20240318 themaraad presentatie

Biodiversiteitsprogramma Themaraad, 18 maart 2023

Waarom ?

• • • • •

Coalitieakkoord “groen is goed” en “variatie in planten en dieren” Ontwerp-omgevingsvisie “mogelijke thematische programma’s” Vragen raadsleden Wens om beheer openbare ruimte aan te passen Aandacht voor biodiversiteit buiten natuur o.a. • Aanvalsplan Landschap (10% groen blauwe dooradering) • Basiskwaliteit Natuur • Natuurinclusief bouwen

2

Positionering Omgevingsvisie biodiversiteitsprogramma Biodiversiteitsvisie Inrichting

Gebruik

(Ruimtelijke ordening)

(Inwoners betrekken)

Biodiversiteitsprogramma Beheer (openbare ruimte en eigendom gemeente)

Toetsingskader landschappelijke inpassing

Communicatie en educatie

Opstellen Bosvisie (gereed)

Wensen landschap en biodiversiteit bij gebiedsprocessen

Stimulerende projecten, b.v. groene schoolpleinen

Biodiversiteit op eigen gronden

Herzien kwaliteitseisen openbare ruimte (LIOR)

Uitvoerings agenda

Groenvisie openbare ruimte 3

Proces en participatie

• Themaraad, informatie over proces en inhoud • Externe klankbordgroep, informeren over nulsituatie, meedenken over prioriteiten en uitvoering • Drie burgerleden • Bijenvereniging • KNNV • Bekenstichting • IVN • Vrieze’s erfgoed • ANV Veluwe IJsselzoom • Hoogstambrigade • Vertegenwoordiging dorpen • Vrienden van Meurspark • Biodiversiteitsambassadeur • Stichting Landschapsbeheer • Agrarische sector Gelderland • Wildbeheer eenheden (WBE) • Waterschap Vallei en Veluwe • Heerder historische • Groei en Bloei vereniging 4

Planning

Stap

Nov Dec 2023

Jan

Feb

Mrt

Apr

Mei

Juni Juli

Aug

Sep

Okt

2024

1. Voorbereiding en startoverleg 2. Opstellen nulrapportage 3. Opstellen biodiversiteitsvisie 4. Afstemmingsronde en vaststellen biodiversiteitsvisie (raad) 5. Opstellen uitvoeringsagenda biodiversiteit 6. Vaststellen uitvoeringsagenda (college) 5

Vragen

? 6

Introductie biodiversiteit en gidssoorten Biodiversiteitsplan Heerde – Presentatie Themaraad

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Biodiversiteit

Bron: PBL

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Van biodiversiteit naar gidssoorten Biodiversiteit • Ecosystemen → landschappen in Heerde. • In Nederland leven ongeveer 45.000 soorten, in Heerde zijn ±4.300 soorten gezien;

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Hoeveel zijn er niet gezien, maar wel aanwezig? Veel soorten zijn alleen door specialisten op naam te brengen, de bekende verspreiding hiervan is dan ook slecht; • Genen??

Te complex voor een biodiversiteitsplan en in de uitvoering. Wat dan wel? • Basisprincipes die altijd leiden tot een hoge biodiversiteit. • Aangevuld met voor het gebied kenmerkende gidssoorten. Dit zijn soorten waar veel soorten op meeliften. Kunnen de gidssoorten ergens leven, dan is het ecosysteem (landschap) geschikt voor veel andere soorten (≈ biodiversiteit). Biodiversiteitsplan → Basisprincipes + voldoen aan de eisen van gidssoorten → Hoge biodiversiteit

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Basisprincipes • Gebruik (zoveel mogelijk) inheemse bomen, struiken en kruiden; • Creëer variatie en overgangen;

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Verbind en vergoot leefgebieden; • Beperk verstoringen (licht, mensen, huisdieren, verkeer); • Waar nodig extra voorzieningen als nestkasten.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Gidssoorten

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Eisen aan gidssoorten: • De verspreiding is in grote lijnen bekend en de soorten kunnen het gebied bereiken wanneer de omstandigheden op orde zijn; • Zijn karakteristiek voor een kenmerken/belangrijk onderdeel van het landschap/landschapstype; • Vertegenwoordigen een groot deel van de (potentieel) aanwezige biodiversiteit; • Zijn aaibaar/herkenbaar en helpen zodoende in de communicatie rondom biodiversiteit.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Voorbeeld: grauwe klauwier

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Broed in dichte struiken (met stekels) in een halfopen tot vrijwel open landschap; • Voert de jongen grote insecten die in de directe omgeving van de broedplaats aanwezig dienen te zijn; • Variatie in het leefgebied is van belang om het hele broedseizoen voldoende grote insecten te bieden; Kan op de hele gradiënt van Veluwe tot IJssel leven, mits aan bovenstaande punten wordt voldaan.

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Voorbeeld: leefgebied van de grauwe klauwier in het Vorchterwaard

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Basis: Ontwerp-omgevingsvisie Per gebied:

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Landschapshistorie en de huidige natuurwaarden;

• Ambities (o.b.v. Omgevingsvisie en gidssoorten) • Algemeen • Natuur, landschap en water • Bebouwing • Verbinden en ontsnipperen • Biodiversiteitsparels • Biodiversiteitsdoelen • Algemeen • Natuur, landschap en water • Etc.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Veluweflank Ambitie Apeldoornskanaal OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Ambitie

• Het water in het Apeldoornskanaal is helder en rijk aan vissen met weelderige, bloeiende oevers doorlopende oevers, riet, wilgenstruweel en bos. Zo ontstaat een robuust leefgebied voor de otter en veel andere dieren en planten. Doelen • Het Apeldoornskanaal scoort iedere 250 meter tenminste kwaliteitsbepaling ‘Midden’ op basis van structuurelementen volgens de Index Natuur en Landschap.

• De oevers van het Apeldoornskanaal vormen een doorlopende begroeide verbinding met kenmerkende moerasplanten. Bruggen zijn passeerbaar voor de otter middels doorlopende oevers of loopplanken.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Oeverwal met Veessen en Vorchten Ambitie “Steenuilerven” OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Ambitie

• Dorpsranden, (woon)erven en veldschuurtjes zijn omgeven door hoogstamboomgaarden, meidoornhagen, knotwilgen, kleine paarden/schapenweitjes en overjarige kruiden en vormen zo een leefgebied voor de steenuil en andere soorten. Doelen • Erven zijn gevarieerd ingericht met (struweel)hagen, hoogstamboomgaarden en andere beplanting en hebben nestvoorzieningen zodat deze functioneren als leefgebied voor de steenuil en andere typische erfvogels. • De focus binnen de ontwikkeling van 10% groenblauwe dooradering ligt in het ontwikkelen van hoogstamboomgaarden, meidoornhagen, houtsingels, weg- en erfbeplanting, rijen knotwilgen en bosjes.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Centra en woongebieden Heerde en Wapenveld Ambitie: natuurinclusieve woonomgeving OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Ambitie

• De woningen andere bebouwing zijn geschikt voor de huismus en andere vogels en vleermuizen. De bebouwing wordt zo’n 50-100 meter rondom omgeven door bomen, hagen, struiken en overjarige kruiden als onderdeel van het leefgebied van de huismus en andere soorten. Doelen • Alle huizen hebben geschikte nestplaatsen voor huismussen en tenminste 50% van het tuinoppervlak is begroeid met bomen, struiken en vaste planten, waarvan minstens 25% van het oppervlak is begroeid met inheemse soorten. • In straten wordt variatie aangebracht in het bomenbestand, in één straat staan iedere 100 meter tenminste 3 soorten inheemse bomen die daarmee een variatie aan voedsel (rupsen, bladluizen, etc.) aanbieden.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Een biodiversiteitsplan: wat levert het op?

Biodiversiteit door de tijd heen

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Vragen ?

Dilemma’s

1. Keuze voor Ambities – monitoring – verantwoording • Op voorkomende (gids)soorten • Op structuurkenmerken leefgebieden • Op uitgevoerde acties

2. Biodiversiteit versterken heeft effect op uiterlijk en kosten openbare ruimte 3. Inheemse bomen en struiken: • Binnen en buiten de bebouwde kom • Rododendrons en andere cultivars op landgoederen • Benodigde ruimte en duurzaamheid t.o.v. inheemse soorten 21

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

Bijlage: gidssoorten

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Havik • Komt voor in naald- en loofbos op de Veluwe;

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Is een toppredator en leeft alleen daar waar voldoende prooien zijn; • Is afhankelijk van rustige bosdelen zonder houtkap;

• Komt ook buiten de Veluwe voor als er voldoende bos/rust is; • Jaagt op middelgrote en grote vogels ook buiten de Veluwe.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Grauwe klauwier

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Broed in dichte struiken (met stekels) in een halfopen tot vrijwel open landschap; • Voert de jongen grote insecten die in de directe omgeving van de broedplaats aanwezig dienen te zijn; • Variatie in het leefgebied is van belang om het hele broedseizoen voldoende grote insecten te bieden; Kan op de hele gradiënt van Veluwe tot IJssel leven, mits aan bovenstaande punten wordt voldaan.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Blauwtjes • Heideblauwtje, boomblauwtje en icarusblauwtje

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Gevarieerde en bloemrijke gebieden: • Heide, tuinen, bosranden, houtwallen, graslanden, dijken, bermen.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Steenuil • Leeft in extensief beheerde, kleinschalige agrarische gebieden en dorpsranden; OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Broed in schuurtjes, boomholtes en nestkasten; • Heeft veel variatie nodig rondom de nestplaats (hagen, bomen, pony-/schapenweitje, ruigte, etc.); • Jaagt op veel verschillende prooien (meikevers, muizen, regenwormen, zangvogels en overige insecten); • Veel mensen zijn trots op hun uiltje. Alternatieven: -.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Egel

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Leeft in groene kernen, kleinschalige agrarische gebieden en bos; • Gebruikt takkenhopen, bladhopen, dichte begroeiing, etc als schuilplaats; • Jaagt op veel verschillende ongewervelden (slakken, regenwormen, insecten) en sporadisch jonge zoogdieren/vogels/eieren/amfibieën; • Veel mensen zijn trots op hun egel; • Verbinding: De egel is gevoelig voor versnippering (wegen, watergangen met beschoeiing, schuttingen).

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Gewone grootoorvleermuis • Leeft in bossen, groene kernen, kleinschalige agrarische gebieden; OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Gebruikt gebouwen of bomen als verblijfplaats; • Jaagt op veel verschillende ongewervelden (nachtvlinders, sprinkhanen, kevers) die vaak van bladeren worden “afgehapt”; • De gewone grootoorvleermuis is zeer gevoelig voor verlichting en vrij gevoelig voor geluid. Het leefgebied en vliegroutes dienen dan ook donker (of vleermuisvriendelijk verlicht) en stil te zijn; • Verbinding: aaneengesloten boomkronen, donker.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Huismus

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Broed in gebouwen onder dakpannen en in nissen en nestvoorzieningen; • Leeft in groepen en gebruikt jaarrond het gebied 50 m (100m) rondom de nestplaats; ▪ Gebruikt dichte struiken/hagen als dekking; ▪ Leeft van insecten en bladluizen (jonge mussen) en zaden; ▪ Heeft water (drink en badwater) nodig en een zandbad om luizen te verwijderen.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Kleine watersalamander • Leeft op het land en in het water;

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Water ligt op een zonnige locatie en heeft ondiepe delen die snel opwarmen; • Wateren dienen vrij te zijn van vis;

• Overwinterd in bos/ruigte in muizenholen. Schuilt zomers onder boomstammen/stenen. • Verbinding: Kleine watersalamanders worden, net als andere amfibieën) regelmatig slachtoffer van verkeer (ook fietsers).

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Grutto

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Broed in bloemrijke, extensief, natte tot vochtige graslanden • Broedt idealiter in groepen (met andere weidevogels) in open landschappen; • De kuikens eten insecten bloemen zijn van groot belang; • De volwassen vogels eten regenwormen en deze zijn beter bereikbaar in natte graslanden.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Otter • Leeft in grote gebieden met veel water en een lange oeverlengte; OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Jaagt op vis in helder water; • Schuilt in holen, tussen boomwortels, in rietkragen, beverburchten.

Biodiversiteitsplan Gemeente Heerde

Beek- en rivierprik • Leven in de sprengen

OP WEG NAAR 100% NATUURINCLUSIEF

• Goede waterkwaliteit en substraat • Heeft koel water nodig (schaduw van bomen/bosbeek)