Raadsvoorstel Vaststellen Programma Heemstede Duurzaam 2025 2030.pdf

Raadsbesluit Raadsvergadering: 2 oktober 2025

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1320247 : Ruimtelijk Beleid Heemstede : A.H.A. Grummel : Actief openbaar

Onderwerp Vaststellen Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030

Kernboodschap De raad stelt het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 vast, waarin de aanpak is uitgewerkt voor de duurzaamheidsopgaven waar Heemstede de komende jaren voor staat. Het programma beschrijft de ambities en acties van de gemeente en hoe we de voortgang volgen. Dit programma vormt de opvolger van de Nota Duurzaam Heemstede 2020–2024.

Besluit B&W 1. De raad voor te stellen het Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030 vast te stellen. 2. Het voorstel voor te leggen aan de commissie Ruimte om advies te geven aan de raad (A-stuk).

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 augustus 2025

Besluit: 1. Het Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030 vast te stellen. De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 1 van 8

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader Het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 is gebaseerd op een breed juridisch en beleidsmatig fundament. Internationaal leggen het Klimaatakkoord van Parijs en de EU Green Deal verplichtingen op aan de opgaven. Nationaal zijn onder andere de Klimaatwet, de Omgevingswet, het Klimaatakkoord, het Nationaal biodiversiteitsstrategie & Actieplan 2023-2030, het Nationaal Grondstoffenakkoord en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie van belang. Regionaal sluit het programma aan op onder meer de Regionale Energiestrategie (RES), Zuid-Kennemer Agenda 2023 en het Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP). Lokaal is er aansluiting op bestaande beleidsstukken zoals het Groenbeleidsplan, de Ontwerp-Omgevingsvisie, het Programma Water, het Energiepact en het Actieplan MVOI. Het volledige overzicht van alle relevante kaders staat beschreven in hoofdstuk één tot en met vier van het Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030.

Bevoegdheid De raad is bevoegd tot het vaststellen van dit programma op grond van artikel 147 van de Gemeentewet. Op basis van dit artikel stelt de gemeenteraad verordeningen en beleidskaders vast voor het gemeentelijk beleid.

Bestuurlijke achtergrond Heemstede staat – net als andere overheden – voor de opgave om te voldoen aan landelijke en internationale klimaatdoelen en wetgeving. Deze doelen en verplichtingen zijn in de afgelopen jaren al vertaald naar diverse lokale beleidsstukken, zoals het Groenbeleidsplan, de OntwerpOmgevingsvisie, het Programma Water en het Energiepact. Duurzaam denken en doen is daarmee geen vrijblijvende ambitie meer, maar een wettelijke, maatschappelijke en bestuurlijke noodzaak. Het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 bundelt de bestaande afspraken en beleidsmatige keuzes en geeft daar samenhang en richting aan. Het programma is de opvolger van de Nota Heemstede Duurzaam 2020–2024. Bij het opstellen van dit programma is het advies van de commissie Middelen (maart 2024) meegenomen. De commissie vroeg onder andere om: • impactvolle projecten te benoemen; • duidelijke focus aan te brengen; • en projecten SMART te maken: concreet, meetbaar en onderbouwd. Deze input is verwerkt in de verdere uitwerking van het programma, waarbij ook de bredere gemeenteraad is betrokken via een presentatie over de conceptinhoud en de mogelijkheid om wensen en bedenkingen mee te geven.

Daarnaast is gebruikgemaakt van de inhoudelijke inbreng van de Denktank Heemstede Duurzaam (DHD), een groep onafhankelijke inwoners met brede duurzaamheidskennis die heeft meegedacht over de invulling en richting van het programma.

pagina 2 van 8

Motivering De raad wordt gevraagd het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 vast te stellen. Dit programma vormt een vervolg op de Nota Heemstede Duurzaam 2020–2024 en bepaalt de koers en inzet van de gemeente op duurzaamheid voor de komende jaren. In vergelijking met het vorige duurzaamheidsbeleid is dit programma vernieuwend, om de volgende redenen: • Focus op versnelling en impact In plaats van een opsomming van duurzaamheidsactiviteiten die al onderdeel zijn van vastgesteld beleid (zoals onze isolatieaanpak of de ondersteuning van energiecoaches), markeert dit programma per duurzaamheidsthema een aantal projecten waarmee we willen versnellen. Dit zijn projecten die bovenop de uitvoering van het bestaande beleid komen en een grote impact hebben. Deze focus is nodig om de duurzaamheidsdoelen voor 2030 en 2050 alsnog te behalen. Uit de meest recente duurzaamheidsmonitor (2023) blijkt namelijk dat we deze doelen met het huidige tempo niet gaan halen. • Monitoren, sturen en duurzaamheid verankeren In dit programma richten we ons nadrukkelijk op de uitvoering van onze ambities. Enerzijds doen we dat door te investeren in betere monitoring, zodat we op basis daarvan kunnen rapporteren en gerichter kunnen sturen op onze duurzaamheidsinzet. Denk hierbij aan het integreren van duurzaamheidsrapportages in de planning en control cyclus van de gemeente (P&C-cyclus).

Anderzijds zetten we in op het stevig verankeren van duurzaamheid binnen de organisatie. Omdat duurzaamheid alle gemeentelijke domeinen raakt, werken we de komende jaren toe naar een organisatie waarin duurzaam denken en doen de norm is in al het gemeentelijk handelen. • Samenwerking en communicatie essentieel We kunnen onze duurzaamheidsdoelen niet alleen realiseren met de inzet van de gemeente; hiervoor is ook de bijdrage van inwoners, ondernemers en organisaties nodig. Op veel onderdelen, zoals energiegebruik in woningen en mobiliteitskeuzes, heeft de gemeente beperkte directe invloed. Daarom bevat het programma een apart communicatieplan waarmee we gerichte, toegankelijke en activerende communicatie inzetten om inwoners en ondernemers te informeren en te stimuleren tot duurzame keuzes, en zo samen de duurzaamheidsdoelen te behalen.

Argumenten De onderstaande argumentatie onderbouwt enerzijds de noodzaak van een duurzaamheidsprogramma, en anderzijds de keuze voor de specifieke invulling van het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 zoals die nu aan de raad wordt voorgelegd. 1. Verduurzaming is een wettelijke opgave Inzetten op een duurzamer Heemstede is een wettelijke en bestuurlijke opgave, geen vrijblijvende ambitie. De Klimaatwet en het Klimaatakkoord leggen een duidelijke verplichting op om de uitstoot van broeikasgassen drastisch te reduceren. Tegelijkertijd verplicht de Omgevingswet gemeenten om te zorgen voor een klimaatbestendige en gezonde leefomgeving, waarin ook ruimte is voor natuur en biodiversiteit. Via het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, de Wet natuurbescherming en Europese kaders zoals de EU Green Deal en de Biodiversiteitsstrategie 2030, wordt ook inzet op klimaatadaptatie en pagina 3 van 8

natuurherstel gevraagd. Dit programma biedt de lokale uitwerking van die gezamenlijke, wettelijke opgaven. 2. Concreet, meetbaar en met focus Dit duurzaamheidsprogramma is de opvolger van de Nota Heemstede Duurzaam 2020–2024. In maart 2024 sprak de commissie Middelen de wens uit dat het vervolg op deze nota een SMART-programma zou zijn: concreet, meetbaar en met focus. Aan die wens wordt invulling gegeven. In plaats van een brede verzameling duurzaamheidsactiviteiten richt dit programma zich op een beperkt aantal versnellingsprojecten met grotere impact, voorzien van helder geformuleerde en onderbouwde doelstellingen. 3. Beperkte (extra) kosten voor de gemeente Het duurzaamheidsprogramma is grotendeels uitvoerbaar binnen bestaande financiële kaders. Voor veel onderdelen van het programma kunnen we gebruikmaken van reeds beschikbare provinciale en rijksmiddelen, zoals diverse SPUK-regelingen, waaronder de CDOKE-regeling voor klimaat- en energiebeleid. Daarnaast zijn projecten binnen het thema energietransitie, zoals de Zonneparking Groenendaal, te realiseren via het eerder vastgestelde Energiepact. Alleen voor enkele versnellingsprojecten zijn aanvullende, beperkte financiële middelen nodig. Deze worden gedekt uit het jaarlijkse budget van € 58.000 voor duurzaamheid. De inzet van deze middelen is toegelicht in de financiële paragraaf van dit besluit en in het programma zelf. 4.

Aandacht voor sturing en borging Met dit programma zet de gemeente een belangrijke stap in de verdere professionalisering van haar duurzaamheidsbeleid. Nieuw is de nadrukkelijke inzet op monitoring, sturing en rapportage: per thema worden meetbare doelen geformuleerd, waarmee we structureel kunnen volgen wat de voortgang is, en gericht kunnen bijsturen waar nodig. Deze aanpak versterkt de bestuurlijke én ambtelijke verantwoording en maakt duurzaamheid tot een vast onderdeel van de gemeentelijke planning- en controlcyclus. Tegelijkertijd werken we met dit programma aan een betere borging van duurzaamheid binnen de organisatie. Door werkwijzen, instrumenten en verantwoordelijkheden structureel in te bedden, wordt duurzaamheid geen afzonderlijk beleidsterrein meer, maar een vanzelfsprekend onderdeel van álle gemeentelijke projecten, processen en besluitvorming. 5. Integraal programma voor een complexe opgave Het werken aan een duurzamer Heemstede is geen losstaand beleidsveld, maar een organisatiebrede, en daarmee complexe opgave. Verduurzaming raakt vrijwel alle gemeentelijke domeinen. Dit programma brengt ambities, activiteiten en verantwoordelijkheden uit verschillende beleidsvelden samen tot één samenhangend geheel. 6.

Sterke communicatie is noodzakelijk Als gemeente hebben wij slechts beperkte directe invloed op de verduurzaming van Heemstede, omdat veel duurzaamheidswinst te behalen is op privaat terrein. Daarom is het essentieel dat ook inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zich (blijven) inzetten voor een duurzaam Heemstede. Om hen goed te informeren, te activeren en te pagina 4 van 8

betrekken, bevat dit programma een strategisch communicatieplan dat gericht is op het vergroten van bewustwording, het stimuleren van gedrag en het versterken van participatie.

Kanttekeningen, risico’s en beheersmaatregelen 1. Afhankelijk van externe duurzaamheidsinspanning Zoals eerder aangegeven, heeft de gemeente beperkte directe invloed op de verduurzaming van Heemstede, omdat de meeste duurzaamheidswinst juist te behalen is binnen het particuliere eigendom van inwoners en bedrijven. Om onze doelen te bereiken, zijn we dan ook afhankelijk van de inzet van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Beheersmaatregel: Binnen het programma is veel aandacht voor het activeren van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om bij te dragen aan de verduurzaming van Heemstede. Dit sluit aan bij de bestaande communicatiemiddelen van Heemstede Duurzaam. We doen dit onder andere via concrete ondersteuning, zoals energiecoaches en subsidies, en via het strategisch communicatieplan dat onderdeel is van het duurzaamheidsprogramma. Dit plan richt zich op bewustwording, gedragsverandering en betrokkenheid. Zo versterken we de duurzaamheidsinzet van externe partijen en verkleinen we het risico dat een gebrek aan inzet van buiten de organisatie leidt tot het niet behalen van onze duurzaamheidsdoelen. 2. Beperkte sturingsinformatie voor monitoring en rapportering Niet voor alle duurzaamheidsthema’s en -projecten zijn op dit moment al meetbare indicatoren of structurele monitoring beschikbaar.

Hierdoor ontbreekt bij sommige onderdelen van het programma een nulmeting of inzicht in de verwachte opbrengst. Dit maakt het lastiger om gericht te sturen en verantwoording af te leggen. Beheersmaatregel: Het programma zet sterk in op verdere uitbouw van monitoring en rapportage, zodat op termijn op zoveel mogelijk thema’s en projecten concreet kan worden gestuurd en verantwoord. Voor het thema Ecologie en klimaatadaptatie is dit ook als versnellingsproject opgenomen in het programma. Vervolgens verschijnt de eerstvolgende en meer uitgebreide duurzaamheidsmonitor eind 2025.

Duurzaamheid Dit raadsbesluit betreft de vaststelling van het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030. Aangezien het programma volledig gericht is op het realiseren van de duurzaamheidsambities van de gemeente, vormt het programma zelf in zijn geheel het antwoord op de duurzaamheidsverantwoording die normaal via deze paragraaf plaatsvindt.

Financiën Een groot deel van de financiering van het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 komt van het Rijk en de provincie. Dit zijn subsidies en specifieke uitkeringen (zoals SPUK’s) met een duidelijk omschreven bestedingsdoel, bijvoorbeeld voor woningisolatie of het versterken van onze pagina 5 van 8

uitvoeringscapaciteit. Voor deze middelen is vooraf bepaald waar ze aan besteed moeten worden; de gemeente heeft hierin dus beperkte speelruimte. Daarnaast zijn er twee gemeentelijke budgetten waar we wél zelf over kunnen beslissen. Het gaat om het jaarlijkse exploitatiebudget van het programma en de bestemmingsreserve uit het Energiepact. Binnen de kaders van het programma bepaalt de raad zelf hoe deze middelen worden ingezet. Hieronder staat een samenvatting van de beschikbare middelen en de wijze waarop deze worden ingezet. Een uitgebreide toelichting op de middelen van rijk en provincie is opgenomen in hoofdstuk 7.2 van het Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030. De gemeentelijke budgetten worden nader toegelicht in hoofdstuk 7.3. Deze zijn te vinden in het programma die als bijlage 1 bij dit raadsbesluit is gevoegd. Subsidies en specifieke uitkeringen van rijksoverheid en provincie • De Tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie (CDOKE) is tot op heden een specifieke uitkering (SPUK) van de rijksoverheid. Deze wordt ingezet voor met name capaciteit conform de regels van deze SPUK. Er wordt tenminste één keer per jaar verantwoording afgelegd volgens de Single information Single audit (SiSa) methodiek. Dit betekent jaarlijks een eenmalige informatieverstrekking en eenmalige accountantscontrole.

Deze verantwoording hoort als bijlage bij de jaarstukken van de gemeente. •

De Lokale Aanpak Isolatie (LAI) is een SPUK van de rijksoverheid die loopt tot eind 2028. De derde tranche voor deze SPUK is in juni 2025 aangevraagd. Verwacht wordt dat voor de eerste tot en met de derde tranche in totaal circa € 1,5 miljoen aan de gemeente wordt uitgekeerd. Ook deze SPUK wordt jaarlijks bij de jaarstukken verantwoord volgens de SiSa methode. De raad heeft ingestemd met de subsidieregeling Lokale Aanpak Isolatie. Hiermee ontvangen inwoners met een kleine(re) beurs een subsidie van respectievelijk € 5.000 of € 1.500 om hun woning te isoleren. Ook voor de tweede en derde tranche wordt ingezet voor de inwoners die zelf minder middelen beschikbaar hebben om hun woning goed te isoleren. Hiervoor wordt een plan van aanpak voorgelegd aan het college eind 2025.

•

Het Energiebesparingsprogramma (EBP) is een subsidie van de provincie Noord-Holland voor de periode 2023-2026, met een totaalbedrag van € 128.000. Deze subsidie mag worden besteed aan het verplichte energieloket, de energiecoaches voor huurders en huiseigenaren, een aanpak voor VvE’s en communicatie voor deze onderwerpen. Ieder jaar wordt de besteding van deze subsidie verantwoord aan de provincie Noord-Holland. De gemeente moet 50% co-financieren en dat wordt gedekt uit het exploitatiebudget Heemstede Duurzaam. Als niet de gehele subsidie kan worden ingezet binnen de gestelde kaders en/of binnen de looptijd dan keert de provincie het bedrag niet uit. Voor de jaren 2023 en 2024 is ruim € 56.000 gevraagd aan de provincie Noord-Holland. Verwacht wordt in de jaren 2025 en 2026 dat de rest van de subsidie wordt besteed.

•

Tenslotte kunnen we aanspraak maken op de subsidie voor het Soortenmanagementplan (SMP) en voor de compensatiemaatregelen die genomen moeten worden ter bescherming van vleermuizen en huismussen bij de gemeentelijke isolatie-aanpak. De provincie NoordHolland verstrekt aan alle gemeenten een vooraf bepaald subsidiebedrag voor het opstellen pagina 6 van 8

van het Soortenmanagementplan. Dit is een verplichting voor alle gemeenten in het kader van de Wet Natuurbescherming. De gemeente Heemstede heeft voor het opstellen van het Soortenmanagementplan € 166.000 ontvangen en voor de compensatiemaatregelen is een subsidiebedrag van € 25.000 aangevraagd, maar nog niet ontvangen. De overige kosten voor het opstellen van het Soortenmanagementplan en de compensatiemaatregelen mogen worden gedekt uit de CDOKE-middelen. Gemeentelijke budgetten • De Bestemmingsreserve Energietransitie (Energiepact Heemstede) is eind 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Dit is een bestemmingsreserve van in totaal € 4,4 miljoen. Van dit bedrag is inmiddels een subsidie voor verduurzamen van scholen in Heemstede uitgeven van € 300.000. In mei 2025 heeft de raad het besluit Zonneparking Sportpark Groenendaal genomen. Het bedrag van € 1,1 miljoen wordt onttrokken uit deze bestemmingsreserve. Daarnaast is in mei 2025 het besluit vastgesteld voor het versneld verduurzamen van Het Oude Slot voor € 295.000. Dat betekent dat nog € 2,7 miljoen resteert in deze bestemmingsreserve. In het Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030 zijn plannen opgenomen waarmee we aanspraak willen maken op dit resterende bedrag. •

Tot slot is er voor het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 een jaarlijks exploitatiebudget van € 58.000 beschikbaar, voor een periode van zes jaar. Dit bedrag wordt jaarlijks toegevoegd aan een bestemmingsreserve en ingezet voor de vier duurzaamheidsthema’s uit het programma en voor de communicatie-inzet. In het programma, zoals opgenomen in de bijlage, staat in het hoofdstuk Financiën de specifieke verdeling en inzet van dit budget.

Samenwerking en communicatie Samenwerking Het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 is in brede samenwerking tot stand gekomen. Het kan een co-creatie met de Denktank Heemstede Duurzaam (DHD) genoemd worden, een groep onafhankelijke inwoners met brede duurzaamheidskennis, die vanaf het begin actief heeft meegedacht over de invulling en richting van het programma. Binnen de organisatie is de inhoud, zoals gebruikelijk, afgestemd met de relevante beleidsterreinen. Het college was gedurende het hele traject nauw betrokken, zowel individueel als gezamenlijk, wat zorgt voor een stevige bestuurlijke basis. Ook de raad is betrokken via een presentatie over de conceptinhoud, met de mogelijkheid om wensen en bedenkingen mee te geven. Communicatie De communicatie over het Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 richt zich zowel op de interne organisatie als op de buitenwereld. Interne communicatie is essentieel, omdat het programma meerdere beleidsvelden raakt. Bovendien zijn belangrijke uitgangspunten van het programma dat we meer aandacht gaan geven aan het sturen en monitoren van onze duurzaamheidsinzet, en dat we duurzaam denken en doen stevig gaan verankeren in de organisatie. Het programma heeft daarmee grote impact op de organisatie, en daarom is het belangrijk om duidelijk te maken wat dit programma betekent voor medewerkers – nu pagina 7 van 8

en in de toekomst. De precieze invulling van de communicatie wordt afgestemd met het Team Communicatie. Hoewel het programma hoofdzakelijk gericht is op de interne organisatie, wordt ook externe communicatie ingezet om inwoners en partners te informeren en te inspireren. Zo vergroten we het draagvlak en laten we zien hoe de gemeente zelf het goede voorbeeld geeft.

Planning/uitvoering De naam Programma Heemstede Duurzaam 2025–2030 zegt het al: de looptijd bedraagt zes jaar, van 2025 tot en met 2030. Deze periode is gekozen omdat 2030 in nationaal en internationaal verband een belangrijk ijkpunt is voor het behalen van klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Deze ambitie hebben we ook lokaal overgenomen. Voor de planning en looptijd van specifieke projecten en tijdsgebonden activiteiten binnen het programma verwijzen we naar het programma zelf (zie bijlage). De planning van de besluitvorming is weergegeven in onderstaand schema. Fase & Besluitvorming Besluit B&W Besluit raad

Jan

Feb

Mrt

Apr

Bijlagen 1. Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030

pagina 8 van 8

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

19 2

Nov

Dec