Raadsvoorstel Ontwerp GR Jeugdregio Zuid-Kennermerland en IJmond

Raadsbesluit Raadsvergadering: 25 juni 2026

Zaaknummer Team Portefeuillehouder Openbaarheid

: 1371668 : Welzijnszaken Heemstede : S.A. Meerhoff : Actief openbaar

Onderwerp Ontwerp ‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ en zienswijzemogelijkheid gemeenteraad

Kernboodschap De zeven gemeenten in Zuid-Kennemerland en IJmond werken al meerdere jaren samen aan de organisatie van specialistische jeugdzorg. Met de vaststelling van het ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ zetten de colleges een volgende stap in het juridisch en bestuurlijk verankeren van deze samenwerking in een gemeenschappelijke regeling.

Besluit B&W 1. Kennis te nemen van het ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke regeling Jeugdregio ZuidKennemerland en IJmond’; 2. De raad voor te stellen een positieve zienswijze af te geven over het ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ met aandacht voor het genoemde risico dat de inrichtingskosten van de GR Jeugd nog onzeker zijn; 3. Het voorstel voor te leggen aan de commissie Samenleving om advies te geven aan de raad.

Besluit raad De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 mei 2026 pagina 1 van 9

Besluit: 1. Een positieve zienswijze te geven over het ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ en de aandachtspunten vanuit de raad voor de definitieve GR Jeugd mee te geven aan het college; 2. Het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond dienovereenkomstig te berichten.

De raad voornoemd,

de griffier,

de voorzitter,

K. Millenaar

F. Binnendijk

pagina 2 van 9

Wettelijke grondslag Juridisch en beleidskader •

Wet gemeenschappelijke regelingen

•

Gemeentewet

•

Jeugdwet

•

Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg

• •

Regiovisie Jeugdhulp Zuid-Kennemerland en IJmond Nota verbonden partijen Heemstede 2025

Bevoegdheid Het college is bevoegd tot het treffen van een gemeenschappelijke regeling op grond van artikel 160, eerste lid, onder e, van de Gemeentewet. Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), in het bijzonder artikel 1, eerste tot en met het vierde lid, en artikel 35, wordt de raad voorafgaand aan het aangaan van een regeling in de gelegenheid gesteld zijn zienswijze kenbaar te maken over een ontwerpregeling. De zienswijzetermijn bedraagt acht weken. De raad kan binnen deze termijn een zienswijze geven op het ontwerp van de gemeenschappelijke regeling. Na verwerking van de zienswijzen van alle zeven raden wordt de definitieve regeling in het najaar opnieuw voorgelegd en vraagt het college de raad toestemming voor het treffen van de gemeenschappelijke regeling (artikel 1, derde en vierde lid van de Wet gemeenschappelijke regelingen).

Bestuurlijke achtergrond Op 17 februari 2026 heeft het college het principebesluit genomen om een gemeenschappelijke regeling te treffen in de vorm van een openbaar lichaam. Alle zeven colleges in de regio ZuidKennemerland en IJmond (hierna: ZKIJ) hebben dit principebesluit genomen. Op basis hiervan is een ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ opgesteld.

Motivering De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg verplicht gemeenten om jeugdzorg1 regionaal te organiseren via een gemeenschappelijke regeling (hierna: GR), vanaf 1 januari 2027. Het college stelt

1 Zijnde specialistische jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering

pagina 3 van 9

het ontwerp van de regeling vast en stelt daarbij de raad in de gelegenheid een zienswijze naar voren te brengen bij het college. De ontwerpregeling geeft uitvoering aan deze wettelijke verplichting. Naast de wettelijke noodzaak is regionale samenwerking ook inhoudelijk nodig: de complexiteit van specialistische jeugdzorg, de schaarste aan aanbieders en de schaal waarop contractering, kwaliteitsontwikkeling en monitoring plaatsvinden maken dat individuele gemeenten deze opgave niet meer zelfstandig kunnen organiseren. Regionale samenwerking draagt bij aan stabiliteit in het stelsel, continuïteit voor jeugdigen en gezinnen en betere sturing op beschikbaarheid en kwaliteit. De ontwerpregeling is het resultaat van een intensief samenwerkings- en voorbereidingstraject met de zeven gemeenten, juridische toetsing en ambtelijke en bestuurlijke afstemming. Het openbaar lichaam wordt verantwoordelijk voor de regionale inkoop en het contractmanagement van specialistische jeugdhulp, zorgadministratie, monitoring en de organisatie van regionale expertteams. De regeling is gebaseerd op delegatie: colleges dragen bevoegdheden voor deze taken over aan het Algemeen Bestuur, dat deze uitoefent binnen door de colleges en raden gestelde kaders. De gemeenten in Zuid-Kennemerland en IJmond werken al sinds 2015 samen op het gebied van jeugdzorg.

De inkoop vindt gezamenlijk plaats en de gemeenten werken vanuit een regionaal gedragen programmastructuur aan de doorontwikkeling van de samenwerking. De nieuwe GR formaliseert deze samenwerking en zorgt voor een duidelijke juridische en bestuurlijke verankering. Met de vaststelling van de ontwerpregeling zet het college de volgende stap richting een operationele gemeenschappelijke regeling per 1 januari 2027. Na vaststelling door alle zeven colleges start de zienswijzetermijn voor de raden, waarbij zij binnen een termijn van acht weken bij de colleges hun zienswijzen ten aanzien van het ontwerp van de regeling naar voren kunnen brengen. Na verwerking van de zienswijzen volgt de definitieve regeling in het najaar. De oprichting van de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland IJmond (GR Jeugdregio ZKIJ) maakt het mogelijk om specialistische jeugdzorg regionaal te organiseren met meer stabiliteit in contractering, betere sturing op kwaliteit en beschikbaarheid van zorg en een efficiëntere uitvoering van regionale taken. Daarnaast helpt regionale samenwerking om versnippering te voorkomen, kennis en expertise te bundelen en gezamenlijk te leren en te verbeteren. Tegelijkertijd blijft er ruimte voor gemeenten om lokaal accenten te leggen in het jeugdbeleid en de inrichting van preventie en voorliggende voorzieningen.

pagina 4 van 9

Argumenten 1. Gemeenten zijn wettelijk verplicht tot regionale samenwerking op de organisatie van jeugdzorg Regionale samenwerking draagt bij aan efficiëntie en effectiviteit in het jeugdzorgstelsel. Het college kiest daarom voor een gemeenschappelijke regeling voor de organisatie van deze samenwerking, in de vorm van een openbaar lichaam. Openbaar lichaam Het openbaar lichaam heeft rechtspersoonlijkheid en is gevestigd in Haarlem. Er is sprake van een geleed bestuur. Dat wil zeggen dat er een algemeen bestuur (AB) is van zeven leden (per gemeente een collegelid) en een dagelijks bestuur (DB) bestaande uit de voorzitter en maximaal twee andere AB-leden. De stemverhouding binnen het algemeen bestuur is deels gelijk (40%) en deels gewogen naar inwoneraantal (60%), waarbij besluiten worden genomen op basis van een dubbele meerderheidsnorm. Dit betekent dat zowel een meerderheid van de deelnemende gemeenten als een meerderheid van het stemgewicht is vereist (artikel 8, tweede lid van het ontwerp GR Jeugdregio ZKIJ). Bevoegdheden voor de wettelijk verplichte taken (inkoop, contractmanagement, zorgadministratie, beleid specialistische jeugdhulp, monitoring, regionale expertteams) worden aan het openbaar lichaam overgedragen door middel van delegatie. Overdracht van bevoegdheden heeft tot gevolg dat het openbaar lichaam deze onder eigen verantwoordelijkheid uitoefent.

De colleges kunnen deze bevoegdheden niet meer zelf uitoefenen. De colleges kunnen ter zake van de gedelegeerde bevoegdheden uitsluitend beleidsregels geven. Verordenende bevoegdheden met betrekking tot de Jeugdwet blijven bij de raden. Wat betreft de financiering van de organisatiekosten van de GR worden gemeentelijke bijdragen voldaan op basis van inwoneraantal. Deze verdeelsystematiek geldt niet voor de inkoop van jeugdzorg zelf. Hier blijven de eerder gemaakte afspraken van kracht. Het dagelijks bestuur stelt binnen drie maanden na inwerkingtreding van de regeling de eerste begroting op (artikel 31, vierde lid). Het algemeen bestuur stelt deze vervolgens vast. Voor begrotingsjaar 2028 doorloopt het algemeen bestuur in 2027 de reguliere planning- en controlcyclus, waarbij de raden de ontwerpbegroting 2028 ten minste twaalf weken voor vaststelling ontvangen voor zienswijze. De informatievoorziening en verantwoording verlopen via de jaarlijkse rapportage aan raden en ten minste tweemaal per jaar een voortgangsrapportage. Voorafgaand aan de begroting worden de algemene financiële en beleidsmatige kaders (kadernota) aan de raden gestuurd. De raden worden op grond van de Wgr in de gelegenheid gesteld hun zienswijze ten aanzien van de ontwerp begroting naar voren te brengen.

Ook zijn zienswijzemogelijkheden in de GR Jeugdregio ZKIJ opgenomen ten aanzien van andere voorgenomen besluiten van ingrijpende aard. Van alle wettelijk opgenomen inlichtingenrechten kan door raadsleden gebruik worden gemaakt. Na twee jaar vindt een eerste pagina 5 van 9

evaluatie plaats en daarna steeds per vier jaar. Het op grond van artikel 16 jo. artikel 18 van de Wgr bestaande recht van het college om het door hem aangewezen AB-lid ter verantwoording te roepen en bij gebrek aan vertrouwen ontslag te verlenen, is opgenomen in artikel 23 van de regeling. De raden kunnen hun AB-vertegenwoordiger indirect ter verantwoording roepen via de wethouder (artikel 49 Gemeentewet). Daarnaast blijft het wettelijk recht van de raden gezamenlijk om instelling van een Gemeenschappelijke Adviescommissie te verzoeken (artikel 24a Wgr) van toepassing. Operationele afspraken tussen de GR en de afzonderlijke gemeenten worden vastgelegd in dienstverleningsovereenkomsten op grond van artikel 4, zesde lid van de regeling. De volledige tekst van de ontwerpregeling is opgenomen als bijlage 1. De keuze voor een openbaar lichaam is getoetst aan de Nota verbonden partijen. De criteria voor samenwerking zijn niet van toepassing bij een wettelijk verplichte GR; de toets betreft de governance-eisen, rolscheiding en raadscontrole, waaraan de ontwerpregeling voldoet. De ontwerpregeling voorziet in expliciete afspraken over ambtelijke samenwerking tussen de GR en de deelnemende gemeenten, zodat bestuurlijke besluiten rusten op gedeelde ambtelijke voorbereiding. Hiermee wordt voorkomen dat afstand ontstaat tussen de GR-organisatie en de gemeentelijke organisaties.

Governance In het principebesluit dat het college in februari 2026 heeft genomen is vastgelegd dat de structurele rol, verantwoordelijkheid en financiële bijdrage van Heemstede aantoonbaar en evenwichtig worden geborgd in de governance-structuur. De ontwerpregeling geeft hier op de volgende wijze invulling aan. In het AB heeft Heemstede op basis van de stemformule (40% gelijk, 60% gewogen) een stemgewicht van circa 10%. Voor besluiten over de begroting, de verdeelsleutel en wijziging van de regeling geldt een verzwaarde meerderheid van twee derde. De voorzitter wordt voorgedragen door Haarlem. Het DB bestaat uit maximaal drie AB-leden; conform artikel 14, derde lid van de Wgr mogen DB-leden gezamenlijk nooit de meerderheid van het AB uitmaken. 2. Het geven van een zienswijze is een bevoegdheid van de raad Met het vragen van een zienswijze wordt uitvoering gegeven aan de bevoegdheid die de raad heeft, conform de Wet gemeenschappelijke regelingen (artikel 1, derde lid). Ook sluit dit aan bij de kaderstellende en controlerende rol van de raad (artikel 147 en 169 van de Gemeentewet). Voorstel positieve zienswijze namens college met één aandachtspunt De gemeenteraad wordt gevraagd een zienswijze te geven op de ontwerpregeling GR Jeugdregio ZKIJ.

De ontwerpregeling regelt de inrichting van het openbaar lichaam, waaronder de governance (AB/DB), taakafbakening, delegatie van bevoegdheden, financieel kader en democratische verantwoording. Zo wordt het mogelijk om jeugdzorg regionaal te organiseren, versnippering te

pagina 6 van 9

verminderen en gezamenlijk te sturen op beschikbaarheid, kwaliteit en continuïteit van zorg voor jeugdigen en gezinnen. De ontwerpregeling is het resultaat van uitvoerige gesprekken van de regiogemeenten, waarbij evenwicht is gevonden in de belangen van alle 7 gemeenten. Daarbij is zorgvuldig gekeken naar de taken en bevoegdheden, welke de afgelopen jaren grote druk hebben gelegd op de gemeentelijke organisatie en onderwerp waren van complexe raadsbesluiten. Met dit ontwerp heeft de raad voldoende mogelijkheden zich goed te laten informeren en te besluiten over kaders waarbinnen de GR jeugdhulp uitvoert. Tegelijkertijd constateert het college dat het inrichtingsplan van de GR nog in ontwikkeling is, wat een proactieve houding van de raad en het college vereist. Gezien de verwachte structurele meerkosten voor gemeente Heemstede, is een scherpe bewaking van de proportionaliteit en omvang van de GR essentieel. De financiële bijdrage per gemeente dient in evenwicht te zijn met de taken en de bestuurlijke stemverhouding. Voor de overige onderdelen van het voorstel wordt geen aanleiding gezien voor het indienen van een zienswijze.

Kanttekeningen, risico’s en beheersmaatregelen Kanttekeningen De GR Jeugdregio ZKIJ zorgt voor regionale invulling van de taken op het gebied van specialistische jeugdhulp, waaronder de taken die zijn opgenomen in de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg (hierna: Wvbj) en taken die daarop aanvullend zijn. Het gaat daarbij om de regionale organisatie van jeugdzorg, zijnde specialistische jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Onder specialistische jeugdhulp valt bijvoorbeeld: •

jeugd-GGZ;

• •

jeugdhulp voor kinderen met een beperking; opvoed- en opgroeihulp;

•

opvang en begeleiding;

•

crisishulp;

• forensische jeugdhulp. Specialistische jeugdhulp kan ambulant of met verblijf zijn. Jeugdbescherming (verplichte hulp bij opvoeding) en jeugdreclassering (verplichte hulp bij plegen strafbaar feit) gaat over de door de rechter opgelegde maatregelen. Ook omhelst de Wvbj het organiseren van het regionaal expertiseteam en de regionale monitoring en verantwoording. Andere taken zoals lokale toegang, preventie of basisondersteuning maken geen onderdeel uit van de bevoegdheden die worden overgedragen aan de GR. Gemeenten houden daarmee ruimte om lokaal accenten te leggen in het jeugdbeleid en de inrichting van voorliggende voorzieningen, aansluitend bij lokale vraagstukken en context. Risico’s pagina 7 van 9

Het traject dient door de nieuwe colleges na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 voortgezet te worden. Het risico op vertraging hierdoor wordt ondervangen door het reeds genomen principebesluit en door overdrachtsnotities aan de nieuwe colleges. Ook de onzekerheid over de kosten kan de besluitvorming vertragen. De regionale werkgroep financiën werkt de benodigde middelen en verdeelsleutels uit zodat deze tijdig beschikbaar zijn. De krappe doorlooptijd kan daarnaast druk geven op de voorbereiding van de ontwerpregeling en het inrichtingsplan. De zienswijzetermijn moet voor het zomerreces eindigen (7 juli). Bij vertraging verschuift de gehele planning en is 1 januari 2027 niet haalbaar. Het proces vereist daarom tijdige vaststelling van de ontwerpregeling door alle zeven colleges.

Financiën De voorbereidingskosten in 2026 worden gedekt vanuit de bestaande regiobegroting van de jeugdregio ZKIJ. De financiële consequenties van de GR worden in 2026 verder uitgewerkt, zodat gemeenten tijdig inzicht hebben in de structurele kosten voor personeel, bedrijfsvoering en huisvesting vanaf 2027. Deze financiële consequenties worden verwerkt in de begroting 2027. Mocht dit niet haalbaar blijken, dan volgt er op een later moment een apart raadsbesluit. De verdeelsleutel voor de organisatiekosten van de GR is gebaseerd op inwoneraantal. Deze verdeelsystematiek geldt niet voor de inkoop van jeugdzorg zelf. Hier blijven de eerder gemaakte afspraken van kracht.

Samenwerking en communicatie Tijdens de voorbereiding in 2026 worden jeugdhulpaanbieders, het Centrum voor Jeugd en Gezin, sociale teams en andere ketenpartners geïnformeerd over het verloop van het traject en de stappen richting de oprichting van de GR Jeugdregio ZKIJ. De communicatie richt zich op duidelijkheid over het proces, de wettelijke context en de momenten waarop veranderingen voor partners of inwoners relevant worden. Interne collega’s in de regiogemeenten worden geïnformeerd vanuit het regionale programmateam jeugd, via de bestaande regionale en lokale overlegstructuren. Waar nodig worden aanvullende bijeenkomsten georganiseerd om inhoudelijke of organisatorische gevolgen toe te lichten. De raden behouden hun kaderstellende rol op het gebied van jeugdzorgbeleid en ontvangen periodiek informatie over de uitvoering van regionale taken. Zo kunnen zij hun controlerende rol effectief vervullen. De raad ontvangt de ontwerpregeling waarna de gelegenheid bestaat om een zienswijze bij het college naar voren te brengen (artikel 1, derde lid van de Wgr), met een termijn van acht weken. Op 27 mei en 24 juni 2026 vinden regionale raadsinformatiebijeenkomsten plaats voor raadsleden uit alle zeven gemeenten met gemeenschappelijke regelingen als onderwerp. Na

pagina 8 van 9

verwerking van de zienswijzen volgt in het najaar het verzoek aan de raad om toestemming te verlenen voor het treffen van de definitieve regeling.

Planning/uitvoering De regeling treedt in werking op 1 januari 2027. De werking van de GR wordt binnen twee jaar na inwerkingtreding voor de eerste keer geëvalueerd (startevaluatie) en vervolgens elke vier jaar, zodat gemeenten gezamenlijk kunnen bezien of de inrichting en werkwijze aansluiten bij de beoogde doelen. De volgende planning is van toepassing: Fase & besluitvorming Instemmen met de ontwerpregeling door college, start zienswijzetermijn Regionale raadsinformatiebijeenkomsten Behandeling in de gemeenteraad Aangepaste GR en begroting 2027 in de colleges Toestemming gemeenteraden Colleges stellen definitieve GR, dienstverleningsovereenkomsten en begroting 2027 vast Colleges treffen de GR, AB constitueert zich GR operationeel

Datum 12 mei 2026 27 mei en 24 juni 2026 25 juni Augustus 2026 Vanaf oktober 2026 Aansluitend December 2026 1 januari 2027

Bijlagen 1. Ontwerp van de ‘Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Zuid-Kennemerland en IJmond’ 2. Artikelsgewijze toelichting GR Jeugdregio ZKIJ

pagina 9 van 9