering: Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: Is afgewogen en adequaat onderbouwd welke prijzen kunnen worden gevraagd?  Parameters.

Welke ontwikkeling van rente, kostenstijgingen en opbrengstenstijgingen verwacht de gemeente in de komende jaren?  Plankosten: Wat zijn de kosten die gemeente moet maken om een complex te kunnen ontwikkelen? Het college heeft op grond van de keuzes van de raad de grondexploitatie geactualiseerd en de calculaties opnieuw berekend. Het college heeft beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een verliesvoorziening moet worden getroffen of er tussentijds winst moet worden genomen. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Ten opzichte van 31 december 2020 is de balanswaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 204 duizend. De toename van de balanswaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten:

(x € 1.000)

2021

Balanswaarde per 1 januari

1.126

Investeringen

522

Grondverkopen

-396

Tussentijdse winstneming

-124

Mutatie verliesvoorziening

202

Boekwaarde per 31 december

1.330

Verliesvoorziening Volgens de grondexploitatieopzetten is sprake van een daling van de verliesvoorziening door project de Kolk ad € 208 duizend lagere voorziening. Dit komt door lagere gerealiseerde kosten aan het straatwerk doordat sprake is van minder bouwschade dan vooraf ingeschat. Tussentijdse winstneming Bij project Bovenkamp II is de winstberekening een terugname van de winst van vorig jaar. Dit komt doordat in 2019 een kavel op den Oever was verkocht, welke in de grondexploitatie 2019 met een onjuiste kavel was verrekend. Door wisseling van planeconoom van boekjaar 2019 naar 2020 is niet meer te achterhalen op welke regel in de exploitatie de verkoop was verrekend. Vervolgens waren te realiseren verkopen op den Oever in de grondexploitatie 2020 aangepast naar de waardes volgens de kavelpaspoorten, waarbij de verkoop 2019 nogmaals is verwerkt. Hierdoor is in feite een dubbel verkoop ontstaan en was vorig jaar een hogere winstneming gerealiseerd. Door deze constatering in 2021 is sprake van winstterugname van vorig jaar. Deze ontwikkeling heeft verder geen effect op het totale projectresultaat, maar wel op de tussentijdse winstnemingen.

10

2.3 Sociaal domein Algemeen De gemeente Heerde voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

Mandatering

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

Lucrato

Delegatie

Vaste bijdrage op basis van de begroting

Jeugdwet

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

Wmo

Zelfstandig

n.v.t.

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Tozo

RBZ

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2019 kan als volgt worden weergegeven: 5.000 2019 4.000

2020

3.000

2021

2.000 1.000 0 Uitkeringen

Wsw

Jeugdwet

Wmo

PGB

Tozo

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 290 duizend verstrekt in het kader van de G4 SiSa-regeling. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. Wij hebben de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.

De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik gedurende 2021 konden worden opgepakt en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken. U heeft de Tozo-regeling uitbesteed aan het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). Het RBZ is nog niet klaar met het uitzoeken en verwerken van alle signalen vanuit het inlichtingenbureau. Uit de controle komen de volgende bevindingen voort: Op basis van artikel 17 PW moet de identiteit van de aanvrager worden vastgesteld op basis van een identiteitsbewijs. Het RBZ heeft de identiteit echter vastgesteld op basis van DigiD in combinatie met BRP en / of Suwinet. Dit kwalificeert in het kader van onze controle als een niet-financiële onrechtmatigheid en deze hoeft, in tegenstelling tot vorig jaar, niet in het overzicht van fouten en onzekerheden bij de SiSa te worden vermeld. 11

2.3 Sociaal domein Uitkeringen (Participatiewet) De taken rondom de Participatiewet voert uw gemeente in eigen beheer uit. Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving zijn verantwoord. Werkdeel (WSW) Uw gemeente heeft de uitvoering uitbesteed aan de gemeenschappelijke regeling Lucrato. Wij hebben vastgesteld dat de lasten zijn besteed en aansluiten op de door Lucrato verantwoorde lasten. Jeugdwet en Wmo De inkoop en uitvoering van deze taken vindt plaats binnen de gemeente in regionale samenwerking. Hiervoor zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten. De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering uiteindelijk bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom, evenals voorgaande boekjaren, afgesproken dat zij op basis van het IZA controleprotocol een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) in het boekjaar. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente nodig om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd.

Mede gezien de omvang van een aantal zorgaanbieders zal uw gemeente niet van alle zorgaanbieders een controleverklaring ontvangen. Daarnaast is sprake van resterende onzekerheden doordat voor een aantal zorgaanbieders geldt dat de gehanteerde materialiteit voor de verstrekte (goedkeurende) controleverklaring boven de voor uw gemeente geldende toleranties ligt. Dit zorgt voor onzekerheden op het gebied van de juistheid en volledigheid (getrouwheid en rechtmatigheid) van de kosten inzake levering van de Wmo Zorg in Natura ad € 185 duizend en de Jeugdwet Zorg in Natura ad € 459 duizend.

Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Heerde heeft deze onzekerheid ter hoogte van € 150 duizend in de jaarrekening 2021 toegelicht. PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB). De SVB heeft zelf over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten.

De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor de gemeente Heerde € 155 duizend. Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen.

. 12

2.4 COVID-19 Impact COVID-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Uitvoeren Tozo regeling; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering); Uit de controle aangaande “specifieke” COVID-19 items komen de volgende bevindingen voort: −

−

−

−

−

Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021; Ten aanzien van het sociaal domein zijn aangaande de toetsing op prestatielevering bij zorgaanbieders geen bijzonderheden naar voren gekomen. Gedurende de COVID-19 periode waarin niet de afgesproken zorg geleverd kon worden hebben de zorgaanbieders in afstemming met de gemeente in een vorm van “continuïteitsbijdrage” gekeken welke zorg wel geleverd kon worden en wanneer dit niet kon zijn alternatieven aangeboden. De gemeente Heerde is hiermee akkoord gegaan en is hier in de toetsing van de geleverde prestatie coulant mee om gegaan; Uit onze nadere detailcontroles en onderzoek op de Tozo op de rapportages van de accountant van het RBZ zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen.

De gemeente Heerde heeft de aanbeveling van de commissie BBV om een aparte paragraaf "effecten COVID-19" overgenomen in de vorm van een separaat hoofdstuk ‘Impact coronacrisis’. Daarnaast heeft uw gemeente op verschillende plekken in de jaarstukken toereikend aandacht besteed aan de (mogelijke) COVID-19 effecten. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit COVID19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.

13

2.5 Overige bevindingen Bouwleges In de legesverordening staat beschreven dat een tarief verschuldigd is bij het behandelen van een aanvraag. Op basis daarvan is in het verleden het standpunt ingenomen dat de legesopbrengsten verantwoord dienen te worden op moment dat de aanvraag is ingediend. Uit de verantwoorde opbrengsten na balansdatum hebben wij geconstateerd dat bij één opbrengst de aanvraagdatum in 2021 ligt waarmee de baten in 2021 dienen te worden verantwoord. Uw gemeente heeft hiervoor een correctie doorgevoerd in de definitieve jaarstukken zoals opgenomen in bijlage C. BTW De gemeente Heerde is in overleg met de Belastingdienst inzake suppleties en wijze van aangifte BTW over oude jaren. Voor zover ons bekend is dit nog niet afgerond en heeft dit mogelijk consequenties voor de BTW positie. Deze onzekerheid is ook als zodanig toegelicht onder de vorderingen op openbare lichamen in de toelichting op de balans van de jaarrekening. Subsidieverstrekkingen Uw gemeente heeft in haar subsidieverordening staan dat een aanvraag om een subsidie die per kalenderjaar of voor meerdere kalenderjaren wordt verstrekt, wordt ingediend uiterlijk 1 juni voorafgaand aan het jaar of de jaren waarop de aanvraag betrekking heeft. Echter heeft de gemeente aanvragen na die datum ook in behandeling genomen.

Op dit onderdeel is de subsidieverordening 2020 niet nageleefd, waardoor sprake is van een niet financiële onrechtmatigheid.

14

2.6 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Vereisten BBV Verenigbaar

Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag

Overeenstemming

overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate

Informatiewaarde

analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de hieraan te stellen eisen. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijk

COVID-19

hoofdstuk op te nemen waarin de impact als gevolg van COVID-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.

15

2.7 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2021 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

16

3. Rechtmatigheid

3. Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijk inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 115 duizend niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt.

In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.

Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen.

Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting.

Wij adviseren het college om de interne beheersing op de aanbestedingen aan te scherpen. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd.

Lastenoverschrijding programma

Betreft kostenoverschrijdingen die deels worden PR1 Bestuur

gecompenseerd door extra opbrengsten en verder passen

(totaal € 990 duizend)

binnen het bestaande beleid. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

PR2 Bedrijfsvoering (totaal € 146 duizend)

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV.

Begrotingsafwijking

PR5 Overhead (totaal € 133 duizend)

PR6 Algemene dekkingsmiddelen (totaal € 62 duizend)

Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel Betreft kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel Betreft kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door extra opbrengsten. Onrechtmatig maar telt niet mee in het oordeel

18

3. Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren een aantal overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten. De overschrijdingen zijn in de jaarstukken toegelicht

Financiering Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Heerde zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd: Gewijzigde begroting

Jaarrekening

Verschil

Toevoegingen

1.058

1.605

- 547

Onttrekkingen

1.190

3.213

- 2.023

Saldo mutaties in de reserves

- 132

- 1.608

-1.476

(x € 1.000)

Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen.

19

4. Financiële positie

4.1 Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 25,9 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerd saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 1,7 miljoen positief. In de primaire begroting was rekening gehouden met een positief resultaat van € 826 duizend. De begroting na wijziging toont een nihil resultaat.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening is geen verdere verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Deze verklaring is wel gegeven in de programmaverantwoording per programma als onderdeel van het jaarverslag. Wel is als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de programmaverantwoording als onderdeel van het jaarverslag.

30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2018

2019

2020

2021

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 22,6 miljoen is € 11,5 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 955 duizend. Per saldo is gedurende 2021 € 1,6 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking (ten gunste van het resultaat) vormt samen met het gerealiseerd saldo van baten en lasten (€ 1,7 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 3,3 miljoen voordelig.

21

4.2 Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente

Het kengetal schuldquote bedraagt in 2021 58% (2020: 63%). De solvabiliteit stijgt van 26% naar 30% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Heerde ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 116%. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Landelijk

2021

2020

2021 begroting

2020

Netto schuldquote

58%

63%

73%

49%

Netto schuldquote gecorrigeerd

56%

60%

67%

42%

Solvabiliteit

30%

26%

31%

35%

Grondexploitaties

2%

2%

9%

9%

Belastingcapaciteit

116%

116%

105%

103%

Structurele exploitatieruimte

1%

1%

0,6%

2,1%

22

4.2 Financiële positie Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Grondexploitatie bedrijventerreinen; − Open eind regeling Sociaal Domein; − Omgevingswet (m.i.v. 1 juli 2022 vermindering legesopbrengsten); − Grondexploitatie woningbouwprojecten; − COVID-19; − Financiële risico’s Gemeenschappelijke regeling en − Calamiteiten. 2021

2020

2019

Structurele weerstandscapaciteit

€ 11.507

€ 10.551

€ 10.632

Incidentele weerstandscapaciteit

€ 6.623

€ 5.667

€ 5.748

Risico’s

€ 817

€ 1.420

€ 1.523

Weerstandsratio 1

14,1

7,4

7,0

Weerstandsratio 2

8,1

4,0

3,8

(x € 1.000)

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

23

5. Bevindingen interne beheersing

5. Bevindingen interne beheersing 5.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 12 januari jl. een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. De belangrijkste bij uw gemeente onderkende risico’s / kernpunten in de controle zijn: • Aanbestedingsrechtmatigheid; • Betalingsverkeer; • Waardering van uw grondexploitatie; • Management override en • Prestatielevering van de Jeugdzorg, Wmo en andere voorzieningen. 5.2 Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

5.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

25

5. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed; − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij; − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd; − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Eventuele bevindingen zijn opgenomen bijlage C.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Heerde beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.

26

6. Uitkomsten deelonderzoeken

6. Uitkomsten deelonderzoeken Uitkomsten deelonderzoeken Woningaanpassingen

Deelonderzoek uit 2020: Ten aanzien van de woningaanpassingen Wmo blijkt dat er de laatste jaren structureel te laag is geraamd. De prijs van een woningaanpassing is daarmee erg divers. Is er voldoende beheersing dat budgetten voor woningaanpassingen Wmo tot stand komen op basis van toereikende uitgangspunten? Zijn de randvoorwaarden qua inrichting van de beheersing aanwezig om beleid uit te voeren op huurwoningen in relatie tot eigen woningen? De gemeente Heerde beschikt over 14 aangepaste woningen in de categorie drie en vier sterwoningen. Aanpassing van de huidige woning is noodzakelijk indien op moment van de aanvraag geen bestaande woning beschikbaar is. De budgetten werden voorheen gebaseerd op de op dat moment bekende aanvragen voor woningaanpassing. De inwerkingtreding van de abonnementstarieven sinds 2020 heeft als effect dat de cliënten met hogere inkomens in verhouding minder hoeven bij te dragen in de kosten, waardoor de drempel om een aanvraag in te dienen lager is geworden. Hierdoor heeft de gemeente de raming naar boven moeten bijstellen. Deze ervaringscijfers worden meegenomen in de toekomstige budgetten. Daarnaast kunt u bevolkingsprognoses gebruiken voor het inschatten van te verwachten woningaanpassingen en doorrekenen in de toekomstige budgetten.

Hiermee zou u kunnen overwegen of uitbreiding van het huidige aantal sterwoningen voordeliger is dan woningaanpassingen om daarmee de vraag naar aanpassing van bestaande woningen te verlagen.

Algemene voorziening schoon en leefbaar huis

Deelonderzoek 1 uit 2021: Is er naar uw mening voldoende aandacht voor mogelijkheden om de kosten te beheersen bij de openeindregeling algemene voorziening Schoon en Leefbaar Huis (AVSLH)? Per aanvraag beoordeelt de gecontracteerde aanbieder op basis van een toegangstoets of de leefeenheid op het adres beperkt is in het uitvoeren van het huishouden. Binnen 6 tot 8 weken na aanvang van de huishoudelijke ondersteuning moet de aanbieder een uitgebreide evaluatie terugkoppelen aan de gemeente. Op basis van deze evaluatie beoordeelt de gemeente of nader onderzoek nodig is om vast te stellen of er sprake is van oneigenlijk gebruik. De gemeente doet daarnaast steekproeven of de inzet van de AVSLH en de bijbehorende evaluatie door de aanbieders rechtmatig worden uitgevoerd. Vanaf 2022 wordt een bezinningsperiode van 12 weken gehanteerd, waarbij de klant de keuze heeft om gebruik te maken van een huishoudcoach. De huishoudcoach gaat samen met de klant bekijken hoe men het huishouden zo zelfstandig mogelijk kan blijven uitvoeren. Daarnaast geldt ook hierbij dat door de inwerkingtreding van de abonnementstarieven sinds 2020 de drempel om een aanvraag in te dienen lager is geworden. Daar komt bij dat CAO-verhogingen worden doorberekend naar de gemeente.

Wij vragen u per direct de steekproef op de inzet van de AVSLH te beoordelen op effectiviteit, waarbij jaarlijks een minimum aantal aan de controle wordt onderworpen. Daarnaast adviseren wij u te onderzoeken in hoeverre taken in het proces uitgevoerd kunnen worden door de gemeente. Daarbij dient u rekening te houden met extra uitvoeringskosten door de gemeente en het al dan niet omzetten van de algemene voorziening naar een maatwerkvoorziening.

28

6. Uitkomsten deelonderzoeken Uitkomsten deelonderzoeken Systeemtechnische functiescheiding PAV’er (Prestatie Akkoord Verklaarder) en Budgethouder

Verbonden partijen

Deelonderzoek 2 uit 2021: Graag uw oordeel over de systeemtechnische functiescheiding in SAP tussen enerzijds de PAV’er en anderzijds de Budgethouder. Is deze functiescheiding consequent en systeemtechnisch toereikend doorgevoerd? Aan de hand van de export inkoopfacturen 2021 tot en met de maand september constateren wij dat, op slechts een enkele factuur na, de systeemtechnische functiescheiding aanwezig is geweest. Tijdens de eindejaarscontrole besteden wij reeds specifieke aandacht aan de facturen waarbij de functiescheiding ontbreekt. Tevens vragen wij in dit kader uw aandacht voor detailbevinding punt 9 met betrekking tot de zichtbare controle op de prestatielevering.

Deelonderzoek 3 uit 2021: Graag uw oordeel en/of advies over de betrokkenheid van de Raad bij de verbonden partijen. Wordt de mogelijkheid geboden om de kaderstellende en controlerende rol, aan de hand van de getoonde paragraaf Verbonden Partijen, in voldoende mate in te vullen? Sturing en controle van verbonden partijen is essentieel om zowel het beleid als de budgetten te bewaken. Het rapport ‘Zicht in samenwerkingsverbanden’ van de rekenkamercommissie bevat aanbevelingen, waar de gemeenteraad op 27 januari 2020 mee heeft ingestemd. Diverse aanbevelingen zijn inmiddels opgepakt, waaronder een nota verbonden partijen als kaderstellend document. De controlerende taak met betrekking tot verbonden partijen houdt in, dat de gemeenteraad controleert of de verbonden partij de afgesproken taak binnen de gestelde kaders uitvoert én of het college dit goed bewaakt en waar nodig bijstuurt. De getoonde paragraaf verbonden partijen bestaat volgens de meest recente jaarrekening 2020 uit gemeenschappelijke regelingen en overige entiteiten voor zover de gemeente een bestuurlijk en financieel belang erin heeft. Op basis van artikel 15 van het BBV adviseren wij u om de paragraaf uit te breiden met de visie op verbonden partijen in relatie tot de realisatie van doelstellingen die zijn opgenomen in de begroting en de beleidsvoornemens omtrent verbonden partijen.

29

7. Overige onderwerpen

7. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening. In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: De rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); Het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); Het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); Beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en De controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten.

De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig de werkzaamheden op te starten, niet alleen de controle, maar juist ook de versterking van de interne beheersing. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT. 31

7. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −

− − −

Welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); Welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); Informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; Informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen.

Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij kunnen u ondersteunen bij de uitwerking van uw duurzaamheidsstrategie, het adviseren omtrent te nemen acties omtrent uw duurzaamheidsstrategie en u te ondersteunen bij de bewaking van de realisatie van de strategie door middel van KPI’s en dashboarding.

32

7. Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.

Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.

In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: • Het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • De sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • Tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’

Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit drie invalshoeken: 1. Verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling; 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert; 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s; 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.

Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.

33

Bijlagen

Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid

Nummer Specifieke uitkering A7

Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving

A12B

Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen

B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

C1

Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik

C32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

C62

Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire

D8

Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

F9

Regeling specifieke uitkering Extern Advies Warmtetransitie

G2

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2021

G3

Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2021

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_ gemeentedeel

H4

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

H8

Regeling Sportakkoord 2020-2022

H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

H16

Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/ onzekerheid

35

Bijlage A – SiSa-bijlage (vervolg - Tozo) Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel waarbij ingeval er voor een specifieke uitkering geen bevindingen boven de rapporteringstoleranties zijn de kolommen over fouten en onzekerheden, financiële omvang en toelichting leeg blijven. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout of onzekerheid

Nummer

Specifieke uitkering

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

G4

Tozo 2

G4

Tozo 3

G4

Tozo 4

G4

Tozo 5

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

G4

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

Strekking controleverklaring rechtmatigheid:

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid:

Goedkeurend

Financiële omvang in euro’s

Toelichting fout/onzekerheid

36

Bijlage B – Ongecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel met ongecorrigeerde controleverschillen is verstrekt aan het college en is als bijlage bij de Bevestiging bij de jaarrekening gevoegd. Wij hebben de ongecorrigeerde verschillen met het college besproken. Wij zijn van mening dat verschillen zoveel mogelijk door het college moeten worden gecorrigeerd, echter wij kunnen instemmen met de overwegingen van het college om deze verschillen niet te corrigeren, aangezien deze bedragen niet materieel zijn voor het inzicht van de jaarrekening. De geconstateerde fouten ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid en onzekerheden zijn lager dan de door u vastgestelde controletolerantie van 1% respectievelijk 3% van de totale lasten. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Rechtmatigheid

EU Aanbestedingsrechtmatigheid

115

Totaal ongecorrigeerde controleverschillen

0

Effect niet gecorrigeerde controleverschillen voorgaande jaarrekening

0 n.v.t.

Totaal

0

115

Onzekerheden Aard van de controleverschillen (x € 1.000)

Getrouwheid

Rechtmatigheid

Prestatielevering Jeugdwet

459

459

Prestatielevering Wmo

185

185

Prestatielevering PGB

155

155

Totaal onzekerheden

799

799

37

Bijlage C – Gecorrigeerde controleverschillen De hieronder opgenomen tabel bevat alle afzonderlijk geïdentificeerde en gecorrigeerde controleverschillen boven de door ons gehanteerde rapporteringstolerantie van € 27.275. Conform uw controleprotocol is een rapporteringstolerantie van toepassing van € 50.000. Positieve bedragen hebben een positief effect op het resultaat, een bedrag tussen haakjes heeft een negatief effect op het resultaat. Rechtmatigheidsfouten kunnen niet gesaldeerd worden. Fouten Aard van de controleverschillen

€

Herstel rechtstreekse vermogensmutatie (balanseffect 425.000) Correctie omgevingsvergunningen

156.034

Presentatiecorrectie subsidie Impuls biodiversiteit (balanseffect: 26.336) Presentatiecorrectie vooruitbetaalde bedragen (balanseffect 31.239) Presentatiecorrectie opschonen debiteurenlijst oninbare vorderingen (balanseffect: 83.893) Presentatiecorrectie debiteuren openbare lichamen (balanseffect: 1.785.526) Presentatiecorrectie vooruitbetaalde bedragen balansverlenging (balanseffect: 118.372) Correctie voorziening wachtgeld