10.2. Uitgangspuntennotitie Accommodatiebeleid
Tekst van het document
Uitgangspuntennotitie Accommodatiebeleid Heerde 26-1-2024
1. Inleiding De gemeente Heerde beschikt over vier dorpskernen, te weten: Heerde, Wapenveld, Veessen en Vorchten. Meer dan 90% van de inwoners woont in Heerde en Wapenveld. Voor beide dorpen is er sprake van een goed gespreid aanbod van sportaccommodaties en multifunctionele accommodaties. In Veessen en Vorchten zijn er maatschappelijke voorzieningen gesitueerd die het dorp extra kleur geven. Voor deze accommodaties heeft de gemeente enkele jaren geleden accommodatiebeleid opgesteld. Inmiddels zijn we een aantal jaren verder en is er een brede roep om nieuw accommodatiebeleid. Eind 2022 heeft de rekenkamercommissie onderzoek naar het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde laten uitvoeren. Er zijn twee hoofdvragen geformuleerd:
1.
Hoe doelmatig en doeltreffend is het accommodatiebeleid van de gemeente Heerde?
2.
Hoe wordt dat beleid uitgevoerd?
Samenvattende conclusie van het onderzoek Sterk samengevat wordt geconcludeerd dat het huidige accommodatiebeleid binnen de gemeente niet voldoet aan de vereisten van doelmatigheid en doeltreffendheid. Er heerst een gebrek aan duidelijkheid met betrekking tot de te behalen doelen en de interpretatie van kernbegrippen, zoals bijvoorbeeld privatisering. Ondanks het benoemen van diverse kaders, ambities en uitgangspunten ontbreekt het aan een heldere strategie waar de gemeente precies op inzet en waarom. De gemeente heeft daarom als doelstelling om nieuw concreet accommodatiebeleid op te stellen. Opdracht De gemeente wil onderbouwde handvatten krijgen voor het nemen van beslissingen over (financiële) bijdragen aan de totstandkoming en instandhouding van accommodaties.
Dit is de uitgangspuntennotitie van het project Accommodatiebeleid gemeente Heerde. Deze notitie is het resultaat van vele gesprekken die zijn gevoerd met stichtingen en verenigingen, met maatschappelijke partners en met medewerkers van de gemeente. Deze notitie is ook gebaseerd op een uitgebreide inventarisatie van het aanbod van accommodaties en het gebruik daarvan. ‘Lastbut-not-least’ is deze notitie gebaseerd op een grote hoeveelheid gegevens over de ‘sociale staat’ van de dorpen in de gemeente Heerde en over de deelname aan het verenigingsleven en andere activiteiten. Deze uitgangspuntennotitie gaan wij bespreken met de verenigingen en stichtingen die gebruik maken van sporten of multifunctionele accommodaties binnen de gemeente Heerde. Daarna worden de uitgangspunten voorgelegd aan het college en de gemeenteraad. Daarna werken we het accommodatiebeleid verder uit.
Die handvatten wil de gemeente vervolgens vertalen naar concrete beleidsregels (wat doet de gemeente wel, wat niet, voor welke (onderdelen van) accommodaties, et cetera).
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
2
2. Hoe is het gesteld met de verenigingen en stichtingen Inleiding Maatschappelijke accommodaties zijn geen doel op zich, maar ze zijn bedoeld om de maatschappelijke activiteiten van de verenigingen en andere maatschappelijke initiatieven te huisvesten. Voor een nieuw accommodatiebeleid is het dus belangrijk om een goed beeld te krijgen van de vitaliteit van de verenigingen en stichtingen in Heerde. Zonder dat beeld is accommodatiebeleid ‘een slag in de lucht’. Binnen- en buitensport
De deelname aan het verenigingsleven in de gemeente Heerde is ronduit hoog. Zo is het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging fors hoger dan het landelijk gemiddelde. Verenigingen en stichtingen in Heerde en Veessen geven aan dat het aantal sportende leden stabiel blijft, en in Wapenveld verwacht het gros van de sportverenigingen zelfs een stijging van het aantal leden. Het gros van de verenigingen kijkt positief naar het verbreden van hun maatschappelijk aanbod, zoals een programma voor senioren, aanbod voor mensen met een beperking, samenwerking met het onderwijs, ruimte voor ontmoeting, et cetera. Sociaal culturele activiteiten
Ook de deelname aan het sociaal-culturele verenigingsleven is hoog. In MFA De Heerd worden, voornamelijk vanaf de middag, diverse culturele
activiteiten aangeboden, en in MFA Hof van Cramer zijn er ook dagelijks activiteiten. De verwachting is dat ook hier het aantal leden/deelnemers ten minste stabiel blijft. Inhoudelijke samenwerking Er is in de verschillende accommodaties nog te weinig sprake van inhoudelijke samenwerking. Inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs, sport, cultuur en welzijn betekent simpelweg dat deze sectoren samenwerken om activiteiten en programma’s te organiseren die de educatieve, sportieve, culturele en welzijnsaspecten met elkaar verbinden. De grootste voordelen zijn dat expertises gebundeld kunnen worden en er een integraal aanbod ontstaat. Bedreigingen
We zien, mede door de vergrijzing, dat ledenaantallen (iets) teruglopen, en net als in andere gemeenten is het lastig om voldoende vrijwilligers te vinden en te behouden. Dit neemt niet weg dat verwacht mag worden dat grote groepen inwoners lid blijven van verenigingen en dat de verenigingen en stichtingen hun maatschappelijke functie ook de komende jaren kunnen blijven waarmaken. Dit is een ‘groot goed’ en een gunstige uitgangssituatie voor nieuw accommodatiebeleid.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
3
3. Hoe is het gesteld met de accommodaties Inleiding Voor nieuw accommodatiebeleid is het vanzelfsprekend ook belangrijk om een goed beeld te hebben van het bestaande accommodatieaanbod. Hoe liggen de accommodaties erbij, zijn ze goed verdeeld over de gemeente, hoe is het gesteld met de bezetting en krijgen de verenigingen en stichtingen de exploitatie rond? De capaciteit In de inleiding is al vermeld dat er sprake is van een fijnmazig aanbod van accommodaties in de gemeente Heerde. Als we wat dieper inzoomen op dat aanbod, valt op dat het aanbod voor binnensport kleiner is dan het landelijk gemiddelde, maar ruim voldoende is om in de vraag te voorzien. Voor de buitensport geldt dat het totale aanbod voor voetbal en tennis (het aantal velden) groter is dan de huidige vraag/behoefte. Voor tennis geldt verder dat ledenaantallen voor ‘traditioneel’ tennis dalen, terwijl de vraag/behoefte aan padel toeneemt. De overcapaciteit van sportvelden is een probleem en vormt een bedreiging voor het behoud van een goed voorzieningenniveau. Er moeten eenvoudigweg te veel vierkante meters ‘in de lucht worden gehouden’, wat leidt tot te hoge kosten voor stichtingen, verenigingen en de gemeente. Het aanbod van gemeenschapshuizen/multifunctionele accommodaties is in de gemeente Heerde op maat.
In alle dorpen is er sprake van een geclusterde voorziening, waardoor inhoudelijke samenwerking goed mogelijk is. Samenwerking en samenhang zijn dé sleutels om de vitaliteit van verenigingen te kunnen behouden en om de maatschappelijke opgave in de dorpen het hoofd te kunnen bieden.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
4
3. Hoe is het gesteld met de accommodaties Kwaliteit De kwaliteit van de binnensportaccommodaties wordt door de gebruikers wisselend beoordeeld. Het een en ander hangt vaak samen met de technische levensduur van een accommodatie en achterstallig onderhoud. Voor de buitensport geldt dat accommodaties en hun verenigingen die op de nominatie stonden voor privatisering een bijdrage hebben ontvangen om het achterstallig onderhoud aan te pakken voor een goed vertrekpunt om daarna zelf de verantwoordelijkheid te dragen voor beheer en onderhoud van de accommodatie. Er zijn drie relatief jonge MFA’s in de gemeente Heerde en twee MFA’s die op leeftijd zijn, te weten de Hof van Cramer (1978) in Wapenveld en de dorpsaccommodatie De Noord (1976) in Veessen. Met de komst van een nieuwe MFA in Wapenveld, ter vervanging van de Hof van Cramer, is er in Wapenveld op korte termijn weer een toekomstbestendig aanbod voor binnensport, sociaal-culturele en welzijnsactiviteiten. De beheersstichting van MFA De Heerd heeft een aantal gebreken kenbaar gemaakt om de kwaliteit en functionaliteit naar een hoger plan te tillen. Ongelijke situaties Zoals ook in het onderzoek vanuit de rekenkamercommissie naar voren is gekomen, zijn er verschillen in de taakverdeling tussen de gemeente en de verenigingen en stichtingen bij de instandhouding van gelijksoortige accommodaties.
Sommige accommodaties moeten volledig hun ‘eigen broek ophouden’, terwijl andere kunnen rekenen op (financiële) bijdragen van de gemeente. Ook zijn er verschillen in tarifering in de diverse MFA’s.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
5
4. Sociaal maatschappelijke staat Inleiding Naast de staat van de verenigingen, stichtingen en maatschappelijke accommodaties is het ook verstandig om te kijken naar de maatschappelijke staat van de dorpen binnen de gemeente Heerde. Het is immers wenselijk dat de juiste soort accommodaties en programma’s/activiteiten aanwezig zijn om zowel de huidige als toekomstige maatschappelijke uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. In dit hoofdstuk volgt een beknopte beschrijving van de maatschappelijke staat van de dorpen. Samenstelling bevolking Het percentage 65-plussers in Heerde is relatief hoog en zal in 2035 zelfs meer dan 30% bedragen. Het aantal jongeren van 0 tot 19 jaar blijft op een vergelijkbaar niveau. Met een vergrijzende bevolking is er vaak een stijgende vraag naar gezondheidszorgvoorzieningen. Daarnaast is er meer tijd voor sociale en recreatieve activiteiten. Echter, inherent aan het verouderingsproces kunnen verschillende ongemakken optreden, waaronder het gevoel van eenzaamheid.
De dorpskernen Heerde en Wapenveld scoren beide minder gunstig op de vitaliteitsindicatoren in vergelijking met vergelijkbare gemeenten in Nederland. Wapenveld scoort daarnaast ook ongunstig op diverse zelfredzaamheidsindicatoren. De kleine dorpskernen Vorchten en Veessen daarentegen scoren gunstig op vitaliteit en zelfredzaamheid ten opzichte van vergelijkbare gemeenten en dus zeker met de kernen Heerde en Wapenveld. Maatschappelijke opgave De maatschappelijke opgave in Heerde richt zich voornamelijk op ontmoeten, vitaliteit en gezondheid. In Wapenveld zijn er relatief grote groepen kwetsbare inwoners, die met de vergrijzing zullen toenemen. De opgave in dit dorp is veelzijdig, gestapeld en vereist inzet vanuit verschillende domeinen. Binnen Vorchten en Veessen is het wenselijk om de goede maatschappelijke uitgangspositie te behouden en maatschappelijke initiatieven van de inwoners blijvend te faciliteren.
Vitaliteit en zelfredzaamheid Kijkend naar de vitaliteit en zelfredzaamheid van de dorpen binnen de gemeente Heerde zien we een verschillend beeld. Vitaliteit betreft met name de fysieke en mentale gezondheid, de mate van eenzaamheid en de aanwezigheid van vrijwilligers. Zelfredzaamheid heeft met name betrekking op werk, opleiding, financiën en in welke mate er een beroep wordt gedaan op professionele zorg en ondersteuning. Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
6
5. Oordeel over het oude accommodatiebeleid Inleiding Zoals eerder aangegeven is in het onderzoek van de rekenkamercommissie geconcludeerd dat het huidige accommodatiebeleid binnen de gemeente niet voldoet aan de vereisten van doelmatigheid en doeltreffendheid. Per onderzocht thema wordt op hoofdlijnen het volgende geconcludeerd: Feitelijk Inzicht: ▪ De gemeente heeft informatie over accommodaties, maar afspraken zijn slecht vastgelegd. ▪ Gebrek aan schriftelijke overeenkomsten leidt tot versnipperde informatie en beperkte toegang voor ambtelijke organisatie en gebruikers. Kaderstelling: ▪ Onvoldoende heldere doelstellingen in accommodatiebeleid. ▪ Privatisering is een belangrijk uitgangspunt, maar concrete handvatten ontbreken. ▪ Beperkte beleidsmatige koppeling met maatschappelijke doelen. ▪ Onduidelijkheid over gemeentelijke doelen bij privatisering. Doelrealisatie: ▪ Inspanningen voor doelstellingen, maar beperkte monitoring van doelrealisatie. ▪ Privatisering gestart, maar impact op beoogde resultaten niet gemonitord. ▪ Tarieven voor accommodaties uniform, behalve voor erfpachtconstructies. ▪ Geen expliciete monitoring van bijdrage aan maatschappelijke doelen. Gebruikersperspectief: ▪ Gebruikers ontevreden over transparantie en gelijkwaardige verdeling van gelden.
▪ Communicatie met de gemeente is matig, pleidooi van alle verenigingen voor meer betrokkenheid en gelijke behandeling door gemeente.
Herkenbaar? Zowel de gemeente als de verenigingen en stichtingen zijn het eens met de bevindingen van het onderzoek. Een aantal verenigingen en stichtingen heeft nog aanvullende opmerkingen gemaakt. Er is onder andere nog behoefte aan: ▪ Ruime subsidiemogelijkheden en een eenvoudige aanvraagprocedure ▪ Duidelijkheid over rol- en kostenverdeling ▪ Aandacht voor behoud identiteit ▪ Duidelijkheid over minimaal voorzieningenniveau Afbakening Voorliggende uitgangspuntennotitie is niet bedoeld om te duiden hoe afspraken in de toekomst beter kunnen worden vastgelegd en gemonitord. Hetzelfde geldt voor een betere communicatie tussen de ambtelijke organisatie en de verenigingen, stichtingen en overige belanghebbenden. Vanzelfsprekend zijn dit wel belangrijke onderwerpen die aandacht verdienen in de uitwerking en uitvoering van het nieuwe beleid.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
7
6. Uitgangspunten voor nieuw accommodatiebeleid Inleiding Op basis van de staat van het verenigingsleven, de accommodaties en de evaluatie van het 'oude' accommodatiebeleid hebben wij uitgangspunten geformuleerd voor het nieuwe accommodatiebeleid. Deze uitgangspunten worden in dit hoofdstuk samengevat beschreven.
Voorgesteld wordt dat de bijdrage van accommodaties aan de maatschappelijke opgave in de toekomst zwaarder gaat meewegen. Anders gezegd, accommodaties die onvoldoende bijdragen aan de maatschappelijke opgave, zouden niet in aanmerking moeten komen voor een (financiële) bijdrage van de gemeente.
Uitgangspunt 1: Maatschappelijke opgave centraal De huidige visie van het accommodatiebeleid blijft van kracht: 'Accommodaties worden in stand gehouden of gerealiseerd als dit de lokale gemeenschap versterkt en vitaal en veerkrachtig houdt, de sociale cohesie bevordert en maakt dat de kosten beheersbaar worden gehouden. Daarbij volgt de gemeente initiatieven van de inwoners en kan deze faciliteren.' Voorgesteld wordt om dit in de toekomst zwaarder aan te zetten en beter uit te werken dan nu het geval is. In de Omgevingsvisie zet de gemeente haar koers voor de fysieke leefomgeving uit voor de komende jaren. Onder meer op het thema gezonde woon- en leefomgeving omschrijft de Omgevingsvisie wat de gemeente wil bereiken, en dit doet ze aan de hand van drie pijlers: ▪ Waardevol wonen; er zijn voldoende betaalbare woningen die aansluiten bij de behoeften van de woningzoekenden. ▪ Positieve gezondheid; de omgeving nodigt uit tot ontmoeting en beweging en draagt bij aan een gezonde levensstijl. ▪ De openbare ruimte als visitekaartje; de fysieke leefomgeving is multifunctioneel, toegankelijk en gezond. Voor de laatste twee pijlers is een stevige inzet van verenigingen en stichtingen en hun accommodaties nodig. Daarnaast staat de gemeente Heerde aan de vooravond van een verdere vergrijzing.
Het is een belangrijke maatschappelijke opgave dat de groeiende groep senioren zo lang mogelijk vitaal en zelfredzaam blijft en zelfstandig kan blijven deelnemen aan de samenleving.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
8
6. Uitgangspunten voor nieuw accommodatiebeleid Uitgangspunt 2: Versterken samenhang en samenwerking De gemeente Heerde, de maatschappelijke partners en de verenigingen hebben een aantal uitgesproken ambities (Preventie- en Leefstijlakkoord). Op hoofdlijnen zijn dit: ▪ Gezonde leefstijl ▪ Gezond ouder worden ▪ Gezonde leefomgeving Ook zijn er een aantal belangrijke uitgangspunten vanuit het Sociaal Domein, te weten:
▪ Het blijven inzetten op samengestelde accommodaties waar bewegen, onderwijs, ontmoeten, sport, welzijn en zorg onder één dak of binnen een beperkt ruimtelijk gebied worden aangeboden. ▪ Het versterken van de samenwerking, ook in beheer, tussen de partijen in deze brede maatschappelijke voorzieningen. Deze principes zullen in de toekomst leidend moeten zijn bij afwegingen voor uitbreidingen, renovaties en nieuwbouw, maar ook voor beheer, exploitatie en programmering. Binnen de gemeente Heerde is die samenhang op veel plekken al aanwezig, maar schort het nog aan inhoudelijke samenwerking.
▪ Het bevorderen van de samenredzaamheid ▪ Het werken vanuit inwonersperspectief ▪ Het gericht inzetten van preventie ▪ Ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen
Deze ambities en uitgangspunten kunnen niet worden waargemaakt zonder nauwe samenwerking met maatschappelijke partners en zonder dat die samenwerking wordt ondersteund door het accommodatieaanbod en de wijze waarop deze worden beheerd. Versterking van samenhang en samenwerking zal in het accommodatiebeleid tot uitdrukking moeten komen in:
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
9
6. Uitgangspunten voor nieuw accommodatiebeleid Uitgangspunt 3: Harmonisatie en transparantie Zoals ook blijkt uit de conclusies van het onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het huidige accommodatiebeleid is er momenteel geen sprake van een geharmoniseerd speelveld en een transparante verdeling van middelen. Er zijn verschillen in afspraken per Multifunctionele Accommodatie (MFA), sportaccommodatie of zelfs per gebruiker. Ook variëren ze van volledig verzelfstandigd tot volledig in gemeentelijk beheer. In veel gevallen is er sprake van indirecte subsidiëring door de gemeente, van inzet van gemeentelijk personeel of het verzorgen van onderhoud en/of het financieren van investeringen in (groot) onderhoud. Het nieuwe accommodatiebeleid zal zich ook moeten richten op gelijke behandeling van gelijke accommodaties (harmoniseren). Dit houdt in dat, als een accommodatie voldoende bijdraagt aan de maatschappelijke opgave, de verdeling van kosten (totstandkoming en instandhouding) voor alle gelijksoortige accommodaties min of meer dezelfde is. Kort gezegd: bijvoorbeeld alle voetbalverenigingen worden op eenzelfde manier door de gemeente behandeld, maar een voetbalvereniging hoeft niet hetzelfde te worden behandeld als een tennisvereniging.
Tennisbanen zijn doorgaans kleiner en hebben minder faciliteiten in vergelijking met voetbalvelden, wat kan resulteren in lagere kosten voor onderhoud en exploitatie. Harmoniseren betekent overigens niet dat de situatie van eigendom en beheer voor alle accommodaties exact dezelfde moet zijn (uniformeren). De verschillen in eigendom en beheer kunnen gehandhaafd blijven. Privatiseren wordt niet uitgesloten. Het is geen doel op zich, maar kan worden overwogen. De gemeente zou echter ongeacht de specifieke situatie van eigendom en beheer, voor vergelijkbare accommodaties, vergelijkbare kosten voor haar rekening moeten nemen.
Uitgangspunt 4: Eenduidig subsidie- en tarievenbeleid Op dit moment worden tarieven voor sportaccommodaties vastgesteld door de raad en voor welzijnsaccommodaties worden tarieven vastgelegd in overeenkomsten. Voor accommodaties met een erfpachtconstructie worden tarieven marktconform opgesteld en is niet duidelijk hoe deze tarieven met een subsidie verlaagd worden tot een maatschappelijk tarief. Het huidige beleid geeft daarnaast ook geen duidelijkheid hoe om te gaan met tarieven in MFA’s wanneer er sprake is van gedeeld ruimtegebruik. Het nieuwe tarievenbeleid als onderdeel van het accommodatiebeleid is simpel, transparant en biedt duidelijkheid over de tariefbepaling per type accommodatie. Voorgesteld wordt om kostprijsgeoriënteerde tarieven te hanteren, wat betekent dat de hoogte van de tarieven wordt gerelateerd aan de kosten van het type voorziening. Om vanuit een kostprijsberekening te komen tot reële en transparante tarieven die de toegankelijkheid van accommodaties niet onbetaalbaar maken, wordt gebruikgemaakt van dekkingspercentages voor de maatschappelijke partijen. Bij accommodaties waar sprake is van een erfpachtconstructie geldt dat de pachtsom een onderdeel is van de totale kosten voor het type voorziening om de kostprijs te kunnen berekenen. Voor commerciële huurders hanteert de gemeente de systematiek van marktconforme huur.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
10
6. Uitgangspunten voor nieuw accommodatiebeleid Uitgangspunt 5: Aanscherpen rol gemeente In het huidige accommodatiebeleid staat maar mondjes maat beschreven waarop de gemeente nu echt wil inzetten en waarom. Wel wordt genoemd dat accommodaties in stand gehouden of gerealiseerd moeten worden als dit de lokale gemeenschap versterkt en vitaal en veerkrachtig houdt, de sociale cohesie bevordert en maakt dat de kosten beheersbaar blijven (maatschappelijke opgave). Echter, het is nog onvoldoende uitgewerkt en biedt ruimte voor aanscherping als het gaat om de rol van de gemeente versus de rol van verenigingen en stichtingen. Het toekomstige accommodatiebeleid wordt versterkt indien er duidelijkheid komt over: ▪ De wijze waarop de bijdrage aan de maatschappelijke opgave wordt beoordeeld. Nodig is een geobjectiveerd kader dat een afgewogen beeld geeft over deze bijdrage. ▪ De aard en de omvang van de accommodatie waaraan de gemeente wil bijdragen. Nodig is een goede en gedetailleerde afbakening van de onderdelen en het type accommodatie waaraan de gemeente bijdraagt, de capaciteit, et cetera.
▪ De omvang van de gemeentelijke bijdrage
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
11
7. Hoe gaan we dit bereiken? Afwegingskader
A. Maatschappelijke functie
Centraal in het nieuwe accommodatiebeleid komt een afwegingskader te staan. Met dit kader zal de gemeente onderbouwd en transparant een besluit kunnen nemen over het al dan niet bijdragen aan de instandhouding en totstandkoming van accommodaties. In dit afwegingskader komen alle uitgangspunten van het vorige hoofdstuk in samenhang terug. In dit hoofdstuk wordt het afwegingskader samengevat beschreven.
Het eerste, en meest belangrijke onderwerp waarop wordt beoordeeld, is de maatschappelijke functie. Bij deze beoordeling staat de vraag centraal of een accommodatie in voldoende mate bijdraagt aan de maatschappelijke opgave. Wij stellen voor dat de beoordeling van de maatschappelijke functie zich gaat richten op de volgende onderwerpen: 1.
De bijdrage aan de maatschappelijke opgave in het dorp.
De hoofdonderwerpen
2.
Het bereik en de omvang van de maatschappelijke functie.
Wij stellen voor dat verzoeken voor éénmalige of structurele bijdragen aan accommodaties in samenhang worden beoordeeld aan de hand van drie hoofdonderwerpen, te weten:
3.
De mate waarin inhoudelijk wordt samengewerkt met andere stichtingen, verenigingen en instellingen.
4.
De toekomstbestendigheid (zal de maatschappelijke functie over 10 tot 15 jaar nog steeds groot zijn).
5.
Het onderscheidend vermogen (is het aanvullend of meer van hetzelfde?).
6.
De mate waarin het initiatief onderdeel is van een vitale structuur of vereniging.
▪ De maatschappelijke functie: Draagt een accommodatie in voldoende mate bij aan de maatschappelijke opgave in het verzorgingsgebied (het dorp of de dorpen waarvoor de accommodatie een functie vervult). ▪ De accommodatie: Is er sprake van een accommodatie die op het gebied van capaciteit, kwaliteit en multifunctionaliteit past bij het beoogde gebruik?
▪ Beheer en exploitatie: Is er sprake van een toekomstbestendige opzet van beheer, exploitatie en financiering. Daarnaast stellen wij voor om een hardheidclausule in te bouwen. Deze clausule geeft de gemeente de mogelijkheid om een ander besluit te nemen dan uit het Afwegingskader zou volgen.
Elk van de hoofdonderwerpen van het Afwegingskader wordt hierna toegelicht.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
12
7. Hoe gaan we dit bereiken? B. Accommodatie
Voorbeeld: samenvatting van afwegingen bij een sportaccommodatie
Bij dit thema wordt het verzoek om accommodatie op zichzelf beoordeeld. Dat kan zijn nieuwbouw, renovatie, maar ook andere bijdragen (bijvoorbeeld bijdrage aan het onderhoud van velden). De beoordeling concentreert zich rond de vraag of er sprake is van een reëel verzoek. Nagegaan wordt of de initiatiefnemer niet overvraagt, of de aanvraag bijdraagt aan toekomstbestendigheid van het accommodatieaanbod, of duurzaamheid wordt bevorderd, et cetera.
Algemeen
Wij stellen voor dat de beoordeling van het thema accommodatie zich gaat richten op de volgende onderwerpen: 1.
Capaciteit, waarbij wordt gekeken of de aard en de omvang van de accommodatie in verhouding staan tot de behoefte. Als voorbeeld treft u rechts een samenvatting aan van de punten waarop wordt gelet bij een sportaccommodatie. Dergelijke ‘normen’ zullen wij verder uitwerken per accommodatietypen.
2.
Plaats/locatie, waarbij wordt gekeken of het initiatief gehuisvest kan worden op of in een bestaande accommodatie die bereikbaar is.
3.
Multifunctionaliteit. Is sprake van een multifunctionele accommodatie?
4.
Clustering. Is sprake van clustering, waarbij meerdere functies onder één dak of op één park worden gehuisvest?
5.
De mate waarin met andere partijen wordt samengewerkt om het initiatief te realiseren.
6.
Duurzaamheid.
7.
Toegankelijkheid.
Wij stellen voor dat de gemeente uitsluitend een bijdrage levert aan de voorzieningen die nodig zijn voor de uitoefening van de sport zelf (trainingen en competities). Voorzieningen die daar niet voor nodig zijn, zijn de verantwoordelijkheid van de vereniging zelf. Nodig voor de sport zijn de velden, de sportinfrastructuur, de parkinfrastructuur en kleed- en wasruimte. Velden/banen Bij het aantal velden/banen, de afmetingen en de voorzieningen per veld gaan we uit van het aantal dat de vereniging nodig heeft voor trainingen en competities conform de norm van de sportbond. Park infrastructuur (buitensport) Voor de parkinfrastructuur zijn nodig: paden, (werk)toegangspoort, afvalbakken, hekwerk rondom het park, groen, parkeerplaatsen en fietsenstalling. Kleed-/clubgebouw Bij het aantal kleed- en wasruimte en de afmetingen hanteren we de norm van de sportbond, waarbij voor het afwerkingsniveau de eisen worden gehanteerd.
Functies die niet nodig zijn voor de uitoefening van de sport zijn: De tribune, kassahokje, de kantine inclusief keuken, opslagruimte voor de keuken en sanitair en bestuurskamer/vergaderruimte.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
13
7. Hoe gaan we dit bereiken? C. Beheer en Financiering Bij dit thema wordt gekeken naar de robuustheid van de vereniging/stichting, de mate waarin beheer bijdraagt aan de maatschappelijke opgave en of het verantwoord is om als gemeente financieel bij te dragen. Wij stellen voor om daarbij te letten op: 1.
Samenwerking in beheer.
2.
Bestuurskracht. Is het bestuur compleet?
3.
Vrijwilligers. Zijn er voldoende vrijwilligers om het initiatief tot een succes te maken?
4.
Arrangementen. Worden voldoende arrangementen aangeboden voor bijvoorbeeld jeugd en senioren?
5.
Zelfwerkzaamheid. In welke mate is er sprake van zelfwerkzaamheid bij de realisatie/bouw?
6.
Gezonde financiën.
7.
Noodzaak gemeentelijke bijdrage/afbreukrisico. Wat gaat er mis als de gemeente besluit om niet bij te dragen.
Uitgangspuntennotitie accommodatiebeleid gemeente Heerde
14
7. Hoe gaan we dit bereiken? Naast het afwegingskader op zichzelf zullen wij, nadat de hoofdopzet is beoordeeld en zo nodig aangepast nog de volgende uitwerkingen maken: ▪ Een scoresystematiek, waarbij per thema en onderwerp een weging wordt toegekend (welke onderwerpen zijn het belangrijkste, welke minder), een score en een gedetailleerde instructie voor het toekennen van scores. ▪ Het gebruik van het afwegingskader: Het afwegingskader heeft het gevaar in zich dat de gemeente, op een kille en afstandelijke wijze, aanvragen van stichtingen en verenigingen beoordeelt en goedkeurt of afwijst. Dit is niet de bedoeling van het afwegingskader. De bedoeling is veel meer om: ▪ Verenigingen en instellingen een handreiking te bieden bij het onderbouwen van hun aanvragen. ▪ De verenigingen en instellingen daarbij te ondersteunen. Deze basisinsteek moet goed worden uitgewerkt in een procedure. ▪ De financiële effecten: ▪ Harmoniseren kan financiële gevolgen hebben voor stichtingen, verenigingen en de gemeente. ▪ Een goede en gedetailleerde afbakening van de onderdelen en het type accommodatie waaraan de gemeente bijdraagt kan eveneens financiële gevolgen hebben. ▪ De omvang van de gemeentelijke bijdrage voor totstandkoming en instandhouding zorgt ook voor financiële gevolgen Wij zullen de komende periode enkele opties uitwerken inclusief de financiële gevolgen.
Op basis van die inzichten kan de gemeente weloverwogen keuzes maken.
MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE
ACCOMMODATIE
BEHEER EN FINANCIERING
1.
Bijdrage aan maatschappelijke
1.
Capaciteit
1.
Samenwerking in beheer
opgave
2.
Plaats/locatie
2.
Bestuurskracht
2.
Bereik en omvang
3.
Multifunctionaliteit
3.
Vrijwilligers
3.
Inhoudelijke samenwerking
4.
Clustering
4.
Arrangementen
4.
Toekomstbestendigheid
5.
Samenwerking
5.
Zelfwerkzaamheid
5.
Onderscheidend vermogen
6.
Duurzaamheid
6.
Gezonde financiën
6.
Inbedding in vitale structuren
7.
Toegankelijkheid
7.
Noodzaak gemeentelijke bijdrage/afbreukrisico 15
BIJLAGE: Bevolkingssamenstelling en sportparticipatie 100% 90% 80%
5,8%
6,9%
9,1%
10,2%
11,2%
17,9%
19,1%
19,4%
20,7%
20,8%
70% 54,1%
40%
50,0% 30,0%
53,1%
51,0%
48,6%
47,1%
20,0% 10,0%
30%
0,0%
20% 10%
60,0% 40,0%
60% 50%
Lid van sportvereniging 2022
22,2%
20,9%
20,5%
20,5%
21,0%
2020
2025
2030
2035
2040
0 tot 10
10 tot 25
20 - 64 jr
65 - 79 jr
45 tot 65
65plus
Totaal
Lid van sportvereniging 2022 Heerde
0% 0-19 jr
25 tot 45
Lid van sportvereniging 2022 Nederland
80 +
Ongeorganiseerde sporter 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0% Fitness
Hardlopen Heerde
Wandelen
Wielrennen
Nederland 16
BIJLAGE: Bezetting sport- en gymzaal Sportzaal Wapenveld 100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% Dag
Avond
Dag
Zaal A
100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0%
Avond
Dag
Avond
Zaaal & Podium
Avond
Dag
Zaal A
Gymzaal Rhijnsberg 100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0%
Dag
100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0%
100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0%
Zaal B
Gymzaal den Noord
Turnhal
Faberhal
Gymzaal De Heerd
Avond Zaal A
Avond Zaal A
Zaal B
100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0% Dag
Dag
Avond
Speellokaal CBS De Lichtbron 100,0% 90,0% 80,0% 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% 0,0%
Dag
Avond Zaal A
Dag
Avond Zaal A 17
BIJLAGE: Behoefte en aanbod voetbal & tennis
18
BIJLAGE: Benchmark vitaliteit en zelfredzaamheid gemeente Heerde Vitaliteit en zelfredzaamheid gemeente Heerde in vergelijking met vergelijkbare gemeenten met het karakter ‘weinig stedelijk’.
19
BIJLAGE: Staat van de verenigingen Oordeel verenigingen over: Ongunstig Capaciteit sportvelden
Gunstig
Technische kwaliteit accommodatie
(Multi)functionaliteit accommodatie
Het gros voldoet aan dit oordeel, een enkele uitzondering daargelaten.
20
BIJLAGE: Toekomstverwachting verenigingen Daling
Stijging
Aantal leden
Bestuurlijk kader
Vrijwilligers
▪ In Heerde en Veessen is het globale beeld dat het aantal leden stabiel blijft ▪ In Wapenveld geeft het gros van de verenigingen aan een groei te verwachten
▪ Twee verenigingen verwachten een stijging ▪ Bij alle andere verenigingen is de gemiddelde verwachting dat het stabiel blijft of licht daalt
▪ Bij voetbal en atletiek is de gemiddelde verwachting een daling ▪ Bij alle andere type verenigingen is de gemiddelde verwachting dat het stabiel blijft
Vrijwel alle verenigingen kijken positief naar het invulling geven aan een breed maatschappelijke aanbod. Denk aan: ▪ Programma voor senioren ▪ Aanbod voor mensen met een beperking ▪ Samenwerking met het onderwijs ▪ Ruimte voor ontmoeting bij de club ▪ et cetera.
21
BIJLAGE: Oordeel beheerstichtingen over ‘hun’ accommodatie Ongunstig
Gunstig
De Heerd Gebruik en bezetting
Technische kwaliteit accommodatie
(Multi)functionaliteit accommodatie
Technische kwaliteit accommodatie
(Multi)functionaliteit accommodatie
Technische kwaliteit accommodatie
(Multi)functionaliteit accommodatie
Huidige Hof van Cramer Gebruik en bezetting
De Rhijnsberg Gebruik en bezetting
22