20210125Lke01_IHP Heerde - rapportage concept.pdf
Tekst van het document
Integraal Huisvestingsplan 2021-2036 Gemeente Heerde
Opdrachtgever Gemeente Heerde
Datum 25 januari 2021
Referentienummer 2200038/20210125Lke01
Auteurs Remco Bresser Erwin Veneklaas Slots
│ Onderdeel van ICS Ruimteregiegroep BV
Inhoudsopgave Voorwoord
3
1.
4
2.
3.
4.
Inleiding 1.1
Aanleiding
4
1.2
Scope van het Integraal Huisvestingsplan
4
1.3
Proces
5
Wettelijk kader en gemeentelijke wetgeving 2.1
Wettelijke zorgplicht
6
2.2
Status van het IHP
7
Visie op onderwijs en onderwijshuisvesting Toekomstbestendig aanbod van sterk en innovatief onderwijs
8
3.2
Efficiënte voorzieningen op de juiste plek in de samenleving
10
3.3
Gezonde huisvesting voor alle gebruikers en hun omgeving
11
3.4
Afwegingskader renovatie of nieuwbouw
13
3.5
Van visie naar IHP
14
Onderwijshuisvesting Heerde
15
4.1
Inleiding
15
4.2
Feiten en cijfers
15
4.3
Inzicht en beoordeling
16
4.4
Primair onderwijs
17
Heerde Wapenveld Veessen
17 19 20
4.5
Voortgezet speciaal onderwijs
21
4.6
Voortgezet onderwijs
22
4.7
Resumé onderwijshuisvesting
22
4.7.1 4.7.2
Voorzieningen 2021-2024 Doorkijk 2025-2036
Financiën
23 23
24
5.1
Inleiding
24
5.2
Uitvoeringsagenda en investeringen
24
5.2.1 5.2.2 5.2.3
6.
8
3.1
4.4.1 4.4.2 4.4.3
5.
6
Investeringen planperiode 2021-2024 Doorkijk investeringen planperiode 2025-2036 Kostenontwikkeling en indexering
Conclusies en aanbevelingen
Bijlagendocument
25 26 26
27 28
Voorwoord Voorwoord volgt.
www.icsadviseurs.nl
3/29
1. Inleiding 1.1 Aanleiding In 2016 is een beknopt Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de onderwijshuisvesting in de gemeente Heerde opgesteld. De schoolbesturen en de gemeente Heerde hebben het initiatief genomen voor een actualisatie van het IHP voor zowel het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs als het voortgezet speciaal onderwijs. De gemeente Heerde en betrokken schoolbesturen zetten met het geactualiseerde IHP in op de realisatie van toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Het IHP speelt in op de volgende strategische onderwerpen: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
Krimp en/of groei; Innovatief onderwijs; Verbinding naar werk; Duurzaamheid; Multifunctioneel gebruik; Frisse Scholen.
In het IHP is, anticiperend op de in ontwikkeling zijnde wetswijziging voor onderwijshuisvesting, een afwegingskader geschetst voor renovatie of nieuwbouw. Welke criteria leiden tot een goede overweging tussen nieuwbouw of renovatie en hoe wordt dit verwerkt in het gemeentelijk onderwijshuisvestingsbeleid? Het IHP beschrijft daarmee niet enkel de huisvestingsscenario’s, maar geeft ook een advies over een eventuele bijstelling van het beleid. Het doel van het IHP is om vanuit een zo compleet mogelijk beeld van de huidige stand van zaken de maatregelen te kunnen plannen die de komende jaren nodig zijn om het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs in de gemeente Heerde optimaal te kunnen faciliteren. De financiële gevolgen van de investeringen in renovatie, nieuwbouw en/of functionele aanpassingen zijn in beeld gebracht, waarna keuzes voor realisatie van projecten kunnen worden gemaakt. Het IHP is een dynamisch planningsinstrument waarin het onderwijshuisvestingsbeleid en de beoogde uitvoering daarvan vorm worden gegeven. Het is een transparant meerjarenplan dat in samenspraak met schoolbesturen is opgesteld en dat de investeringen en de kaders daarvoor aangeeft voor de langere termijn.
1.2 Scope van het Integraal Huisvestingsplan De scope van het IHP betreft alle schoolgebouwen voor scholen in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. Daarbij geeft het IHP een financieel meerjarenperspectief voor de periode tot 2036. De planning voor de eerste 4 jaar is concreet. Voor de daaropvolgende 12 jaar is een doorkijk gegeven. Het IHP wordt periodiek geactualiseerd waarbij de dan komende 4 jaar nader worden geconcretiseerd en opnieuw een doorkijk wordt gegeven in de navolgende periode. Het IHP is primair gericht op de huisvesting van het onderwijs. Daar waar op locaties de wens is om onderwijs gezamenlijk te huisvesten met andere maatschappelijke functies, zoals kinderopvang, zorg en/of welzijn, wordt via andere wegen zorg gedragen voor de dekking van de investeringen voor deze huisvesting.
www.icsadviseurs.nl
4/29
1.3 Proces Voor de totstandkoming van het IHP is in nauwe samenwerking met de schoolbesturen een zorgvuldig proces doorlopen door middel van de volgende stappen: ▪
Visie op onderwijs(huisvesting) Doelstelling was te komen tot een beleidsrijk IHP, gebaseerd op een door gemeente en schoolbesturen gedeelde visie op o.a. het onderwijsaanbod en de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. Deze visie is in samenwerking met de gemeente en schoolbesturen opgesteld.
▪
Actualisatie basisinformatie Voor elke schoollocatie is op basis van de beschikbaar gestelde informatie een ‘Factsheet’ gemaakt. Het gaat hier om gegevens als bouwjaar, exploitatielasten, technische en functionele kwaliteit, de ontwikkeling van vraag en aanbod op basis van de leerlingenprognoses en het inzicht in medegebruik en verhuur.
▪
Analyse schoolgebouwen en oplossingsrichtingen Met de basisinformatie als uitgangspunt en de visie op onderwijshuisvesting als perspectief is een analyse gemaakt van de knelpunten in de huidige onderwijshuisvesting. Knelpunten kunnen zowel ruimtelijk als kwalitatief van aard zijn. Per school zijn oplossingsrichtingen weergegeven om de geconstateerde knelpunten op te lossen en de in de visie geformuleerde ambities te realiseren. Schoolbesturen hebben samen met de beleidsmedewerkers onderwijs en gebouwbeheer van de gemeente een rondgang gemaakt langs de schoolgebouwen. Daarbij zijn in een eerste ronde de gebouwen bezocht waar de komende planperiode maatregelen nodig zijn vanwege door het schoolbestuur geconstateerde knelpunten. De tweede ronde is vanwege de coronamaatregelen niet doorgegaan.
▪
Financiële vertaling oplossingsrichtingen en uitvoeringsagenda Voor de verschillende scenario’s zijn de investeringskosten in beeld gebracht. In afstemming met de schoolbesturen is de prioritering van de te treffen maatregelen bepaald. De financiële vertaling van de te treffen huisvestingsmaatregelen zijn per schoollocatie samengevat en weergegeven in een uitvoeringsagenda.
www.icsadviseurs.nl
5/29
2. Wettelijk kader en gemeentelijke wetgeving 2.1 Wettelijke zorgplicht De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor het onderwijs. De zorgplicht is verankerd in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertise Centra (WEC). De gemeente heeft een zorg voor (vervangende) nieuwbouw, uitbreiding, eerste inrichting (meubilair) en onderwijsleerpakketten, herstel van constructiefouten en herstel en vervanging bij schade door bijzondere omstandigheden (bijvoorbeeld vandalisme of schade door weersomstandigheden). Gemeenten ontvangen via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds van het Rijk financiële middelen om te kunnen voldoen aan deze zorgplicht. De gemeente is vrij om deze middelen naar eigen inzicht te besteden en weegt daarvoor de investeringen in onderwijshuisvesting af tegen haar andere taken en verantwoordelijkheden. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud1, aanpassingen, exploitatie en beheer van de onderwijshuisvesting. Hiervoor ontvangen zij middelen van het Rijk, de zogenaamde materiële instandhoudingsvergoeding (ook wel de MIvergoeding). Bij eventuele beëindiging van gebruik van het schoolgebouw moet het schoolbestuur het gebouw in goede onderhoudsconditie overdragen aan de gemeente.
2 Wetsvoorstel onderwijshuisvesting In de huidige wetgeving is renovatie geen gemeentelijke verantwoordelijkheid. Momenteel is een wetsvoorstel in voorbereiding waarin levensduurverlengende renovatie is opgenomen als alternatief voor vervangende nieuwbouw. Het gebouw is na renovatie qua functionaliteit, duurzaamheid, uitstraling en flexibiliteit weer geschikt voor het onderwijs en krijgt daarmee een startconditie die in technische zin gelijkwaardig is aan nieuwbouw. Zoals aangegeven in het raadsvoorstel van december 2019 voor het beschikbaar stellen van budget voor het IHP, wordt het IHP afgestemd op deze in ontwikkeling zijnde wetgeving. Anticiperend op verwachte wijzigingen in de wetgeving wordt minder nadruk gelegd op de jaarlijkse aanvragencyclus en wordt toegewerkt naar meerjarige afspraken met de scholen, vooral als het gaat om de fasering van de grotere projecten voor (vervangende) nieuwbouw, renovatie en uitbreiding van schoolgebouwen. In onderstaand overzicht zijn de verdelingen van de verantwoordelijkheden tussen gemeente en schoolbestuur en de bekostigingsstromen weergegeven voor zowel de huidige als de toekomstige situatie, na wetswijziging. In dit IHP wordt ervan uitgegaan dat de gemeente in geval van nieuwbouw of levensduur verlengende renovatie budget beschikbaar stelt om het gebouw aan het vigerend bouwbesluit te laten voldoen.
Schoolbesturen kunnen zelf besluiten meer te investeren in extra kwaliteit en een betere energieprestatie, zoals een energieneutraal of een ‘nul-op-de-meter’ gebouw.
1 Met ingang van 1 januari 2015 zijn de schoolbesturen in het primair onderwijs niet alleen verantwoordelijk voor het binnen onderhoud, maar
ook voor het buiten onderhoud van de schoolgebouwen. Daarmee is de verantwoordelijkheidsverdeling voor het primair onderwijs gelijk aan het voortgezet onderwijs. 2 Voor het bepalen van de onderhoudsconditie wordt de NEN2767 gehanteerd. Het minimale onderhoudsniveau van de schoolgebouwen is niveau 3 (redelijke conditie), tenzij gemeente en schoolbesturen anders overeenkomen.
www.icsadviseurs.nl
6/29
2.2 Status van het IHP Het IHP biedt het kader voor de uitvoering en verdere concretisering van het onderwijshuisvestingsbeleid voor de komende 4 jaar. De wijze van uitvoering wordt uitgewerkt in een jaarlijks uitvoeringsprogramma. Het College van B&W stelt het uitvoeringsprogramma vast en geeft hieraan uitvoering. Het definitieve investeringsbedrag per project wordt door het College van B&W toegekend op basis van een projectplan als uitwerking van het uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma van het IHP wordt jaarlijks in het ‘Op Overeenstemming Gericht Overleg’ (hierna: OOGO) tussen de gemeente en de schoolbesturen inhoudelijk behandeld. Dit stelt partijen in staat in te spelen op onder andere demografische en onderwijskundige ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de onderwijshuisvesting. Gemeente en schoolbesturen kunnen, als hiervoor aanleiding is, met het uitvoeringsprogramma afwijken van het IHP. De gemeente en de schoolbesturen spannen zich in om de in het IHP opgenomen maatregelen te realiseren. Zekerheid over de maatregelen, de planning en hoogte van de investeringsbedragen is er pas na vaststelling van het uitvoeringsbesluit en bijhorend krediet voor de betreffende maatregel door de raad. De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs van de gemeente dient als ‘juridisch vangnet’ voor situaties waarin het IHP niet voorziet.
www.icsadviseurs.nl
7/29
3. Visie op onderwijs en onderwijshuisvesting In samenspraak tussen gemeente en schoolbesturen is een gedeelde visie ontwikkeld op het aanbod van onderwijs en de onderwijshuisvesting. In een aantal werkbijeenkomsten met vertegenwoordigers van de schoolbesturen en de gemeente zijn de ontwikkelingen benoemd die van invloed zijn op het onderwijs in de gemeente Heerde en is bepaald hoe de schoolbesturen en gemeente kunnen anticiperen op deze ontwikkelingen. Vervolgens is bekeken welke eisen vanuit deze visie worden gesteld aan de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. Onderwijshuisvesting is één van de instrumenten waar schoolbesturen en de gemeente mee kunnen sturen om nu en in de toekomst goed onderwijs te verzorgen. Kwaliteit van schoolgebouwen is een voorwaarde voor goed onderwijs. Een goede onderwijshuisvesting heeft een positief effect op het gedrag, welbevinden en prestaties van leerlingen, leerkrachten en medewerkers die het gebouw dagelijks gebruiken. De visie op onderwijs en onderwijshuisvesting en de daaruit voortvloeiende kaders en randvoorwaarden voor de huisvesting vormen de basis voor het IHP. De schoolbesturen hebben de volgende kerndoelen voor het onderwijs en de onderwijshuisvesting benoemd: 1. 2. 3.
Toekomstbestendig aanbod van sterk en innovatief onderwijs; Efficiënte voorzieningen op de juiste plek in de samenleving; Gezonde huisvesting voor alle gebruikers en hun omgeving.
De visie wordt hieronder aan de hand van deze drie kerndoelen toegelicht.
3.1 Toekomstbestendig aanbod van sterk en innovatief onderwijs Doorlopende ontwikkellijnen Schoolbesturen dragen samen met kinderopvangorganisaties zorg voor een doorlopende ontwikkellijn van kinderen van 0 tot 12 jaar. Zij werken intensief samen aan de aansluiting van het aanbod voor kinderopvang en het basisonderwijs, resulterend in een integraal aanbod. Kinderen krijgen daardoor de kans hun talenten ten volle te ontwikkelen en worden voor het vervolg van hun ontwikkeling in de best mogelijke startpositie gezet. De gemeente heeft haar ambitie voor onderwijskansen verwoord in het Uitvoeringsprogramma Onderwijskansen gemeente Heerde 2019-2021 en geeft daarin het belang aan van de samenwerking tussen (keten)partners in onderwijs, opvang, jeugdzorg en welzijn. De komende jaren wordt het IKC-beleid verder ontwikkeld. De schoolbesturen en kinderopvangorganisaties geven de voorkeur aan gezamenlijke huisvesting in één gebouw. Het is volgens de schoolbesturen echter ook goed mogelijk de samenwerking vorm te geven vanuit nabij elkaar gelegen huisvesting. De huisvesting van kinderopvang valt niet onder de zorgplicht van de gemeente. Per situatie wordt bekeken of het investeren in huisvesting voor kinderopvang wenselijk en/of mogelijk is. Gemeente, schoolbestuur en kinderopvangorganisatie kunnen afspraken maken over de financiering van de huisvesting van kinderopvang.
Uitgangspunt daarbij is dat de lasten van de investering worden gedekt uit de door de kinderopvangorganisatie te vergoeden huuropbrengst. Het toekomstperspectief waar de schoolbesturen zich op willen oriënteren is een doorlopende ontwikkellijn van 0 tot 18 jaar. Ook voor de doorlopende ontwikkellijn van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs vindt intensief afstemming tussen onderwijsorganisaties plaats. Vanzelfsprekend wordt bij de overgang van de basisschoolleerling naar het voortgezet onderwijs informatie over de ontwikkeling van de leerling overgedragen. Het voortgezet onderwijs biedt goed geoutilleerde (vak)ruimten en faciliteiten, veelal voorzien
www.icsadviseurs.nl
8/29
van vakspecifieke menskracht, die ook door basisschoolleerlingen kunnen worden benut. Hiermee wordt aan de basisschoolleerlingen inzicht en uitdaging geboden in het voortgezet onderwijs. Het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs hebben ieder hun eigen expertise in didactiek, pedagogiek en zorg. Het delen van deze expertise draagt bij aan de ontwikkelkansen van de leerlingen. De samenwerking is organisatorisch van aard en stelt geen specifieke eisen aan de onderwijshuisvesting. Onderwijsvernieuwing vraagt flexibiliteit Onderwijsvernieuwing verandert de manier waarop onderwijs wordt vormgegeven en lessen worden gegeven. Ontwikkelingen als gepersonaliseerd leren en betekenisvol leren vergen een andere organisatie van het onderwijs en leiden tot een behoefte aan andere vormen van onderwijshuisvesting. Moderne onderwijsconcepten vragen doorgaans meer open ruimten, het gebruik van lespleinen en ruimten voor individueel en groepswerk. Traditionele schoolgebouwen met ‘klassen-gang’-structuur lenen zich niet voor deze moderne onderwijsconcepten. Nieuwe en gerenoveerde schoolgebouwen moeten voldoen aan de actuele functionele en technische kwaliteitseisen en zijn toekomstbestendig doordat ruimte-indelingen met beperkte ingrepen kunnen worden aangepast.
Ook bij gebouwen die nog niet toe zijn aan nieuwbouw of renovatie onderzoekt het schoolbestuur of met (al dan niet beperkte) ingrepen in het gebouw kan worden ingespeeld op onderwijsvernieuwing. Het is mogelijk om (onderdelen van) het schoolgebouw her te bestemmen voor een andere doelgroep, wanneer de ruimtebehoefte wijzigt. Leren binnen en buiten de school Kinderen leren overal, binnen en buiten de school. De scholen gaan daarom de interactie aan met maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en verenigingen. Met deze samenwerking wordt een verrijking en verdieping van het onderwijs gerealiseerd waarmee betekenisvol onderwijs kan worden aangeboden aan de kinderen. Scholen ontwikkelen samen met deze organisaties een onderwijsaanbod en programma’s voor (verlengde) schooldagactiviteiten met betrekking tot onder andere techniek, zorg, cultuur en sport. Er wordt zowel op de schoollocaties als op locatie invulling gegeven aan dit aanbod. Voldoende beweging door kinderen is belangrijk voor de gezondheid, fitheid en leerprestaties van kinderen. Als de inrichting van schoolgebouwen en terreinen uitnodigt tot balanceren, klimmen, springen en rennen, draagt de huisvesting er tijdens de schoolperiode aan bij dat kinderen zich op een vanzelfsprekende manier veelzijdig ontwikkelen. Een natuurlijke, groene speelomgeving stimuleert een gevarieerd, fantasierijk en creatief speelgedrag.
Schooltuinen dragen bij aan bewustwording van de natuur en bieden kansen om het gedachtengoed van de gemeente Heerde als Cittaslow-gemeente te delen met de kinderen. Ook passen groene schoolpleinen in de ambitie om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Behoud onderwijsaanbod Gemeente en schoolbesturen wensen het huidige aanbod van voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs in stand te houden. Een breed onderwijsaanbod versterkt het vestigingsklimaat in de gemeente Heerde. Het aanbod van voortgezet speciaal onderwijs is een maatschappelijke taak en wordt als noodzaak gezien om ook leerlingen met ernstige gedragsproblematiek onderwijs en ondersteuning te bieden en hen een toekomst te bieden waarin zij volwaardig participeren in de maatschappij.
www.icsadviseurs.nl
9/29
3.2 Efficiënte voorzieningen op de juiste plek in de samenleving Omvang en spreiding onderwijsaanbod Er wordt een divers aanbod van onderwijsdenominaties en onderwijsconcepten en een goede verdeling en spreiding van onderwijs nagestreefd. De scholen in de gemeente Heerde hebben een diverse omvang. De opheffingsnormen voor Heerde en Wapenveld (69 leerlingen) en Veessen (25 leerlingen) maken het mogelijk dat binnen een voor alle leerlingen bereikbare afstand onderwijs kan worden blijven aangeboden. Schoolbesturen en gemeente streven ernaar het onderwijs in de kernen in stand te houden, mits het aanbod van kwalitatief goed onderwijs inhoudelijk en financieel kan worden gegarandeerd. Waar, vanwege de dalende omvang van een school, kwaliteit en betaalbaarheid van het onderwijs in het geding is, kunnen schoolbesturen, in overleg met de gemeente, de medezeggenschapsraden en ouders, samenwerkingsmogelijkheden met andere scholen verkennen. Schoolbesturen en gemeente hebben vooraf afstemming over strategische plannen en voorgenomen beleidskeuzes van schoolbesturen wanneer deze consequenties kunnen hebben voor de onderwijshuisvesting. De onderwijsdoelgroep is bepalend voor de omvang en locatie van de huisvesting.
Waar voor een basisschool met name een centrale locatie in de wijk of kern van belang is, is voor het voortgezet speciaal onderwijs juist een rustige prikkelarme omgeving gewenst. Het voortgezet onderwijs hecht vooral waarde aan een goede bereikbaarheid binnen de regio. Efficiënte inzet van huisvesting Gemeente en schoolbesturen streven naar efficiënte inzet van onderwijshuisvesting en financiële middelen hiervoor. De omvang van permanente huisvesting wordt afgestemd op de ruimtebehoefte op lange termijn. Voor piekperiodes wordt gezocht naar tijdelijke oplossingen door middel van gebruik van bestaande leegstand bij andere schoollocaties binnen het voedingsgebied of, wanneer medegebruik niet mogelijk is, de inzet van tijdelijke huisvesting. Het clusteren van meerdere basisscholen onder één dak maakt het mogelijk om fluctuaties in ruimtebehoefte als gevolg van wijzigende leerlingenaantallen op te vangen. Een aanbod van kinderopvang in dezelfde accommodatie of in de directe nabijheid heeft de voorkeur. Multifunctioneel gebruik Uitgangspunt voor nieuw te realiseren of te renoveren basisscholen is dat de gebouwen multifunctioneel inzetbaar zijn. Door gebouwen te delen met andere maatschappelijke partners, zoals zorg- en welzijnsorganisaties, kinderopvang en cultuuraanbieders, kunnen gezamenlijk te gebruiken ruimten optimaal worden ingezet.
De ruimten zijn toegankelijk voor de wijk of dorp en nodigen uit tot ontmoeting en samenwerking in het aanbod van activiteiten en diensten, zowel tijdens als buiten de schooltijden. Een aantal scholen in de gemeente is al gehuisvest in multifunctionele accommodaties. Ook voor toekomstige herhuisvesting van andere scholen zullen de kansen voor de realisatie van een multifunctionele accommodatie worden verkend. Daarbij vindt afstemming plaats over de impact van een multifunctionele voorziening op de exploitatie van de in de kern reeds aanwezige voorzieningen, zoals kinderopvang. De huisvesting moet dusdanig zijn ontworpen dat het kan worden herverkaveld en verhuurbaar is in afzonderlijke gebouwdelen met een compartimentering die multifunctioneel gebruik mogelijk maakt. Een breed maatschappelijk aanbod biedt inhoudelijke kansen om een integraal aanbod van onderwijs, kinderopvang, sport, welzijn, zorg en cultuur te creëren. Dat vergroot voor leerlingen de kansen om hun talenten te ontwikkelen.
www.icsadviseurs.nl
10/29
3.3 Gezonde huisvesting voor alle gebruikers en hun omgeving Gezond binnenklimaat Een goed binnenklimaat draagt bij aan het optimaal kunnen presteren door leerlingen en medewerkers. Het programma van eisen Frisse Scholen3 geeft richting aan de kwaliteitseisen voor het binnenklimaat van zowel nieuwbouw als bestaande bouw. Schoolbesturen en gemeente zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de kwaliteit van binnenklimaataspecten zoals lucht, temperatuur, licht en geluid. Bij nieuwbouw draagt de gemeente zorg voor de nieuwbouwinvestering, schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor gebouwaanpassingen tijdens de exploitatie. Schoolbesturen en gemeente stellen de norm bij nieuwbouw op Frisse Scholen klasse B en een GPR-score van 8. In verband met COVID-19 wordt nog meer belang gehecht aan goede ventilatie. Door de landelijke overheid worden middelen beschikbaar gesteld om de ventilatie van bestaande schoolgebouwen te verbeteren. Schoolbesturen en gemeenten overleggen met elkaar over de te treffen maatregelen en de bekostiging hiervan. Duurzame onderwijshuisvesting Schoolbesturen en gemeenten streven naar een samenleving die toekomstbestendig is voor volgende generaties. In lijn met het Klimaatakkoord van Parijs (2015) vraagt dit om een verantwoord gebruik van beschikbare energiebronnen, om daarmee de invloed van klimaatveranderingen op de samenleving te beperken.
Schoolgebouwen hebben een aanzienlijke energiebehoefte en hebben daarmee impact op de gewenste energietransitie (van fossiel naar hernieuwbaar). De schoolgebouwen in de gemeente Heerde moeten bijdragen aan het verantwoord omgaan met de beschikbare energiebronnen en aan de energietransitie. Duurzame onderwijshuisvesting bij nieuwbouw Afgelopen jaren zijn de wettelijke eisen met betrekking tot de energieprestatie van nieuwbouw aangescherpt en is aardgasvrij bouwen de norm geworden. Met ingang van 1 januari 2021 worden de wettelijke eisen voor de energieprestatie van nieuwbouw verder verhoogd. Schoolgebouwen moeten dan voldoen aan de BENGeisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Daarmee worden eisen gesteld aan de maximale energiebehoefte, een maximum aan het gebruik van fossiele energie en een minimum aandeel hernieuwbare energie. De gemeente volgt bij het beschikbaar stellen van budgetten voor nieuwbouw de landelijke wetgeving en investeert daarmee in duurzame, toekomstbestendige onderwijshuisvesting. De ambitie van schoolbesturen ligt hoger dan ‘BENG’, namelijk ‘ENG’ ofwel energieneutraal of ‘NOM’ (‘nul-op-de-meter’). Door passief bouwen wordt het energieverbruik door het gebouw geminimaliseerd.
Schoolbesturen zijn in principe bereid, binnen de mogelijkheden die de onderwijswetgeving hierin biedt, bij te dragen in de nieuwbouwinvestering om deze extra ambitie te realiseren en maken hierin per project een afweging. Het is per situatie verschillend welke maatregelen noodzakelijk zijn om de ambitie nul-op-de-meter te realiseren. De extra investering verdient zich doorgaans binnen afzienbare tijd terug door lagere energielasten. Ook zijn er alternatieve financieringsvormen mogelijk voor investeringen in duurzame energiebronnen. Verduurzaming bestaande onderwijshuisvesting Het is de gezamenlijke ambitie van schoolbesturen en gemeente om de bestaande schoolgebouwen te verduurzamen en gasloos te maken. Schoolbesturen willen investeren in de verduurzaming van onderwijshuisvesting. Schoolbesturen voeren (een aantal van) de Erkende Maatregelen4 uit die zich in 5 jaar terugverdienen. Gezien de beperkt beschikbare budgetten die schoolbesturen ter beschikking staan middels de vergoeding voor de materiële instandhouding van de huisvesting, is het vaak niet mogelijk om meer te doen dan deze zich snel terugverdienende maatregelen. Bovendien zorgt veranderende regelgeving voor 3 Programma van eisen Frisse Scholen 2015, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, september 2015
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/01/Programma%20van%20Eisen%20Frisse%20Scholen%20-%20September%202015%20v3.pdf 4 https://www.rvo.nl/sites/default/files/2020/04/erkende-maatregelenlijst-onderwijsinstellingen-april-2020.pdf
www.icsadviseurs.nl
11/29
onzekerheid. Financiële zekerheid is daarnaast een voorwaarde voor het nemen van grotere duurzame maatregelen. De schoolbesturen achten een financiële bijdrage vanuit de gemeente noodzakelijk. Zodra de plannen ten aanzien van de transitievisie verder uitgewerkt en gereed zijn, worden de financiële effecten inzichtelijk en kunnen gemeente en schoolbesturen overleggen over de verdeling van kosten. De scholen bereiden zich voor op een aardgasvrije toekomst. Per school dient in samenwerking met de gemeente te worden gezocht naar haalbare maatregelen om van het gas af te gaan. Gedacht kan worden aan het treffen van maatregelen om energie te besparen, het zelf duurzaam opwekken van energie of het aansluiten bij de door de gemeente uit te voeren transitietrajecten, zoals het vervangen van aardgas door alternatieve energiebronnen per wijk of dorp. Voor alle schoolgebouwen zonder vervangingsnoodzaak kan een duurzaamheidsscan worden uitgevoerd om de haalbaarheid van bovenstaande maatregelen te onderzoeken. Het uitvoeren van de maatregelen, voortkomend uit de scan, is een verantwoordelijkheid van het schoolbestuur en kan zoveel mogelijk worden gekoppeld aan geplande ingrepen voor het meerjarenonderhoud. Er dient separaat te worden onderzocht op welke wijze monumentale schoolgebouwen kunnen worden verduurzaamd.
Hierbij dient ook de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit van de gemeente te worden betrokken. De gemeente en schoolbesturen gaan op basis van concrete plannen (maatregelen en effecten investering en exploitatie) in gesprek over een kostenverdeling. De schoolbesturen vinden het belangrijk om het goede voorbeeld op het gebied van duurzaamheid te geven aan leerlingen. De leerlingen worden in het onderwijs bewust gemaakt van het belang van duurzaamheid. Renovatie als duurzaam alternatief voor nieuwbouw Renovatie is tot op heden geen gemeentelijke verantwoordelijkheid. In het in 2017 door PO-raad, VO-raad en VNG opgestelde voorstel voor wetswijziging is voorgesteld om renovatie die de levensduur van het gebouw verlengt, ook als voorziening huisvesting onderwijs te beschouwen. Dit voorstel is door de minister overgenomen en wordt op dit moment in beleid uitgewerkt. Onderdeel van dit beleid is de verdeling van de verantwoordelijkheid voor en bekostiging van renovatie. Ook zal het investeringsverbod voor schoolbesturen in het primair onderwijs worden versoepeld, zodat het mogelijk is dat schoolbesturen vanuit hun eigen middelen mee investeren in renovatie.
Renovatie betreft, in de voorgestelde definitie, een grootschalige en integrale aanpak van een bestaand schoolgebouw, waarmee de levensduur wordt verlengd met ten minste 25 jaar en het gebouw weer voldoet aan de actuele functionele en technische kwaliteitseisen en zoveel als mogelijk voldoet aan de nieuwbouweisen voor BENG, Frisse Scholen en GPR5. Het gebouw krijgt daarmee een startconditie die gelijkwaardig is aan nieuwbouw. Renovatie is als duurzaam alternatief aan de orde als een schoolgebouw aan het einde van de technische en functionele levensduur is en het bestaande gebouw als gevolg van levensduurverlengende renovatie behouden kan blijven. In specifieke gevallen kunnen gemeente en schoolbesturen besluiten om, vooruitlopend op de wetswijziging, bestaande schoolgebouwen voor rekening van de gemeente te renoveren als alternatief voor vervangende nieuwbouw. De levensduurverlenging bedraagt minimaal 25 jaar, maar bedraagt bij voorkeur 30 à 40 jaar. Gemotiveerd kan worden gekozen voor een kortere levensduur, bijvoorbeeld wanneer het om redenen wenselijk is nieuwbouw voor bepaalde tijd uit te stellen. Schoolbesturen brengen onderhoudsreserveringen voor gepland toekomstig meerjarenonderhoud in in de investering voor renovatie, zodat gemeente en schoolbesturen gezamenlijk kunnen investeren.
Ook in geval van nieuwbouw kunnen als gevolg van de geplande nieuwbouw vervallen onderhoudsuitgaven voor de bestaande huisvesting worden aangewend voor nieuwbouwinvesteringen. Gemeente en schoolbestuur bepalen per huisvestingsproject de hoogte van de inbreng.
5 GPR Gebouw (Gemeentelijke Praktijk Richtlijn) is een systematiek waarmee de duurzaamheid van een gebouw in beeld wordt gebracht.
Door middel van rapportcijfers (1 t/m 10) wordt een score toegekend op de thema’s energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde.
www.icsadviseurs.nl
12/29
De komende jaren moeten met de op handen zijnde wetswijziging nieuwe spelregels worden ontwikkeld waarmee renovatie, mede uit het oogpunt van duurzaam materiaalgebruik, een volwaardig alternatief voor vervangende nieuwbouw wordt. De gemeente Heerde heeft op basis van het raadsvoorstel van december 2019 besloten in het IHP uit te gaan op de uitgangspunten van de in ontwikkeling zijnde wetgeving. Circulair bouwen Door circulair te bouwen wordt de uitputting van primaire grondstoffen beperkt. Door nieuw te bouwen schoolgebouwen te ontwerpen op circulaire uitgangspunten, kunnen materialen aan het einde van de levensduur van deze gebouwen worden hergebruikt. Hierbij kan worden gedacht aan losmaakbaarheid en herbruikbaarheid van bouwelementen. Ook kan worden onderzocht of bij sloop van bestaande gebouwen materialen elders kunnen worden hergebruikt. Zo worden schoolgebouwen grondstofbanken voor toekomstige projecten in plaats van dat materialen aan het einde van de levensduur van een gebouw waardeloos zijn ofwel afval worden. Door materiaalschaarste, stijgende prijzen van primaire grondstoffen, incorporeren van milieuschade in de bouwkosten en een groter besef van de milieuschade als gevolg van bouwen verandert het beeld op het gebruik van materialen. Van materialen wordt in een circulaire economie verwacht dat ze hoogwaardig langdurig kunnen worden hergebruikt.
Materialen krijgen een toekomstwaarde. Vanuit deze redenatie kan voor toekomstige projecten rekening worden gehouden met een restwaarde. Deze toekomstige restwaarde kan worden benut als investeringsruimte nu, voor circulaire, herbruikbare materialen. Duurzaam investeren: social return on investment De gemeente Heerde stelt bij inkoopprocessen voorwaarden aan de ‘social return on investment’ die door de contractanten wordt geleverd. Ondernemers kunnen een bijdrage leveren aan de regionale inclusieve arbeidsmarkt door bijvoorbeeld arbeidsplaatsen, leerwerkplekken en/of stageplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in te zetten, door sociale inkoop bij bijvoorbeeld een sociale werkvoorziening of sociale onderneming, of door het uitvoeren van andere activiteiten met maatschappelijke meerwaarde. De Arbeidsmarktregio Zwolle, waar de gemeente Heerde onderdeel van uitmaakt, heeft een convenant ondertekend waarin de spelregels voor social return on investment zijn opgenomen. Gemeente en schoolbesturen spreken af dat bij investeringen in onderwijshuisvesting wordt bezien of de gemeentelijke voorwaarden ook van toepassing kunnen worden verklaard.
3.4 Afwegingskader renovatie of nieuwbouw Als de bestaande huisvesting aan vervanging toe is, kan renovatie een gelijkwaardig alternatief zijn voor nieuwbouw. In de in ontwikkeling zijnde onderwijswetgeving wordt renovatie als huisvestingsvoorziening opgenomen. Vooruitlopend op deze wetgeving wordt een afwegingskader geschetst om te komen tot een keuze tussen renovatie of vervangende nieuwbouw. Er moet een integrale afweging tussen renovatie of nieuwbouw worden gemaakt vanuit diverse invalshoeken, resulterend in een ‘businesscase’ per project. De term businesscase betreft meer dan alleen het financiële aspect, ook kwalitatieve aspecten spelen een belangrijke rol in de afweging. De diverse aspecten worden in onderstaande tabel toegelicht. De opsomming is niet limitatief; voor specifieke projecten kunnen andere aspecten evenzeer een rol spelen in de te maken afweging.
www.icsadviseurs.nl
13/29
Aspect
Afwegingen
Financieel
▪ ▪ ▪ ▪
Kwaliteit: ▪ Ruimtelijk
▪
▪
Functioneel
▪
▪
Technisch
▪ ▪
Cultuurhistorisch
▪ ▪
Duurzaamheid: ▪ Energieprestatie
▪
Materiaalgebruik
▪
▪
Tijd/procedures
▪ ▪
Vergelijking op kapitaallasten (afhankelijk van investering en te verwachten resterende levensduur). Wat zijn de te verwachten exploitatielasten (energielasten, onderhoudskosten)? Bestaande boekwaarden kunnen bij renovatie blijven staan, bij nieuwbouw moeten deze doorgaans worden afgeboekt. Bij renovatie en vervangende nieuwbouw kan het schoolbestuur financiële middelen inbrengen uit de reserveringen voor gebouwonderhoud en toekomstige energiebesparingen. Is de toekomstige ruimtebehoefte goed in te passen bij renovatie? Kan overmaat worden afgestoten, is in geval van ruimtetekort uitbreiding mogelijk? Is het gebouw bij renovatie geschikt voor modern onderwijs en aanpasbaar? Of legt de bestaande draagstructuur veel beperkingen op? Is het programma efficiënt in te passen? Is het bij renovatie mogelijk om te voldoen aan de technische eisen van onder andere Frisse Scholen? Is sprake van een monument of beschermd dorpsgezicht? Heeft het gebouw waarde voor de omgeving? Is het bij renovatie mogelijk om een (bijna) energieneutraal gebouw te realiseren? Renovatie heeft een kleinere ecologische footprint, omdat de huidige materialen voor een langere periode gebruikt blijven en voor renovatie minder nieuwe materialen nodig zijn dan voor nieuwbouw.
Is voor nieuwbouw een wijziging van bestemmingsplan nodig? Worden problemen voorzien bij vergunningverlening als gevolg van stikstofproblematiek?
3.5 Van visie naar IHP De wettelijke zorgplicht van de gemeente en de gedeelde visie op onderwijs en onderwijshuisvesting vormen de basis voor het toekomstbeeld van de onderwijshuisvesting. De wettelijke zorgplicht is daarbij leidend. De visie op onderwijs en onderwijshuisvesting is een gezamenlijk product van gemeente Heerde en de schoolbesturen en is richtinggevend voor het toekomstperspectief van de onderwijshuisvesting. Op basis van door schoolbesturen en gemeente aangeleverde informatie is de huidige staat van de onderwijshuisvestingsportefeuille in beeld gebracht. Uit een vergelijking van de visie op het optimale onderwijs en onderwijshuisvesting en de bestaande situatie zijn de knelpunten inzichtelijk gemaakt, sommige urgent, andere minder urgent. In het volgende hoofdstuk is de situatie van de bestaande onderwijshuisvestingsportefeuille weergegeven en is verwoord welke maatregelen noodzakelijk dan wel wenselijk zijn om de gesignaleerde knelpunten op te kunnen lossen.
www.icsadviseurs.nl
14/29
4. Onderwijshuisvesting Heerde 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de huidige en toekomstige onderwijshuisvesting in de gemeente Heerde beschreven. Aan de hand van feiten en cijfers en een beoordeling van de kwaliteit van de gebouwen door de schoolbesturen wordt een beeld geschetst van de onderwijshuisvesting. Per kern (voor basisonderwijs) of per sector (voor voortgezet speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs) worden knelpunten en kansen weergegeven.
4.2 Feiten en cijfers De gemeente Heerde telt vier kernen: Heerde, Wapenveld, Veessen en Vorchten. In de kernen Heerde, Wapenveld en Veessen is onderwijshuisvesting aanwezig. In de gemeente zijn zeven schoolbesturen actief binnen het basisonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs. De totale huisvestingscapaciteit voor het onderwijs, verdeeld over deze kernen, bedraagt momenteel ca. 30.500 m² bvo. In de gemeente zijn dertien scholen, gehuisvest in elf gebouwen. Van deze dertien schoollocaties bieden er elf basisonderwijs, is er één school voor voortgezet speciaal onderwijs en één school voor voortgezet onderwijs. Conform de leerlingentelling van oktober 2019 gaan 1.556 leerlingen naar het basisonderwijs, 82 leerlingen naar het voortgezet speciaal onderwijs en 930 leerlingen naar het voortgezet onderwijs. Op basis van de prognose (Pronexus, augustus 2019; DUO augustus 2020) wordt in 2035 een leerlingendaling verwacht van circa 12% in het basisonderwijs en circa 8% in het voortgezet onderwijs.
Voor de gemeente Heerde wordt een gesplitste opheffingsnorm gehanteerd: ▪ Voor de dorpen Heerde en Wapenveld: 69 leerlingen; ▪ Voor het plattelandsdeel (Veessen, Hoorn): 25 leerlingen.
www.icsadviseurs.nl
15/29
4.3 Inzicht en beoordeling Alle gebouwen in gemeente Heerde waarin onderwijs is gehuisvest, zijn met betrekking tot verschillende kenmerken in kaart gebracht. Aan de hand van een vragenlijst zijn schoolbesturen gevraagd de gebouwen te beoordelen. Voor elk schoolgebouw is een factsheet opgesteld waardoor inzicht is verkregen in de staat van de gebouwen (nulmeting). Deze zijn toegevoegd aan het bijlagendocument. Onderstaand wordt een beschrijving gegeven van hoofdthema’s waarop schoolbesturen hun onderwijshuisvesting hebben beoordeeld. Kwaliteit Binnen het thema kwaliteit wordt onderscheid gemaakt tussen drie criteria: ▪ Functionele staat: geeft aan in welke mate het gebouw het onderwijsconcept faciliteert. Hierin spelen niet alleen onderwijsruimten en het speelplein een rol, maar ook de werkomgeving van de staf, facilitaire voorzieningen en veiligheid komen aan bod; ▪ Binnenklimaat: geeft aan hoe de ventilatie, de temperatuur, het licht en het geluid binnen het gebouw worden ervaren; ▪ Technische staat: geeft inzicht in de technische kwaliteit van het gebouw (binnen en buiten) en de gebouwinstallaties. De schoolbesturen hebben aan de hand van een vragenlijst de eigen onderwijshuisvesting kwalitatief beoordeeld. De specifieke situaties zijn door de schoolbesturen nader toegelicht.
Financiën Het thema financiën geeft inzicht in de exploitatielasten (onderhouds- en energielasten) van de onderwijshuisvesting. Deze kosten zijn voor rekening van schoolbesturen. Binnen deze beoordeling wordt onderscheid gemaakt tussen onderhoudslasten, waarbij wordt gekeken naar het meerjarenonderhoudsplan voor de komende 10 jaar, en energielasten, waarbij wordt gekeken naar werkelijke kosten voor gas, elektra en water van de afgelopen jaren. De kosten zijn vervolgens vergeleken met een door ICSadviseurs opgestelde benchmark. De benchmark bevat schoolgebouwen van uiteenlopende bouwjaren en omvang uit heel Nederland en deze zijn in een database opgenomen. De vergelijking van de kosten met de benchmark heeft als doel te beoordelen hoe het gebouw ‘scoort’. Deze score betreft geen indicatie van de kwaliteit van het gebouw, enkel een inzicht in de exploitatielasten per vierkante meter. Tevens is inzichtelijk gemaakt hoe de kosten zich verhouden tot de materiële instandhoudingsvergoeding die de scholen van het Rijk ontvangen. Vraag en aanbod Binnen het thema vraag en aanbod wordt de beschikbare onderwijscapaciteit vergeleken met de toekomstige normatieve ruimtebehoefte. In lijn met de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs wordt bij de toets tussen de capaciteit en behoefte gekeken naar de situatie over 15 jaar.
De leerlingenprognoses zijn de basis voor de berekening van de ruimtebehoefte. De leerlingenprognoses zijn in bijlage 1 opgenomen. Medegebruik/verhuur van onderwijsruimten, bijvoorbeeld door een opvangorganisatie, is bij het bepalen van het ruimtetekort/-overschot niet meegenomen in de berekening. Waar sprake is van geformaliseerde huurafspraken voor kinderopvang is zowel de capaciteit als de behoefte van kinderopvang buiten de toetsing gelaten.
www.icsadviseurs.nl
16/29
Kansenkaarten Aan de hand van alle verzamelde gegevens die zijn verwerkt in de factsheets, is een knelpuntenanalyse gemaakt in de vorm van een zogenoemde kansenkaart. De beoordeling van ieder schoolgebouw op kwaliteit, financiën en vraag en aanbod is weergegeven in de kansenkaart. Hieronder vallen de volgende aspecten: ▪ Kwaliteit – Functionele en technische staat van het gebouw ten behoeve van onderwijs en multifunctioneel gebruik; ▪ Financiën – Onderhouds- en energielasten in verhouding tot benchmark; ▪ Vraag en aanbod – Toekomstige (2036) verhouding tussen beschikbare en benodigde capaciteit op basis van de door gemeente en schoolbestuur vastgestelde leerlingenprognoses. De kleuren in de kansenkaarten geven de noodzaak tot ingrijpen weer. Groen geeft aan dat er geen aanleiding is voor het ontwikkelen van een huisvestingsscenario. Geel geeft op termijn aanleiding tot het ontwikkelen van een scenario. Rood geeft directe aanleiding tot het ontwikkelen van een scenario. De factsheets zijn in bijlage 2 opgenomen. De kansenkaarten van de kernen in de gemeente Heerde zijn in bijlage 3 opgenomen.
4.4 Primair onderwijs Het primair onderwijs is per dorpskern weergegeven. Per kern geeft dit rapport een overzicht van het daar geldende onderwijsaanbod en de ruimtebehoefte. Vervolgens wordt ingezoomd op de scholen in deze kern middels de behandeling van de huidige en gewenste situatie.
4.4.1 Heerde In de kern Heerde zijn vijf basisscholen gehuisvest. Vier van de vijf scholen zijn gehuisvest in een multifunctionele accommodatie. Op deze scholen volgen in totaal ca. 1.000 leerlingen onderwijs. Dat leidt tot een totale ruimtebehoefte van 6.235 m2 bvo. Met een capaciteit aan onderwijshuisvesting van 7.321 m2 bvo is er sprake van een ruimteoverschot van ca. 1.100 m2 bvo. Als gevolg van de afname van het aantal basisschoolleerlingen neemt de leegstand op termijn toe tot ruim 1.600 m2 bvo in 2036. Heerde
BRIN
Capaciteit (m2 bvo)
Leerlingen 2020
Kristal
2025
Ruimtebehoefte (m2 bvo)
2030
2036
2020
2025
2030
V&A (m2 bvo)
2036
2020
2025
2030
2036
00GR
587
121
110
108
108
809
753
743
743
-222
-166
-156
-156
11FG
1.538
245
206
201
202
1.432
1.236
1.211
1.216
106
302
327
322
891
-
-
-
-
-
-
-
-
891
891
891
891
Florion W ereldwijs Stichting Cam bium Niet toebedeelde onderwijsruimte De Heerd
De Horsthoek
12LM
500
76
74
73
74
582
572
567
572
-82
-72
-67
-72
12TO
785
90
83
81
81
653
617
607
607
132
168
178
178
09CB
2.331
348
316
309
311
1.950
1.789
1.754
1.764
381
542
577
567
12CK
689
121
119
116
117
809
799
783
789
-120
-110
-94
-100
7.321
1.001
908
888
893
6.235
5.767
5.667
5.692
1.086
1.554
1.654
1.629
Stichting Proo Noord-Veluwe De Spreng Stichting Proo Noord-Veluwe Het Talent Stichting Cam bium Jenaplanschool Heerde Stichting Proo Noord-Veluwe Totaal
www.icsadviseurs.nl
17/29
Kristal Gereformeerde basisschool Kristal is samen met Wereldwijs gehuisvest in De Heerd. Deze multifunctionele accommodatie is in 2015 gerealiseerd. Bij ingebruikname is 587 m2 toegewezen aan Kristal. In de praktijk gebruikt Kristal nu meer onderwijsruimte die beschikbaar is binnen De Heerd. Naast onderwijs zijn de kinderopvang, de bibliotheek, het dorpshuis en het cultuurplein gehuisvest in De Heerd. In overleg met de verschillende gebruikers van De Heerd en de beheerstichting kan worden bezien hoe in de toekomst de overmaat in ruimte kan worden ingezet. De gebruikers van Kristal zijn tevreden over de accommodatie. Gedurende de looptijd van het IHP zijn geen huisvestingsmaatregelen voorzien. Wereldwijs Christelijke basisschool Wereldwijs is eveneens gehuisvest in De Heerd. Als gevolg van een afname van het aantal leerlingen ontstaat bij Wereldwijs op termijn een overmaat van ruim 300 m 2. Gedurende de looptijd van het IHP zijn geen huisvestingsmaatregelen voorzien. De Horsthoek De Horsthoek is gehuisvest aan de Oenerweg in Heerde in een gebouw dat in 1880 is gebouwd en in 1976 voor het laatst gerenoveerd. De gemeente was voornemens De Horsthoek te huisvesten in De Heerd. Door een meerderheid van de ouders is aangegeven dat zij bij een verhuizing van De Horsthoek naar De Heerd niet mee zullen gaan en zullen kiezen voor een andere school in Heerde of omgeving.
De gemeente en Stichting Proo Noord-Veluwe zijn met elkaar in overleg over het doorexploiteren van de huidige huisvesting van De Horsthoek. Inzet van het overleg is de doordecentralisatie van het schoolgebouw voor de komende 25 jaar. De doordecentralisatie houdt in dat de gemeente eenmalig een financiële bijdrage doet en dat het schoolbestuur de verantwoordelijkheid neemt de huisvesting te renoveren en daarmee de levensduur met 25 jaar te verlengen. Gedurende deze periode ziet Proo Noord-Veluwe af van het indienen van een verzoek tot nieuwbouw of renovatie, en eventueel daarmee samenhangende asbestproblematiek, bij de gemeente en is zij zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van de huisvesting van De Horsthoek. De Spreng Openbare basisschool De Spreng is samen met Het Talent gehuisvest in Brede school De Rhijnsberg. Deze brede school is in 2012 gerealiseerd. De kwaliteit van de school wordt door de gebruikers als positief beoordeeld. Gedurende de looptijd van het IHP zijn geen huisvestingsmaatregelen voorzien. Het Talent Christelijke basisschool Het Talent is eveneens gehuisvest in Brede school De Rhijnsberg. De kwaliteit van het gebouw wordt door de school in algemene zin als goed beoordeeld. Het Talent heeft een ruimteoverschot van ca. 380 m2.
Als gevolg van de geprognosticeerde daling van het aantal leerlingen loopt het ruimteoverschot op langere termijn op tot ruim 500 m2. Gedurende de looptijd van het IHP zijn er geen maatregelen voorzien voor Het Talent. Jenaplanschool Heerde Jenaplanschool Heerde is gehuisvest in het buurtschap Hoorn. De Jenaplanschool trekt kinderen aan uit de wijde omgeving van Hoorn. De school is gehuisvest in een gebouw dat dateert uit 1958. Het gebouw is in 2009 aangepast. Het ruimtetekort is opgelost met de tijdelijke huisvesting die op het schoolplein is bijgeplaatst. Ook op lange termijn blijft er sprake van een ruimtetekort. De functionele en technische kwaliteit van het gebouw wordt door de gebruikers over het algemeen als matig beoordeeld. Met name het binnenklimaat wordt als matig tot slecht beoordeeld.
www.icsadviseurs.nl
18/29
Gezien de matige kwaliteit van het schoolgebouw is voor de Jenaplanschool voorzien in vervangende nieuwbouw. Met de vervangende nieuwbouw wordt het ruimtetekort dat er nu is opgelost. Tijdens de vervangende nieuwbouw van de Jenaplanschool kunnen door de school eventueel lokalen in De Heerd of De Rhijnsberg worden gebruikt.
4.4.2 Wapenveld In de kern Wapenveld gaan 494 leerlingen naar school in de vier in Wapenveld aanwezige basisscholen. Door de daling van het aantal leerlingen is er in Wapenveld een overmaat aan onderwijsruimte ontstaan van ruim 900 m2. Met de geprognosticeerde leerlingendaling neemt dit ruimteoverschot zonder het treffen van huisvestingsmaatregelen toe tot circa 1.300 m2 in 2036. Wapenveld
BRIN
Capaciteit (m2 bvo)
Leerlingen 2020
De Goede Herder
2025
Ruimtebehoefte (m2 bvo)
2030
2036
2020
2025
2030
V&A (m2 bvo)
2036
2020
2025
2030
2036
05UE
873
82
61
59
58
612
507
497
492
261
366
376
381
05UF
1134
117
107
102
100
789
738
713
703
345
396
421
431
08BJ
1118
186
178
170
167
1.136
1.095
1.055
1.040
-18
23
63
78
11RX
1079
109
98
94
93
748
693
673
668
331
386
406
411
4.204
494
444
425
418
3.285
3.033
2.938
2.903
919
1.171
1.266
1.301
Ned. Hervorm de Schoolvereniging Wapenveld Ds v an Maasschool
Ver. St. Instandhouding van Scholen m et de Bijbel De Parel Ned. Hervorm de Schoolvereniging Wapenveld Jan Ligthartschool Stichting Proo Noord-Veluwe Totaal
De Goede Herder en Ds. Van Maasschool Christelijke basisschool De Goede Herder heeft momenteel 82 leerlingen en is gehuisvest in een schoolgebouw aan de Vinkenweg dat dateert uit 1976. In 2004 is het gebouw uitgebreid. Met het huidige aantal leerlingen heeft het gebouw een leegstand van circa 260 m2. De Ds. van Maasschool heeft 117 leerlingen en is gehuisvest aan de Flessenbergweg in een gebouw dat gebouwd is in 1963. Dit gebouw is in 2002 aangepast. Ook voor deze school is sprake van leegstand, deze bedraagt ca. 350 m2. Als gevolg van de geprognosticeerde daling van het aantal leerlingen neemt de normatieve leegstand op beide scholen verder toe. De schoolbesturen van De Goede Herder en de Ds. van Maasschool streven ernaar per 1 augustus 2022 te fuseren tot één school. Gezien de afnemende populatie van beide scholen zou de fusieschool op basis van de normatieve ruimtebehoefte op termijn qua ruimtebehoefte passend kunnen worden gehuisvest in het schoolgebouw van de Ds. van Maasschool. Maar gezien de matig beoordeelde technische staat, het matig beoordeelde binnenklimaat en de beperkingen die het gebouw kent voor toekomstgericht onderwijs, wordt vooralsnog uitgegaan van nieuwbouw voor de fusieschool.
In het nieuwbouwprogramma moet een zorgvuldige afweging worden gemaakt over de multifunctionaliteit van het programma, mede in relatie tot de door KOM te realiseren nieuwbouw voor aanbod van kinderopvang voor de kern Wapenveld, naast de Jan Ligthartschool. In een namens de schoolbesturen uitgevoerde locatiestudie is geconcludeerd dat de locatie van de Ds. van Maasschool de meest geschikte locatie is. Ter overbrugging van de bouwperiode kan de Ds. van Maasschool tijdelijk deels inhuizen bij De Goede Herder en deels in tijdelijke units op het schoolplein van De Goede Herder worden gehuisvest. Na verhuizing naar de nieuwe huisvesting komt de locatie van De Goede Herder beschikbaar voor herontwikkeling. De opbrengsten van de herontwikkeling komen ten goede aan de gemeente.
www.icsadviseurs.nl
19/29
De Parel Christelijke basisschool De Parel is gehuisvest in een in 2008 gerealiseerd schoolgebouw aan de Klapperdijk. De capaciteit van het gebouw is toereikend voor het aantal te huisvesten leerlingen. De kwaliteit van het gebouw wordt in algemene zin als matig beoordeeld. Gezien de relatief jonge leeftijd van het gebouw zijn er voor de looptijd van het IHP geen door de gemeente te bekostigen maatregelen voorzien en kan door het schoolbestuur worden onderzocht welke maatregelen vanuit het oogpunt van gebouwonderhoud kunnen worden getroffen om de gebouwkwaliteit te verbeteren. Jan Ligthartschool De Jan Ligthartschool is gehuisvest in een schoolgebouw dat in 1958 is gebouwd en in 1980 is uitgebreid. Het gebouw is gedeeltelijk een gemeentelijk monument. Recent is een gedeelte van de uitbreiding door het schoolbestuur aan de gemeente overgedragen. Op deze voor Wapenveld centrale locatie realiseert KOM Kinderopvang nieuwbouw voor het aanbod van kinderdagopvang en buitenschoolse opvang voor de gehele kern. Bij deze overdracht is de afspraak gemaakt dat de Jan Ligthartschool wordt uitgebreid met een speellokaal. De kwaliteit van het gebouw wordt over het algemeen als redelijk beoordeeld. De sanitaire ruimten op de eerste verdieping zijn in zeer slechte staat en moeten op korte termijn worden gerenoveerd.
Daarnaast wordt met name de ventilatie als matig beoordeeld en kent het gebouw functionele beperkingen. Om deze beperkingen te verhelpen wordt, gezien de gedeeltelijk monumentale status, voorzien in een levensduurverlengende renovatie. Ook met het afstoten van de onderwijsruimte ten behoeve van kinderopvang is sprake van een aanzienlijke normatieve leegstand, voornamelijk veroorzaakt door de grote centrale hal van de Jan Ligthartschool. Daarom wordt onderzocht of het met de renovatie mogelijk is om de hal te transformeren naar een multifunctionele ruimte die ook als speellokaal kan worden ingezet. Dit onderzoek vindt in 2021 plaats. Wanneer blijkt dat de inpassing niet mogelijk is, wordt de realisatie van een speellokaal losgekoppeld van de renovatie en wordt in overleg tussen gemeente en schoolbestuur bezien op welke locatie en wanneer de bouw van een speellokaal kan plaatsvinden. Tijdens de renovatie van de onderwijsruimten en de transformatie van de centrale ruimte moet de school tijdelijk elders worden gehuisvest. Uitgangspunt is dat de Jan Ligthartschool tijdelijk gebruikmaakt van het schoolgebouw van De Goede Herder, nadat deze school na fusie met Ds. van Maasschool haar intrek heeft genomen in de nieuwe huisvesting. Deze huisvesting zal naar verwachting in 2023 kunnen worden betrokken, waardoor de renovatie vanaf 2023 kan worden uitgevoerd.
De renovatie van het sanitair kan niet worden uitgesteld tot 2023. Daarom wordt de renovatie van het sanitair naar voren gehaald en in 2021 uitgevoerd.
4.4.3 Veessen In het dorp Veessen is één basisschool aanwezig, De IJsselvallei, waar ca. 60 leerlingen zijn gehuisvest. Veessen
BRIN
Capaciteit (m2 bvo)
Leerlingen 2020
De Ijsselv allei
05TU
2025
Ruimtebehoefte (m2 bvo)
2030
2036
2020
2025
2030
V&A (m2 bvo)
2036
2020
2025
2030
2036
510
61
54
55
55
507
472
477
477
3
38
33
33
510
61
54
55
55
507
472
477
477
3
38
33
33
Stichting Cam bium Totaal
www.icsadviseurs.nl
20/29
De IJsselvallei De IJsselvallei is een samenwerkingsschool die is ontstaan uit een fusie tussen cbs De Zaaier en obs De Heemde. De school is gehuisvest in het voormalige schoolgebouw van De Heemde, dat in 2016 is gerenoveerd. De capaciteit van het schoolgebouw is toereikend voor de huisvesting van De IJsselvallei. De kwaliteit van het schoolgebouw is door het schoolbestuur als redelijk tot goed beoordeeld. Er zijn voor de eerste periode van het IHP geen huisvestingsmaatregelen voorzien voor De IJsselvallei. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat De IJsselvallei in het tijdvak 2033-2036 in aanmerking komt voor vervangende nieuwbouw. In de eerstvolgende herijking van het IHP wordt bezien of de planning voor vervangende nieuwbouw moet worden bijgesteld.
4.5 Voortgezet speciaal onderwijs De gemeente Heerde kent één school voor voortgezet speciaal onderwijs: het Sprengen College in Wapenveld. Voortgezet speciaal onderwijs
BRIN
Capaciteit (m2 bvo)
Leerlingen 2020
Sprengen College
02YU
2025
Ruimtebehoefte (m2 bvo)
2030
2036
V&A (m2 bvo)
2020
2025
2030
2036
2020
2025
2030
2036
1209
82
95
95
95
1.370
1.529
1.529
1.529
-161
-320
-320
-320
1.209
82
95
95
95
1.370
1.529
1.529
1.529
-161
-320
-320
-320
Sprengen College Totaal
Sprengen College Het Sprengen College is een school voor leerlingen met gedragsstoornissen en/of gedragsproblemen (speciaal onderwijs, cluster 4). Het Sprengen College werkt intensief samen met diverse instellingen om hun leerlingen een zo breed mogelijk aanbod te kunnen bieden. De school is gehuisvest in het bosrijke buitengebied van Wapenveld. Gezien de slechte kwaliteit van de huidige huisvesting is met de vaststelling van het beknopte IHP van 2016 besloten dat er een onderzoek zal worden opgestart naar de toekomstige huisvesting van de school. Inmiddels heeft het College van B&W een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor een onderzoek naar de mogelijkheden voor vervangende nieuwbouw, renovatie of een combinatie van beide. De resultaten van het onderzoek en de (tussen)resultaten van het ontwerptraject worden teruggekoppeld aan de gemeente. Op basis van het technisch ontwerp zal de raad worden gevraagd een investeringskrediet beschikbaar te stellen. In de toekomstige huisvesting wordt uitgegaan van een omvang van de huisvesting die geschikt is voor 95 leerlingen. In het IHP is een investering opgenomen die uitgaat van volledige vervangende nieuwbouw. Op basis van het uit te voeren haalbaarheidsonderzoek kan de investering, als gevolg van het eventueel renoveren van de bestaande metaalloods, gunstiger uitvallen.
Sprengen College heeft recent verzocht om behalve de onderwijshuisvesting ook de sporthal te vervangen. Dit verzoek wordt in de planuitwerking nader besproken. In het IHP is vooralsnog een PM-post opgenomen voor de vervanging van de sporthal met een nieuwe voorziening voor het bewegingsonderwijs.
www.icsadviseurs.nl
21/29
4.6 Voortgezet onderwijs In de gemeente Heerde is één school voor voortgezet onderwijs: Christelijk College de Noordgouw. Het voortgezet onderwijs in de gemeente Heerde toont volgens de leerlingenprognose een lichte daling. Het bestuur van de Noordgouw verwacht overigens dat het leerlingenaantal ook op lange termijn stabiel zal blijven. Voortgezet onderwijs
BRIN
Capaciteit (m2 bvo)
Leerlingen 2020
Chr. College de Noordgouw Totaal
00MP
2025
2030
Ruimtebehoefte (m2 bvo) 2036
2020
2025
2030
V&A (m2 bvo)
2036
2020
2025
2030
2036
6.572
930
887
843
852
6.601
6.341
6.075
6.129
-29
231
497
443
6.572
930
887
843
852
6.601
6.341
6.075
6.129
-29
231
497
443
De Noordgouw De Noordgouw is gehuisvest in een schoolgebouw dat dateert uit 1976. In 2018 heeft Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs, deels met door de gemeente beschikbaar gestelde middelen, geïnvesteerd in de uitbreiding van de huisvesting. Gelijk met de uitbreiding heeft de Noordgouw het bestaande gebouw op een aantal onderdelen technisch geüpgraded door o.a. onderdelen van de gebouwinstallaties te vervangen. De huisvesting van de Noordgouw scoort matig met betrekking tot het binnenklimaat. Gezien de recente investeringen en de daaraan gekoppelde boekwaarden is vervangende nieuwbouw niet aan de orde en liggen levensduurverlengende maatregelen meer voor de hand. Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs heeft plannen ontwikkeld voor een levensduurverlengende renovatie door de verduurzaming van de huisvesting en de verbetering van het binnenklimaat van de Noordgouw. De maatregelen betreffen onder andere de isolatie van de gebouwschil, de vervanging van de kozijnen, de verbetering van de klimaatinstallaties en de vervanging van het systeemplafond en de verlichting. Met de maatregelen is sprake van een levensduurverlenging van 40 jaar. Vooruitlopend op de werkzaamheden heeft Stichting Christelijk Voortgezet Onderwijs een spoedaanvraag ingediend en toegekend gekregen voor de vervanging van de dakbedekking van de gymzalen.
Bij de vervanging van de dakbedekking is ook de dakisolatie aangebracht die onderdeel is van de renovatieplannen. De omvang van de investeringen voor deze maatregelen, inclusief de reeds toegekende spoedaanvraag, is door het schoolbestuur geraamd op circa € 7,8 miljoen. Schoolbestuur en gemeente gaan met elkaar in overleg over de hoogte en de verdeling van de kosten, waarbij ervan wordt uitgegaan dat het schoolbestuur een substantieel deel van de kosten draagt.
4.7 Resumé onderwijshuisvesting De in dit hoofdstuk toegelichte maatregelen voor de onderwijshuisvesting zijn in onderstaand overzicht samengevat. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in de veelal meer concrete maatregelen die in de eerste 4 jaar zijn voorzien en een doorkijk van maatregelen voor de daaropvolgende 12 jaar. Deze laatste maatregelen worden bij de eerstvolgende herijking van de voorzieningenplanning nader uitgewerkt.
www.icsadviseurs.nl
22/29
4.7.1 Voorzieningen 2021-2024 De volgende huisvestingsmaatregelen zijn voorzien in de periode 2021-2024. Het genoemde jaar betreft het jaar waarin de planvoorbereiding wordt gestart. Jaar
School/accommodatie Basisonderwijs
Maatregel
2021
Jan Ligthartschool
Renovatie sanitaire voorzieningen en onderzoek inbreiding speellokaal
2021
De Horsthoek
Doordecentralisatie schoolgebouw aan schoolbestuur
2022 2022
Fusieschool De Goede Herder en Ds. van Maasschool Jenaplanschool Heerde
2023
Jan Ligthartschool
Vervangende nieuwbouw / levensduurverlengende renovatie op locatie Ds. van Maasschool Vervangende nieuwbouw / levensduurverlengende renovatie Levensduurverlengende renovatie, inbreiding speellokaal
2021
Voortgezet speciaal onderwijs Sprengen College