Raadsvoorstel Participatieverordening Heemstede 2026.pdf

Raadsbesluit Raadsvergadering: 5 februari 2026

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1349095 : Team HRM : A.H.A. Grummel : Actief openbaar

Onderwerp Participatieverordening Heemstede 2026

Kernboodschap Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Gemeenten zijn verplicht binnen twee jaar hun inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft hiervoor een modelparticipatieverordening opgesteld. Voor Heemstede vormt het bestaande participatiebeleid ‘Versterken lokale democratie’, samen met het VNG-model, de inhoudelijke en juridische basis van deze nieuwe verordening. De participatieverordening legt vast wat inwoners van de gemeente mogen verwachten bij participatie en hoe de gemeente dit organiseert. De nieuwe verordening vervangt daarmee de Inspraakverordening uit 2005 en is een juridische verankering van het participatiebeleid.

Besluit B&W 1. De raad voor te stellen om de ‘Participatieverordening Heemstede 2026’ vast te stellen; 2. Het voorstel voor te leggen aan de commissie Samenleving om advies te geven aan de raad

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 9 december 2025

Besluit:

1. De ‘participatieverordening Heemstede 2026’ vast te stellen. pagina 1 van 6

De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 2 van 6

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader Inspraakverordening (raadsbesluit 24 november 2005) Beleid Versterken lokale democratie (raadsbesluit 30 november 2023) Wet versterking participatie op decentraal niveau (inwerkingtreding 1 jan 2025)

Bevoegdheid De raad is bevoegd tot het nemen van dit besluit op grond van de Gemeentewet, Hoofdstuk IX (artikel 147-159).

Bestuurlijke achtergrond In november 2023 stelde de raad het beleid ‘Versterken lokale democratie’ vast. Hierin staat hoe we in Heemstede vormgeven aan participatie en het samenspel tussen gemeente en inwoners. Dit beleid vormt de inhoudelijke basis voor de participatieverordening. Eind 2024 publiceerde de VNG een modelparticipatieverordening die gemeenten ondersteunt bij de vertaling van beleid naar juridisch kader. Op basis van zowel dit model als het Heemsteedse beleid is de Participatieverordening Heemstede opgesteld. De participatieverordening vervangt de huidige Inspraakverordening uit 2005.

Motivering Gemeente Heemstede vindt een goede samenwerking tussen gemeente en inwoners belangrijk. De gemeente geeft hier sinds 2018 vorm aan door onder andere budgetten voor inwonersinitiatieven aan te bieden, participatiebeleid vast te stellen, medewerkers te trainen en te experimenteren met nieuwe vormen van democratie. Ook de landelijke overheid ziet graag dat gemeenten de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid vergroten. Daarom is de ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ op 1 januari 2025 in werking getreden. Deze wet stimuleert gemeenten om na te denken over (de kaders voor) participatie en verplicht gemeenten dit juridisch te verankeren. In Heemstede ligt de inhoudelijke basis hiervoor in het bestaande beleid ‘Versterken Lokale democratie’. De ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ biedt de kans om dit beleid ook juridisch te verankeren en daarmee verder te versterken. Een verplichte vernieuwing in de verordening ten opzichte van het huidige beleid, is de wettelijke opname van het uitdaagrecht. Dit recht maakt het mogelijk dat inwoners taken van de gemeente overnemen, als zij denken die beter of efficiënter te kunnen uitvoeren – bijvoorbeeld het beheer van een stuk openbaar groen. De verordening beschrijft de procedure en voorwaarden voor het gebruik van dit recht.

pagina 3 van 6

Argumenten Door de ‘Participatieverordening Heemstede’ nu vast te stellen voldoet Heemstede aan de wettelijke verplichting Gemeenten zijn op grond van de ‘Wet versterking participatie op decentraal niveau’ verplicht binnen twee jaar na 1 januari 2025 een participatieverordening vast te stellen. Met dit besluit voldoet Heemstede tijdig aan deze plicht. Het huidige beleid ‘Versterken lokale democratie’ vormt een goede basis voor de participatieverordening Het meest recent vastgestelde participatiebeleid is het beleid ‘Versterken lokale democratie’. Dit beleid is eind 2023 vastgesteld en vormde een aanscherping (op basis van praktijkervaringen) van het eerdere participatiebeleid uit 2020. De aanscherping zat met name in het duidelijker vormgeven van het proces in de vorm van een stappenplan en het duidelijker formuleren van de ruimte voor participatie. In de afgelopen twee jaar is gewerkt met dit aangescherpte participatiebeleid. Zo is er geëxperimenteerd met nieuwe vormen van democratie in de vorm van het burgerberaad en het gebruik van het tramhuisje door inwoners. Daarnaast is bij projecten gewerkt volgens het nieuwe beleid in de vorm van vooraf vastgestelde participatieplannen.

De ervaring is dat het principe van het vooraf opstellen van een duidelijk kader voor participatie, ervoor zorgt dat meteen bij de start helder is waar de participatie over gaat en wie welke rol in het proces heeft. Deze werkwijze sluit aan bij de uitgangspunten van de omgevingswet. Uitdaging hierbij blijft altijd om het participatieplan zo duidelijk mogelijk op te stellen en vervolgens ook in overeenstemming met dat plan uit te voeren. Het beleid biedt handvatten voor zowel de inhoud van het participatieplan als het proces, maar uiteindelijk hangt het de werking af van een juiste uitvoering van het beleid. Dat vraagt iets van alle betrokkenen in het gehele proces van een project. We zien dat de opgedane ervaringen niet vragen om wijzigingen aan het beleid, maar wel om continue aandacht voor de juiste uitvoering ván het beleid. De ‘Participatieverordening Heemstede’ en het beleid ‘Versterken lokale democratie’ vullen elkaar aan en versterken elkaar De ‘Participatieverordening Heemstede’ is opgesteld op basis van het Beleid Versterken lokale democratie en de modelverordening van de VNG. Daarmee combineert Heemstede lokale uitgangspunten met landelijke uniformiteit. In de participatieverordening staan op hoofdlijnen de juridische kaders voor participatie. De participatieverordening is geen vervanging van het beleid.

De verordening gaat namelijk vooral over wat inwoners van de gemeente mogen verwachten als het om participatie gaat, terwijl het beleid ook ingaat op wat er van initiatiefnemers wordt verwacht. Daarnaast geeft het beleid meer informatie over bijvoorbeeld de visie op participatie, het democratisch samenspel en de stappen van een participatieplan in het bestuurlijke proces. Beide documenten blijven daarom naast elkaar bestaan en vullen elkaar aan. De ‘Participatieverordening Heemstede’ biedt heldere kaders voor het uitdaagrecht In de participatieverordening moet verplicht iets worden opgenomen over het uitdaagrecht. Dit nieuwe instrument stimuleert eigenaarschap en samenwerking in de lokale gemeenschap. Inwoners krijgen de mogelijkheid om een taak van de gemeente over te nemen als zij denken dit beter of efficiënter te kunnen doen. Omdat het gaat over het overnemen van een publieke taak van de gemeente, is het belangrijk om hier duidelijke afspraken over te maken. Bijvoorbeeld over pagina 4 van 6

onderwerpen die niet in aanmerking komen voor het uitdaagrecht en over rollen en verantwoordelijkheden. Op basis van de modelverordening en voorbeelden van andere gemeenten die al ervaring hebben met het uitdaagrecht, zijn de kaders voor Heemstede opgesteld. De kaders zien er op toe dat een verzoek om uitdaagrecht voldoende onderbouwd is, zodat de goede uitvoering van de gemeentelijke taak gewaarborgd blijft. Zo moet een verzoeker aannemelijk maken dat hij of zij de prestatie kan leveren, aantonen dat hij of zij een sterke connectie heeft met het gebied waar de taak wordt uitgevoerd en inzicht geven hoe de kwaliteit en uitvoering op lange termijn gewaarborgd blijft.

Kanttekeningen, risico’s en beheersmaatregelen De participatieverordening is een ingewikkeld juridisch document Doordat de participatieverordening op een bepaalde manier moet worden geschreven en opgebouwd, is het een ingewikkeld juridisch document. Omdat het wel belangrijk is dat alle inwoners in Heemstede weten hoe we in Heemstede omgaan met participatie, zorgen we voor een toegankelijke uitleg op de gemeentelijke website en in participatieplannen per project. Het goed vormgeven van participatieprocessen vraagt meer dan alleen een participatieverordening en beleid Zoals in het beleid ‘Versterken lokale democratie’ is opgenomen hebben we allemaal (inwoners, gemeenteraad, college van B&W en ambtenaren) een rol in het samenspel van onze lokale democratie. In beleid en verordening zijn de kaders opgenomen die helpen participatieprocessen goed vorm te geven. Maar het is aan ons allemaal om binnen deze kaders op de juiste manier invulling te geven aan onze rol, zodat de processen in de praktijk inderdaad goed verlopen. Voor de ambtelijke organisatie betekent dit onder andere dat participatie blijvende aandacht en vaardigheden vraagt. Daarom worden medewerkers hierbij ondersteund in de vorm van advies en trainingen.

Duurzaamheid Niet van toepassing.

Financiën Aan dit besluit zijn geen financiële consequenties verbonden.

Samenwerking en communicatie Het oorspronkelijke participatiebeleid uit 2020 is participatief tot stand gekomen en heeft zich op basis van praktijkervaringen ontwikkeld tot het beleid Versterken lokale democratie, dat vervolgens de basis vormt voor de ‘Participatieverordening Heemstede’. Beleid en verordening vormen samen het kader voor participatie in Heemstede. Na vaststelling wordt de verordening gepubliceerd en toegelicht via de website.

pagina 5 van 6

Planning/uitvoering Na vaststelling van de verordening treedt deze per 1 maart 2026 in werking. De verordening is niet van toepassing op trajecten die al lopen vóór de datum van inwerkingtreding.

Bijlage(n) 1. 2. 3. 4.

Participatieverordening Heemstede 2026 Toelichting participatieverordening Heemstede 2026 Beleid Versterken lokale democratie Inspraakverordening Heemstede 2005

pagina 6 van 6